ANTYKONCEPCJA U SUK 

I KOTEK

 

 

Kastracja chirurgiczna

•W fazie  anoestrus

•Ovariectomia

•Ovariohysterectomia
•NIE: hysterectomia

•NIE: podwiązanie/przecięcie 
jajowodów

 

 

Komplikacje po kastracji:

•Komplikacje „pooperacyjne”:
Nieodwracalne
Zrosty otrzewnej
Przetoki szwów
Zakażenie kikuta macicy
Rozejście się szwów
Anestezja

 

 

•Wystąpienie cieczki – 

„odpryski” tkanki jajnika wbudowują się w 
błonę surowiczą otaczających narządów

Leczenie to ponowny zabieg lub hormony 
(tylko po ovariohysterektomii)

 

 

•Nietrzymanie moczu – do 20 % suk
predysponowane: boksery

, bobtaile, bouvier des Flandres, 

dobermany, owczarki niemiecki, setery irlandzkie, sznaucery olbrzymie

Leczenie:
α-agoniści: efedryna, fenylpropanolamina
imipramina (Imipramin)
chlorowodorek oksybutyniny (Ditropan)
estrogeny: walerianian estradiolu, benzoesn 
estradiolu
kuracja małymi dawkami estrogenów
homeopatia, akupunktura
zabieg przyszycia kikuta macicy do ścięgien 
mięśni odchodzących od spojenia łonowego

 

 

•pozostałe komplikacje:
otłuszczenie
ropne zapalenie skóry okolicy krocza
zmiany pokrywy włosowej: nadmierny wzrost 
włosów wełnistych u ras długowłosych, 
obustronne, symetryczne wyłysienia na 
grzbiecie i bokach u suk gładkowłosych
ciąża rzekoma – w przypadku kastracji 
przeprowadzonej w fazie lutealnej 

 

 

komplikacje u kotek:

•ponowna ruja

•nadwaga

•ospałość 
•wyłysienia

•komplikacje „pooperacyjne”

 

 

 

 

Antykoncepcja hormonalna:

1) Długotrwałe blokowanie cyklu rujowego

2) przesunięcie cieczki

3) przerwanie cieczki

4) zapobieganie implantacji

5) hormonalne przerywanie ciąży

 

 

Antykoncepcja hormonalna:

1) Długotrwałe blokowanie cyklu rujowego

2) przesunięcie cieczki

3) przerwanie cieczki

4) zapobieganie implantacji

5) hormonalne przerywanie ciąży

 

 

Preparaty progestagenowe w iniekcji o 
przedłużonym działaniu, zawierające:
•proligeston (PLG) (Delvosteron, Convinan), 

20-30 mg/kg m.c., s.c.

najlepiej podawać po drugiej cieczce
 I dawka w anestrus, 3 mies. po cieczce, 2 mies. 
po porodzie lub min. 1 mies. przed cieczką
 II dawka po 3 miesiącach
 III dawka po 4 miesiącach
IV i kolejne dawki co 5 miesięcy

 

 

•octan medroksyprogesteronu (MAP) 
(Depo-Promone, Depogeston), 

50 mg/zwierzę, jeśli suka >  

45 kg – 75 mg/zwierzę s.c.

iniekcje powtarza się co 5-6 miesięcy

!!!

NIE STOSOWAĆ PROGESTAGENÓW 

U SUK Z:

•NOWOTWORAMI GRUCZOŁU MLEKOWEGO
•METROPATIAMI
•CUKRZYCĄ

 

 

Komplikacje blokowania cyklu progestagenami:

•wystąpienie rui – w ciągu 3-4 miesięcy po pierwszym 
podaniu, jeśli podano preparat krótko przed rują lub nie 
został on prawidłowo wymieszany przed iniekcją
ruja może też pojawić się na skutek przebywania suki 
z samcami – wtedy należy skrócić odstępy czasowe 
między iniekcjami

•metropatie – gdy podano progestageny w fazie 
proliferacji lub regeneracji błony śluzowej macicy
torbielowaty przerost endometrium, 
mucometra, 
pyometra

 

 

• nowotwór gruczołu mlekowego – głównie MAP
• ciąża rzekoma – po zakończeniu podawania leku
• wyłysienia lub odbarwienia włosów w miejscu iniekcji
• otyłość i ospałość
• zaburzenia endokrynalne:
 progestageny→ ↑wydzielanie hormonu wzrostu: 

powiększenie głowy, łap, chrapiacy oddech, zgrubiała skóra, 
zwiększone odstępy między zębami, wydzielanie mleka

 odstawić hormony 
 ↑wydzielanie hormonu wzrostu → ↓receptorów insuliny w 

tkankach →wzrost produkcji insuliny →spadek produkcji 
insuliny na skutek zmęczenia komórek B trzustki →cukrzyca

 duże dawki progestagenów → niedoczynność kory 

nadnerczy

 

 

Po 3 latach zaleca się przerwę w podawaniu 
progestagenów, po czym wznawia się kurację po 
wystąpieniu cieczki.

!!!

Po zaprzestaniu podawania progestagenów cykl 
płciowy wraca po ok. 6 miesiącach, przy czym 
może to trwać do 3 lat, a przy długotrwałym 
podawaniu cykl może nie powrócić już nigdy.

 

 

Blokada cyklu płciowego u kotek:

•Podawanie hormonów rozpoczyna się przez sezonem 
rozrodczym (wrzesień – styczeń) lub 7 dni po porodzie

•MAP  tabletkach (Provera) – 5mg/zwierzę 1x w 
tygodniu

•MA (megestrol) w tabletkach (Pillkan 5) – 2,5 
mg/zwierzę 1x w tygodniu

•PLG – 100 mg/zwierzę s.c., kolejne iniekcje jak u suki
•MAP w inekcji (Depo-Promone) – 50 mg/zwierzę co 4 
miesiące

Po 18 miesiącach przerwać podawanie hormonów na 2-
3 miesiące.

 

 

Powikłania po hormonalnej blokadzie cyklu 
płciowego u kotek:

•gdy nie stosuje się zalecanych przerw w 
podawaniu hormonów: schorzenia macicy i gruczołu 
krokowego

•otyłość i osowiałość
•biegunki i intensywny zapach moczu
•cukrzyca
•niedoczynność kory nadnerczy

 

 

 

 

Antykoncepcja hormonalna:

1) Długotrwałe blokowanie cyklu rujowego

2) przesunięcie cieczki

3) przerwanie cieczki

4) zapobieganie implantacji

5) hormonalne przerywanie ciąży

 

 

Przesunięcie cieczki:

•MAP (Provera, tabletki 5 mg) – podawać od 10. dnia 
przed spodziewaną cieczką, 5 mg/zwierzę/dzień. 
Ruja występuje po 4-5 dniach od zaprzestania 
podawania

•MA (Pill`kan 20, cukierki zawierające 20 mg MA) – 
od 7. dnia przed cieczką, 0,5mg/kg/dzień. Ruja 
występuje po kilku dniach od odstawienia leku

•PLG – podanie jednorazowe 2-3 tyg. przed cieczką, 
ruja pojawia się po ok. 6 miesiącach

!!!

Przy zbyt późnym podaniu progestagenów może 
dojść do wystąpienia cieczki.

 

 

Przesunięcie rui u kotek:

•Rozpocząć podawanie poza okresem rui
•MAP (Provera) – 2,5 mg/zwierę/dzień
•MA (Pill`kan 5) – 2,5 mg/zwierzę 3x w 
tygodniu

W zależności od sezonu i długości leczenia 
ruja może wrócić po kilku dniach lub 
miesiącach od zaprzestania kuracji.

 

 

Antykoncepcja hormonalna:

1) Długotrwałe blokowanie cyklu rujowego

2) przesunięcie cieczki

3) przerwanie cieczki

4) zapobieganie implantacji

5) hormonalne przerywanie ciąży

 

 

Przerywanie cieczki:

•możliwe w ciągu pierwszych 3 dni proestrus, przy 
późniejszym podaniu może wystąpić ruja mimo kuracji

•nie zaleca się podwania preparatów w iniekcji, 
poza PLG (podobnie u kotki)

•MAP (Provera) – przy m.c. <25 kg – 10 mg/zwierzę przez 
3 dni, potem 5 mg/zwierzę przez 12-14 dni. Przy m.c. >25 
kg stosować podwójne dawki.
Objawy rui zanikają po 3-4 dniach od pierwszego podania 
leku.

•MA (Pill`kan 20) 1,5 mg/kg przez 3 dni, a następnie 
połowę dawki przez 7 dni. Ruja ustępuje po 3-8 dniach od 
pierwszego podania.

Po zaprzestaniu podawania MAP lub MA ruja wraca po ok. 
4 miesiącach, jednak może pojawić się w znacznie 
krótszym czasie.

 

 

•PLG – 20-30 mg/kg s.c., jeśli objawy nie ustąpią po 8 
dniach, podać ponownie połowę dawki. Ruja pojawia 
się po 3-12 miesiącach.

!!!

PLG wchłania się powoli, więc do 7 dni po 
podaniu suka może być jeszcze płodna.

 

 

Przerwanie rui u kotek:

•MAP (Provera) – 5 mg/zwierzę codziennie lub 10-20 
mg/zwierzę przez 3-4 dni, potem połowa dawki przez 
2 tygodnie

•MA (Pill`kan 5) 5 mg/zwierzę dziennie przez 5 dni, 
potem 2,5 mg/zwierzę 1x w tygodniu. Objawy rui 
zanikają po 3-6 dniach od rozpoczęcia podawania.

•PLG – inj. s.c. 100mg/zwierzę

 

 

 

 

Antykoncepcja hormonalna:

1) Długotrwałe blokowanie cyklu rujowego

2) przesunięcie cieczki

3) przerwanie cieczki

4) zapobieganie implantacji

5) hormonalne przerywanie ciąży

 

 

zastosowanie ESTROGENÓW, które:

•opóźniają transport komórek jajowych przez 
jajowody

•działają embriotoksycznie
•zmieniają środowisko macicy

duże ryzyko metropatii
możliwość uszkodzenia szpiku kostnego

 

 

•benzoesan estradiolu (Mesalin) – I iniekcja najpóźniej 3 
dni po pokryciu, kolejna lub kolejne dwie co 48 godzin. 
Dawkowanie0,1 mg/10 kg m.c. i.m. lub s.c. (niektórzy 
zalecają w I dawce podać 0,2 mg/10 kg m.c.)

•walerian estradiolu (Oestradiol-Depot) – jednorazowo 
1. lub 2. dnia po pokryciu, 0,5 mg/zwierzę i.m. lub s.c.

•cypionian estradiolu  (ECP, Depo-Estradiol)jednorazowo 
w fazie rui właściwej, 0,044 mg/kg m.c., i.m.

Po podaniu może wystąpić przedłużenie cieczki lub jej 
ponowne wystąpienie, jednak ewentualne krycie nie 
prowadzi do zapłodnienia

 

 

•aglepriston (Alizine) - antygestagen, blokuje 
receptory progesteronu. Można go podać do 20. dnia 
od krycia, 

20 mg/kg s.c., 2x w odstępie 24 h

•Zastosowanie aglepristonu po zagnieżdżeniu 
zarodka wywołuje poronienie.

 

 

Zapobieganie implantacji u kotek:

• benzoesan estradiolu (preparat Mesalin nie jest 

zalecany przez producenta dla kotek) – podawać 
przez 3 kolejne dni, pierwsza dawka 2. lub 3. 
dnia od krycia, o,5 mg/zwierzę

• MAP lub MA – podać w ciągu 24 h po kryciu

 

 

Antykoncepcja hormonalna:

1) Długotrwałe blokowanie cyklu rujowego

2) przesunięcie cieczki

3) przerwanie cieczki

4) zapobieganie implantacji

5) hormonalne przerywanie ciąży

 

 

Hormonalne przerwanie ciąży u suk i kotek:

•aglepriston – najskuteczniejszy. Podany do 45. dnia 
ciąży – otwarcie szyjki macicy i wyparcie płodów
Po 45. dniu – aby płody zostały wydalone należy 
podać też prostaglandynę F2α (Dinolytic, Lutalyse, 
Enzaprost)

•w II połowie ciąży - prostaglandyna F2α , 
kabergolina lub kombinacje ich obu
prostaglandyna F2α – powoduje luteolizę  ciałek 
żółtych, pobudza rozwarcie szjki macicy, zwiększa 
motorykę jej mięśniówki
kabergolina – blokuje uwalnianie PRL, która 
odpowiada za podtrzymanie funkcji ciałka żółtego, w 
efekcie spadek progesteronu

 

 

Inne możliwości przerwania ciąży:

•deksametazon przez 10 dni
•epostane – inhibitor syntezy steroidów
•bromokryptyna
•operacja (szczególnie ryzykowna w II połowie ciąży)

 

 

Efekty uboczne zastosowania prostaglandyny F2α:
ślinienie
biegunka
wymioty
hipotermia
letarg
niepokój (kotki)
drżenia mięśni (kotki)

 

 

BIBLIOGRAFIA:

•Zaburzenia rozrodu psów i kotów, Sławomir 
Zduńczyk, 
Tomasz Janowski.  Olsztyn : Wydawnictwo 
Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2007 

•Uwagi na temat wyboru metody antykoncepcji u 
suk i kotek, Dejneka, Grzegorz, Medycyna 
Weterynaryjna vol. 12, nr 81`2003

•Rozród psów : praca zbiorowa pod red. Andrzeja 
Dubiela. - Wyd. 2 popr. - Rozdz.: Ginekologia i 
położnictwo. - Wrocław : Wydaw. Akademii 
Rolniczej, 2004.

•Antykoncepcja i przerywanie ciąży u suk i kotek, 
Ingarden Jacek, Dejneka, Grzegorz, Mag. Wet. Vol. 
3:1994 nr 2

•Sposoby ograniczania zdolności rozrodczych 
kotek, Dejneka, Grzegorz, Życie Wet. 1999 R.74 nr 
2 

 

 

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ