28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
1
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
TEMAT:
GLOBALIZACJA PROCESÓW
GOSPODARCZYCH
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
1
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
TEMAT:
GLOBALIZACJA PROCESÓW
GOSPODARCZYCH
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
2
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
CEL
- ZAPOZNAĆ Z:
głównymi cechami globalizacji i
integracji;
globalizacją a interesami krajów wysoko
rozwiniętych i rozwijających się;
radykalnym i umiarkowanym ujęciem
globalizacji.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
3
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
Literatura:
Grzywacz W.: Podstawy makroekonomii. Polskie
Towarzystwo Ekonomiczne: Szczecin 2002.
Majewski W.: Podstawy ekonomii. PWE: Warszawa 2006.
Czarny B.: Wstęp do ekonomii. PWE: Warszawa 2006.
Praca zbiorowa pod red. Sułkowskiego Cz.: Podstawy
teorii
i
polityki
makroekonomicznej.
Materiały
pomocnicze. Wyd. ZAPOL: Szczecin 2005.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
4
ZŁOŻONOŚĆ GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
Gospodarka światowa nie zakłada
celów;
Żaden organ nie steruje procesami
gospodarczymi i nie tworzy jednolitych
reguł postępowania dla przedsiębiorstw
w skali ogólnoświatowej a
państwa
członkowskie jedynie koordynują
swoje regulacje.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
5
ZŁOŻONOŚĆ GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
W gospodarce światowej (narodowej) nie
występuje
uniwersalny
mechanizm
rynkowy
lecz
zbiór
czterech
mechanizmów
rynkowych
,
tj. rynek:
1.
Towarów i usług.
2.
Kapitałowy.
3.
Pieniężny.
4.
Pracy.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
6
ZŁOŻONOŚĆ GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
Wnioski:
w ramach GN (integracji - UE) działanie
wszystkich
mechanizmów
rynkowych
koordynują organy zarządzające;
w skali gospodarki światowej koordynacja
nie występuje stąd nie mogą być
neutralizowane negatywne skutki braku
spójności
między
działaniami
poszczególnych mechanizmów.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
7
ZŁOŻONOŚĆ GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
Mechanizmy
rynkowe
powinny
odpowiadać
wzorcowemu mechanizmowi
rynkowemu tj.:
żaden z uczestników rynku nie powinien
indywidualnie wpływać na cenę;
cena powinna odpowiadać poziomowi
równowagi rynkowej;
działanie rynku powinno odbywać się bez
zmowy grup uczestników zarówno po
stronie podaży jak i popytu.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
8
ZŁOŻONOŚĆ GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
Można stwierdzić, że
gospodarka
światowa
jest
rządzona
przez
cztery „ręce” rynkowe, napędzane
mechanizmami odchylającymi się
od
wzorcowego
mechanizmu
rynkowego.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
9
ZŁOŻONOŚĆ GOSPODARKI ŚWIATOWEJ
Gospodarka światowa
– to zbiór
krajowych
i międzynarodowych podmiotów – głównie
przedsiębiorstw i instytucji rynkowych oraz
organów
państwowych
wykonujących
funkcje regulacyjne – połączone ze sobą
przez systemy powiązań w zakresie handlu
i innych form współpracy, lecz działających
w
obrębie
państw
i ich ugrupowań, oddzielonych od siebie
granicami polityczno – ekonomicznymi.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
10
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
GLOBALIZACJA
to
proces
intensyfikacji
powiązań krajowych i międzynarodowych
podmiotów
gospodarczych
w
wyniku
liberalizacji handlu i transferu kapitału oraz
przepływu informacji w skali ogólnoświatowej, z
relatywnie
niewielką
intensyfikacją
siły
roboczej.
Globalizacja łączy się ze wzrostem znaczenia
pozarządowych i ponadnarodowych organizacji,
kosztem ograniczania roli państw narodowych
w gospodarce światowej.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
11
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
Globalizacja światowa
jako tendencja do
świadomego kształtowania procesów w skali
międzynarodowej i światowej, wynika z:
Negatywnych - związanych ze wzrostem
wspólnych zagrożeń ekologicznych, militarnych,
rzadkością
zasobów,
nierównością
i
dysproporcjami społeczno – ekonomicznymi
itp..;
Pozytywnych – wynikających z efektów
ogólnoświatowego wzrostu i rozwoju społ. –
gosp. globalnej edukacji, cywilizacji, postępu
naukowo – tech.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
12
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
Globalizm
– wszechświatowy charakter zjawisk i
problemów, swój zespół cech wyróżniających:
Ogólnoświatowa skala zjawisk i problemów
dotyczących całej ludzkości, mają charakter
ponadpaństwowy i ponadregionalny, obiektywnie
oddziałują na rozwój wszystkich społeczeństw i
GN;
Olbrzymia waga problemów – mają charakter
krytyczny a ich nieprzezwyciężanie może zagrażać
przetrwaniu ludzkości;
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
13
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
Sposób rozwiązywania wymaga ścisłej i
wszechstronnej współpracy zainteresowanych
stron, co oznacza konieczność zjednoczenia
wysiłków
i
działań
społeczności
międzynarodowej;
Złożoność i długotrwałość problemów – są one
współzależne, wymagają totalnego i stałego
angażowania w ich rozwiązywaniu.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
14
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
MIĘDZYNARODOWA
INTEGRACJA
GOSPODARCZA
-
to proces
obejmujący
zmiany w strukturach gospodarczych
poszczególnych
krajów,
w wyniku ich wzajemnych powiązań, w
kierunku
wytworzenia
się
jednolitej
struktury ekonomicznej i na jej podstawie
jednolitego organizmu gospodarczego.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
15
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
GLOBALIZACJA
INTEGRACJA
Procesy główne żywiołowe, wynikające
z działalności sił rynkowych;
Brak celów integracyjnych o zasięgu
ogólnoświatowym, mimo realizowania
wspólnych celów na mniejszą skalę w
ramach współpracy międzynarodowej;
Ograniczenie migracji siły roboczej
w skali ogólnoświatowej;
Ograniczenie sfery decyzji państw
narodowych pod wpływem rosnącej roli
korporacji ponadnarodowych, mających
często interesy rozbieżne z interesami
społeczeństw i państw narodowych
Procesy świadomie kształtowane
i nadzorowane przez państwa
integrujące oraz wspólne instytucje;
Wyznaczone cele integracyjne
– wyrównywanie poziomu rozwoju
gospodarczego – od poszerzania sfery
wolnego handlu przez unię celną
i wspólny rynek do unii gospodarczej
i monetarnej;
Od stadium wolnego rynku swobodny
przepływ siły roboczej;
Dobrowolne ograniczanie
suwerenności państwa (wspólne
instytucje – większa skuteczność
nadzoru korporacji ponadnarodowych)
Istota globalizacji i główne cechy
integracji
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
16
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
Znaczenie przełomowe w wyłanianiu się
globalizacji miał:
postęp techniczny;
rewolucja informacyjno – medialna;
kreowanie w skali światowej kapitału
oraz związanego z nim procesu fuzji
korporacji ponadnarodowych.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
17
GŁÓWNE CECHY GLOBALIZACJI
W PORÓWNANIU Z INTEGRACJĄ
W przypadku integracji przełomowym
zjawiskiem odróżniającą ją od zwykłej
współpracy
międzynarodowej
było
przejęcie
przez
państwa
tworzące
ugrupowanie celów integracyjnych,
a w
śród
nich
wyrównywanie
poziomów
rozwoju
gospodarczego
państw
członkowskich
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
18
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Stosunki między krajami rozwiniętymi
a rozwijającymi się:
historia
–
ekspansja
kolonialna
i
postkolonialna;
teraźniejszość
– narastająca nieskuteczna
pomoc;
narastająca dysproporcja w poziomach
rozwoju gospodarczego
, co jest obecnie
tendencją trwałą;
pułapka zadłużeniowa
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
19
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Różnica w stosunku do krajów wysoko
rozwiniętych polega na tym, że kraje
słabo
rozwinięte,
nie
stosując
ograniczeń importowych, wyrządzają
sobie
szkodę,
gdyż
utrudniają
powstawanie i rozwój krajowej produkcji
w dziedzinach przetwórstwa, ze względu
na niemożność sprostania konkurencji
firm zagranicznych
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
20
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Bariery eksportowe (towarów gotowych)
krajów rozwijających się to bariery
o charakterze celnym, nadmiernych
wymagań technicznych i jakościowych –
efekt to deficyty płatnicze.
Działając
indywidualnie,
kraje
rozwijające
się
usiłują
realizować
następujące
priorytety
w zagranicznej polityce ekonomicznej:
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
21
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
wspieranie rozwoju nowych gałęzi
przemysłu;
zmniejszenie
deficytów
w
bilansach
płatniczych;
wspomaganie
budżetu
obciążeniami
fiskalnymi
nakładanymi
na
towary
importowe oraz dochodami z obciążeń
eksportu
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
22
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Działalność wyspecjalizowanych agend ONZ
(UNCTAD – 1962, UNIDO - 1966) może jedynie
w niewielkim stopniu łagodzić trudności
w realizacji wymienionych priorytetów.
Główne zadania (1974 – Algieria)
Deklaracji
o ustanowieniu nowego ładu ekonomicznego
:
poprawienie poziomu wyżywienia w krajach
rozwijających się;
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
23
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
zwiększenie ich dochodu z produkcji
i eksportu;
stabilizacja światowych rynków
surowcowych;
ułatwienie dostępu do rynków krajów
wysoko rozwiniętych;
rozszerzenie i ulepszenie powszechnego
systemu preferencji (obniżenie stawek
celnych, kontyngenty taryfowe)
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
24
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Przedsięwzięcia podejmowane w celu
zmniejszenia
problemów
krajów
rozwijających
się
w
handlu
międzynarodowym to m.in.:
w
rokowaniach
wielostronnych
kraje
rozwinięte
nie
oczekują
od
krajów
rozwijających
się
pełnej
wzajemności
ustępstw;
przeznaczenie 1 % DN na pomoc dla krajów
rozwijających się
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
25
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Całkowita liberyzacja z importu z krajów
najmniej rozwiniętych, tzn. redukcja do
zera stawek celnych i innych barier
(2000).
Mimo stosowania szeroko liberalnych
recept, włącznie z pożyczkami z MFW i
BŚ rozwiązanie problemów nędzy nie
przyniosły pożądanych rezultatów.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
26
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
W prowadzonej przez poszczególne kraje
wysokorozwinięte
zagranicznej
polityki
gospodarczej na liście priorytetów znajdują się
m.in.:
poprawa sytuacji na rynku pracy za pomocą
handlu zagranicznego;
zapewnienie
stabilności
na
rynku
walutowym;
poprawa
terms of trade
(relacja zmian
cen eksportowych do zmian cen importowych).
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
27
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Do głównych zadań państw wysoko
rozwiniętych
na
rzecz
państw
rozwijających się należy zaliczyć:
promowanie eksportu z zastosowaniem
bezpośrednich subsydiów eksportowych;
pomocy państw w rozwoju sektorów
wymagających dużych nakładów na BiR;
wspieranie
działań
marketingowych
przedsiębiorstw ze środków budżetu
państwa (wystawy, targi itp.)
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
28
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW WYSOKO
ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH SIĘ
Najważniejsze
przedsięwzięcia
koordynacyjne
w
zakresie
polityki
ekonomicznej państw wysoko rozwiniętych
są realizowane poprzez przedstawicieli
tych
państw
oraz
instytucje
międzynarodowe:
G8
(1973) – forma corocznych spotkań
szefów rządów USA, WB, Francji, Niemiec,
Włoch, kanady, Japonii, FR
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
29
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW
WYSOKO ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH
SIĘ
G10
(1962) G8 bez FR, Belgia, Holandia,
Szwecja, pełni funkcje koordynacyjne w
zakresie polityki walutowej;
Organizacja Współpracy Gospodarczej i
Rozwoju
(OECD) – 1960 – cel – osiągnięcie
wzrostu
produkcji,
podniesienie
stopy
życiowej, popieranie rozwoju gospodarczego
oraz handlu światowego na wielostronnej
i niedyskryminacyjnej podstawie
;
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
30
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW
WYSOKO ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH
SIĘ
Światowa Organizacja Handlu
(WTO) 1994
–
wielostronny
układ
mający
na
celu
skoordynowaną regulację i liberalizację handlu
międzynarodowego.
Funkcjonuje
jako
wyspecjalizowana agenda ONZ.
Istotną
rolę
koordynacyjną
w
handlu
międzynarodowym spełniają umowy towarowe:
tekstylna, cukrowa, kawowa itp. regulujące proc.
przyrostów produkcji w krajach uczestniczących
lub poziomy produkcji (kwoty) bądź rozmiary
eksportu.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
31
GLOBALIZACJA A INTERESY KRAJÓW
WYSOKO ROZWINIĘTYCH I ROZWIJAJĄCYCH
SIĘ
Mimo
dotychczasowej
działalności
instytucji
koordynujących
politykę
handlową w skali światowej – powstaje
pytanie, czy globalizacja może zmienić
w istotny sposób położenie krajów
rozwijających
i
ich
rolę
w gospodarce światowej?
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
32
RADYKALNE I UMIARKOWANE UJĘCIA
GLOBALIZACJI
Autorzy poglądów skrajnych – A..H. Toffterowie
– „Przesunięcie władzy” USA, 1990 r.
we współczesnym świecie nasila się konflikt
między
państwami narodowymi a ich
przedstawicielami działającymi w imieniu
organizacji międzyrządowymi (MFW, BŚ,
WTO, ONZ i jego agendy);
konflikt
z
instytucjami
pozarządowymi
(korporacje ponadnarodowe, Kościół katolicki
(ekspansywna religia w rodzaju islamu).
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
33
RADYKALNE I UMIARKOWANE UJĘCIA
GLOBALIZACJI
Umiarkowane ujęcia globalizacji – mają charakter
pragmatyczny, gdzie traktują globalizację jako
stopniową liberalizację handlu i przepływu
kapitału (oprócz liberalizacji transferu siły
roboczej) ale bez istotnych zmian w sprawowaniu
władzy przez państwa narodowe i korporacje
ponadnarodowe w tym Kościół (pogląd m.in. UE).
(korporacje od dawna wywierają wpływ na
decyzje rządów krajów rozwijających się,
wprowadzając reguły gry nie zawsze
zgodne
z interesami tych państw)
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
34
RADYKALNE I UMIARKOWANE UJĘCIA
GLOBALIZACJI
Altergobaliści
–
rzecznicy
krajów
rozwijających się:
zwalczają ideę dalszej liberalizacji handlu
na dotychczasowych zasadach (tworzenie
nowych miejsc pracy i niekontrolowanej
penetracji kapitału na rynkach tych krajów);
nakłonienie
beneficjentów
globalizacji
(przedsiębiorców) do wspomagania budżetu
państwa w drodze wprowadzenia podatku
od luksusu;
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
35
RADYKALNE I UMIARKOWANE UJĘCIA
GLOBALIZACJI
życzenie, wobec państw najbogatszych,
aby zrezygnowały z części DN na rzecz
najuboższych społeczeństw świata;
ograniczenie
rabunkowej
eksploatacji
zasobów naturalnych i ograniczenie
zużycia surowców;
stosowanie zaawansowanych technologii;
ograniczenie
eksportu
towarów
wytwarzanych metodami szkodliwymi dla
środowiska naturalnego;
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
36
RADYKALNE I UMIARKOWANE UJĘCIA
GLOBALIZACJI
wzmocnienie państwa obywatelskiego
mogącego się bronić przed materialną
nierównością;
wzmocnienie
roli
związków
zawodowych, jako przeciwwaga siły
lobby przedsiębiorców.
28.06.21
Dr Zbigniew WITASZEK
37
RADYKALNE I UMIARKOWANE UJĘCIA
GLOBALIZACJI
Powyższe
postulaty
nie mają spójnej
wersji systemowej, jako alternatywy dla
obecnego
systemu
gospodarki
światowej i handlu międzynarodowego.
Postulaty
stanowią listę oczekiwań,
których realizacja zależy od modyfikacji
wielu
zasad
natury
prawnej
i
ekonomicznej
gospodarki
światowej
(która nie zawsze uwzględnia realność
założeń teorii wolnego handlu).