Metabolity pierwotne – podstawowe

•powszechnie spotykane w świecie roślinnym

•pełnią podstawowe funkcje fizjologiczne 

•substancje energetyczne, budulcowe, zapasowe

niezbędne do życia rośliny

weglowodany, tłuszcze, chlorofil, białka, kwasy nukleinowe

Metabolity wtórne

•powstają w procesach wtórnego metabolizmu – wyspecjalizowanej przemiany materii

•nie posiadają podstawowej funkcji w życiu rośliny

•występowanie ograniczone do pewnych grup systematycznych świata roślinnego 

•charakter związków fizjologicznie czynnych, o znaczeniu w lecznictwie

•biosynetyzowane w procesach przystosowania się rośliny do warunków środowiska

1998 rok- 50 000 związków – metabolitów wtórnych w tym 7000 alkaloidów

podział biogenetyczny związków wtórnych

1.

bezazotowe substancje

2.

azotowe – aminy, alkaloidy, nitrylozydy

3.

substancje zawierające siarkę

4.

substancje o niejednorodnym charakterze chemicznym

5.

  olejki eteryczne, balsamy, żywice

trudno jednoznacznie oddzielić procesy metabolizmu pierwotnego od procesów wtórnych

 

 

Węglowodany

•duża grupa związków naturalnych o charakterze cukrów i związków pokrewnych

 oraz ich polimerów

•jedne z najważniejszych substancji roślinnych

•materiały budulcowe komórek roślinnych – celuloza, hemiceluloza, pektyny

•materiały energetyczne i zapasowe (skrobia, inulina, glikogen, cukry proste i złożone)

•substancje specjalne o wyraźnym działaniu farmakologicznym

(deoksycukry glikozydów nasercowych – charakterystyczne tylko dla niektórych

 

roślin)

C

n

(H

2

O)

m

budowa chemiczna

produkty utlenienia wielowartościowych alkoholi

polihydroksyaldehydy i polihydroksyketony

wykrywanie: odczynnik Molischa: zabarwienie czerwone lub czerwonofioletowe

 

 

Biogeneza weglowodanów

 

Fotosynteza

aldehyd 3-fosfoglicerynowy, 6-fosforanv fruktozy i glukozy

fosforylowane cukry proste – tetrozy, pentozy, heksozy, heptozy

enzymy – cukry proste  holozydy  oligosacharydy

polimeryzacja - polisacharydy

podział węglowodanów

•monosacharydy – cukry proste

•oligosacharydy –  2 – 10 cząsteczek cukrów połączonych glikozydowo

w wyniku hydrolizy rozpad do monocukrów

•polisacharydy – powyżej 10 cząsteczek cukrów prostych

 

 

Monocukry

triozy - C

3

aldehyd glicerynowy – aldoza, dihydroksyaceton - ketoza

tetrozy – C

4

pentozy – C

5

L (+) arabinoza, L (+) ksyloza, D (-) ryboza, L (+) ramnoza

heksozy – C

6

D (+) glukoza, D (+) galaktoza, D (+) mannoza, D (-) fruktoza, 

heptozy – C

7

właściwości

słodki smak, dobrze rozpuszczalne w wodzie

właściwości redukujące – odczynnik Fehlinga

 

 

H

2

C

OH

O

H

OH

O

H

H

H

OH

H

D /+/ KSYLOZA

H

2

C OH

O

H

OH

O

H

H

O

H

H

H

L /+/ ARABINOZA

C

O

H

R

+R

1

 OH

-R

1

 OH

C

OR

1

OH

H

R

+R

2

OH

-R

2

OH

OR

1

H

OR

2

R

+

O

H

2

Półacetal

Acetal

CH

3

O

H

OH

H

OH

O

H

H

O

H

H

H

L /+/ RAMNOZA

CH

3

O

O

H

H

H

OH

H

OH

O

H

H

H

L /-/ FUKOZA

rzadko spotykana

saponiny,

disacharydy – prymweroza

ksylany – gumy, pektyny

arabinozydy

arabany

glikozydy

 

flawonowe

wolna

związana – glony, grzyby

 

 

O

H

H

H

H

O

H

O

H

H

O

H

OH

H

2

COH

b

- D /+/ GLUKOPIRANOZA

H

2

C

OH

O

H

OH

O

H

H

H

OH

H

OH

H

D /+/ GLUKOZA

 

 

C

C

OH

CHO

C

C

CH

2

OH

H

OH

OH

H

H

OH

C

C

O

C

C

CH

2

OH

H

OH

OH

H

H

OH

H

OH

C

C

O

C

C

CH

2

OH

H

OH

OH

H

H

OH

OH

H

forma otwartołańcuchowa

0.024 %

 - glukoza

64 %

 - 

glukoza

36 %

 

 

Glukoza

dekstroza, cukier gronowy

MONOSACHARYDY

                                         

zastosowanie

•doustnie jako środek odżywczy, energetyczny
 w wysiłku fizycznym, wyczerpujących chorobach z gorączką,

•w postaci iniekcji r-ry 40 – 50 % obliteracja żył

•płyny infuzyjne do odżywiania parenteralnego

1. główny produkt fotosyntezy

2. najbardziej rozpowszechniona substancja  roślinna

3. formy – wolna (w dużym stężeniu w winogronach i miodzie 38 - 40 %

i związana dwucukry, oligo- i polisacharydy

oraz liczne glikozydy

otrzymywanie – hydroliza skrobii ziemniaczanej

 

 

MONOSACHARYDY

Fruktoza

lewuloza, cukier owocowy

            

występowanie:

•szeroko 
rozpowszechniona

•forma wolna – słodkie 
owoce, miód

•forma związana: 
- oligosacharydy – 
sacharoza 

- polisacharydy – 
fruktozany  
  (inulina)

D/-/Fruktoza

CH

2

OH

O

HO

H

H

OH

H

OH

CH

2

OH

 

 

fruktoza

glikogen

wątroba

zastosowanie

•intoksykacje wątroby, diety cukrzycowe (forma 
furanozowa)

otrzymywanie

•hydroliza inuliny lub sacharozy

MONOSACHARYDY

 

 

glikozydy, śluzy, gumy roślinne, 

polisacharydy – glukany, hemicelulozy

polisacharydy - mannany, 

śluzy 

ściany komórkowe glonów

 

MONOSACHARYDY

D/+/Galaktoza

OH

HO

H

HO

H

H

OH

CH

2

OH

H

H

O

D/+/Mannoza

H

HO

H

H

OH

H

OH

CH

2

OH

HO

H

O

D-(+) – 
galaktoza

D- (+) –mannoza

 

 

otrzymywanie wit. C

L/-/Sorboza

CH

2

OH

O

HO

H

H

OH

HO

H

CH

2

OH

MONOSACHARYDY

L- (-) –sorboza

Sorbus aucuparia

Rosaceae

 

 

DEOKSYCUKRY

monosacharydy z 1 grupą OH zastapioną atomem H

w pozycji C-2

Digitalis purpureae Folium

D/+/Digitoksoza

CH

2

H

OH

H

OH

H

O

H

OH

CH

3

Digitalis lanatae Folium

 

 

                         DEOKSYCUKRY

monosacharydy z 1 lub więcej zredukowanych grup OH 

Strophanti 
Semen

D/+/Cymaroza

CH

2

H

OCH

3

H

OH

H

O

H

OH

CH

3

 

 

ALKOHOLE CUKROWE

L-aldonitol 

–

 

Adonidis vernalis herba

D-ksylitol 

– środek słodzący 

D-mannitol 

–

 

glony, grzyby, niektóre rośliny nasienne

D-sorbitol 

–

 

owoce Rosaceae: Sorbus aucuparia

                                                 Crataegus oxyacantha

Fraxinus ornus

Oleaceae

sok – 90 % mannitolu

(manna)

•produkcja wit. C

•środek słodzący w cukrzycy

•płyny odżywcze do wlewów
 w żywieniu pozajelitowym

D-mannitol

CH

2

OH

HO

H

H

OH

H

OH

CH

2

OH

HO

H

D-sorbitol

CH

2

OH

HO

H

H

OH

H

OH

CH

2

OH

H

OH

 

 

CYKLITOLE

cykliczne alkohole pochodne cykloheksanu

Mioinozytol  mezoinozytol

świat roślinny

•forma wolna

•forma związana z kwasem o-H

2

SO

4

 – fityna

ziarniaki zbóż, drożdże piekarnicze

•czynnik wzrostowy hodowle in vitro

świat zwierzęcy

•metabolizm tłuszczów w wątrobie

środek ochronny przeciw stłuszczeniu 

OH

H

H

OH

OH

H

H

OH

OH

H

OH

H

mezoinozytol

 

 

KWASY URONOWE

utlenienie końcowej grupy OH heksoz

składniki kwaśnych polisacharydów śluzowych

właściwości redukujące

kwas D-glukuronowy

HO

H

H

OH

H

OH

COOH

H

O

H

OH

kwas D-mannuronowy

HO

H

H

OH

H

OH

COOH

H

O

HO

H

kwas D-galakturonowy

HO

H

HO

H

H

OH

COOH

H

O

H

OH

polisacharydy śluzowe

sole Mg i Ca kwasów – pektyny, gumy 

polisacharydy glonów

składnik kwasu alginowego

 

 

OLIGOSACHARYDY

heksozy połączone wiązaniem acetalowym (holozydowym)  lub 

rzadko pentozy – cukry proste n – 2 - 10

związki krystaliczne o słodkim 

smaku rozpuszczalne w wodzie

      disacharydy, trisacharydy, 
tetrasacharydy

DISACHARY
DY

Beta vulgaris var. altissima 

Chenopodiaceae 16 – 22 %

Sacharoza

cukier buraczany

cukier trzcinowy

rozpowszechniona w 

świecie roślinnym

owoce – jabłka, banany, śliwki

 Saccharum officinarum 

Gramineae 16 %

klon cukrowy Acer saccharinum

Aceraceae

 

 

O

H

HO

H

HO

CH

2

OH

H

H

OH

O

H

H

CH

2

OH

H

OH

HO

H

CH

2

OH

O

α-D-glukopiranozylo-β-D/+/-

fruktofuranozyd

znaczenie spożywcze

technologia leków – syropy, corrigens 

smaku

DISACHARYDY

Sacharoza

brak właściwości redukujących

 

 

-L – ramnopiranozylo-(1 6) --

D-glukopiranozyd

rutyna

DISACHARYDY

O

CH

2

OH

H

H

OH

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

OH

maltoza

laktoza

O

CH

2

OH

H

OH

H

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

OH

H

malto
za

- D-glukopiranozylo-(1 4)--D-

glukopiranozyd

cukier słodowy

hydroliza enzymatyczna – amylaza – 

skrobia

laktoza

 -D-galaktopiranozylo-(1 4)- -D-

glukopiranozyd

cukier mlekowy
 - laktoza substancja pomocnicza w 

farmacji sporządzanie tabletek i 
rozcieńczeń
 - laktoza - odżywki dla niemowląt

słabo przeczyszczające – korzystny 
wpływ na florę bakteryjną jelitową

rutyno
za





1

4

1

4

 

 

POLISACHARYDY

glukany, galaktany, fruktany

właściwości:

•budowa wielkocząsteczkowa

•związki bezpostaciowe
•rozpuszczalnośc w H

2

O maleje ze wzrostem cząsteczki

•lepkie roztwory

obojętne

kwaśne

funkcja w roślinach:

•substancje zapasowe - skrobia
•składniki ścian komórkowych i błon – celuloza, hemiceluloza, pektyny

 

 

 

POLISACHARY

DY

zastosowanie w farmacji

•środki odżywcze (nutrientia) i dietetyczne 
(diaetetica) np. skrobia różnych gatunków roślin, 
surowce zawierające inulinę
•surowce do produkcji związków organicznych – 
glukozy, fruktozy, maltozy, dekstryn) w procesach 
hydrolitycznych
•substancje wypełniające, odciągające wodę, 
spęczniające w produkcji niektórych postaci leku 
(tabletki)
•substancje ochronne, łagodzące, przeciwzapalne w 
zasypkach, pudrach, maściach
•środki zastępcze krwi – niektóre polisacharydy 
(dekstrany)
•substancje przeciwzakrzepowe – mukopolisacharydy 
(heparyna)
•składniki śluzów i gum – leki osłaniające w stanach 
zapalnych

 

 

GLUKANY

Skrobia - Amylum
 

- D- glukopiranoza

wiązanie  - glikozydowe

forma występowania - ziarna

amyloza

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

n

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

H

H

OH

H

H

OH

H

O

amylopektyna

20 % - 35 %
zewnetrzne warstwy

65-85 %
wewnętrzne warstwy

 C1C4

300 - 4000
Cząsteczek
c. cz. 150000

 C1C4

 C1 C6

 (25)
estryfikacja kwasem fosforowym
c.cz. 1000000







1

4

1

4

1

6



1

4

 

 

właściwości:

amyloza 

rozpuszczalna w H

2

O

nielepkie, koloidalne roztwory
nie pęcznieje, nie ulega sklajstrowaceniu
jod - barwi się na niebiesko
(20 % jodu)

amylopektyna

nie rozpuszczalna w zimnej H

2

O

pęcznieje w gorącej H

2

O

gęste, lepkie zawiesiny
jod – barwi się fioletowo

 

hydroliza całkowita – -D-glukoza

hydroliza częściowa – maltoza (dwucukier)
hydroliza enzymatyczna - , ,  - amylazy

skrobia

pęcznieje w H

2

O

higroskopijna
w gorącej wodzie rozpuszczalna
lepkie roztwory lub żele
Jod - barwi się na niebiesko
rozpuszcza się w ługach potasowym
i sodowym

SKROBIA

 

 

występowanie:

pospolite z wyjątkiem rodzin Compositae, Campanulaceae
niektóre gatunki jednoliściennych
bulwy ziemniaków Solanum tuberosum
ziarna zbóż

znaczenie lecznicze:

skrobia pszeniczna – Amylum Tritici
skrobia ryżowa – Amylum Oryzae
skrobia kukurydziana – Maydis Amylum
skrobia ziemniaczans – Solani Amylum

SKROBIA

 

 

chemicznie obojętna, silnie higroskopijna, 
właściwości adsorbujące i osłaniające

zastosowanie i działanie:

osłaniające – w formie kleiku w stanach zapalnych przewodu pokarmowego
łagodzące stany zapalne - antiphlogisticum
w biegunkach, nadkwaśności
chłonące
składnik pudrów i zasypek jako środek osuszający - dermaticum
składnik odżywek dietetycznych

technologia farmaceutyczna
składnik tabletek i pigułek

źródło otrzymywania glukozy i krochmalu

SKROBIA

 

 

GLUKANY

Celuloza

celuloza

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

O

CH

2

OH

H

H

OH

H

H

OH

H

O

n

-D-glukoza

 C1C4

3 – 14 tys. jednostek



1

4

 

 

występowanie:

szeroko rozpowszechniona

składnik ścian komórkowych oraz włókien

np. lnu, juty, włosków okrywających nasiona bawełny (90 %)

właściwości:

celulaza -  rozpad hydrolityczny  -D-glukoza

enzymy – bakterie powodujące rozpad drewna i gnicie roślin

zastosowanie i działanie:

surowiec dla przemysłu włókienniczego

składnik waty opatrunkowej i błonnika (p/miażdżycowe)

 

CELULOZA

 

 

-D-glukoza

 C1C4 lub

 C1 C3

rozpuszczalna w gorącej wodzie

występowanie:

porost

 

Cetraria islandica

obok polimerów glukozy, kwasu 

glukuronowego

oraz galaktomannanów ( >50 %)

działanie:

osłaniające

antibechicum

Izolichenina

-D-glukoza

 C1C4 lub

C1 C3

rozpuszczalna w zimnej H

2

O

Licheni
na

 

 

GLUKANY

Dekstrany

-D-glukoza

budowa rozgałęziona

 C1C6,  C1 C3,  C1C4

sacharoza  bakterie

 

Leuconostoc mesenteroides, Leuconostoc dextronicum

działanie i zastosowanie:

dekstrany 60 000 i 10 000 m.cz.  środki krwiozastępcze

dekstrany 40000 c. cz.– zaburzenia mikrokrążenia, hamowanie aglutynacji krwinek 
Usieciowane dekstrany - sita molekularne (Sephadex) w biochemii, fitochemii

 

 

Laminaryna

Brunatnice Phaeophyta z rodzaju Laminaria

GLUKANY

działanie:

hamowanie koagulacji krwi

budowa:

glukoza oraz mannitol

budowa rozgałęziona

 

 

Aga
r

Rhodophyta (Krasnorosty)

Gelidium (Galaretówka), Gracilaria (Smuklica), Pterocladia, Euchema

polimery galaktozy zestryfikowane kwasem siarkowym

Agaroza

 

polisacharyd liniowy -D- galaktozy oraz 3,6-anhydro- L- galaktozy

 C1C3 oraz C1C4

Agaropektyna

 

polisacharyd galaktozy zestryfikowanej kwasem siarkowym

pirogronowym i kwasami uronowymi

    C1C3

GALAKTANY

polimery  

 - lub  - galaktozy

 

 

GALAKTANY

Agar

zastosowanie i działanie:

łagodnie przeczyszczający laxans w zaparciach – granulat Neonormacol
zmniejsza uczucie głodu, zwiększa objętość treści jelitowej, 
stymuluje mięśniówkę gładką i przyspiesza perystaltykę
(doustnie sproszkowany agar 1 – 2 łyżeczki z płynem)

technologia farmaceutyczna
 – produkcja tabletek i drażetek –środek rozsadzający
podłoże do hodowli kultur in vitro i bakteryjnych
przemysł spożywczy – galaretki, budynie

 

 

GALAKTANY

Karageniny

Rhodophyta

Chondrus crispa

Gigartina mammillosa

polimer galaktozy (A) i  (B) 3,6-anhydrogalaktozy (AB)

n

 w formie soli Na, K i Mg

m. cz. 100 tys. – 1 mln, wiązania C1C 3 i C1  C4,

 reszty siarczanowe A – C-2 i C - 4, B – C - 2 i C - 6

struktura linearna 

zastosowanie i działanie:

środek p/zapalny – właściwości powlekające
osłaniający
nieżyty przewodu pokarmowego, choroba wrzodowa
laxans (właściwość pęcznienia) – żylaki odbytu, zaparcia, kuracje odchudzające

technologia farmaceutyczna, przemysł kosmetyczny, spożywczy
środek wypełniający w produkcji tabletek, stabilizatory emulsji, kremów
środki zagęszczające (pasty, kremy, płyny)

7

 

typów:  - karagenina i  - karagenina

 

 

FRUKTANY

Polimery -D- fruktofuranozy

inulina

lewany

 C2 C6

Trytycyna
Agropyri 
Rhizoma

 C2 C1

MANNANY

1. polimery mannozy
2. składniki śluzów, hemiceluloz

 

 

Inulina

O

CH

2

OH

H

H

OH

OH

H

H

OH

H

O

H

2

C

H

CH

2

OH

H

OH

OH

H

O

O

H

2

C

H

CH

2

OH

H

OH

OH

H

O

O

inulina

-D-fruktofuranoza

-D-glukoza

 C1C2

Materiał zapasowy-

 

Compositae (zamiast skrobi)

                                Campanulaceae, niektóre z  
Gramineae

odżywki dla chorych na cukrzycę, żródła otrzymywania fruktozy

FRUKTANY





1

2

2

 

 

ARABANY i KSYLANY

składniki ścian komórkowych, śluzów, hemiceluloz

Hemicelulozy

arabano-ksylany zawierające kwasy uronowe

-glukuronowy, galakturonowy

oraz mannany i galaktomannany

150 jednostek cukrowych

funkcja w roślinach:

składniki ścian komórkowych obok pektyn

składnik włókna pokarmowego

właściwości:

łatwo ulegają hydrolizie pod 

wpływem rozcieńczonych kwasów

 

 

Poliuronidy

PEKTYNY

kwas poligalakturonowy

 

 C1  C4

D- galaktoza, L – ramnoza, D-ksyloza, L-arabinoza

O

COOH

H

OH

H

H

OH

H

O

O

COOCH

3

H

H

OH

H

H

OH

H

H

O

H

O

COOH

H

OH

H

H

OH

H

O

pektyna

metylacja grup OH

estryfikacja grup COOH

okrywa owoców cytrusowych – 30 %, skórka jabłek 50 %, jabłka 0,5 –1 %





1

4

1

4

 

 

sole Ca pektyn – składniki budulcowe ścian komórkowych 

roślin - blaszka środkowa

1-4 % masy ściany komórkowej, składniki warstw 

międzykomórkowych, soku komórkowego owoców maliny, 

jabłka, porzeczki

właściwości

:

1.

tworzenie żeli –obecność cukrów, kwaśne środowisko

oraz jonów metali Ca
1.

stężone r-ry sacharozy  koloidalne r-ry  galaretki

2.

odtruwające – wiązanie metali ciężkich

3.

obniżanie poziomu cholesterolu we krwi

4.

składniki włókna pokarmowego 

PEKTYN
Y

zastosowanie

•substancje żelujące, emulgatory, substancje wypełniające

•powlekające w biegunkach i stanach zapalnych przewodu pokarmowego

 

 

O

COOH

H

OH

H

H

OSO

3

H

H

O

O

H

OSO

3

H

H

OH

CH

2

OH

H

H

O

H

O

COOH

H

OH

H

H

OH

H

O

NHSO

3

H

heparyna

Kwas D - glukuronowy

Sulfonowana glukozamina

składnik krwi – 0,01 mg/100 ml

Komórki tuczne                               heparyna

urazy, stres

Heparyna

 C1  C4

MUKOPOLISACHARYDY



1

4



1

4

kwaśny mukopolisacharyd

 

 

działanie:

przeciwzakrzepowe 1:250000
obniżenie poziomu lipidów we krwi

stosowanie:

Hepary
na

1. zapobiegawczo i leczniczo 

stany zatorowe, zakrzepowe w 
żyłach i tętnicach

2. miażdżyca naczyń 

krwionośnych

3. w oparzeniach i po zabiegach 

chirurgicznych

 

 

Kwas hialuronowy

kwaśny mukopolisacharyd

O

H

OH

H

OH

H

CH

2

OH

H

O

H

O

H

OH

H

COOH

H

O

NHCOCH

3

H

OH

H

kwas hialuronowy

Kwas D- glukuronowy
               

 C1  C4

Acetyloglukozamina

 C1  C3

tkanka łączna, naczynia kapilarne (włosowate)

hialuronidaza

przesięki, wybroczyny, krwawienia

(wzrost przepuszczalnosci naczyń)



1

4

kwas hialuronowy

MUKOPOLISACHARYDY

 

 

ŚLUZY

mieszaniny polisacharydów

arabinoza, ksyloza, galaktoza, mannoza

pentozy, heksozy, alkohole cukrowe i ich etery 

kwasy uronowe – glukuronowy, galakturonowy

reszty fosforanowe, siarczanowe

śluzy kwaśne

śluzy obojętne

rola i znaczenie dla roślin:

•składniki ścian komórkowych

•substancje międzykomórkowe

•komórki śluzowe, zbiorniki, tkanka okrywająca

•ochrona przed utratą wody i soli mineralnych

 

 

występowanie:

glony, grzyby, porosty

Malvaceae,

 

Plantaginaceae

Asteraceae, Linaceae, Boraginaceae, niektóre gatunki z rodzin Rosaceae,

Scrophulariaceae 

właściwości:

•pęcznieją chłonąc wodę

•tworzą r-ry koloidalne, żele (roślinne hydrokoloidy)

zastosowanie:

•środki powlekające, osłaniające, zmiękczające – antibechica, laxantia, 
  antiphlogistica

•działanie miejscowe – nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego i przez skórę

działania niepożądane:

•utrudniają wchłanianie w jelitach mikroelementów i niektórych witamin

ŚLUZY

heteropolisacharydy

 

 

występowanie:

Europa południowa, Azja zachodnia
Polska – bardzo rzadko spotykany

surowiec leczniczy - uprawy

Althaeae Folium et Radix – liść i korzeń prawoślazu

Althaea officinalis L.– prawoślaz lekarski

Malvaceae - ślazowe

 

 

liście 

- zbiór przed kwitnieniem

suszenie – na powietrzu, w cieniu

Althaeae Folium – liść prawoślazu

Althaea officinalis L.– prawoślaz 

lekarski

Malvaceae - ślazowe

•śluz – 10 % (kwas 
galakturonowy 18%)
galakturomannany, 
arabinogalaktany WP> 11

•fenolokwasy

•flawonoidy - pochodne 
kwercetyny, kemferolu: tilirozyd, 
8-mono- i 8-diglukozyd 8-
hydroksyluteoliny

 

 

korzenie 

– zbiór jesienią, rośliny 

dwuletnie,
korzenie płytko okorowane, 
FP IV nieokorowane 2-3 cm śr.
suszenie 40 

O

C

Althaeae Radix – korzeń prawoślazu

Althaea officinalis L.– prawoślaz lekarski

Malvaceae - ślazowe

•śluz – 20 % – 10% (kwas 
galakturonowy 28%), kwaśne 
galakturoramnany, glukany,
arabinogalaktany WP >10

•pektyny – 10%

•sacharoza

•asparagina, betaina - aminy

•skrobia

 

 

zastosowanie i działanie:

osłaniająco
powlekająco
łagodzący kaszel- antibechicum
nieżyty dróg oddechowych - pediatria
korzeń - immunostymulujące
mieszanki ziołowe
Sirupus Althaeae, 

zewnętrznie okłady zmiękczające

Althaeae Folium et Radix – liść i korzeń prawoślazu

Althaea officinalis L.– prawoślaz lekarski

Malvaceae - ślazowe

 

 

Malvae sylvestris

 

Flos/Folium– kwiat/liście ślazu dzikiego

Malva sylvestris L. (Malva neglecta Wallv.)– ślaz dziki

Malvaceae - ślazowe

roślina zielna

występowanie:

stan naturalny Europa i Azja środkowa

Polska – niż i niższe obszary górskie

zbiór
lipiec, sierpień
suszenie
w cieniu, 
przewiewnie

 

 

Malvae sylvestris

 

Flos /Folium – kwiat / liście 

ślazu dzikiego

Malva sylvestris L. (Malva neglecta Wallv.)–

 

 

ślaz dziki

Malvaceae - ślazowe

•śluz – liście 8%, kwiaty 10%, 
galakturomannany, 
arabinogalaktany
WP >7 FP VI

•antocyjany -glikozydy malwidyny 
i delfinidyny

•flawonoidy – glukozydy 
apigeniny i dihydro- kemferolu, 
kwercetyny – kwiaty

•glukozydy hypoletyny oraz 
siarczany flawonoidowe - liście

•garbniki

 

 

działanie i zastosowanie:

•osłaniający błony śluzowe 
jamy ustnej, gardła i krtani

•stany zapalne błon 
śluzowych jamy ustnej 
(antiphlogisticum)

•łagodzący kaszel suchy 
(antibechicum)

Malvae sylvestris

 

Flos/ Folium– kwiat /liście 

ślazu dzikiego

Malva sylvestris L. – ślaz dziki

(Malva neglecta Wallr.)

Malvaceae - ślazowe

 

 

Malvae arboreae

 

Flos– kwiat malwy czarnej 

(var.nigra)

Althaea rosea L. (Alcea rosea L.)

– topolówka wyniosła, prawoślaz ogrodowy, 

malwa ogrodnik

Malvaceae - ślazowe

surowiec:
odmiana o 
ciemnofioletowoczerwonej 
do czarnej koronie

 

 

•śluz (8-12%), pektyny

•antocyjany -glikozydy 
malwidyny i delfinidyny

•garbniki 

•fenolokwasy

•flawonoidy – glikozydy 
kemferolu,   kwercetyny, 
mirycetyny

 

działanie i zastosowanie:

•osłaniające
stany zapalne i nieżyty GDO i 
przewodu pokarmowego

•powlekające na błony śluzowe 
GDO
  (antibechicum)

Malvae arboreae

 

Flos– kwiat malwy czarnej 

(var.nigra)

Althaea rosea L. (Alcea rosea L.) –

topolówka wyniosła, prawoślaz ogrodowy, 

malwa ogrodnik

Malvaceae - ślazowe

 

 

Psylli semen – nasienie babki 

Psylli semen – nasienie babki 

płesznika

płesznika

Plantago Psyllium – babka 

Plantago Psyllium – babka 

płesznik

płesznik

Plantaginaceae – babkowate

Plantaginaceae – babkowate 

Surowiec

Surowiec

 – całe, dojrzałe nasiona, 

wysuszone w warunkach 

naturalnych, 

w cieniu i w przewiewie

Skład 

Skład :

– polisacharydy: śluz  (4 – 
12 % w łupinie nasiennej), 
składający się głównie z 
arabinoksylanów i kwasu 
galakturonowego,
– glikozydy irydoidowe – 
aukubina,
–  olej tłusty, białko

 

 

Psylli semen – nasienie babki 

Psylli semen – nasienie babki 

płesznika

płesznika

Plantago Psyllium – babka 

Plantago Psyllium – babka 

płesznik

płesznik

Plantaginaceae – babkowate

Plantaginaceae – babkowate

Działanie i zastosowanie:

– łagodny środek przeczyszczający,chłonąc wodę
   zwiększa objętość treści jelitowej,co wzmaga 
   perystaltykę i ułatwia wypróżnienia,
– działa osłaniająco na błonę śluzową 
    przewodu pokarmowego,
– stosuje się w zaparciach oraz w
   nadpobudliwości jelita grubego,
– działanie następuje po 12-24 h

 Przeciwwskazania:

– niedrożność jelit,
– zwężenia w przewodzie pokarmowym

 

 

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki 

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki 

lancetowatej

lancetowatej

Plantago lanceolata – babka lancetowata

Plantago lanceolata – babka lancetowata

Plantaginaceae – babkowate

Plantaginaceae – babkowate

Surowiec

 – liście 

zebrane w okresie 

kwitnienia, wysuszone 

w temperaturze 

pokojowej, w 

przewiewie

Skład:

 

– polisacharydy: śluz (6.5%),który 
jest mieszaniną glukomannanów, 
ramnogalakturonianów, 
arabinogalaktanów, 
– glikozydy irydoidowe (wg FP VI 
nie mniej niż 1.5% irydoidów, w 
przeliczeniu na aukubine), głównie 
aukubina, katalpol, asperulozyd,
– flawonoidy,
– garbniki,
– fenyloetanoidy (m.in. akteozyd, 
izoakteozyd),
– kwasy organiczne w tym kwasy 
fenolowe,
– fitosterole; enzymy 
proteolityczne,
– związki mineralne m.in. sole 
cynku,kwas krzemowy (1%)

 

 

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki 

Plantaginis lanceolatae folium – liść babki 

lancetowatej

lancetowatej

Plantago lanceolata – babka lancetowata

Plantago lanceolata – babka lancetowata

Plantaginaceae – babkowate

Plantaginaceae – babkowate

Działanie i zastosowanie:

– osłaniająco, przeciwzapalnie, 
przeciwbakteryjnie, ściągająco oraz 
spazmolitycznie na mięśnie gładkie 
oskrzeli 
– przyspiesza gojenie ran i 
regenerację naskórka – stosowany w 
nieżytach błony śluzowej jamy ustnej, 
gardła, którym towarzyszy kaszel, 
trudności w odkrztuszaniu i 
podwyższona temperatura ciała, 
–  w nieżytach przewodu 
pokarmowego 
– zewnętrznie w zranieniach, 
oparzeniach, owrzodzeniach, w 
zapaleniu spojówek i powiek

 

 

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki 

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki 

jajowatej

jajowatej

 Plantaginis ovatae seminis tegumentum

 Plantaginis ovatae seminis tegumentum

 (Plantaginis ovatae testa) – łupina nasienna 

 (Plantaginis ovatae testa) – łupina nasienna 

babki jajowatej 

babki jajowatej 

Plantago ovata – babka jajowata

Plantago ovata – babka jajowata

Plantaginaceae – babkowate

Plantaginaceae – babkowate

 

 

Skład: 

– polisacharydy: śluz (do 
25%) zlokalizowany w 
łupinie, składający się z 
mieszaniny 
arabinoksylanów z małym 
udzałem ramnozy i kwasu 
galakturonowego; wg FP VI 
nasiona powinny wykazywać 
wskaźnik pęcznienia nie 
mniejszy niż 10, a łupina 
nasienna nie mniejszy niż 
40, celuloza (około 80%), 
skrobia,
– irydoidy: 
aukubina,triterpeny; 
fitosterole; białko; olej 
tłusty

 

 

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki 

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki 

jajowatej

jajowatej

 Plantaginis ovatae seminis tegumentum

 Plantaginis ovatae seminis tegumentum

 (Plantaginis ovatae testa) – łupina nasienna 

 (Plantaginis ovatae testa) – łupina nasienna 

babki jajowatej 

babki jajowatej 

Plantago ovata – babka jajowata

Plantago ovata – babka jajowata

Plantaginaceae – babkowate

Plantaginaceae – babkowate

Działanie i zastosowanie:

– po podaniu doustnym surowce 
przechodzą niestrawione do jelita 
grubego, chłoną wodę, silnie pęcznieją 
co powoduje zwiększenie objętości 
treści jelitowej, w efekcie następuje 
pobudzenie perystaltyki, skrócenie 
pasażu jelitowego i łagodne działanie 
przeczyszczające
– surowce stosowane w zaparciach 
nawykowych oraz w schorzeniach w 
których pożądane jest ułatwione 
wypróżnianie, np.. W stanach 
zapalnych żylaków odbytu, po 
zabiegach operacyjnych w obrebie 
odbytu i odbytnicy, mogą być 
stosowane w zaparciach podczas ciąży,

 

 

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

Plantaginis ovatae semen – nasienie babki jajowatej

Plantaginis ovatae seminis tegumentum

Plantaginis ovatae seminis tegumentum

 (Plantaginis ovatae testa) – łupina nasienna babki 

 (Plantaginis ovatae testa) – łupina nasienna babki 

jajowatej  

jajowatej  

Plantago ovata – babka jajowata

Plantago ovata – babka jajowata

 Plantaginaceae – babkowate

 Plantaginaceae – babkowate

 

 

Działanie i zastosowanie c.d.:

– pomocniczo w leczeniu biegunek oraz 
 w 
podrażnieniu jelit
– powodują niewielkie obniżenie 
poziomu cholesterolu w surowicy 
,zmniejszają też poposiłkowy wzrost 
poziomu cukru we krwi

Przeciwwskazania, działania uboczne, 
interakcje:

– patologiczne przewężenia przełyku, 
zagrażająca lub istniejąca niedrożność 
jelit,
– resorpcja zażytych równocześnie leków 
może być opóźniona,
– u cukrzyków insulinozaleznych może 
być konieczne obniżenie dawki insuliny

 

 

Verbasci

 

Flos – kwiat dziewanny

Verbascum thapsiforme Schrad. (V. densiflorum Bert.)– dziewanna wielkokwiatowa

 Verbascum phlomoides L.– dziewanna kutnerowata

Scrophulariaceae - trędownikowate

występowanie:

stanowiska słoneczne i piaszczyste

surowiec:

korony kwiatowe,
wysuszone natychmiast po zbiorze na powietrzu,
w cieniu aby zachować żółtą barwę, 

zbiór w lipcu i w sierpniu

Verbascum phlomoides

 

 

Verbasci

 

Flos – kwiat dziewanny

Verbascum thapsiforme Schrad.(V. densiflorum Bert.) – dziewanna wielkokwiatowa

 Verbascum phlomoides – dziewanna kutnerowata

Scrophulariaceae - trędownikowate

•śluz – 3%, ksyloglukany, obojętne i 
kwaśne silnie rozgałęzione 
arabinogalaktany WP>9 FP VI;

•saponiny - triterpenowe 0,007 % -
(werbaskosaponiny)

•cukier inwertowany-11%

•fenyloetanoidy-werbascozyd

•irydoidy – aukubina, katalpozyd oraz 
ich ksylozydy

•flawonoidy – hesperydyna (1,5-4%), 
diosmina, rutyna

Verbascum 
phlomoides

 

 

Verbasci

 

Flos– kwiat dziewanny

Verbascum thapsiforme Schrad.(V. densiflorum Bert.)– dziewanna wielkokwiatowa

Verbascum phlomoides – dziewanna kutnerowata

Scrophulariaceae - trędownikowate

działanie i zastosowanie:

•osłaniające - śluz

•wykrztuśne- saponiny

•przeciwwirusowe (wirus grypy)

mieszanki ziołowe Pulmosan, 
syropy: Sirupus Verbasci, Termasil 
(antipyreticum)
schorzenia dróg oddechowych- 
expectorans

medycyna ludowa
stany zapalne przewodu 
pokarmowego
schorzenia nerek i pęcherza, 
stany zapalne skóry, wyprysk 
alergiczny, egzemy

Verbascum 
phlomoides

 

 

roślina włóknodajna i oleista

uprawy

 

–

 

strefa klimatu umiarkowanego

kraje byłego ZSRR, Indie, USA
oraz Polska

stan naturalny

 

-

 

gatunek śródziemnomorski 

Linum angustifolium

Semen Lini – nasienie lnu

Linum usitatissimum L.– len zwyczajny

Linaceae - lnowate

surowiec 

- dojrzałe nasiona wysuszone w warunkach naturalnych

 

 

 

Lini Semen – nasienie lnu

Linum usitatissimum L.– len zwyczajny

Linaceae - lnowate

•śluz 6 % - 10 % mieszanina 
kwaśnych arabinoksylanów, 
galaktanów, 
ramnogalakturonianów WP >1,5 
FP VI

•olej tłusty do 40 % - nienasycone 
kwasy tłuszczowe – kwas 
linolenowy (40 – 70 %, linolowy, 
olejowy

•glukozydy cyjanogenne (do 1,5 % 
=0,01 – 0,03 % HCN
linamaryna, lotaustralina – 
monoglukozydy
linustatyna – diglukozydy

•lignany – glukozyd 
sekoizolaricyrezynolu

(rozpad - sterydy o właściwościach 
estrogennych: enterolakton i 
enterodiol)

•fitosterole

•białko 20 %

 

 

Lini Semen – nasienie lnu

Linum usitatissimum L.– len zwyczajny

Linaceae - lnowate

dawka toksyczna 
HCN –1 mg /kg m.c. - dorośli
KCN – 0,15 – 0,2 g /kg

100 g nasion zmielonych                50 mg HCN

enzym linamaraza

kwaśne środowisko żołądka

częściowa inaktywacja

hydroliza 20 % glikozydów

 

enzym rodanaza

nietoksyczne tiocyjaniany

150 – 300 g nasion – dawki jednorazowe bezpieczne

 

 

działanie:

•osłaniające, powlekające w stanach zapalnych
błony śluzowej jamy ustnej, gardła i przewodu
pokarmowego
antibechicum, antiulcerosum 

•zmiękczające i przeciwzapalne na skórę
dermaticum (kataplazmy)

•laxans – całe lub sproszkowane nasiona

•obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi – NNKT

•standaryzowany ekstrakt z nasion – kapsułki Prostaman
(40 mg lignanów) w leczeniu przerostu gruczołu krokowego 

Lini

 

Semen – nasienie lnu

Linum usitatissimum L.– len zwyczajny

Linaceae - lnowate

 

 

jednoroczna roślina zielna

występowanie:

uprawy – kraje  o klimacie śródziemnomorskim

Polska - uprawy surowca o niższej zawartości 
związków biologicznie czynnych

Foenugraeci

 

Semen – nasienie kozieradki

Trigonella foenum graecum L.– kozieradka 

Leguminosae (Fabaceae) - strączkowe

 

 

surowiec

 

– dojrzałe nasiona

zebrane w trakcie dojrzewania

strąków

suszenie - przewiewne miejsca

Foenugraeci

 

Semen – nasienie 

kozieradki

Trigonella foenum graecum L.– 

kozieradka 

Leguminosae (Fabaceae)

 

- 

strączkowe

 

 

•śluz 45 %– 60 % – komórki bielma
obojętny galaktomannan WP 6

•saponiny steroidowe – 0,1 – 0,35 %
trigofenozydy A-G typ furostanu
typ spirostanu –diosgenina, jamogenina
połączone z białkami - fenugrekina

•C- glikozydy flawonoidowe

•olej tłusty 10 %

•białko 30 %

•olejek eteryczny – charakterystyczny zapach:
3-hydroksy-4,5-dimetylo-2[5H]-furanon

•skrobia

•celuloza

Foenugraeci

 

Semen – nasienie kozieradki

Trigonella foenum graecum L.– kozieradka 

Leguminosae (Fabaceae)

 

- strączkowe

 

 

zewnętrznie 

– ropnie, czyraki

 i stany zapalne skóry
antiphlogisticum
dermatica
mieszanki ziołowe

wewnętrznie:

śluzowy
osłaniający
stany nieżytowe żołądka i stany 
zapalne błony śluzowej
Gastrogran – choroba wrzodowa 
antiulcerosum

Foenugraeci

 

Semen – nasienie kozieradki

Trigonella foenum graecum L.– kozieradka 

Leguminosae (Fabaceae)

 

- strączkowe

      

wzmacniający, poprawiający apetyt

 

 

występowanie:

Europa południowa, Azja 
środkowa i północna, Ameryka 
północna

Polska – pospolity nad brzegami 
wód, wilgotne zarośla, gleby 
podmokłe, gliniaste, nasypy, 
nieużytki, pobocza dróg

zakwita przed wydaniem liści

Farfarae Folium – liść 

podbiału

Tussilago farfara L.– 

podbiał pospolity

Compositae - złożone

 

 

surowiec – liście

zbiór wiosna oraz lato
suszenie na powietrzu, w cieniu

Farfarae Folium– liść podbiału

Tussilago farfara L.– podbiał pospolity

Compositae - złożone

 

 

Farfarae Folium – liść podbiału

Tussilago farfara L.– podbiał pospolity

Compositae - złożone

•śluz – 8%

•inulina – 3 %

•garbniki – 5 %

•flawonoidy – pochodne kemferolu i kwercetyny

•olejek eteryczny

•aminy – cholina

•sterole

•alkaloidy pirolizydynowe (do 0,000045 %)
 estry necyny o charakterze nasyconym  - 
tussilagina i in. ( nie toksyczne)
 

estry necyny z wiązaniem 1,2 nienasyconym

i ich N-tlenki – senkirkina, senecjonina
(karcynogenne, hepatotoksyczne) 

 

 

zastosowanie i działanie:

osłaniające, powlekające, 
przeciwzapalne, 
ściągające (garbniki), 
zmniejszające napięcie 
mięśni gładkich 
(flawonoidy, olejek 
eteryczny), 
przeciwbakteryjne i 
ułatwiające odkrztuszanie

nieżyty górnych dróg 
oddechowych 

stany zapalne gardła, jamy 
ustnej

Succus Farfarae

mieszanki ziołowe

Neopektosan, Pectosan

działania niepożądane:

alkaloidy 

pirolizydynowe

4 –6 tygodni w roku

Farfarae Folium – liść podbiału

Tussilago farfara L.– podbiał pospolity

Compositae - złożone

 

 

     

trwała roślina zielna

         

           występowanie:

prawie cała Europa - stanowiska wilgotne
Polska  - pospolity na całym niżu oraz
               niższych rejonach górskich
               

Symphyti

 

Radix, syn. Consolidae

 

Radix – korzeń żywokostu

Symphytum officinale L. – żywokost lekarski

Boraginaceae - szorstkolistne

 

 

surowiec 

– korzeń

zbiór – jesień z roślin 2-3 letnich
temp. suszenia 35 – 40 

O

C

Symphyti Radix, syn. Consolidae Radix– korzeń żywokostu

Symphytum officinale L.– żywokost lekarski

Boraginaceae - szorstkolistne

 

 

Symphyti Radix, syn. Consolidae Radix– korzeń żywokostu

Symphytum officinale L. – żywokost lekarski

Boraginaceae - szorstkolistne

•śluz do 15 % fruktany

•alantoina < 0,7 % FP IV

•alkaloidy pirolizydynowe
0,02 % - 0,07 %

•garbniki 4 %- 6 %

•saponiny triterpenowe – symfytoksyna A

•kwasy fenolowe – kwas litospermowy
kwas rozmarynowy (liście)

•fitosterole

•aminy –asparagina

•aminokwasy - GABA

 

 

zastosowanie i działanie:

•śluzowy – miejscowo 
zmiękczająco i przeciwzapalnie
•alantoina - pobudzający 

regenerację tkanek i proliferację 

komórek
 przyśpiesza wytwarzanie 

kostniny
 przyspiesza samooczyszczanie 

się ran              przez złuszczanie 

tkanek martwiczych              

 dermaticum, antiphlogisticum

działania niepożądane: 

surowiec wycofany z lecznictwa

alkaloidy pirolizydynowe o szkielecie 1,2- nienasyconej necyny i 
ich N-tlenki
(kancerogenne, mutagenne, hepatotoksyczne) – pochodne 
retronecyny :intermedyna, symfetyna 
tylko zewnętrznie 4- 6 tygodni w roku np. maści 5 % - 20 % i in. 
postacie

Symphyti

 

Radix, syn. Consolidae

 

Radix – korzeń żywokostu

Symphytum officinale L. – żywokost lekarski

Boraginaceae - szorstkolistne

 

 

Lichen islandicus.– porost islandzki

Cetraria islandica (L.) Ach. – tarczownica 

islandzka

Parmeliaceae – Misecznicowate

występowanie:
półkula 
północna

Polska – objęty 
częściową 
ochroną

surowiec- 
import
 

 

 

Lichen islandicus – porost islandzki

Cetraria islandica (L.) Ach.– 

tarczownica islandzka

Parmeliaceae – Misecznicowate

polisacharydy: >50% lichenina, izolichenina, 
polimery glukozy i kwasu glukuronowego, 
galaktomannany
kwasy porostowe: 2-3% o charakterze depsydonów
o gorzkim smaku
aromatyczne
- fumaroprotocetrarowy i cetrarowy
alifatyczne
 protolichesterynowy

 

 

Lichen islandicus - porost islandzki

Cetraria islandica (L.) Ach. – 

tarczownica islandzka

Parmeliaceae – Misecznicowate

O

C

O

O

C

H

3

C

H

3

COOH

OH

HO

CH

2

CHO

O

C

O

CH

CH

COOH

O

HOOC

O

CH

2

(CH

2

)

12

H

2

C

O

CH

3

OH

OH

HO

COCH

3

C

H

3

O

COCH

3

Kwas fumaroprotocetrarowy

Kwas protolichesterynowy

Kwas usninowy

 

 

Lichen islandicus– porost islandzki

Cetraria islandica (L.) Ach. – tarczownica 

islandzka

Parmeliaceae – Misecznicowate

działanie i zastosowanie: wyciągi alkoholowe i wodne

•kwasy porostowe – aktywność bakteriostatyczna wobec m.in.: 
Mycobacterium taberalosis oraz Helicobacter pyroli,
gorzki smak właściwości surowca pobudzające wydzielanie soku 
żołądkowego

•śluz
łagodzące kaszel antibechicum

suchy kaszel, pomocniczo nieżyty żołądka, choroba wrzodowa, 
pobudzający łaknienie, ułatwiający trawienie (stomachicum et 
digestivum)
pomocniczo w terapii chorób płuc (pulmonales)
Preparaty; Pectosol expectorans
Pulmosan (pulmonales)
Isla moos antibechicum, expectorans
Padma 28 (immunostimulans)

 

 

Semen Cydoniae  – 

nasienie pigwy

Cydonia oblonga – pigwa

Rosaceae – różowate

występowanie:
Europa południowa
Polska

pochodzenie – Półwysep Arabski

śluz – 22%

działanie i zastosowanie:

•powlekający

•zmiękczający

•słabo przeczyszczający

•zewnętrznie – p/zapalny

 

 

Tuber Salep – bulwiaste korzenie storczyków

Orchis species

Morio

Militaris

Orchidaceae - Storczykowate

Surowiec:
zebrane w czasie przekwitania,
lekko obgotowane i wysuszone,
 bulwiaste korzenie

śluz – 45-50% -
mannoza + kwas 
mannuronowy

Orchis militaris

Orchis morio

 

 

działanie i zastosowanie:

•osłaniający i powlekający

•nieżyty żołądka i jelit

•biegunki

Tuber Salep – bulwiaste korzenie storczyków

Orchis species

Morio

Militaris

Orchidaceae - Storczykowate

Orchis 
morio

Orchis 
militaris

 

 

Helianthi tuber – bulwa słonecznika 

Helianthi tuber – bulwa słonecznika 

bulwiastego

bulwiastego

Helianthus tuberosus – słonecznik bulwiasty

Helianthus tuberosus – słonecznik bulwiasty

Asteraceae (Compositae) -  złożone

Asteraceae (Compositae) -  złożone

Skład:

 

– węglowodany: inulina i 
niskoczasteczkowe 
fruktooligosacharydy (do 75%); 
celuloza,
– aminokwasy, białko; kwasy 
organiczne,
– witaminy: B

1

, B

2

, C; kwasy 

organiczne,
– sole Mg, Ca, Zn, Fe, P, Cu, Si

Działanie i zastosowanie:

– inulina i fruktooligosacharydy jako 
substancje balastowe tylko w niewielkim 
stopniu ulęgają wchłanianiu w jelicie 
cienkim, natomiast stanowią pożywkędla 
bifidobakterii, które warunkują utrzymanie 
prawidłowej flory jelitowej, 

 

 

Helianthi tuber – bulwa słonecznika 

Helianthi tuber – bulwa słonecznika 

bulwiastego

bulwiastego

Helianthus tuberosus – słonecznik bulwiasty

Helianthus tuberosus – słonecznik bulwiasty

Asteraceae (Compositae) -  złożone

Asteraceae (Compositae) -  złożone

Działanie i zastosowanie:

– wypełniają przewód 
pokarmowy, dają uczucie sytości 
i powodują zmniejszenie 
łaknienia oraz regulują 
wypróżnienia wspomagając w 
ten sposób proces odchudzania,
– surowiec zmniejsza 
poposiłkowy poziom cukru we 
krwi, usprawnia metabolizm 
tłuszczów oraz uzupełnia 
niedobór aminokwasów i soli 
mineralnych,
– stosowany w celu poprawy 
metabolizmu i ułatwienia 
redukcji masy ciała , a także 
pomocniczo w leczeniu cukrzycy

 

 

Graminis rhizoma (Agropyri rhizoma) – 

Graminis rhizoma (Agropyri rhizoma) – 

kłącze perzu

kłącze perzu

Agropyron repens  (Triticum repens) – perz 

Agropyron repens  (Triticum repens) – perz 

właściwy

właściwy

Poaceae (Graminae) – (Wiechlinowate) 

Poaceae (Graminae) – (Wiechlinowate) 

Trawy

Trawy

Surowiec

 – kłącze perzu 

właściwego,

zbierane wiosną lub jesienią, 

wysuszone w

temperaturze pokojowej, w cieniu, w 

przewiewie

Skład:

– polisacharydy : fruktany ( trytycyna 3 
– 10%; śluz (do 10%); oligopsacharydy; 
monosacharydy: fruktoza; alkohole 
cukrowe (2 – 3 %): mannitol, inozytol,
– kwasy organiczne, m.in.. kwas 
glikolowy, jabłkowy,
– olejek eteryczny ( 0.01 – 0.05%),
– kwas krzemowy i krzemiany,
– poliacetyleny: kapilen (= agropyren)

CH

2

CH

CH

C

C

CH

3

Kapilen

 

 

Graminis rhizoma (Agropyri rhizoma) – 

Graminis rhizoma (Agropyri rhizoma) – 

kłącze perzu

kłącze perzu

Agropyron repens  (Triticum repens) – perz 

Agropyron repens  (Triticum repens) – perz 

właściwy

właściwy

Poaceae (Graminae) – (Wiechlinowate) 

Poaceae (Graminae) – (Wiechlinowate) 

Trawy

Trawy

Działanie i zastosowanie:

Przeciwwskazania:

– obrzęki spowodowane upośledzeniem 
czynności serca lub nerek

 

– zwiększa ilość wydalanego moczu i ułatwia 
usuwanie szkodliwych metabolitów z organizmu
– łagodzi podrażnienia w obrębie górnych dróg 
oddechowych (śluz)
– reguluje i ułatwia wypróżnienia a także obniża 
poziom tłuszczów i cholesterolu we krwi, 
przeciwdziała stłuszczeniu wątroby
– stosowany w celu zwiększenia ilości wydalanego 
moczu, w 
           stanach zapalnych pęcherza moczowego, w 
profilaktyce                   
           kamicy nerkowej, w leczeniu chorób 
wynikających z         
           zaburzeń metabolizmu (schorzenia skórne, 
reumatyczne,  
           cukrzyca