Magdalena Świerkowska 

Ten typ odpowiedzi stanowi pierwszą linię obrony organizmów 
przed patogenami

Odpowiedz nieswoista

Mechanizmy odporności nieswoistej mogą 
działać praktycznie natychmiast po kontakcie z 
antygenem i często wystarczają do eliminacji 
patogenu. Niemniej jednak ich działanie nie jest 
tak precyzyjne jak w przypadku mechanizmów 
swoistych i nie zawsze daje możliwość usunięcia 
obcych antygenów. Ponadto odporność 
nieswoista nie może wytworzyć pamięci 
immunologicznej.

ODPOWIEDZ NIESWOISTA

czynniki 

komórkowe: 

MONOCYTY, 

MAKROFAGI, 

GRANULOCYTY

nieswoiście działające 

białka: UKŁAD 

DOPEŁNIACZA, 

DEFENZYNY, 

LAKTOFERYNA

Bariery 
mechaniczne:

1.Skóra
2.Nieuszkodzone błony 

śluzowe

3.Naturalne wydzieliny: pot, 

ślina, łzy

Skóra

:

Skóra 

jest

 największym 

narządem ciała człowieka. 
Stanowi narząd 
immunologicznie czynny, 

spełniający

 ważne funkcje 

obronne.

W skład układu odpornościowego skóry 
wchodzą rozmaite komórki naskórka i 
skóry właściwej, które zbiorczo określa 
się jako tkankę limfatyczną związaną 
za skórą- skin associated lymphoid  
tissue (SALT)

Najważniejsze komórki wchodzące w skład 
SALT to: 

•Komórki dendrytyczne

•Keratynocyty

•Limfocyty T

•Komórki śródbłonka 
naczyniowego

•Makrofagi

•Komórki tuczne

•Melanocyty

Komórki 
dendrytyczne

Biorą udział w prezentowaniu 
antygenu limfocytom T i są to 
np. komórki Langerhansa.
Komórki Langerhansa 
występują również w błonach 
śluzowych jamy ustnej i w 
narządach limfatycznych. W 
naskórku stanowią 3-8% jego 
komórek.

Keratynocyty

Stanowią ok 95% masy komórkowej 
naskórka. Pobudzone keratynocyty 
mają zdolnośc do wytwarzania wielu 
cytokin i czynników wzrostowych. 

Najważniejsze cytokiny wytwarzane 

przez keratynocyty to: 

*IL-1, IL-3, IL-6, IL-8, IL-12
*TNF-α
*TGF-β

Pot stanowi barierę ochronną 
organizmu przed atakiem 
drobnoustrojów, dzięki zawartym 
enzymom, które powodują rozpad 
ściany komórkowej mikroorganizmów.

Łzy dzięki obecności lizozymu 
mają zdolności bakteriobójcze. 
Lizozym rozkłada peptydoglikan 
znajdujący się w ścianie 
komórkowej bakterii.

Naturalne 
wydzieliny:

Reakcja 

obronna 

organizmu

PAMP-ang.pathogen associated 

molecular patterns

Są to wzorce molekularne związane z 
patogenami. Takimi wzorcami są struktury 
najbardziej charakterystyczne (danego 
drobnoustroju), które są  selektywnie 
rozpoznawane przez komórki układu 
immunologicznego.

Do PAMP należą m.in

*lipopolisacharyd bakterii Gram(-)
*2-niciowy RNA (występujący u 
niektórych wirusów)
*lipopeptydy (bakterie)
*zymosan-(grzyby)
*flagellina -bakterie Gram(-)
*białko szoku cieplnego (HSP)
*glikolipidy
*peptydoglikan i inne

PAMPs są rozpoznawane przez zewnątrz- i 
wewnątrzkomórkowe receptory PRRs (pattern 
recognition receptor) spośród których wyodrębniono 
trzy rodzaje: TLRs (toll-like receptors), NLRs (NOD 
like receptors) i RLRs (RIG like receptors).

Receptory PRRs obecne są „na” lub „w” 
komórkach odporności wrodzonej np. 
makrofagach i komórkach dendrytycznych, 
limfocytach T i B, komórkach 
nabłonkowych układu pokarmowego i 
oddechowego.

Klasyfikacja rodzin receptorów oparta jest o 
rodzaj rozpoznawanego patogenu:
TLRs- rozpoznają bakterie, wirusy, grzyby i 
pierwotniaki
NLRs- rozpoznają tylko bakterie
RLRs- rozpoznają wirusy

Receptory TLRs

-zidentyfikowano je po raz pierwszy u larw muszki 
owocowej 

-ich aktywacja prowadzi do zwiększonego wytwarzania 
peptdów przeciw drobnoustrojom

-TLRs są obecne na różnych komórkach układu odpornościowego 
m.in. makrofagach, komórkach dendrytcznych limfocytach B, 
określonych subpopulacjach limfocytów T

-ich liczba zmienia się w odpowiedzi na kontakt z patogenem

-receptory TLRs dzieli się na 
zewnątrzkomórkowe i wewnątrzkomórkowe

Budowa TLRs

Na N-końcu receptory 
mają powtarzające się 
fragmenty bogate w  
leucyne odpowiedzialne 
za rozpoznawanie PAMPs 

C-koniec stanowi 
domena TIR, która 
inicjuje 
wewnątrzkomórkowe 
mechanizmy odpowiedzi 
na PAMPs

Komórki biorące 

udział w 

odpowiedzi 

nieswoistej

.

Makrofagi i 
granulocyty…

Są to komórki żerne, 
spełniające ważną role w 
odpowiedzi przeciwzakaźnej.

Nie mają zdolności precyzyjnego rozpoznawania 
antygenów. Ściśle współpracują jednak z 
odpowiedzią swoistą, co umożliwia im np. 
eliminacje mikroorganizmów rozpoznawanych 
przez przeciwciała.

Dysponują one określonymi receptorami, 
które nawet bez udziału przeciwciał 
umożliwiają im rozpoznanie 
drobnoustrojów.

Bibliografia:
*M.Jakóbisiak „Immunologia” PWN 
Warszawa 1998
*S.Kędziora, R.Słotwiński 
„Molekularne mechanizmy 
towarzyszące rozpoznawaniu 
patogenu przez receptory wrodzonej 
odporności.