Swoiste i nieswoiste
zapalenie kości i stawów
Swoiste i nieswoiste
zapalenie kości i stawów
Nieswoiste zapalenie kości
Do nieswoistego zapalenia kości dochodzi drogą
krwiopochodną. Obejmuje ono wszystkie tkanki
kostne,
również szpik.
Najczęstszymi przyczynami nieswoistego zapalenia
kości są:
- gronkowiec złocisty (ok. 50% przypadków, a u
dzieci nawet do 90%),
- rzadziej paciorkowiec hemolizujący, dwoinka
zapalenia płuc i opon mózgowych, pałeczka
okrężnicy, pałeczka grypy, Salmonella.
Nieswoiste zapalenie kości
Nieswoiste zapalenie kości charakteryzuje się
powstaniem ropnia (wywołuje go zakażenie
drobnoustrojami). Wzrost ciśnienia w ropniu powoduje
rozprzestrzenianie się procesu zapalnego do innych
tkanek kości: naczyń krwionośnych, beleczek
kostnych,
kanałów odżywczych, szpiku, okostnej.
Ucisk na naczynia prowadzi do martwicy
danego fragmentu kostnego. Przedostanie się ropy
pod okostną
powoduje jej odwarstwienie i martwicę całych trzonów
kości.
Nieswoiste zapalenie kości
Możemy wyróżnić trzy stadia (ze względu
na przebieg kliniczny):
- ostre zapalenie kości (nagły i burzliwy
przebieg),
- podostre zapalenie kości,
- pierwotne przewlekłe zapalenie kości
(bez burzliwych objawów
początkowych).
Nieswoiste zapalenie kości -
typy
W ostrym krwiopochodnym zapaleniu kości rozróżnia się trzy
typy zapalenia:
• typ I niemowlęcy – najczęściej pojawia się do 2 r.ż. i dotyczy
noworodków i niemowląt; charakteryzuje się przechodzeniem
zakażenia z przynasady na nasadę kości oraz możliwością
wniknięcia do stawu (powoduje to uszkodzenie jąder
kostnienia nasad, co w efekcie może prowadzić do
zwichnięcia patologicznego i/lub zaburzenia wzrostu kości,
głównie kości udowej),
• typ II dziecięcy – typ najczęstszy, występuje od ok. 2 r.ż. do
okresu pokwitania; drobnoustroje występują w przynasadach,
a zakażenie rozprzestrzenia się na trzon kości (chrząstka
nasadowa nie przepuszcza infekcji w kierunku stawu); może
prowadzić do martwicy części lub całego trzonu kości,
• typ III dorosły – występuje najrzadziej; w tym typie zapalenie
może przejść z przynasady zarówno na trzon jak i na staw
(krążenie trzonowe ma połączenie ze stawowym).
Nieswoiste zapalenie kości -
powikłania
Powikłania nieswoistych zapaleń kości:
• zainfekowanie stawu,
• przykurcze,
• zbliznowacenia,
• ubytki trzonów kości,
• uszkodzenia chrząstki wzrostowej i następowe
zniekształcenie kości,
• złamania patologiczne,
• stawy rzekome,
• wydłużenie kości,
• posocznica,
• długotrwale utrzymujące się przetoki.
Nieswoiste zapalenie kości -
objawy
Objawy nieswoistego zapalenia kości:
• bolesność samoistna (często tętniąca) –
nocna świadczy o powstaniu ropnia,
• wzrost temperatury skóry, czasem jej
zaczerwienienie,
• obrzęk,
• bolesność uciskowa,
• pseudoparaliż u niemowląt (zniesienie
ruchów czynnych),
• w burzliwym przebiegu objawy ogólne, takie
jak gorączka, dreszcze, bolesność tkanek.
Nieswoiste zapalenie kości -
objawy
Nagłe złagodzenie bólu świadczy o przebijaniu
się ropnia przez warstwę zbitą, pod okostną lub
przez okostną. Przy zbyt późnym rozpoznaniu i
braku leczenia, ropień przebija się przez skórę,
co powoduje zniwelowanie bólu, jednak
zapalenie z ostrego przechodzi w przewlekłe,
trudne w leczeniu.
Nieswoiste zapalenie
stawów
Główną przyczyną nieswoistego zapalenia stawów
jest
wniknięcie drobnoustrojów do jamy stawowej i błony
maziowej (drogą krwionośną).
Podobnie jak w przypadku zapalenia kości, możemy
wyróżnić zapalenie ostre, podostre i przewlekłe.
Zapalenie ostre dzielimy dodatkowo na wysiękowe,
ropne i ropowicze (różnią się gwałtownością procesu
zapalnego).
Nieswoiste zapalenie stawów -
objawy
Objawy nieswoistego zapalenia stawów:
• podobnie jak w przypadku nieswoistego zapalenia
kości, rozpoczyna się stanem ogólnym,
• silny ból stawu,
• obrzęk i wysięk do jamy stawowej,
• wzrost ciepłoty skóry i zaczerwienienie w miejscu
zapalenia,
• ograniczenie ruchomości,
• zanik mięśni.
Do najczęstszych powikłań należą:
• usztywnienie stawu,
• zmiany zwyrodnieniowe stawu.
Swoiste zapalenia kości i
stawów
Do swoistych zapaleń kości zaliczamy
gruźlicę,
kiłę, brucelozę oraz rzadziej występujące
grzybice i zakażenia psychiczne.
Ten rodzaj zapalenia szerzy się przez
ciągłość,
tzn. z kości na staw i odwrotnie.
Gruźlica kostno – stawowa
Obecnie ze względu na obowiązkowe
szczepienia rzadko atakuje dzieci,
częściej
osoby dorosłe i starsze.
Może dotyczyć stawów biodrowych i
kolanowych, a także kręgosłupa.
Swoiste zapalenia kości i
stawów
Wyróżnia się dwie fazy procesu gruźliczego:
• faza wstępująca – faza niszczenia z
okresami nacieku i martwicy; ognisko
zapalne występuje w błonie maziowej lub
przebiło się do stawu (tworzą się nadżerki
przykostne),
• faza zstępująca (naprawcza) – faza
przebiegająca z okresami gojenia lub
wygojenia.
Swoiste zapalenia kości i
stawów
W fazie zstępującej można wyróżnić trzy
postaci:
• wysiękowa – długotrwały wysięk,
• przerostowo – ziarninowata –
pogrubienie, obrzęk, nacieczenie torebki
i błony maziowej (ograniczenie ruchów,
zwiększenie bolesności),
• serowata, martwicza – z przewagą
ognisk niszczenia kości i chrząstki
stawowej.
Swoiste zapalenia kości i stawów -
objawy
Objawy ogólne (gruźlicze):
• stany podgorączkowe,
• osłabienie,
• szybkie męczenie się,
• bladość powłok skóry,
• potliwość,
Objawy miejscowe:
• bolesność miejscowa nasilająca się podczas ruchu,
• bolesność nocna,
• wzmożone napięcie skóry,
• ucieplenie miejsca zapalenia,
• wysięk i obrzęk,
• zgrubienie torebki stawowej.
Swoiste zapalenia kości i stawów -
powikłania
Z biegiem czasu pojawiają się też inne objawy:
• zaniki mięśniowe,
• przykurcze,
• ograniczenie ruchomości,
• zniekształcenia stawów.
Powikłania:
• przetoki i ropnie,
• patologiczne ustawienia w stawach,
• uszkodzenie chrząstki nasadowej,
• zahamowanie wzrostu.
Gruźlica kręgosłupa
Gruźlica kręgosłupa charakteryzuje się dużym garbem
żebrowym
i zniekształconą klatką piersiową. Uciśnięcie rdzenia kręgowego
może powodować porażenia i niedowłady. Charakterystyczne są
również niektóre pozycje, np. skłon z wyprostowanym
kręgosłupem i podpieraniem ręki na kolanie.
Gruźlica stawu biodrowego i
kolanowego
Gruźlica stawu biodrowego wywołuje przykurcze w pozycji
zgięcia,
przywiedzenia i rotacji wewnętrznej. Cechą
charakterystyczną jest utykanie i
ograniczenie ruchomości w stawie biodrowym.
Powikłaniami tego typu gruźlicy są:
• zwichnięcia,
• staw rzekomy, tzw. staw Menarda,
• skrócenie kończyny.
Gruźlica stawu kolanowego charakteryzuje się koślawością
lub szpotawością kolana,częstymi nadwichnięciami oraz
przykurczem w zgięciu.
Leczenie i rehabilitacja
Leczenie opiera się głownie o działanie przyczynowe.
Pierwszoplanowo zawsze stasuje się farmakoterapię.
W ostrym okresie choroby często występuje
unieruchomienie i
odciążenie danego segmentu w celu:
• likwidacji miejscowego podrażnienia tkanek,
• wspomagania procesów naprawczych,
• działań p/bólowych i p/przykurczowych,
• zapobieganie deformacjom kostno – stawowym.
Unieruchomienie dobiera się indywidualnie (łożko,
opatrunek
gipsowy, aparat odciążający).
Leczenie i rehabilitacja
Po ustąpieniu stanu ostrego rozpoczyna się
usprawnianie:
• ćwiczenia czynne zdrowych odcinków ciała,
• ćwiczenia oddechowe,
• ćwiczenia w miejscu zapalenia,
• nauka chodu (często z aparatem
odciążającym),
• zabiegi fizykalne (elektroterapia,
krioterapia, laseroterapia).
Literatura:
• Dziak A., Gusta A., Żuk T., „Podstawy ortopedii i
traumatologii”, PZWL, Warszawa 1980
• Nowotny J. „Zarys rehabilitacji w dysfunkcjach narządu
ruchu”, AWF, Katowice 1997
• Dega W., „Ortopedia i rehabilitacja”, PZWL, Warszawa
1964
• Zawadziński S., „Zapalenie tkanki kostnej” PZWL,
Warszawa 1984.