Wady i zaburzenia 

wzroku

Eliza Zbyrasz – Pedagogika Medialna

Układ optyczny

Układ optyczny oka składa się z 3 

powierzchni łamiących – 
przedniej powierzchni rogówki,, 
przedniej powierzchni soczewki 
i tylnej powierzchni soczewki. 
Zdolność i siła załamywania 
promieni świetlnych przez układ 
optyczny, określa się w 
dioptriach (D), nazywa się 
łamliwością lub refrakcją. Obraz 
– w sensie fizykochemicznym 
powstaje na siatkówce, 
natomiast wrażenia wzrokowe 
tworzą się w korze mózgowej. 

Miarowość oka

Miarowość oka zależy od 

harmonijnego stosunku między 
refrakcją układu optycznego, a 
długością gałki ocznej. Jeśli ten 
stosunek ulegnie zachwianiu na 
rzecz jednego lub drugiego 
czynnika powstaje niemiarowość 
– czyli wada wzroku. Wady 
wzroku są najczęściej związane 
z budową i rozwojem gałki 
ocznej. Niekiedy jej wystąpienie 
wiąże się z zachorowaniem na 
odrę, krztusiec, płonicę lub inna 
chorobę zakaźną.

Krótkowzroczność

Krótkowzroczność jest wadą 

refrakcji polegającą na tym, że 
wiązka promieni świetlnych 
zostaje zogniskowana przez 
układ optyczny nie na 
siatkówce, a przed nią. Oko 
krótkowzroczne może skupić na 
siatkówce tylko wiązki 
pochodzące z punktów leżących 
blisko oka. Osoby z taką wadą 
widzą bardzo słabo na 
odległość, natomiast dość 
dobrze z bliska. 
Krótkowzroczność występuje u 
koło 10% dzieci. 

Krótkowzroczność

W zależności od zmian, które prowadzą do powstania 

krótkowzroczności dzielimy ją na dwa typy: osiową i 
refrakcyjną. 

W przypadku krótkowzroczności osiowiej, występującej 

najczęściej, siła łamiąca układu optycznego oka jest 
prawidłowa, natomiast oś gałki ocznej jest zbyt długa. 

W krótkowzroczności refrakcyjnej długość gałki ocznej jest 

prawidłowa, natomiast układ optyczny oka zbyt silnie 
załamuje promienie świetlne. Dzieci z krótkowzrocznością 
średnią ( 4,0 – 8,0 D) i wysoką (powyżej 8,0 D) powinny 
być zwolnione z forsownych ćwiczeń gimnastycznych i 
unikać wysiłków fizycznych.

Nadwzroczność

Nadwzroczność polega na tym, że 

promienie świetlne przecinają 
się poza siatkówką (poza gałką 
oczną). Przyczyną tej wady jest 
najczęściej zbyt mała długość 
gałki ocznej, niekiedy może być 
spowodowana zbyt małą siłą 
łamiącą układu optycznego 
oka. Nadwzroczność u dzieci 
jest najczęściej wrodzona.

Astygmatyzm

Astygmatyzm (inaczej 

niezborność) jest wadą, w 
której siła łamiąca układu 
optycznego jest różna w 
różnych obszarach oka i 
promienie krzyżują się w 
niejednakowych odległościach 
od siatkówki. W efekcie punkt 
świetlny widziany jest przez 
osobę z tą wadą jako linia. 
Przyczyną tej niezborności są 
najczęściej wrodzone 
zaburzenia symetrii krzywizny 
rogówki lub rzadziej soczewki.

Sposób, w jaki oko bez astygmatyzmu 

(a) oraz oko z astygmatyzmem (b) widzi 

promienistą figurę.

Zez

Zez (inaczej zaburzenia widzenia obuocznego) – wysępuje z 

częstościa około 4%. Jest to nieprawidłowe ustawienie 
gałek ocznych w pozycji spoczynkowej – oczy patrzą w 
różnych kierunkach.

Zaburzenia widzenia 

barw

Zaburzenia widzenia 

barw występują w 
trzech postaciach, to 
znaczy zaburzenie 
widzenia i ślepota na 
barwę czerwoną, 
zieloną lub niebieską. 
Zdecydowana 
większość to 
zaburzenia wrodzone, 
dziedziczone w 
sposób sprzężony z 
płcią (z 
chromosomem X), 
toteż występują 
głównie u chłopców.

Zaćma

Zaćma jest to choroba 

polegającą na częściowym 
lub całkowitym zmętnieniu 
soczewki oka. W 1/3 
przypadków jest 
zaburzeniem dziedzicznym 
(autosomalnym 
dominującym), w 1/3 
spowodowana jest 
chorobami oka lub 
ogólnymi (różyczka, 
cytomegalia, opryszczka), 
a w 1/3 przypadków udaje 
się stwierdzić jej przyczyny.

Zapobieganie

W zapobieganiu wadom wzroku u dzieci 

w wieku szkolnym istotne znaczenia 
ma właściwe oświetlenie. Nauka, 
zwłaszcza początkowa, powinna 
odbywać się przy świetle dziennym. 
Dobre oświetlenie dziennie zależy od 
powierzchni okien, która powinna 
stanowić około ¼ powierzchni 
podłogi. Okna powinny dochodzić do 
sufitu, a ich dolna krawędź – 
znajdować się na poziomie oczu w 
pozycji siedzącej. Światło powinno 
padać z lewej strony. Najwięcej 
światła dają okna skierowane na 
schód i południe; okna zabrudzone 
zmniejszają oświetlenie dziennie o 
około 50%.

Zapobieganie

Światło powinno padać z lewej 

strony. Najwięcej światła dają 
okna skierowane na schód i 
południe; okna zabrudzone 
zmniejszają oświetlenie dziennie o 
około 50%.Przy oświetleniu 
sztucznym lampa stojąca na stole 
bądź biurku powinna mieć 
żarówkę o mocy przynajmniej 40 
W, powinna być osłonięta kloszem 
lub abażurem i nie oświetlać 
głowy czytającego, lecz książkę. 
Ławki i krzesła powinny być 
dostosowane do wzrostu dzieci i 
powinny umożliwić im czytanie i 
pisanie z odległości około 30 cm.