Zasady opieki 

medycznej nad 

dziećmi i młodzieżą

Wydział Psychologii UW

2005/2006

Dr n. med. Andrzej 

Wiśniewski

Pediatria w Polsce

Jan Chróściejewski „De morbis 

puerorum tractaus”

1805 Jędrzej ŚNIADECKI „Uwagi o 

fizycznym wychowaniu dzieci” 

1810 Jakub SZYMKIEWICZ, pierwszy 

polski podręcznik pediatrii

1832, Kraków - oddzielne łóżka dla 

dzieci         w szpitalu położniczym

1845 Lwów - pierwszy polski szpital 

dziecięcy

Pediatria w Polsce

1865 Kraków – pierwsza w Polsce katedra 

pediatrii UJ [3. na świecie pod względem 

kolejności powoływania], Maciej 

Jakubowski

1869 Warszawa - pierwszy szpital dziecięcy
1905 Lwów – druga na terytorium polskim 

katedra pediatrii, Jan Raczyński

1908 Józef Brudziński pierwsze pismo 

pediatryczne „Przegląd pediatryczny”, 

przekształcone w 1921 roku w „Pediatrię 

Polską” [numer z roku 2005 tworzą tom 

80]

1920 – 1939: 5 katedr pediatrii: Lwów, 

Kraków, Poznań, Warszawa, Wilno

OCHRONA ZDROWIA

SŁUŻBA ZDROWIA

OPIEKA MEDYCZNA

LEKARZ, PIELĘGNIARKA

PRZED REFORMĄ

REJON



SPECJALISTA



SZPITAL 

REJONOWY



SZPITAL 

SPECJALISTYCZNY



SANATORIUM

PO REFORMIE

LEKARZ RODZINNY



SPECJALISTA



SZPITAL 

REJONOWY



SZPITAL 

SPECJALISTYCZN

Y

Opieka medyczna – 

koncepcja?

 

Przed reformą [1]:

 

• państwowa służba zdrowia 

zarządzana przez Ministerstwo 
Zdrowia, większość decyzji zapada 
centralnie, 

• prywatne gabinety i tzw. 

spółdzielnie są tolerowane przez 
władze i działają sprawnie, 
specjalności zabiegowe ograniczone 
do ginekologii i stomatologii

Przed reformą [2]:

 

•  państwowe placówki medyczne mają 

ustalane budżety, ale większość 

kosztów nie jest brana pod uwagę bądź 

są one ustalane  nakazowo, bez 

związku z rynkiem

• w budżecie placówek medycznych są 

skrywane koszty funkcjonowania 

całego państwa, np. przydzielone 

nadmierne                     w stosunku do 

potrzeb ilości energii elektrycznej, 

kilkakrotnie przekraczające 

zapotrzebowanie, ponieważ rozliczenia 

są bezgotówkowe, to procedura taka 

wydaje się nie mieć konsekwencji 

ekonomicznych  

Przed reformą [3]:

 

• pobyt w szpitalu często następuje z 

przyczyn społecznych – dzieci, osoby 
starsze, wojskowi

• długość pobytu w szpitalu nie ma 

znaczenia ekonomicznego

• liczba badań dodatkowych i zabiegów 

medycznych zazwyczaj nie ma znaczenia 
ekonomicznego i nie jest 
usystematyzowana w postaci 
PROCEDUR, częste ograniczenia 
„naturalne” w postaci braku urządzeń i 
ich wymiennych elementów pochodzenia 
spoza RWPG

Przed reformą [4]:

 

• administracja, szczególnie działająca 

poza placówkami medycznymi, 
traktuje pacjenta jako element 
statystyczny, kwitnie pomysłowość 
urzędnicza, pojawiają się takie 
pojęcia jak osobo-dni, osobo-łóżka, 
itp.

• równolegle funkcjonują różne 

systemy medyczne – powszechny, 
wojskowy, ministerstwa spraw 
wewnętrznych, kolejowy, górniczy, a 
nawet innych branż przemysłowych 

Co zrobić dla uratowania 

przed zagładą gatunku 

zagrożonego wymarciem z 

powodu masowego zabijania 

przez kłusowników?

Powołać urząd do spraw 

ratowania zagrożonego 

gatunku, umieścić urząd w 

ładnym biurze       i zapewnić 

„godziwe” uposażenie 

prezesowi! 

Opieka medyczna – 

koncepcja?

 

Po wprowadzeniu reformy [1]:

 

• drastycznie zostaje ograniczona rola 

Ministerstwa Zdrowia, w niektórych 

obszarach państwo nie prowadzi 

jakiejkolwiek polityki zdrowotnej, 

jednak ciągle wiele decyzji zapada 

centralnie, polityka rządu nie zawsze 

jest deklaratywnie zbieżna z polityką 

państwowego monopolu ubezpieczeń 

zdrowotnych [konflikty lekarze  i NFZ, 

kampanie medialne i rzekomo 

społeczne przeciwko „błędom 

medycznym”] 

Opieka medyczna – 

koncepcja?

 

Po wprowadzeniu reformy [2]:

 

• NIEJASNY charakter 

przynależności placówek 

medycznych – czy są państwowe 

w dawnym przed 1989 r. 

znaczeniu, czy też ich podległość 

terytorialna [gmina, 

województwo]         i tzw. nadzór 

właścicielski w postaci organu 

założycielskiego zmienia 

charakter własności na mieszany 

samorządowo-państwowy?

Po wprowadzeniu reformy [3]:

 

• nie w pełni jasny charakter 

własności placówek medycznych 
dawnej państwowej służby 
zdrowia zachęca do realizacji 
bądź snucia planów 
prywatyzacyjnych z pominięciem 
debaty publicznej i zgody 
lokalnych społeczności, niekiedy 
– a może częściej niż myślimy? – 
wykupywane są długi szpitali

Po wprowadzeniu reformy [4]:

 

• prywatne gabinety i lecznice rozwijają 

się dynamicznie, często na „gruzach” 

dawnych państwowych placówek służby 

zdrowia,

• oferowanie usług medycznych,                

        a szczególnie paramedycznych 

staje się ważnym i obiecującym rynkiem

• do dziś nie sprecyzowano w debacie 

PUBLICZNEJ jakie są pożądane               

        i pragmatycznie uzasadnione 

proporcje pomiędzy służbą zdrowia 

całkowicie prywatną oraz finansowaną 

przede wszystkim z pieniędzy 

podatników

Po wprowadzeniu reformy [5]:

 

• placówki medyczne zostają 

zmuszone do prowadzenia bilansów 

                          i kontrolowania 

wydatków, zaczynają podlegać 

prawom rynku, płacą podatki 

• wiele placówek medycznych 

okazuje się nieatrakcyjnych 

merytorycznie dla pacjentów, 

nieatrakcyjnych finansowo dla 

pracowników albo zbyt 

kosztownych dla płatnika ich 

rachunków, np. dla gmin  

Po wprowadzeniu reformy [6]:

• decyzja o kolejnych etapach leczenia       

          i sposobach ich przeprowadzania 

ma charakter jednocześnie 

merytoryczny                  i finansowy   

• skierowanie do szpitala i długość pobytu 

podlega kryteriom ekonomicznym 

• system „kas chorych/NFZ” wymusza 

wiele fikcyjnych pobytów w szpitalu 

celem wykonania badań dodatkowych 

uznanych za zbyt kosztowne w 

przypadku zlecenia              w systemie 

ambulatoryjnym przez lekarza 

pracującego poza szpitalem 

Po wprowadzeniu reformy [7]:

• powszechne staje się „kreatywne 

odnotowywanie i księgowanie” 
zabiegów medycznych dla wykazania 
obrotu                   w placówce 
medycznej, trwa nieustająca „zabawa w 
złodziei i policjantów”

• koszty procedur medycznych są rażąco 

zaniżane, przy czym kasy chorych, a 
obecnie NFZ z reguły uznają je za 
dostateczne,          a nawet „hojnie” 
dostateczne! Obie strony deklarują 
nieustającą troskę o dobro pacjenta!

Po wprowadzeniu reformy [7]:

• wzrastają wymogi sanitarne                    

             i architektoniczne wobec 
placówek medycznych, powoli poprawia 
się standard pomieszczeń i 
wyposażenie w sprzęt, jednak 
utrzymują się znaczne różnice 
pomiędzy poszczególnymi placówkami, 
miejscowościami, nie ma jednolitych 
standardów wyposażenia, ani 
postępowania medycznego, równolegle, 
nieraz kilka razy w roku różne grupy 
opracowują różnorodne standardy 
postępowania

Po wprowadzeniu reformy [8]:

• koszty badań dodatkowych maleją, co 

zachęca wielu chorych do ich ponoszenia 
bez konieczności oczekiwania w długiej 
kolejce albo w czasie hospitalizacji 

• system ubezpieczeń zdrowotnych jest 

niespójny z: rzeczywistą wyceną kosztów 
leczenia [ta jest przede wszystkim 
wartością polityczną], wynagradzaniem 
pracowników, wprowadzaniem nowych 
procedur medycznych, kształceniem 
kadr                      i przeciwdziałaniem 
występowaniu chorób

Czego nie zrobiono?

• nie wyposażono ubezpieczonych w 

umowy potwierdzające ważność 

ubezpieczenia

• składka na opiekę medyczną jest 

podatkiem    i o jego przeznaczeniu 

decyduje sejm i rząd,  a nie umowa 

pomiędzy ubezpieczycielem             i 

ubezpieczającym się  

• uniemożliwiono przekształcenie się 

lekarza rejonowego w lekarza 

praktykującego na terenie ściśle 

określonym przez Izby lekarskie [mapa 

rozmieszczenia gabinetów „rejonowych”]

Państwowo-socjalistyczne 

idee ekonomiczne w 

opiece medycznej  

• pacjent mając ważne ubezpieczenie 

medyczne nie ma swobodnego 
wyboru lekarza z listy 
zarejestrowanych dla prowadzenia 
praktyki medycznej, pewna 
namiastka istnieje w stomatologii, 
gdzie gabinet, który podpisał umowę 
z NFZ otrzymuje pewną ilość 
„punktów” z których pacjent korzysta 
o ile są dostępne 

Lekarz rodzinny 

• funkcja zbliżona do poprzednio 

pełnionej       przez lekarza rejonowego 

państwowej placówki służby zdrowia 

[podstawowa opieka medyczna], 

• w Polsce to nowe pojęcie, znane z 

mediów zachodnich i przekazów osób 

mieszkających w innych krajach, 

często idealizowane!

• ŹLE jeśli funkcja pełniona przez 

lekarza „od wszystkiego”, DOBRZE gdy 

wypełniana przez 

zespół złożony z 

pediatry, ginekologa   i internisty

Zmiany spowodowane 

reformą systemu opieki 

medycznej

• drastyczne zredukowanie 

szkolnej służby zdrowia, 
praktycznie w 100% zanik 
stomatologii

• ograniczenie dostępu do 

specjalistów, do których i 
poprzednio TRUDNO było się 
dostać

Lekarze specjaliści

• KONIECZNOŚĆ z powodu 

lawinowego przyrostu wiedzy 
medycznej oraz technik 
diagnostycznych i terapeutycznych

• UCZUCIE NIEPEWNOŚCI u lekarza 

rodzinnego albo podstawowej opieki 
medycznej wobec różnorodnych 
objawów stwierdzanych u chorego – 
chęć potwierdzenia wstępnego 
rozpoznania albo/i obawy o 
odpowiedzialność cywilno-karną

Lekarze specjaliści

• obecnie stały element każdego 

systemu opieki medycznej, oczywiście 

także pediatrycznego

• pragmatyzm nakazuje aby udział 

specjalisty następował tam gdzie jest 

to konieczne, co oznacza:

 kierowanie pacjentów potrzebujących 

oceny i zaleceń specjalisty

 wspólne leczenie pacjenta z 

zachowaniem znacznego udziału 

lekarza rodzinnego 

Opieka medyczna – pion 

pediatrii

Dzieci w 1 roku życia:
• lekarz rodzinny w ramach NFZ
• wybrany na stałe prywatny 

pediatra – koszty ponosi rodzina 

• przypadkowy lekarz w razie 

potrzeby z NFZ bądź prywatny

• przypadkowy lekarz w razie 

naglącej potrzeby z NFZ bądź 
prywatny

Opieka medyczna – pion 

pediatrii

Dzieci > 1 do około 6 – 7 roku życia :
• przypadkowy lekarz w razie naglącej 

potrzeby  - NFZ bądź prywatny

• lekarz rodzinny NFZ
• przypadkowy lekarz w razie potrzeby
• wybrany na stałe prywatny pediatra – 

koszty ponosi rodzina 

Opieka medyczna – pion 

pediatrii

Dzieci > 7 roku życia :
• przypadkowy lekarz w razie 

naglącej potrzeby 

• przypadkowy lekarz w razie 

potrzeby 

• lekarz rodzinny 
• wybrany na stałe pediatra – koszty 

ponosi rodzina 

Potrzeby w opiece 

medycznej nad dziećmi 

i młodzieżą

• Stałe poszerzanie zestawu badań 

przesiewowych  u noworodków – 

źródło finansowanie: wszyscy 
podatnicy z puli poza składką 
zdrowotną

• Szczepienia ochronne systematycznie 

rozsądnie rozszerzane - 

źródło 

finansowanie: wszyscy podatnicy z puli 
poza składką zdrowotną

Potrzeby w opiece 

medycznej nad dziećmi 

i młodzieżą

• Minimum jedno OBOWIĄZKOWE, 

POWSZECHNE badanie dzieci, np. 

przed rozpoczęciem nauki  w szkole, 

uwzględniające rozwój somatyczny 

oraz psychiczny, przeprowadzane przez 

pediatrę       i psychologa w obecności 

co najmniej jednego z rodziców [za 

niedopuszczalne powinno być uznane 

przeprowadzanie takiego badania     w 

szkole pod nieobecność rodziców]

Potrzeby w opiece 

medycznej nad dziećmi 

i młodzieżą

• stworzenie warunków do wspólnej 

hospitalizacji, początkowo 
przynajmniej  małych dzieci zawsze 
pod opieką ich rodziców 

• WYMÓG, że co najmniej do 6 - 7 

roku życia hospitalizacja dziecka bez 
pozostania z nim jednego z rodziców 
wymaga pisemnych             i 
wiarygodnych wyjaśnień z ich strony, 
interwencja pracownika socjalnego!

Potrzeby w opiece 

medycznej nad dziećmi 

i młodzieżą

• w stosunku do obecnych zwyczajów 

przeznaczanie przez lekarza co 
najmniej dwukrotnie więcej czasu na 
wizytę dziecka, co wymaga innej 
mentalności zarówno lekarzy, jak i 
urzędników NFZ 

• przywrócenie należytej roli badania 

pacjenta, przede wszystkim 
oglądania i oceniania proporcji, 
wyglądu poszczególnych części ciała

Potrzeby w opiece 

medycznej nad dziećmi i 

młodzieżą

• aktywne wspieranie rozwoju 

fizycznego, zdecydowane 
przeciwdziałanie zwolnieniom 
lekarskim z udziału w zajęciach 
wychowania fizycznego

• przekonywanie rodziców i nauczycieli, 

że intensywny trening sportowy 
rozpoczynany w dzieciństwie nie jest 
zbieżny z ideałami sportu dla zdrowia 
[urazy i mikrourazy, niefizjologiczne 
godziny treningu, możliwość narażenia 
na stosowanie dopingu].