Systema digestorium
Systema digestorium
Systema digestorium
Systema digestorium
Układ trawienny
• Stanowi większość trzew położonych w
jamie brzusznej
• Po ukończeniu rozwoju dzielimy go na:
1.Przewód pokarmowy, w którym
wyróżniamy: drogę pokarmową górną (jama
ustna, gardło, przełyk), drogę pokarmową
środkową (żołądek, jelito cienkie) i drogę
pokarmową dolną (jelito grube)
2.Gruczoły leżące na zewnątrz: ślinianki,
wątroba, trzustka
Otrzewna
• Błona surowicza, wyściełająca od wewnątrz
ściany jamy brzusznej i jamy miednicy
(otrzewna ścienna) oraz pokrywa leżące w
nich narządy (otrzewna trzewna)
• Pomiędzy obiema częściami-przestrzeń
zwana jamą otrzewnej
• Stosunki otrzewnowe: położenie
wewnatrzotrzewnowe (narząd całkowicie
objęty otrzewną) i zewnatrzotrzewnowe
(narząd częściowo pokryty otrzewną)
Otrzewna
• Pomiędzy otrzewną ścienną i trzewną lub
pomiędzy pokrytymi otrzewną
narządami występują fałdy błony
surowiczej, czyli krezki, sieci lub
więzadła
• Krezka łączy ścianę jamy brzusznej z
jelitem, więzadła ścianę jamy brzusznej z
narządem miąższowym lub narządy
pomiędzy sobą, a sieć powstaje poprzez
połączenie ze sobą wielu więzadeł
Jama ustna
• Początek przewodu pokarmowego
• Rozdzielona dwoma łukami zębodołowymi
na: przedsionek jamy ustnej i jamę ustną
właściwą
• Przedsionek ograniczony wargami ust i
policzkami oraz wyr.zębodołowymi i zębami
• W przedsionku ujście przewodu ślinianki
przyusznej
• Jama ustna właściwa:ścianę górną tworzy
podniebienie twarde i miękkie, a dno
przepona jamy ustnej
Język
• Części: trzon (wysuwalna część
zakończona końcem języka) i nasada
(niewysuwalna, zwrócona do gardła)
• Na trzonie pow.górna-grzbiet i pow.dolna
• Język składa się z : błony śluzowej
języka i mięśni języka
• Mięśnie języka dzielimy na wewnętrzne
(własne) i dochodzące z zewnątrz
Błona śluzowa języka
• Na powierzchni dolnej pośrodkowo tworzy
wędzidełko języka
• Brodawki: nitkowate, grzybowate, liściaste,
okolone
• Brodawki nitkowate zgrupowane najliczniej na
końcu, brzegach i na grzbiecie języka
• Brodawki grzybowate: większe, zgromadzone na
końcu i brzegach języka; na ich zewnętrznej
powierzchni kubki smakowe
• Brodawki liściaste: głównie na brzegach tylnej
części trzonu języka
• Brodawki okolone: liczba 6-14 rozmieszczone
wzdłuż bruzdy krańcowej języka; kubki smakowe
Podniebienie miękkie
• Przedłużenie podniebienia twardego
• Ruchoma przegroda między jamą
ustną a gardłem
• Po środku języczek, ograniczony
dwoma łukami:podniebienno-
językowym i podniebienno-gardłowym
• Mięśnie, np. dźwigacz podniebienia
miękkiego, m.napinacz podniebienia
miękkiego
Zęby
• Ułożone w dwa łuki zębowe:górny i dolny
• Uzębienie człowieka diphydontyczne-zęby
mleczne (20) oraz zęby stałe (32) oraz
heterodontyczne
• W uzębieniu mlecznym wyróżniamy:siekacze
(8), kły (4) oraz zęby trzonowe (8)
• W uzębieniu stałym w miejsce zębów
trzonowych wchodzą przedtrzonowe (8), a
zębów trzonowych jest 12 (ostatnie zwane
zębami mądrości)
Zęby
• Każdy ząb składa się z korony zęba (część
wystająca, pokryta szkliwem), szyjki zęba
(pokryta dziąsłem) i korzenia zęba (tkwi w
zębodole)
• Tkanka podstawowa zęba to zębina, pokryta na
szyjce i korzeniu kostniwem
• Na szczycie korzenia otwór szczytowy zęba
prowadzący do kanału korzenia
• W kanale naczynia krwionośne i nerwy
zmierzające do komory zęba wypełnionej
miazgą
• Korzenie: sikacze (1), kły(1), przedtrzonowce
(dolne 1, górne 2), trzonowce (górne 3, dolne 2)
Gardło
• Wspólny odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego
• Cewa długości 13-14 cm sięgająca od podstawy czaszki do VI
kręgu szyjnego
• Podział:
-sklepienie,
-część nosową (oddzielona od jamy gardłowo-krtaniowej przez
podniebienie miękkie-unoszące się podczas połykania i
wydawania wysokich tonów; tu ujście trąbki słuchowej; nozdrza
tylne łączą jamę nosową z gardłem; migdałęk gardłowy),
- część ustną (łączy się z jamą ustną poprzez cieśń gardzieli)
- część krtaniową (łączy się z przedsionkiem krtani wejściem do
krtani)
• Jama gardła ma kształt maczugowaty, węższym końcem
zwrócona ku dołowi
• Warstwy: błona śluzowa, tkanka podśluzowa, błona mięśniowa,
błona zewnętrzna
Przełyk
• Przewód mięśniowo-błoniasty, o długości 23-25 cm,
łączący gardło z wpustem żołądka (C6-Th11)
• Składa się z części:szyjnej, piersiowej i brzusznej
(ostatnia leży poniżej rozworu przełykowego przepony)
• W części szyjnej i brzusznej w stanie spoczynku ściana
przednia i tylna przylegają do siebie, w części
piersiowej światło jest otwarte
• Cewa przełykowa zwężona w trzech miejscach: w
przejściu gardła w przełyk,na skrzyżowaniu przełyku z
lewym oskrzelem, ok.3 cm nad wpustem żołądka
• Błona śluzowa wysłana nabłonkiem, zawiera blaszkę
mięśniową i grudki chłonne
• Błona układa się w podłużne fałdy, dlatego na
zwłokach przekrój poprzeczny ma kształt gwiazdki
Żołądek
• Funkcje: okresowe magazynowanie, mieszanie i
rozdrabnianie pokarmu, przesuwanie treści
pokarmowej w małych porcjach do dalszych
odcinków przewodu pokarmowego,, wstępne
trawienie białek i lipidów, wchłanianie prostych
chemicznie substancji zawartych w spożywanym
pokarmie
• Kształt, wielkość i położenie zależne od stanu
wypełnienia i położenia ciała-pusty przedstawia
się jako odcinek jelita z bocznie umieszczonymi
krezkami, średnio wypełniony, w poziomej
pozycji ciała ma kształt syfonu
• Większa jego część leży w okolicy podżebrowej
lewej, a mniejsza w nadbrzuszu
Żołądek- budowa
zewnętrzna
• Wyróżniamy dwie ściany: przednią i tylną, które łączą się ze
sobą
• Miejsce połączenia przełyku z żołądkiem nosi nazwę części
wpustowej
• Po lewej stronie części wpustowej uwypukla się dno żołądka
• Część wpustowa i dno przedłużają się w trzon żołądka, z
którym tworzą część zstępującą (służy do mieszania treści
pokarmowej z sokiem żołądkowym)
• Część zstępująca zagina się ku górze i na prawo przechodzi
w część wstępującą (służy do opróżniania żołądka i nazywa
się częścią odźwiernikową)
• Część odźwiernikowa kończy się odźwiernikiem, który
uchodzi w górną część dwunastnicy
• Odźwiernik dzięki mięśniowi zwieraczowi odźwiernika jest
zamknięty i otwiera się tylko podczas przechodzenia papki
pokarmowej
Budowa ściany żołądka
• Przeciętna grubość wynosi 2-3mm
• Składa się z 4 błon: śluzowej, podśluzowej, mięśniowej i
surowiczej
• Błona śluzowa:wyściela wnętrze żołądka; wytwarza szereg
wyniosłości, wśród których wyróżniamy: fałdy żołądkowe, pola
żołądkowe (położone miedzy fałdami),a pomiędzy nimi ujścia
gruczołów błony śluzowej
• Wyróżniamy trzy rodzaje gruczołów: wpustowe (produkują śluz i
niewielką ilość kwasu solnego), właściwe (zawierają komórki
okładzinowe produkujące kwas solny i komórki główne
wytwarzające pepsynogen),odźwiernikowe (zawierają komórki G,
wytwarzające gastrynę)
• Błona podśluzowa: zawiera naczynia krwionośne, limfatyczne, a
także nerwy tworzące splot podśluzówkowy
• Błona mięśniowa: składa się z 3 warstw włókien mięśni gładkich:
podłużne (zewn.), okrężne (środk.), skośne (wewn.)
• Błona surowicza: otrzewna pokrywająca żołądek; żołądek posiada
dwie krezki jako jedyny odc.przewodu pokarmowego
Jelito cienkie
• Stanowi najdłuższą część przewodu pokarmowego,
ciągnącą się od żołądka do jelita grubego
• Początek i koniec zamknięte zastawkami: u góry zastawką
odźwiernika, u dołu zastawką okrężnicy
• Czynność: poddanie miazgi pokarmowej działaniu
enzymów, wchłanianie, przesuwanie dalej pozostałej
części
• Długość zmienna osobniczo w zależności od wieku i stanu
skurczu błony mięśniowej ( 2,5-11m); na zwłokach dłuższe
za sprawą ustania napięcia mięśniowego
• Światło zwęża się od żołądka ku zastawce okrężnicy
• Podział na:
-jelito bezkrezkowe-dwunastnica
-jelito cienkie krezkowe: jelito czcze,
jelito kręte
Dwunastnica
• Długość 25-30 cm, kształt zmienny, podkowiasty;
położona zewnatrzotrzewnowo
• Tu ujścia wydzielin wątroby i trzustki-trawienie
• Górny koniec łączy się z odźwiernikiem, dolny
przechodzi w jelito czcze
• Podział: część górna (najbardziej obszerna i
najkrótsza), część zstępująca, część pozioma (biegnie
poziomo z prawa na lewo), część wstępująca
• Błona śluzowa: fałdy okrężne (gęste, wysokie) i kosmki
jelitowe (niskie, szerokie, zazębione listki)
• Przewód żółciowy wspólny uchodzący brodawką w
przewód żółciowy wspólny i przewód trzustkowy
• Obecność gruczołów dwunastniczych (ułożone w
tkance podśluzowej, wytwarzające enzymy trawienne)
Jelito czcze i jelito kręte
• Jelito czcze bez ostrej graniczy przechodzi w jelito
kręte; oba położone wewnatrzotrzewnowo (przez to
znaczna ruchomość pętli jelita)
• Jelito czcze 2/5 górnej części jelita ruchomego, kręte
3/5
• Jelito kręte węższe, słabsza błona mieśniowa, słabsze
unaczynienie-bardziej blada, fałdy okrężne rzadsze
• Pętle wypełniają przestrzeń ograniczoną od góry i z
obu boków okrężnicą wstępującą, zstępującą i
poprzeczną
• Ściana zbudowana z błony śluzowej, tkanki
podśluzowej, błony mięśniowej i surowiczej (otrzewna
trzewna)
• Błona mięśniowa posiada dwie warstwy: zewnętrzną
podłużną i wewnętrzną okrężną
Błona śluzowa i kosmki
jelitowe
• Krótkie, ułożone gęsto obok siebie
• Ich liczba wynosi ok. 5 mln
• Dzięki nim powierzchnia wewnętrzna wzrasta o 600%
(dzięki temu przy małej długości jelita przeprowadzane
efektywne trawienie)
• Wyniosłości błony śluzowej pokryte nabłonkiem
walcowatym
• Pomiędzy kosmkami ujścia gruczołów jelitowych
• Przyprawy korzenne, kawa, rzodkiew pobudzają ruch
kosmków
• Wydzielają śluz oraz pełnią rolę narządów
wchłaniających
Jelito grube
• Rozpoczyna się kątnicą w dole biodrowym
prawym, a kończy się odbytem
• Długość wynosi 120-140 cm,a szerokość
waha się od 5 do 8 cm
• Podział:jelito ślepe, okrężnica, odbytnica
• Czynność:resztki pokarmów ulegają tu gniciu;
obfite wydzielanie śluzu, dalsze wchłanianie
wody; zagęszczanie treści->formowanie kału
• Obfita flora bakteryjna, rozkładająca nie
wchłonięte i nie strawione resztki
Jelito ślepe (kątnica)
• Stanowi najszerszą część jelita grubego
• Leży wewnatrzotrzewnowo, w prawym dole
biodrowym
• Z przyśrodkowej ściany odchodzi wyrostek
robaczkowy, który jest narządem szczątkowym;
położony wewnątrzotrzewnowo, posiada krezkę
• Położenie wyrostka bardzo zmienne ze względu na
jego różną długość i stosunkowo dużą ruchomość ;
najbardziej stałe jest miejsce odejścia wyrostka od
kątnicy
• W górnej części lewej ściany znajduje się ujście jelita
krętego
Okrężnica
•
Budowa ściany kątnicy i okrężnicy ma wiele cech
wspólnych: błona śluzowa z licznymi gruczołami
wydzielającymi śluz; sploty naczyniowe i nerwowe w
tkance podśluzowej; taśmy uwypuklenia, fałdy;
•
Dzieli się na 4 odcinki:
-okrężnica wstępująca- leży wtórnie zewnątrzotrzewnowo,
przechodzi zgięciem prawym w okrężnicę poprzeczną
- okrężnica poprzeczna- leży wewnątrzotrzewnowo,
przechodzi zgięciem lewym w okrężnicę zstępującą
- okrężnica zstępująca- leży wtórnie zewnątrzotrzewnowo
- okrężnica esowata- przechodzi w odbytnicę; leży
wewnątrzotrzewnowo
Odbytnica
• Końcowy odcinek jelita grubego; w okolicy kroczowej kończy się
odbytem
• Brak uwypukleń, warstwa podłużna błony mięśniowej jest
jednolita
• Wyróżniamy dwie części: miedniczną i odbytową, które oddziela
mięsień dźwigacz odbytu
• Błona śluzowa (tworzy fałdy poprzeczne), błona podśluzowa,
błona mięśniowa (zbudowana z dwóch warstw)
• Oddawanie stolca odbywa się z pomocą tłoczni brzusznej. W
chwili gdy wielkie ruchy okrężnicy przesuwają kał w stronę
odbytnicy , napięcie błony mięśniowej wzrasta, co odczuwamy
jako parcie na stolec. Objawy te dochodzą do naszej świadomości
i są regulowane świadomie. Ośrodek kierujący znajduje się w
części krzyżowej rdzenia. Uszkodzenie tego ośrodka powoduje
mimowolne oddawanie kału.
Wątroba
• Największy gruczoł i największy narząd wewnętrzny
( masa stanowi 2% ciała u dorosłego i 5% u noworodka)
• Bierze udział w przemianie białek, węglowodanów i
tłuszczów, produkuje żółć, unieczynnia wiele substancji
chemicznych pochodzenia egzo- i endogennego
• Położenie: większa część leży w podżebrzu prawym, ok.
1/5 w podżebrzu lewym
• Narządy przylegające do wątroby powodują powstanie na
jej powierzchni wycisków:sercowego, okrężnicy, nerkowy
i nadnerczowy, dwunastniczy, przełykowy
• Otrzewna wątroby: wątroba położona
wewnątrzotrzewnowo; otrzewna ścienna wytwarza
więzadła
Budowa zewnętrzna
wątroby
• Kształt zależny od przylegających narządów
• Dwie powierzchnie: przeponowa i trzewna, oddzielone
brzegiem dolnym
• W części tylnej wątroba nie jest pokryta otrzewną, ale
przytwierdzona bezpośrednio do przepony
• Więzadło sierpowate wątroby dzieli powierzchnię
przeponową na dwa płaty-prawy i lewy
• Na powierzchni trzewnej dwa zagłębienia, pomiędzy
którymi wrota wątroby- tu wchodzą żyła wrotna i tętnica
wątrobowa właściwa, a wychodzi żółciowy przewód
wątrobowy wspólny
• Na powierzchni trzewnej widoczne cztery płaty wątroby:
czworoboczny, ogoniasty, prawy i lewy
Budowa wewnętrzna
• Wątroba otoczona torebką włóknistą, która wnika
w głąb miąższu, dzieląc go na zraziki w kształcie
graniastosłupów
• Komórki wątrobowe ograniczają swoimi ścianami
sieć włosowatych kanalików żółciowych, które
uchodzą do przestrzeni międzyzrazikowych
• Drogi żółciowe dzielimy na wewnątrzwątrobowe i
zewnątrzwątrobowe (przewody wątrobowe prawy
i lewy tworzące przewód wątrobowy wspólny
biegnący dalej jako przewód żółciowy wspólny-
uchodzący do dwunastnicy)
Pęcherzyk żółciowy
• Gromadzi i zagęszcza żółć, która jest
stale produkowana przez wątrobę
• Położony na powierzchni trzewnej
wątroby
• Wyróżniamy 3 części: dno, trzon i
szyjkę
• W przedłużeniu szyjki biegnie
przewód pęcherzykowy
Trzustka
• Gruczoł wytwarzający enzymy trawienne/ gruczoł
wydzielania wewnętrznego (insulina, glukagon)
• Położona zewnątrzotrzewnowo w tylnej ścianie jamy
brzusznej; większa część lezy w nadbrzuszu, pozostała w
okolicy podżebrowej lewej
• Wyróżniamy: głowę (część najgrubsza, objęta pętlą
dwunastnicy), trzon i ogon
• Budowa wewnętrzna: trzustka pokryta torebką
łącznotkankową, która wnika w głąb narządu; na miąższ
składa się: część zewnątrzwydzielnicza (stanowi główną
masę gruczołu, produkuje sok trzustkowy) i część
wewnątrzwydzielnicza (wytwarzająca hormony;
występuje pod postacią wysp trzustki)
Śledziona
• Zaliczana do narządów chłonnych; pełni funkcję zbiornika krwi,
bierze udział w produkcji limfocytów i przeciwciał oraz w
rozpadzie erytrocytów i płytek krwi, magazynuje czynnik VIII
krzepnięcia krwi
• Budowa zewnętrzna:kształt porównywalny do cząstki
pomarańczy; wyróżniamy dwie powierzchnie: przeponową
(boczną,wypukła, zwrócona do przepony) i trzewną
(przyśrodkowa, wklęsła)
• Budowa wewnętrzna: śledziona pokryta torebką włóknistą
wnikającą do miąższu, który składa się z miazgi białej
(utworzonej przez grudki chłonne) i miazgi czerwonej
(zawierającej liczne rozszerzone naczynia włosowate, nazywane
zatokami śledziony)
• Położenie: śledziona leży wewnątrzotrzewnowo w podżebrzu
lewym; łączy się z przeponą, żołądkiem i lewą nerką więzadłami