Odpowiedzi immunologiczne 

dzielą się na:

- Wrodzone 
(nieswoiste) 
odpowiedzi 
immunologiczne

- Nabyte (swoiste) 
odpowiedzi 
immunologiczne

Istotna różnica pomiędzy nimi polega na tym, że odpowiedź 
nabyta jest wysoce swoista dla danego patogenu. Ponadto 
odpowiedź wrodzona nie zmienia się po powtórnej ekspozycji 
na dany czynnik zakaźny. Podczas gdy odpowiedź nabyta 
nasila się z każdym kolejnym zetknięciem z tym patogenem. 
Odporność nabyta „pamięta”  czynnik zakaźny i może 
zapobiegać powodowaniu  przez niego choroby. 

- Odporność nieswoista to zewnętrzna obrona organizmu 
– mechaniczna bariera.

-Jest rodzajem uproszczonej bariery, przystosowanej do 
rozpoznawania i eliminowania antygenów. 
   

-Rozpoznanie polega na wykryciu obiektów, które są 
obce. Podczas gdy własne struktury są chronione przez 
zespół otaczających je protein, wszystkie inne są 
traktowane jako antygeny. Ten element systemu 
immunologicznego nie podlega rozwojowi i 
modyfikacjom.

- Komórki odporności nieswoistej podejmują 
natychmiastową reakcję w przypadku pojawienia się 
antygenu, chroniąc organizm do czasu, aż wykształcą się 
skuteczniejsze komórki warstwy adaptacyjnej.

- Receptory komórek wrodzonego  układu  
odpornościowego rozpoznają co najwyżej kilkaset  
swoistości, powszechnie występujących w różnych 
gatunkach drobnoustrojów. Do najpowszechniej 
reprezentowanych struktur rozpoznawanych przez te 
receptory należą: LPS, peptydoglikan, kwas 
lipotejchojowy,  mannany (cukry  proste o strukturze 
mannozy), bakteryjny DNA, dwuniciowy RNA i glukany. 

Odpowiedź odpornościowa nieswoista 
stanowi pierwszą linię obrony organizmów 
przed patogenami. 

Za nieswoistą obronę odpowiadają czynniki 
komórkowe, takie jak:

- monocyty,

- makrofagi, (

krwinki białe, komórki żerne odgrywające istotną 

rolę w niszczeniu bakterii i obcych dla organizmu alergenów. 
Pełnią również ważną funkcję w odpowiedzi immunologicznej, 
prezentując przetworzony antygen limfocytom).

- granulocyty obojętnochłonne, 

- komórki NK- naturalne komórki cytotoksyczne

 (są to 

komórki, które mają zdolność do uszkadzania bez wcześniejszej 
immunizacji niektórych komórek nowotworowych i komórek, 
które nie są nowotworowe i są słabo zróżnicowane)

- oraz inne, bliżej niezwiązane z układem odpornościowym 
komórki, np. nabłonkowe. 

System dopełniacza zapewnia najszybszą reakcję na 
wtargnięcie obcych ciał. Rozproszone po całym 
organizmie molekuły dopełniacza łączą się z 
niektórymi antygenami, umożliwiając ich późniejszą 
eliminację w procesie lizy  lub opsonizacji . W 
przypadku lizy eliminacja polega na uszkodzeniu 
powierzchni komórki antygenu, przez co ona 
obumiera. Natomiast opsonizacja polega na otoczeniu 
antygenu przez przeciwciała, pozwalając komórkom 
żernym np. makrofagom wykryć i wchłonąć obcą 
komórkę, po czym ją zneutralizować. 

Zidentyfikowano także szereg nieswoiście 
działających białek: układ dopełniacza, 
defensyny, laktoferynę, katepsynę itp.

- Układ odpornościowy wrodzony ściśle współpracuje z układem 
nabytym swoiście reagującym na określony antygen; bez ścisłej 
kooperacji niemożliwa jest prawidłowa odpowiedź 
immmunologiczna.

- Mechanizmy odporności nieswoistej odgrywają istotną rolę w 
indukcji i rozwoju odporności swoistej. To komórki żerne 
pochłaniają napotkany antygen, przetwarzają go na peptydy 
immunogenne (epitopy) i prezentują limfocytom T w kontekście 
antygenów zgodności tkankowej – MHC – oraz cząsteczki 
kostymulującej B7, a jednocześnie wytwarzają cytokiny, 
uczestniczące w reakcji i usuwają efekty reakcji immunologicznej. 

- Składniki dopełniacza – składowa odporności wrodzonej – są 
aktywowane przez przeciwciała – cząsteczki odporności nabytej. 
Ponadto komórki obu typów odporności ściśle na siebie oddziałują 
poprzez wytwarzane mediatory chemiczne, cytokiny, chemokiny lub 
na drodze kontaktu bezpośredniego.

- Zarówno komórki uczestniczące w odporności wrodzonej jak i 
nabytej mają na swej powierzchni liczne receptory 
powierzchniowe, z których niektóre rozpoznają mediatory 
chemiczne wydzielane przez komórki, inne uruchamiają funkcję 
fagocytozy. 

- Tak więc oddzielne omawianie obu typów odporności ma raczej na 
celu zrozumienie tych zjawisk oraz ich rozróżnienie.

Mechanizmy odporności nieswoistej mogą działać 
praktycznie natychmiast po kontakcie z antygenem i 
często wystarczają do eliminacji patogenu. Niemniej 
jednak ich działanie nie jest tak precyzyjne jak w 
przypadku mechanizmów swoistych i nie zawsze daje 
możliwość usunięcia obcych antygenów. Ponadto 
odporność nieswoista nie może wytworzyć pamięci 
immunologicznej.
Należy jednak zdawać sobie sprawę z faktu, iż 
mechanizmy nieswoiste umożliwiają "rozruch" 
mechanizmów swoistych. 

Do najważniejszych procesów należą:
- wydzielanie cytokin prozapalnych przez aktywowane 
fagocyty 
- wydzielanie czynników chemotaktycznych 
zwabiających limfocyty 
- prezentacja antygenów przez makrofagi 
- pobudzanie limfocytów poprzez działające nieswoiście 
białka (np. defensyny) 

Cytokiny odpowiedzi nieswoistej w zakażeniu 
bakteryjnym:
- IL4,
- IL10,
- IL13.
 
Cytokiny te stymulują monocyty / makrofagi, neutrofile, 
komórki TH2 oraz limfocyty B do produkcji przeciwciał, 
mają działanie angiogenne, hamują aktywność komórek 
NK i TH1

TGF pobudza produkcję kolagenu, macierzy 

pozakomórkowej; stymuluje produkcję przeciwciał.
 
Głównym efektem działania cytokin produkowanych w 
zakażeniach bakteryjnych jest pobudzenie aktywności 
monocytów i makrofagów, neutrofili, oraz limfocytów TH2 
oraz hamowanie aktywności komórek NK i TH1.

Nieswoista odpowiedź na zakażenie wirusowe
- IL12 (przez makrofagi) stymuluje syntezę IFN,

- IL15 aktywuje komórki NK do produkcji IFN,

- IL18 wraz z IL12 stymuluje IFN.

 
IFN JEST PRODUKOWANY TYLKO PRZEZ TH1,  NK.

 
Ponadto IL18 jest cytokiną IL1-podobną. Inny jej efekt 
działania to stymulacja produkcji IL4 przez komórki tuczne 
oraz IL13 przez komórki NK oraz T.
 
Głównym efektem działania cytokin produkowanych w 
zakażeniu wirusowym jest pobudzenie komórek NK, 
monocytów, makrofagów, neutrofili i limfocytów TH1. Z 
drugiej strony dochodzi do hamowania aktywności komórek 
TH2 oraz produkcji przeciwciał przez limfocyty B.

Odpowiedź nieswoista w tkankach i płynach 
ustrojowych

 *  humoralna:

    -układ dopełniacza (komplement, określamy: C - 
complement) 
    - lizozym, białko C-reaktywne i inne białka ostrej fazy, 
transferyna,
      laktoferryna.
    - interferony INF : - leukocytarny,  - fibrocytarny, 

wytwarzane w
      odpowiedzi na zakażenie wirusowe
 

*  komórkowa:

    - komórki fagocytujące: granulocyty obojętnochłonne, 
makrofagi !
      w małym stopniu komórki naskórka, śródbłonka naczyń, 
enterocyty
    - komórki NK – naturalnie cytotoksyczne: atakują komórki 
nowotworowe,
      przeszczepu, zakażone wirusem

- są produkowane we wczesnym okresie zakażenia wirusowego

-  nie wykazują bezpośredniego działania przeciwwirusowego,

 

indukują jedynie

 

w komórce stan przeciwwirusowy, tj. hamują tempo zakażenia wirusem 

IFN  - leukocytarny,  IFN - fibroblastyczny 

-

 

interferony nieswoiste

IFN- tzw. immunologiczny

, powstaje w wyniku pobudzenia przez antygen 

limfocytów T – dodatkowo aktywuje NK, K, makrofagi, ekspresję cytokin, 

antygeny MHC I...

Rekombinowany IFN - jest stosowany

 

w leczeniu białaczek, HBV,

 

HCV,

 

AIDS, 

HPV  

Etapy fagocytozy: 

* chemotaksja

 – ukierunkowany ruch fagocytów w 

gradiencie stężeń
   czynniki chemotaktyczne: C5a C3a, Il-1, TNF, TGF-β, Il-

8,  PAF, LTB4

* opsonizacja 

– opłaszczenie bakterii pw. przez 

przeciwciała, komplement i wiązanie z odpowiednimi 

receptorami na fagocytach Fc



R  CR1

* pochłanianie

 – tworzenie fagosomu, potem fagolizosomu

* zabijanie

 – różne mechanizmy:

1.  zależne od tlenu

     * niezależne od peroksydazy – powstają toksyczne 

rodniki: OH  0

2   

H

2

O

2, 

     * zależne od peroksydazy

 

 - powstają toksyczne 

podchloryny: kwas
        podchlorawy, chloramina

2.  tlenek azotu (NO)

 - bakterie, kom. nowotworowe

3.  niezależne od tlenu 

-  białka lizosomalne: defensyny 

(białka kationowe), katepsyny, lizozym, elestaza, proteazy, 

laktoferryna

Związanie bakterii z komórką żerną jest niezwykle ważnym 
etapem, od którego zależy wchłonięcie i uruchomienie 
mechanizmów zabijania. 
Szereg molekuł ułatwia wiązanie bakterii z błoną komórkową: 
lektyny bakteryjne (wiążące mannozę),  lektyny komórek 
żernych – wiążą -glukany, LPS, opsoniny: składowe 

dopełniacza i swoiste IgG.
Po sfagocytowaniu uruchamiany jest proces zabijania

Fagocyty mają zdolność
bezpośredniego 
wiązania
bakterii –ale słabą

Najsilniejsze wiązanie
występuje przy 
jednoczesnej
opsonizacji przez 
swoiste
przeciwciało ( przez 
receptor Fc) i 
dopełniacz (receptor 
C3b) 

Wtedy błona fagocyta 
ulega
aktywacji.

Tworzą się 
bakteriobójcze
metabolity tlenu – 
wybuch tlenowy, 
bakterie są wchłaniane 
do fagosomów, fagosomy 
łączą się z lizosomami – 
fagolizosom, trawienie.
Niestrawione produkty 
mogą
być uwalniane na 
zewnątrz

Odporność nieswoista (wrodzona):

- chroni przed mikroorganizmami, pasożytami, 
niektórymi toksynami, komórkami 
nowotworowymi.
- ochrona realizowana jest fizycznie i chemicznie 
przez naskórek, nabłonek układu pokarmowego i 
oddechowego w tym mucyna w ślinie(jest ona 
nośnikiem antygenów towarzyszących 
nowotworom i jednym z czynników ułatwiających 
powstawanie przerzutów).
- fagocytoza
- mediatory odpowiedzi immunologicznej, 
(substancje rozpuszczalne ) podzielone na dwie 
grupy: cytokiny i składniki układu dopełniacza