Rehabilitacja w chorych po zawale mięśnia sercowego

Zagrożenie chorobami układu krążenia ma od

wielu lat tendencję wzrostową, jest to głównym

problemem opieki medycznej w Polsce.

Zawał mięśnia sercowego i choroba wieńcowa

są najczęstszymi przyczynami zgonów w Polsce.

Co roku zapada na tą chorobę około 100

tysięcy osób, głównie mężczyzn, 40% z pośród tych

osób umiera w ciągu roku. Coraz częściej

schorzenie to dotyczy ludzi młodych poniżej 40

roku życia.

Choroby układu krążenia a zwłaszcza choroba

niedokrwienna, zawał mięśnia sercowego,

nadciśnienie tętnicze są obecnie najczęstszymi

przyczynami niezdolności do pracy w krajach

bogatych i wysoko rozwiniętych.

Jest to duży problem medyczny, społeczny

i ekonomiczny. Leczenie tych pacjentów jest

długotrwałe

i bardzo kosztowne.

Rehabilitacja kardiologiczna w obecnym

kształcie dotyczy wielu aspektów życia chorego.

Oprócz usprawniania ruchowego istotnym celem

jest oddziaływanie na psychikę aby zmniejszyć

stres chorego i przywrócić mu równowagę

emocjonalną oraz ułatwić przystosowanie do

zmian w stylu życia po zawale mięśnia

sercowego

•

istotnych informacji dostarcza badanie

elektrokardiograficzne,

•

temperatura ciała,

•

zwiększenie liczby białych krwinek

(leukocytoza),

•

przyspieszone opadanie krwinek (OB),

•

w ostrym okresie zawału ma ocena

aktywności enzymów we krwi, przede

wszystkim aminotransferazy –

asparaginową

i alaninową (tzw.AspAT i AlAt),

dehydrogenaze mleczanową (LDH) i

hydroksymasłową (HBD) oraz kinazę

fosfokreatynową (CPK). Zmiany jakie

zachodzą w aktywności tych enzymów są

wynikiem martwicy komórek mięśnia

sercowego w obszarze zawału. Stopień

aktywności enzymów świadczy o

rozległości ogniska martwicy, które

wywołał zawał.

•

echokardiografia - dzięki temu badaniu

można uzyskać diagnostykę:

a) morfologiczną serca, która ukazuje

powiększenie serca, stan zastawek, wykazuje

skrzepliny i istniejące powikłania takie jak

płyn w osierdziu, oderwanie mięśnia

brodawkowatego, pęknięcie przegrody

międzykomorowej.

b) czynnościową serca, która pozwala

ocenić ruchomość ścian, wydolność serca

jako pompy, a także ocenę przepływu krwi w

kolorowym badaniu dopplerowskim.

•

diagnostyka radioizotopowa:

Jest to scyntygrafia zawału, dzięki

której uwidocznione zastają obszary

martwicy mięśnia sercowego. Stosuje się

immunoscyntygrafię, za pomocą

znakowanych przeciwciał. W żywych

komórkach serca występuje miozyna

wewnątrzkomórkowo a uwalnia się z

miocytów dopiero po ich obumarciu.

•

tomografia komputerowa. Ukazuje

odwracalne zmniejszenie aktywności w

obszarach niedokrwienia mięśnia sercowego

i nieodwracalny ubytek aktywności w

obszarach martwiczych i bliznowatych.

•

wentrykulografia radioizotopowa z użyciem

albuminy znakowanej technetem 99m.

To badanie wykazuje regionalne zaburzenia

ruchomości albo bliznowatych obszarów

ściany komory. Wykazuje zmniejszenie frakcji

wyrzutowej lewej komory w razie

niewydolności lewokomorowej.

•

Pozytronowa tomografia komputerowa

emisyjna (PET), ta metoda pozwala ocenić

aktywność metaboliczną badanego mięśnia.

Na tej podstawie można odróżnić obszary

blizn pozawałowych od żywego, prawidłowo

ukrwionego mięśnia sercowego.

•

Tomografia komputerowa rezonansu

magnetycznego (NMR) pozwala na ocenę

rozległości zwału, wykazuje obecność

skrzeplin tętniaków ściany komory oraz

umożliwia określenie frakcji wyrzutowej

•

Tomografia komputerowa z użyciem

strumienia elektronów (EBCT), zastosowanie

tej metody dla NMR, dodatkowo pozwala na

ocenę dużych naczyń wieńcowych.

•

Cewnikowanie lewej części serca pozwala

na pomiar ciśnienia i obniżenie objętości

wyrzutowej.

•

Koronarografia ukazuje miejsca zwężone

i zatkane tętnice wieńcowe.

W momencie korzystnego rokowania,

chory po wyjściu z krytycznego okresu

przejściowego zaczyna zdawać sobie sprawę,

że jego układ krążenia jest uszkodzony i ma

tego świadomość.

Wynikają także ograniczenia jakie

stawia choroba i do których pacjent musi się

przystosować. Sam pobyt na oddziale

szpitalnym i w zależności od stanu zdrowia,

podłączenie aparatury stwarza dla pacjenta

dodatkowy stres.

W takim momencie pacjentowi należy

zapewnić pomoc psychologa w celu

obniżenia poziomu lęku, udzielenia wsparcia

psychicznego

i wzmocnienia poczucia bezpieczeństwa.

Psycholog współpracując z zespołem

terapeutycznym ma możliwość uspokojenia

chorego poprzez udzielenie informacji i

wyjaśnienie wątpliwości jakie dręczą

pacjenta.

W pierwszej fazie choroby chory jest

informowany przez lekarza o ograniczeniach

jakie musi wprowadzić do swojego stylu

życia. Jeśli chory nie będzie miał

dostatecznie zrozumiale dla niego

przekazanych tych informacji, nie będzie

rozumiał sensu wprowadzania tych

ograniczeń

i tym samym będzie miał zniekształcony

obraz swojej choroby.

Najważniejszą rzeczą jest pomoc

w zaakceptowaniu i zrozumieniu ograniczeń

wynikających istniejącego etapu choroby

poprzez uświadomienie nowej sytuacji

życiowej w jakiej ten chory się znalazł.

Niezbędna może być tu współpraca z rodziną,

która pozwoli na szybsze przystosowanie się

pacjenta do nowego stylu życia. Tego typu

współdziałanie pozwala na szybszy proces

zdrowienia.

Kompleksową rehabilitację należy zastosować

u każdego chorego na chorobę niedokrwienną serca,

przede wszystkim jednak u chorych po przebytym

zawale serca jako element prewencji wtórnej.

Formy aktywności ruchowej oraz psychoterapię

należy zalecać również osobom zdrowym ale

zagrożonym chorobom niedokrwienną serca wobec

stwierdzenia u nich kilku czynników zagrożenia, są to

w tedy działania prewencji pierwotnej.

W skład rehabilitacji medycznej pacjentów po

zawale mięśnia sercowego w poszczególnych jego

okresach wchodzą:

•

leczenie farmakologiczne,

•

ćwiczenia fizyczne,

•

zajęcia sportowo - rekreacyjne,

•

leczenie chirurgiczne,

•

psychoterapia.

Rehabilitację pozawałową można podzielić na kilka

etapów:

Okres wczesny

– to czas pobytu pacjenta w

oddziale

intensywnej opieki medycznej,

kardiologiczny,

internistyczny lub oddział

chirurgiczny.

Okres rekonwalescencji

– czas pobytu chorego w

szpitalu

rehabilitacyjnym, szpitalu uzdrowiskowym

lub

przychodni specjalistycznej

przyszpitalnej.

Rehabilitacja późna i wtórna prewencja

–

przychodnia

specjalistyczna, sanatorium

kardiologiczne,

stowarzyszenia społeczne

pomagające osobom po

zawale.

We wczesnym okresie rehabilitacja jest prowadzona

w różnych grupach, w których ćwiczą pacjenci z

danym rodzajem choroby:

•

ostry zawał

•

dławica piersiowa

•

stan po plastyce tętnic wieńcowych

•

stan po zabiegach kardiochirurgicznych

•

stan po zabiegach na naczyniach

obwodowych

•

stan po wszczepieniu rozrusznika serca

Pacjenta należy poinformować o chorobie,

czynnikach ryzyka, należy zapoznać go z

podstawową anatomią i fizjologią układu krążenia.

Chorego trzeba poinformować co mu wolno a jakich

zachowań powinien unikać.

Już w etapie szpitalnym przy współpracy

lekarza

i psychologa powinno się rozpocząć edukowanie

pacjenta, jak walczyć z czynnikami ryzyka choroby

niedokrwiennej.

Przed opuszczeniem oddziału chory powinien

otrzymać szczegółowe informacje dotyczące

sposobu zachowania się i ograniczeń jakie wynikają

z obecnego stanu zdrowia. Ważnym elementem jest

zapobieganie następstwom unieruchomienia i

poprawa tolerancji wysiłku.

Proces usprawniania powinien przeprowadzać

odpowiednio przeszkolony w zakresie patofizjologii

układu krążenia rehabilitant.

W czasie kiedy pacjent przebywa w łóżku

ćwiczenia kinezyterapeutyczne obejmują ćwiczenia

oddechowe, małych a następnie coraz bardziej

dynamicznie dużych grup mięśniowych.

Gimnastyka powinna być prowadzona pod kontrolą

elektrokardiografu, tak jak moment pierwszego

siadania i pionizacji pacjenta musi odbywać się pod

kontrolą lekarza.

Bezpośrednio przed rozpoczęciem ćwiczeń

należy wykonać pomiary ciśnienia tętniczego,

częstości serca, które trzeba powtórzyć na szczycie

wysiłku i po zakończeniu ćwiczeń. Gdy pomiary

wykażą, że w czasie kinezyterapii pojawiają się

takie objawy jak przyspieszenie czynności serca

ponad 120/min lub pojawienie się zaburzeń rytmu

serca, stanowi to wskazanie do przerwania

usprawniania i zwolnienia programu rehabilitacji.

Takie samo postępowanie należy zastosować

w momencie pojawienia się spadku ciśnienia w

czasie wysiłku lub jego nadmiernego podwyższenia

gdy wartość ciśnienia wynosi ponad 200 mm Hg

skurczowego i 110 mm Hg rozkurczowego. W takim

wypadku ćwiczenia należy bezwzględnie przerwać,

jeśli pacjent zacznie zgłaszać różne dolegliwości

takie jak ból dławicowy czy zmęczenie.

Program rehabilitacji chorego z nie powikłanym

zawałem serca.

Siadanie – do 4 dnia.

Siadanie z opuszczonymi nogami – 5 dzień.

pionizacja – 6 dzień.

Wstawanie i chodzenie do 50 metrów – 7 – 9

dzień.

Chodzenie do 200 metrów – 10 – 11 dzień.

Chodzenie do 200 metrów i pokonywanie dwóch

pięter

– 12 – 15 dzień.

Jeżeli pacjent przeszedł zawał niepełnościenny

program tych ćwiczeń może zostać skrócony do 9 –

12 dni.

W przypadku gdy podczas leczenia wystąpiły

jakieś komplikacje program rehabilitacji powinien

zostać przedłużony i dostosowany indywidualnie do

pacjenta.

Przed wypisaniem pacjenta z oddziału należy

ocenić następstwa i ryzyko powikłań choroby.

W tym celu wykonuje się następujące badania:

ocena pozawałowego uszkodzenia

serca przy pomocy

badania

echokardiograficznego,

b) ocena zaburzeń rytmu serca

i tak zwanego niemego niedokrwienia

za pomocą 24 – godzinnego zapisu EKG

metodą Holtera,

c) ocena tolerancji wysiłku i

rezerwy wieńcowej za

pomocą

elektrokardiograficznej próby

wysiłkowej.

Należy pamiętać, że każde przeziębienie,

podwyższona temperatura, dolegliwości żołądkowo

- jelitowe czy inne dolegliwości niekardiologiczne

mogą powodować pogorszenie kondycji fizycznej i

powrót

do aktywności fizycznej będzie uzależniony od

poprawy stanu zdrowia.

Ćwiczeń nie należy wykonywać gdy pacjent

czuje się źle lub gdy jest ogólnie zmęczony. Trzeba

pamiętać także o wpływie warunków

atmosferycznych na samopoczucie i wydolność

fizyczną.

W momencie gdy objawy te nie ustępują

wysiłek trzeba zakończyć i zrobić przerwę na

odpoczynek. W czasie ćwiczeń pacjent powinien

mieć ze sobą tabletki nitrogliceryny.

Poprzez stosowanie regularnie ćwiczeń

następuje wzrost wydajności pracy serca, łatwiej

można zauważyć pogorszenie kondycji, zwiększa

się tolerancja na nagły niespodziewany wysiłek

fizyczny, poprawia się wydajność umysłowa,

rozwój miażdżycy zostaje zahamowany, waga

ciała staje się prawidłowa poprzez usprawnienie

gospodarki tłuszczowej.

Jeżeli podczas wysiłku wystąpi ból wieńcowy,

zadyszka lub kołatanie serca w tedy należy zwolnić

tępo ćwiczeń czy wykonywanej czynności.

Ćwiczenia gimnastyczne należy wykonywać

na wolnym powietrzu lub w dobrze

przewietrzonym pomieszczeniu w stroju luźnym

nie krępującym ruchów. Nie należy wykonywać

ćwiczeń bezpośrednio po spożyciu posiłku lub po

wykonaniu jakiejś męczącej czynności.

Przed rozpoczęciem ćwiczeń należy dokonać

pomiaru parametrów, ciśnienia tętniczego krwi i

tętna. Czynność tą należy wykonać również

podczas wysiłku jak i po zakończeniu gimnastyki.

Bezwzględnym wskazaniem do przerwania

ćwiczeń jest zwiększenie oddechów ponad

25/minutę, przekroczenie częstości serca powyżej

100/minutę i gdy wartość ciśnienia rozkurczowego

przekracza 100 mm Hg. Ćwiczenia powinno

wykonywać się ruchami płynnymi starając się

skoordynować je z oddechem

Pacjent po zawale mięśnia sercowego

powinien być jak najszybciej usprawniany, jednak

aby można było przystąpić do wykonywania

ćwiczeń stan kliniczny chorego musi być stabilny.

Pacjent musi uzyskać wydolność wieńcową i

krążeniową, muszą ustąpić zaburzenia rytmu serca

także temperatura ciała powinna być

unormowana.

Wraz z psychoterapią prowadzone są zajęcia

kinezyterapeutyczne przez pierwsze 2 – 3 dni,

łagodzą stany napięcia mięśniowego poprzez

wykonywanie prostych ćwiczeń ruchowych.

Te czynności pozwalają na uniknięcie

negatywnych skutków unieruchomienia.

Stopniowo wykonywane ćwiczenia fizyczne nie

powodują większego obciążenia serca, stwarzają

natomiast korzystne warunki hemodynamiczne

zapobiegając zaleganiu krwi w naczyniach

żylnych, zapobiega także demineralizacji kości i

pomaga w utrzymaniu prawidłowego napięcia

mięśniowego

W usprawnianiu chorych z zawałem mięśnia

sercowego stosuje się następujące rodzaje

ćwiczeń:

a) oddechowe,

b) oddechowe

wspomagane,

c) czynne wolne małych

grup

mięśniowych,

d) izometryczne wybranych grup

mięśniowych,

e) lekkie ćwiczenia oporowe kończyn

dolnych w pozycji leżącej i siedzącej,

f) relaksacyjno – rozluźniające.

Celem stosowania kinezyterapii szpitalnej jest:

nauka poprawnego oddychania,

utrzymanie prawidłowego napięcia mięśni

szkieletowych,

uaktywnienie przemiany materii,

zwiększenie szybkości krążenia krwi,

utrzymanie czynności mięśni szkieletowych,

trenowanie odruchów naczynioruchowych w

celu

zapobiegania objawom ortostatycznym,

relaks – jako środek czynnego wypoczynku po

ćwiczeniach,

Na podstawie objawów klinicznych i zapisu

elektrokardiograficznego chorych można

rehabilitować wg modelu

– to pacjenci z niepowikłanym lub

niepełnościennym zawałem serca,

i wg modelu

– to chorzy z pełnościennym zawałem serca

i z powikłaniami pozawałowymi.

Rehabilitacja wg modelu A – to szybkie,

niczym nie zakłócone usprawnianie ruchowe i

oddziaływanie psychologiczne, z przewidywanym

okresem pobytu

w szpitalu 14 – 21 dni.

Rehabilitacja wg modelu B – to powolne lub

przedłużone usprawnianie, prowadzone

adekwatnie do ustępujących powikłań, z

przewidywanym okresem pobytu w szpitalu 3

tygodnie i dłużej.

Prewencja

wtórna

Etap

Zadania

rehabilitacji

Szpital 3-5 tygodni

Przeciwdziałanie

skutkom

unieruchomienia

Sanatoryjny 4-6

tygodni

Pełna mobilizacja

poprawy

wydolności:

fizycznej, krążenia i

wieńcowej

Ambulatoryjny, do

końca życia pacjenta

Dalszy wzrost

wydolności i

utrzymanie jej na

osiągniętym

poziomie

Współcześnie podział ten wydaje się

niewystarczający. Obecny stan wiedzy na temat

przebiegu ostrego zawału serca i niestabilnej

dusznicy bolesnej wymaga bardziej zróżnicowanego

kwalifikowania do rehabilitacji.

Dla każdego z ww. modeli można by

zaproponować po dwie różne jego odmiany: dla

pierwszego – odmianę A

i A1, a dla drugiego – odmianę B i B1. W związku z

tym zmieniły się kryteria kwalifikowania do

rehabilitacji.

Przewidywany okres pobytu w szpitalu 7 – 10

dni.

Okres I (1-2 dzień) : pozycja podstawowa –

leżąca

i półsiedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety i

spożywania

posiłków w pozycji

siedzącej.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w

pozycji

siedzącej.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej.

Okres II (3-5 dzień): pozycja podstawowa -

siedząca obok łóżka i chodzenie.

Pełna samoobsługa.

Czynności toaletowe przy umywalce.

Spacer lub jazda na wózku do WC.

Spożywanie posiłków przy stoliku.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji lezącej i

siedzącej obok

łóżka.

Okres III (6-10 dzień): pozycja podstawowa –

siedząca i chodzenie.

Pełne uruchomienie.

Dłuższe spacery na tej samej kondygnacji.

Chodzenie po schodach (pod koniec tego

okresu) na

wysokość jednego piętra.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej i w

marszu.

Do modelu A

kwalifikują się chorzy

z niepełnościennym i nie powikłanym zawałem

serca.

Przewidziany okres pobytu w szpitalu 11 – 14 dni.

Okres I (1-2 dzień): pozycja podstawowa – leżąca

i półsiedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety i spożywaniu

posiłków w pozycji półsiedzącej lub

siedzącej.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w pozycji

siedzącej.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej.

Okres II (3-7 dzień): pozycja podstawowa –

siedząca.

Początkowo samoobsługa w pozycji

siedzącej, pod

koniec tego okresu pełna

samoobsługa w zakresie

toalety i

spożywania posiłków przy stoliku.

Spacer lub jazda na wózku do WC.

Spacery po korytarzu.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej i

siedzącej obok

łóżka.

Okres III (8-14 dzień): pozycja podstawowa –

siedząca

i chodzenie.

Pełne uruchomienie.

Dłuższe spacery na tej samej kondygnacji.

Spożywanie posiłków przy stoliku.

Chodzenie po schodach na wysokość jednego

piętra (pod koniec tego okresu).

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej i w

marszu.

Klasyfikacja stopnia niewydolności krążenia

według NYHA

(New York Heart Association)

Klasa

Objawy niewydolności

Brak objawów niewydolności krążenia w spoczynku i

przy zwykłym wysiłku.

Mały wysiłek fizyczny nie powoduje dolegliwości. Po

większych wysiłkach pojawia się zmęczenie,

duszność, ból dławicowy.

Dolegliwości pojawiają się przy każdym niewielkim

wysiłku. Występuje duże ograniczenie wydolności

fizycznej. W spoczynku brak objawów

niewydolności.

Objawy niewydolności pojawiają się zarówno w

spoczynku, jak i przy najmniejszym wysiłku.

Przewidywany okres pobytu w szpitalu 15 – 21 dni.

Okres I (1-2 dzień): pozycja podstawowa – leżąca

i półsiedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety i spożywania

posiłków

w pozycji półsiedzącej.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w pozycji

leżącej

i półsiedzącej.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej.

Okres II (3-7 dzień): pozycja podstawowa – leżąca

i półsiedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety i spożywania

posiłków

w pozycji siedzącej.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w pozycji

siedzącej

(pod koniec okresu

przemieszczanie się na wózku

do WC).

Dowolne obracanie się na boki.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej.

Okres III (8-14dzień): pozycja podstawowa –

siedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety przy

umywalce

i spożywania posiłku przy stoliku w

pozycji

siedzącej.

Siedzenie w fotelu i chodzenie po pokoju pod

koniec tego okresu .

Chodzenie lub jazda na wózku do WC.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej

i w marszu.

Okres IV (15-21 dzień): pozycja podstawowa –

siedząca i marsz .

Pełne uruchomienie.

Dłuższe spacery na tej samej kondygnacji.

Spożywanie posiłków przy stoliku lub w

jadalni.

Chodzenie po schodach na wysokość jednego

piętra

pod koniec tego okresu.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej i w

marszu.

Do modelu B

kwalifikują się chorzy z

pełnościennym zawałem serca, z powikłaniami

uporczywie utrzymującymi się: nawracające

migotania przedsionków i częstoskurcze, uporczywe

długotrwałe przedwczesne pobudzenia komorowe,

zatrzymanie krążenia (zespoły MAS) i blok całkowity

w ostrej fazie zawału, niewydolność krążenia II/III

okresu wg NYHA.

Przewidywany okres pobytu w szpitalu – 3

tygodnie,

a nawet dłużej.

Okres I (1-2 dzień): pozycja podstawowa –

leżąca.

Obsługa w zakresie toalety i spożywania

posiłków

w pozycji leżącej.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w

pozycji leżącej.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej.

Okres II (3-7 dzień): pozycja podstawowa – leżąca

i półsiedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety i spożywania

posiłków

w pozycji półsiedzącej.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w pozycji

półsiedzącej.

Dowolne obracanie się na boki.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej.

Okres III (8-14 dzień): pozycja podstawowa –

półsiedząca i siedząca.

Samoobsługa w zakresie toalety i

spożywania

posiłków w pozycji

siedzącej w łóżku.

Załatwianie potrzeb fizjologicznych w pozycji

siedzącej

w łóżku, pod koniec tego okresu

wyjazd na wózku

do WC.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej.

Okres IV (3-4 tydzień i dłużej) – czas trwania

tego okresu uzależniony jest od tępa cofania

się powikłań,

a przede wszystkim zaburzeń rytmu i

niewydolności krążenia. Pozycja podstawowa

– siedząca i marsz.

Pełne uruchomienie.

Dłuższe spacery na tej samej kondygnacji.

Spożywanie posiłków przy stoliku w jadalni.

Chodzenie po schodach na wysokość

jednego piętra

pod koniec tego okresu.

Ćwiczenia fizyczne w pozycji siedzącej i w

marszu .

Program rehabilitacji ambulatoryjnej może

być realizowany pod ścisłą kontrolą zespołu

rehabilitacyjnego jako trening kontrolowany, bądź

jako forma samodzielna czyli trening

niekontrolowany.

W obu przypadkach leczenia chory musi być

poinformowany o celu usprawniania i o objawach

zaburzeń krążenia (ból, nierówne bicie serca), o

których należy bezzwłocznie poinformować lekarza

prowadzącego, który może zmienić natężenie

ćwiczeń lub dokonać zmian w farmakoterapii.

Ten rodzaj usprawniania wykazuje pierwsze

korzystne wyniki po 4 – 6 tygodniach, pełny efekt

treningowy wzrostu wydolności ogólnej po około 6 –

9 miesiącach.

Po uzyskaniu takich wyników należy dążyć do

utrzymania uzyskanej już kondycji fizycznej. Trzeba

zwracać dużą uwagę aby nie doszło do objawów

przetrenowania (brak łaknienia, zaburzenia snu,

wzmożona pobudliwość, przyspieszenie tętna, bóle

wieńcowe bez wyraźnych przyczyn).

Gdyby jednak takie objawy wystąpiły nie

należy przerywać treningu lecz zmniejszyć jego

natężenie i czas trwania. Ambulatoryjny program

rehabilitacji fizycznej daje możliwości

współdziałania i utrzymania stałego kontaktu z

lekarzem prowadzącym dając choremu poczucie

bezpieczeństwa a lekarzowi ułatwia kontrolę nad

przebiegiem prewencji wtórnej.

Zawał mięśnia sercowego jest ostrą postacią

choroby wieńcowej. Czynniki sprzyjające wystąpieniu

choroby wieńcowej określa się jako czynniki ryzyka

lub czynniki zagrożenia tą chorobą.

Do najważniejszych czynników ryzyka choroby

wieńcowej zalicza się: zaburzenia gospodarki

tłuszczowej, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu.

Obecność każdego z tych czynników zwiększa co

najmniej dwukrotnie ryzyko zachorowania na tę

chorobę.

Jeżeli te czynniki występują jednocześnie w stylu

życia człowieka, zagrożenie jest kilkakrotnie większe.

Innymi czynnikami ryzyka są: nieprawidłowy

sposób odżywiania, a szczególnie nadmierna

zawartość tłuszczów nasyconych w diecie. Otyłość,

cukrzyca, siedzący tryb życia, brak odpowiedniej

aktywności fizycznej także sprzyjają zachorowaniu

na chorobę wieńcową.

Stały pośpiech, poczucie nadmiernej

odpowiedzialności, agresywność, potrzeba

rywalizacji i silnie wyrażone poczucie

współzawodnictwa również należą do czynników

ryzyka.

Niewątpliwie dużą rolę odgrywają także

czynniki genetyczne, czego wyrazem jest

zauważalne występowanie choroby wieńcowej w

rodzinie i ujawnia się wcześniej u osób ze

szczególnie dużym obciążeniem rodzinnym.

Wśród czynników ryzyka choroby wieńcowej

u kobiet wymienia się także regularne zażywanie

doustnych środków antykoncepcyjnych. U kobiet

młodych ryzyko to jest niewielkie jeśli nie

występują inne czynniki sprzyjające rozwojowi

choroby wieńcowej ale już u kobiet po 40 roku

życia wzrasta jak również

i u młodszych kobiet jeżeli współistnieją inne

czynniki ryzyka a zwłaszcza palenie papierosów.

Znajomość czynników sprzyjających

powstawaniu choroby wieńcowej stanowi

podstawę do podjęcia prewencji pierwotnej co

zmniejsza ryzyko zachorowania na tę chorobę u

osób ze szczególnymi predyspozycjami do jej

wystąpienia.

U osób z już istniejącą chorobą rozpoznanie

i wyeliminowanie czynników ryzyka może opóźnić

przebieg choroby, złagodzić ją i zapobiec jej

powikłaniom.

Człowiek musi sobie uświadomić, że

najważniejszą wartością życia jest zdrowie, że

łatwiej

i korzystniej jest zapobiegać chorobom niż je

leczyć.

Dla zachowania zdrowia potrzeba

racjonalnego kierowania życiem codziennym i

wyrobienia w sobie nawyków prozdrowotnych.

Prawidłowo zorganizowany dzień powinien

uwzględniać wystarczającą ilość czasu

przeznaczoną na sen, wykonanie niezbędnych

czynności bez pośpiechu, szczególnie rano na

zjedzenie śniadania przed wyjściem do pracy.

Ważnym elementem jest czynny wypoczynek,

o którym bardzo często wszyscy zapominają a który

jest niezmiernie istotny dla osób z chorobami układu

krążenia.

Pacjenci kardiologiczni powinni regularnie

kłaść się spać, zjadać ostatni lekki posiłek na 2 – 3

godziny przed pójściem do łóżka.

Bardzo dobrze działa także spacer przed snem

lub wywietrzenie pokoju. Istotnym czynnikiem

wpływającym na choroby układu krążenia jest stres.

Nie można pominąć tu badań kontrolnych,

które w porę mogą zasygnalizować jeżeli

wystąpią jakieś niepożądane objawy ze strony

układu krążenia, które mogłyby stanowić

zagrożenie dla życia zdrowia pacjenta, należy

regularnie zgłaszać się na badania kontrolne i

informować lekarza prowadzącego o każdej

zmianie stanu zdrowia jaką pacjent u siebie

zaobserwuje.

Piśmiennictwo:

.Chojnacka-Szawłowska G, Szawłowski K. „Rehabilitacja.” Medyczna Agencja

Wydawniczo Informacyjna, Warszawa 1994 r.

.Halawa B. „Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu wybranych chorób układu

krążenia. AM we Wrocławiu 1997 r.

.Herold G. „Medycyna wewnętrzna.” PZWL, Warszawa 1994-2001 r.

.Gumułka W, Rewerski W. „Encyklopedia zdrowia” PWN, Warszawa 2001 r.

Tom I.

.Kuch J. „Rehabilitacja” PZWL, Warszawa 1989 r.

.Kloster B, Ebbelt-Paprotny G. „Poradnik fizjoterapeuty.” Zakład Narodowy im.

Ossolińskich, Wrocław 2001 r.

.Kokot F. „Choroby wewnętrzne.” PZWL, Warszawa 1991r.

.Milanowska K, Dega W.„Rehabilitacja medyczna.” PZWL, Warszawa 2001 r.

.Pędich W. „Choroby wewnętrzne” PZWL, Warszawa 1999 r.

.Radosławski A. „Podstawy rehabilitacji ruchowej.” Tom II Wydawnictwo

„Sport i Turystyka”, Warszawa 1981 r.

.Rudnicki S, Smolis R. „Rehabilitacja fizyczna po zawale serca.” PZWL,

Warszawa 1987 r.

.Weiss M, Zembaty A. „Fizjoterapia.” PZWL ,Warszawa 1983 r.

.Widomska-Czekajska T. „Ambulatoryjna opieka kardiologiczna.” PZWL,

Warszawa 1994 r.

.Wrześniewski K. „Psychologiczne problemy chorych z zawałem serca.”

PZWL, Warszawa 1986 r.

.Wrześniewski K, Dobrolubow U. „Jak żyć po zawale serca.” PZWL,

Warszawa 1984 r.

.Radosławski A. „Wytyczne fizjoterapii kardiologicznej.” Wydawnictwo AWF

we Wrocławiu, Wrocław 2001 r.

Document Outline