Współczesne systemy
Współczesne systemy
polityczne
polityczne
System polityczny
System polityczny
V Republiki Francuskiej
V Republiki Francuskiej
Współczesne systemy
Współczesne systemy
polityczne
polityczne
System polityczny
System polityczny
V Republiki Francuskiej
V Republiki Francuskiej
Ewolucja systemu
Ewolucja systemu
politycznego
politycznego
Francja jako laboratorium form
Francja jako laboratorium form
ustrojowych
ustrojowych
I Republika w okresie rewolucji
I Republika w okresie rewolucji
II Republika (1848-1852)
II Republika (1848-1852)
III Republika (1871-1940)
III Republika (1871-1940)
IV Republika (1946-1958)
IV Republika (1946-1958)
V Republika (1958-)
V Republika (1958-)
Ewolucja systemu
Ewolucja systemu
politycznego
politycznego
III Republika:
III Republika:
wszechwładza/dominacja
wszechwładza/dominacja
parlamentu, wielopartyjność z wyraźnym
parlamentu, wielopartyjność z wyraźnym
podziałem na lewicę i prawicę, niestabilność
podziałem na lewicę i prawicę, niestabilność
rządów z dominacją partii centrum
rządów z dominacją partii centrum
IV Republika:
IV Republika:
funkcjonowała w oparciu o
funkcjonowała w oparciu o
konstytucję z października 1946 r:
konstytucję z października 1946 r:
nadmierny zakres uprawnień parlamentu,
nadmierny zakres uprawnień parlamentu,
rozbicie partyjne w parlamencie,
rozbicie partyjne w parlamencie,
niezdolność do tworzenia stałych i silnych
niezdolność do tworzenia stałych i silnych
koalicji oraz stabilnych rządów, słaba
koalicji oraz stabilnych rządów, słaba
pozycja prezydenta i rządu, częste zmiany
pozycja prezydenta i rządu, częste zmiany
gabinetów (23 rządy)
gabinetów (23 rządy)
Konstytucja V Republiki
Konstytucja V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Przygotowana w 1958 r przez rząd z
Przygotowana w 1958 r przez rząd z
wyłączeniem parlamentu, z wyłączeniem
wyłączeniem parlamentu, z wyłączeniem
zasady jawności i przyjęta znakomitą
zasady jawności i przyjęta znakomitą
większością 79% uczestniczących w
większością 79% uczestniczących w
głosowaniu przy frekwencji wynoszącej
głosowaniu przy frekwencji wynoszącej
ponad 84%
ponad 84%
Rozwiązania w niej przyjęte zmniejszały
Rozwiązania w niej przyjęte zmniejszały
funkcję ustrojową i znaczenie parlamentu
funkcję ustrojową i znaczenie parlamentu
eksponując rolę władzy wykonawczej
eksponując rolę władzy wykonawczej
Reguły systemu parlamentarnego +
Reguły systemu parlamentarnego +
elementy systemu prezydenckiego
elementy systemu prezydenckiego
Konstytucja V Republiki
Konstytucja V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z sierpnia 1789 r.
Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z sierpnia 1789 r.
Główne zasady przyjęte w konstytucji:
Główne zasady przyjęte w konstytucji:
Suwerenności ludu
Suwerenności ludu
Arbitrażu prezydenckiego
Arbitrażu prezydenckiego
Maksymalnego uniezależnienia rządu od parlamentu
Maksymalnego uniezależnienia rządu od parlamentu
Unitarnej struktury państwa
Unitarnej struktury państwa
Dwuizbowości parlamentu
Dwuizbowości parlamentu
Pozaparlamentarnej kontroli konstytucyjności ustaw
Pozaparlamentarnej kontroli konstytucyjności ustaw
(Rada Konstytucyjna)
(Rada Konstytucyjna)
Niezmienialną zasadę republikańskiej formy państwa
Niezmienialną zasadę republikańskiej formy państwa
Praktyka konstytucyjna – model hegemonii, dominacji
Praktyka konstytucyjna – model hegemonii, dominacji
czy supremacji prezydenta vs model koabitacji
czy supremacji prezydenta vs model koabitacji
Prezydent V Republiki
Prezydent V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Metodą działalności jest
Metodą działalności jest
„arbitraż” polegający na
„arbitraż” polegający na
inspirowania, hamowaniu i
inspirowania, hamowaniu i
godzeniu innych władz
godzeniu innych władz
Dominująca pozycja prawno-
Dominująca pozycja prawno-
konstytucyjna
konstytucyjna
Sprzyjająca prezydentowi sytuacja
Sprzyjająca prezydentowi sytuacja
polityczna
polityczna
Tradycje polityczne (precedensy
Tradycje polityczne (precedensy
konstytucyjne)
konstytucyjne)
Prezydent V Republiki
Prezydent V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Wybierany w wyborach powszechnych
Wybierany w wyborach powszechnych
na kadencję 7 lat (
na kadencję 7 lat (
od 2000 r. na 5 lat
od 2000 r. na 5 lat
)
)
Kandydatów na prezydenta może
Kandydatów na prezydenta może
zgłosić co najmniej 500 wyborców
zgłosić co najmniej 500 wyborców
kwalifikowanych
kwalifikowanych
Wybierany jest bezwzględną
Wybierany jest bezwzględną
większością głosów, w dwóch turach.
większością głosów, w dwóch turach.
Prezydenci V Republiki: de Gaulle,
Prezydenci V Republiki: de Gaulle,
Pompidou, d’Estaing, Mitterrand,
Pompidou, d’Estaing, Mitterrand,
Chirac, Sarkozy
Chirac, Sarkozy
Prezydent V Republiki
Prezydent V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Kompetencje wymagające
Kompetencje wymagające
kontrasygnaty:
kontrasygnaty:
Reprezentowanie państwa w
Reprezentowanie państwa w
stosunkach międzynarodowych
stosunkach międzynarodowych
Promulgacja ustaw
Promulgacja ustaw
Żądanie od parlamentu ponownej
Żądanie od parlamentu ponownej
debaty nad projektem ustawy
debaty nad projektem ustawy
Zwoływanie i zamykanie
Zwoływanie i zamykanie
nadzwyczajnych sesji parlamentu
nadzwyczajnych sesji parlamentu
Prezydent V Republiki
Prezydent V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Kompetencje nie wymagające
Kompetencje nie wymagające
kontrasygnaty (uprawnienia
kontrasygnaty (uprawnienia
osobiste):
osobiste):
Mianowanie premiera (zależne od
Mianowanie premiera (zależne od
sytuacji politycznej)
sytuacji politycznej)
Odwoływanie się do społeczeństwa w
Odwoływanie się do społeczeństwa w
drodze referendum
drodze referendum
Rozwiązywanie Zgromadzenia
Rozwiązywanie Zgromadzenia
Narodowego – najczęściej w celu
Narodowego – najczęściej w celu
zapewnienia sobie przychylnej
zapewnienia sobie przychylnej
większości parlamentarnej
większości parlamentarnej
Prezydent V Republiki
Prezydent V Republiki
Francuskiej
Francuskiej
Uprawnienia o charakterze
Uprawnienia o charakterze
nadzwyczajnym
nadzwyczajnym
– pełnia władzy o
– pełnia władzy o
charakterze ustawodawczym i
charakterze ustawodawczym i
wykonawczym w sytuacji, którą uzna
wykonawczym w sytuacji, którą uzna
osobiście za kryzysową dla państwa
osobiście za kryzysową dla państwa
Odpowiedzialność
Odpowiedzialność
– ponosi
– ponosi
odpowiedzialność polityczną przed
odpowiedzialność polityczną przed
Wysokim trybunałem Sprawiedliwości
Wysokim trybunałem Sprawiedliwości
tylko w wypadku zdrady stanu bądź
tylko w wypadku zdrady stanu bądź
gdy dopuści się czynów jawnie
gdy dopuści się czynów jawnie
niezgodnych z pełnionym urzędem
niezgodnych z pełnionym urzędem
Rząd
Rząd
Samodzielny organ łączący prezydenta
Samodzielny organ łączący prezydenta
z parlamentem – określa i prowadzi
z parlamentem – określa i prowadzi
politykę narodu
politykę narodu
Odpowiedzialny przed Zgromadzeniem
Odpowiedzialny przed Zgromadzeniem
Narodowym, w sytuacji supremacji
Narodowym, w sytuacji supremacji
prezydenta faktycznie odpowiedzialny
prezydenta faktycznie odpowiedzialny
przed prezydentem
przed prezydentem
Obowiązuje zasada niepołączalności
Obowiązuje zasada niepołączalności
funkcji członka rządu z piastowaniem
funkcji członka rządu z piastowaniem
mandatu parlamentarnego
mandatu parlamentarnego
Rząd
Rząd
Powoływany przez głowę państwa
Powoływany przez głowę państwa
(obowiązek powoływania rządów
(obowiązek powoływania rządów
mających możliwość ułożenia sobie
mających możliwość ułożenia sobie
współpracy ze Zgromadzeniem
współpracy ze Zgromadzeniem
Narodowym)
Narodowym)
Konstytucyjnie niezbędna jest
Konstytucyjnie niezbędna jest
inwestytura parlamentu, w praktyce
inwestytura parlamentu, w praktyce
stopniowo odchodzono od tej zasady
stopniowo odchodzono od tej zasady
Posiedzeniom rządu przewodniczy
Posiedzeniom rządu przewodniczy
prezydent
prezydent
Rząd
Rząd
Kompetencje premiera o charakterze
Kompetencje premiera o charakterze
wykonawczym:
wykonawczym:
Kierowanie działalnością rządu/ zapewnienie
Kierowanie działalnością rządu/ zapewnienie
wykonania ustaw/ przedstawianie prezydentowi
wykonania ustaw/ przedstawianie prezydentowi
wniosków dotyczących powoływania i i odwoływania
wniosków dotyczących powoływania i i odwoływania
ministrów/ mianowanie funkcjonariuszy cywilnych i
ministrów/ mianowanie funkcjonariuszy cywilnych i
wojskowych/ prawo zastępowania prezydenta
wojskowych/ prawo zastępowania prezydenta
Kompetencje o charakterze
Kompetencje o charakterze
prawodawczym:
prawodawczym:
Sprawowanie władzy reglamentacyjnej/ wpływ na
Sprawowanie władzy reglamentacyjnej/ wpływ na
działalność ustawodawczą parlamentu/ prawo
działalność ustawodawczą parlamentu/ prawo
wystąpienia z wnioskiem do Rady Konstytucyjnej
wystąpienia z wnioskiem do Rady Konstytucyjnej
Parlament
Parlament
Dwuizbowy
Dwuizbowy
- Zgromadzenie
- Zgromadzenie
Narodowe i Senat
Narodowe i Senat
Zgromadzenie Narodowe
Zgromadzenie Narodowe
– 577
– 577
deputowanych wybieranych w
deputowanych wybieranych w
powszechnym i bezpośrednim
powszechnym i bezpośrednim
głosowaniu na pięć lat
głosowaniu na pięć lat
Senat
Senat
– 322 senatorów wybieranych
– 322 senatorów wybieranych
w wyborach pośrednich na sześć lat
w wyborach pośrednich na sześć lat
Parlament
Parlament
Ograniczenie pozycji Zgromadzenia
Ograniczenie pozycji Zgromadzenia
Narodowego
Narodowego
Wzmocnienie roli Senatu
Wzmocnienie roli Senatu
Materia ustawowa
Materia ustawowa
: m.in.: Problematyka
: m.in.: Problematyka
praw obywatelskich, świadczeń na rzecz
praw obywatelskich, świadczeń na rzecz
obrony narodowej, prawa małżeńskiego,
obrony narodowej, prawa małżeńskiego,
ustawy finansowe i budżetowe
ustawy finansowe i budżetowe
Materia reglamentacyjna
Materia reglamentacyjna
– rządowe
– rządowe
dekrety podpisywane przez prezydenta
dekrety podpisywane przez prezydenta
Domniemanie kompetencji w zakresie
Domniemanie kompetencji w zakresie
stanowienia prawa należy do rządu
stanowienia prawa należy do rządu
Rząd może wystąpić o kreacje
Rząd może wystąpić o kreacje
ordonansów
ordonansów
– wkraczanie w materię
– wkraczanie w materię
ustawową parlamentu
ustawową parlamentu
Parlament
Parlament
Działa w trybie sesyjnym
Działa w trybie sesyjnym
(jedna sesja
(jedna sesja
zwyczajna w ciągu roku)/ sesje
zwyczajna w ciągu roku)/ sesje
nadzwyczajne
nadzwyczajne
Organy wewnętrzne:
Organy wewnętrzne:
prezydium/komisje/grupy parlamentarne
prezydium/komisje/grupy parlamentarne
Rząd decyduje o tym jakie sprawy i w
Rząd decyduje o tym jakie sprawy i w
jakiej kolejności mają być przez
jakiej kolejności mają być przez
parlament rozpatrywane
parlament rozpatrywane
Immunitet materialny i formalny
Immunitet materialny i formalny
Parlament
Parlament
Funkcja ustawodawcza w zakresie spraw
Funkcja ustawodawcza w zakresie spraw
wyliczonych w art. 34 konstytucji
wyliczonych w art. 34 konstytucji
Inicjatywa ustawodawcza (monitorowanie oraz
Inicjatywa ustawodawcza (monitorowanie oraz
zarządzanie procesem uzgadniającym treści
zarządzanie procesem uzgadniającym treści
ustaw należy do premiera)
ustaw należy do premiera)
Uprzywilejowana rola rządu w procesie
Uprzywilejowana rola rządu w procesie
ustawodawczym wynika z:
ustawodawczym wynika z:
Dyskusje parlamentarne nad rządowymi
Dyskusje parlamentarne nad rządowymi
projektami ustaw prowadzone są nad tekstem
projektami ustaw prowadzone są nad tekstem
przedłożonym a nie sprawozdaniami komisji
przedłożonym a nie sprawozdaniami komisji
Rząd może się sprzeciwić rozpatrzeniu każdej
Rząd może się sprzeciwić rozpatrzeniu każdej
poprawki nie zgłoszonej wcześniej komisji
poprawki nie zgłoszonej wcześniej komisji
Głosowanie blokowe
Głosowanie blokowe
Tryb uchwalania budżetu
Tryb uchwalania budżetu
Postawienie przez premiera kwestii zaufania w
Postawienie przez premiera kwestii zaufania w
związku z rządowym projektem ustawy
związku z rządowym projektem ustawy
Rada Konstytucyjna
Rada Konstytucyjna
Składa się z 9 członków posiadających
Składa się z 9 członków posiadających
nieodnawialny mandat na 9 lat
nieodnawialny mandat na 9 lat
A)
A)
Decydowanie o zgodności z konstytucją
Decydowanie o zgodności z konstytucją
ustaw organicznych
ustaw organicznych
(obligatoryjnie)
(obligatoryjnie)
zwykłych (przed promulgacją,
zwykłych (przed promulgacją,
fakultatywnie), umów międzynarodowych
fakultatywnie), umów międzynarodowych
(fakultatywnie) i regulaminów
(fakultatywnie) i regulaminów
parlamentarnych (obligatoryjnie)
parlamentarnych (obligatoryjnie)
B)
B)
Uprawnienia związane ze sprawami
Uprawnienia związane ze sprawami
wyborczymi
wyborczymi
C)
C)
Uprawnienia konsultacyjne
Uprawnienia konsultacyjne
System partyjny
System partyjny
Wielopartyjność ewoluująca od klasycznego układu o
Wielopartyjność ewoluująca od klasycznego układu o
charakterze wielopolarnym do modelu rywalizacji
charakterze wielopolarnym do modelu rywalizacji
dwublokowej
dwublokowej
O ukształtowaniu się bipolarnego układu sceny
O ukształtowaniu się bipolarnego układu sceny
politycznej zadecydowały przesłanki instytucjonalne
politycznej zadecydowały przesłanki instytucjonalne
(powszechny i bezpośredni sposób wyboru prezydenta
(powszechny i bezpośredni sposób wyboru prezydenta
oraz większościowy system wyborczy w dwóch turach
oraz większościowy system wyborczy w dwóch turach
do Zgromadzenia Narodowego) oraz socjopolityczne
do Zgromadzenia Narodowego) oraz socjopolityczne
Blok lewicy: Partia Socjalistyczna, Francuska Partia
Blok lewicy: Partia Socjalistyczna, Francuska Partia
Komunistyczna
Komunistyczna
Blok prawicy: Zgromadzenie na rzecz Republiki, Unia
Blok prawicy: Zgromadzenie na rzecz Republiki, Unia
na rzecz Demokracji Francuskiej (Siła Demokratyczna,
na rzecz Demokracji Francuskiej (Siła Demokratyczna,
Demokracja Liberalna)
Demokracja Liberalna)
Front Narodowy
Front Narodowy