Globalizacja a współczesne konflikty społeczne i zbrojne

Globalizacja a współczesne

konflikty społeczne i zbrojne

1. Ewolucja współczesnych konfliktów w dobie

globalizacji

2. Charakterystyka wojny klasycznej (państwowej) i

wewnątrzspołecznej w dobie globalizacji

Problemy barbaryzacji i dehumanizacji

współczesnych konfliktów

1. Ewolucja współczesnych konfliktów w dobie

globalizacji

klasyczne wojny prowadzone przez państwa są coraz częściej zastępowane

przez

parapaństwowe struktury (grupy partyzanckie, najemników lub grupy

terrorystyczne);

* czas wojen (walki) znacznie się wydłuża;

* coraz częściej źródłem wojen są napięcia etniczno-kulturowe, które zajmują

centralną pozycję w motywowaniu i legitymizacji przemocy wojennej;

* współczesne konflikty mają coraz bardziej nieprzejrzysty charakter;

* są splotem wartości i interesów państw, struktur parapaństwowych i graczy

prywatnych, dla których rezygnacja z przemocy przyniosłaby więcej szkody niż

korzyści;

* cechy specyficzne współczesnych wojen:

- ich odpaństwowienie (

Entstaatlichung

) - prywatyzacja wojen;

- asymetryzacja przemocy wojennej;

- obiektem przemocy staje się ludność cywilna, przemoc podlega

usamodzielnieniu i

autonomizacji wobec wymogów militarnych.

współczesne konflikty mają genezę etniczną i kulturowo-religijną

(istniejące różnice pod wpływem przemocy manifestują się

podziałami na wrogów i przyjaciół);

* zróżnicowane czynniki i przyczyny sprawiają, że trudno je

zakończyć i osiągnąć stabilny pokój;

* silne i stabilne społeczeństwa tworzą trwałe strefy pokoju, zaś na

obszarach rozpadu społecznego wojny mają charakter

endemiczny;

* współczesne wojny w tych regionach są najczęściej wynikiem (1)

braku odpornych na korupcję elit politycznych; (2) łatwości

zawłaszczania władzy politycznej przez mafijne struktury celem

zdobycia określonych dóbr lub bogactw; (3) izolacji i

dyskryminacji grup emigrantów (braku więzi społecznej i

internalizacji lokalnych norm społecznych - niedostatecznej

integracji kulturowej, zjawisko trybalizmu); (4) presji zewnętrznej

zmierzającej do panowania politycznego i kontroli gospodarek

narodowych.

* błędna koncepcja „wypalenia się wojen” Edwarda Luttwaka w

społeczeństwach półperyferii i peryferii (skuteczność embarga

jest b. niska), co powoduje, że wojny państwowe są krótkie, a

wewnątrzspołeczna długa.

Charakterystyka wojny klasycznej

(państwowej) i wewnątrzspołecznej w

dobie globalizacji

Cechy wojen klasycznych

(państwowych)

* wojna z reguły miała swój

początek (wypowiedzenie) i

koniec (kapitulację lub pokój);

* walkę prowadzą żołnierze (armie)

zgodnie z regułami prawa

wojennego;

* są oni skoncentrowani do

prowadzenia skutecznej walki na

froncie, osiągnięcia powodzenia

w bitwie rozstrzygającej;

* państwo stosuje politykę

mobilizacji zasobów;

* większość decyduje o sposobie

zakończenia wojny

Cechy wojen wewnątrzspołecznych

z reguły

nie mają ani początku, ani

końca;

* dominują zasady walki

partyzanckiej;

* działania ograniczają się do

niewielkiej przestrzeni, są

prowadzone na „przetrzymanie”;

* występuje zjawisko tzw. „przemocy

uśpionej” -

low intesity war;

mniejszość dysponująca przemocą

może narzucić swoją wolę

większości;

* komercjalizacja przemocy

(

kriegerische Gewalt)

W ciągu ostatnich lat zmienił się charakter wojen. Współczesne wojny

często toczą się w miejscach gęsto zaludnionych, a ich ofiarami w coraz

większym stopniu jest ludność cywilna. Ataki na ludność cywilną wywołują

strach (zjawisko timarchii) i wprowadzają atmosferę terroru. Metoda

zastraszania jest powszechnie stosowane w konfliktach zbrojnych na całym

świecie. Ofiarami ataków są przede wszystkim kobiety i dzieci.

Problemy barbaryzacji i dehumanizacji współczesnych

konfliktów

(1)

Bombardowania ludności cywilnej, jak i systematyczne

gwałty kobiet na skalę masową są zbrodniami zdecydowanie

potępianymi przez ONZ

. Biuro Specjalnego Doradcy ds. Równego Statusu

Kobiet i Mężczyzn i Promocji Kobiet (Office of the Special Adviser on Gender

Issues and Advancement of Woman - OSAGI) z Departamentem ds.

Rozbrojenia (Department of Disarmament Affairs - DDA) stworzyli wspólny

plan działania mający na celu chronić kobiety w konfliktach zbrojnych.

Głównym celem planu jest zwrócenie uwagi na sytuację kobiet

w konfliktach zbrojnych oraz w procesie rozbrojenia. Plan porusza skomplikowane

i politycznie drażliwe kwestie, takie jak: bezpieczeństwo, rozbrojenie,

przestrzeganie prawa wojennego, kontrola broni i wstrzymanie rozprzestrzeniania

broni lekkiej. Nowe proponowane podejście do tych zagadnień ma prowadzić do

skuteczniejszych i bardziej trwałych rozwiązań. W marcu 2001 roku, DDA

opublikował swoje sprawozdania dotyczące kwestii rozbrojeniowych widzianych

z tej nowej perspektywy.

„

Jest niemoralne, że dorośli chcą by dzieci walczyły w ich wojnach. ...Nie ma

żadnego wytłumaczenia, żadnego przekonywującego powodu, by dzieci

wyposażać w broń"

Arcybiskup Desmond M. Tutu

(2) Wykorzystywanie dzieci w współczesnych wojnach

Większość nieletnich żołnierzy werbowana jest pod przymusem.

W krajach, w których nie ma szkół i perspektyw na pracę dzieci zgłaszają się

do wojska jako ochotnicy. Wstąpienie w szeregi ugrupowań militarnych daje

im jedyną możliwość przeżycia, zwłaszcza w sytuacji, gdy członkowie rodziny

giną w konfliktach zbrojnych. Armia zapewnia nieletnim ubranie (mundur)

oraz pożywienie. Ochotnikami może również kierować chęć zemsty za

okrucieństwa wyrządzone ich rodzinom i społeczności, w której się

wychowali.

Dzieci, łatwe do manipulowania, posłuszne i nie znające innego życia, są

doskonałym „narzędziem” w konfliktach zbrojnych. Często wykorzystywane

są jako ludzkie tarcze, szpiedzy i tragarze. Wiele z nich jest porywanych

i zmuszanych do walki. Dzieciom często rozkazuje się zabijanie swoich

przyjaciół, którzy próbowali uciec z armii. Są także wykorzystywane

seksualnie.

Wydatki związane z nieletnimi żołnierzami są mniejsze niż te dotyczące

dorosłych. Często jedyną zapłatą za walkę jest pożywienie.

Po zakończeniu działań wojennych dzieci trafiają na ulicę i tam się

wychowują. Bez wykształcenia mają nikłe szanse na znalezienie pracy.

Wojsko lub grupa partyzancka może dla nich być jedyną szansą

utrzymania, a tym samym możliwością przeżycia. Tak więc dzieci nadal

pozostają żołnierzami.

Umożliwienie dzieciom powrotu do życia w społeczeństwie jest jednym

z głównych zadań, którymi zajmuje się ONZ. Działalność w tym zakresie

nie ogranicza się do przeprowadzania demobilizacji. Programy

obejmujące dzieci przewidują takie działania jak: umożliwienie nieletnim

powrotu do rodzin lub umieszczenie ich w ośrodkach opiekuńczych,

zapewnienie podstawowych środków do życia i kształcenia zawodowego.

Jednym z głównych celów ONZ jest zapobieganie rekrutacji dzieci do

wojska poprzez proponowanie im innych możliwości przeżycia przed i po

wojnie.

Nie tylko ONZ zwraca uwagę na zjawisko wykorzystywania dzieci jako

żołnierzy. W czerwcu 1998 r. powstała Koalicja Na Rzecz Zaprzestania

Wykorzystywania Dzieci w Konfliktach Zbrojnych, powołana przez sześć

międzynarodowych, pozarządowych organizacji obrony praw człowieka,

m. in. Amnesty International i Human Right Watch. Z czasem do jej prac

włączyły się regionalne i narodowe instytucje ochrony praw człowieka.

25 maja w 2000 roku Zgromadzenie Ogólne NZ przyjęło Protokół

Fakultatywny do Konwencji o Prawach Dziecka w sprawie udziału dzieci

w konfliktach zbrojnych (). Protokół zabrania rekrutowania dzieci do

siedemnastego roku życia w szeregi armii oraz przewiduje, że młodociani

poniżej osiemnastego roku życia nie mogą brać udziału w bezpośrednich

działaniach zbrojnych. Dokument ten podpisały 94 kraje, w tym także

Polska. Formalnym warunkiem wejścia w życie protokołu była jego

ratyfikacja przez więcej niż 10 państw. Do 12 lutego 2001 r. uczyniło to

14 rządów, m.in. Angoli, Bangladeszu i Demokratycznej Republiki Konga.

Wojna a dzieci (

przykładowe dane)

Więcej niż 300 000 dzieci poniżej 18 roku życia w ponad 30 krajach

bierze aktywny udział w konfliktach zbrojnych. Do określenia udziału

dzieci w wojnach stosuje się termin „wojny dziecięce”.

Więcej niż połowa wszystkich żołnierzy w wojnie domowej w Sierra

Leone w 1999 r. nie miała 18 lat.

Od 1985 roku do dziś przynajmniej 12 000 dzieci zostało porwanych

przez „Boską Armię Oporu" („The Lords Resistance Army”) w północnej

Ugandzie. Dzieci zmuszane są do walki przemocą i torturami.

W Kolumbii aż do 30% dzieci jest rutynowo rekrutowanych do grup

partyzanckich i paramilitarnych.

(3) Działania na rzecz rozbrojenia regionalnego

Departament ds. Rozbrojenia ONZ działa poprzez regionalne ośrodki. Ich

głównym zadaniem jest monitorowanie i wspomaganie wcielania w życie

układów, traktatów i umów międzynarodowych w różnych regionach świata

oraz kontrola handlu bronią.

Głównymi celami programu są:

Ograniczanie i kontrola broni, szczególnie strzeleckiej i lekkiej.

Zapobieganie nielegalnemu handlowi bronią.

Cel ten jest

realizowany poprzez kampanie informacyjne skierowane do polityków

i rządów afrykańskich. Prowadzone są również działania wspierające

utworzenie służby bezpieczeństwa.

Demobilizacja.

Według Programu Narodów Zjednoczonych ds.

Rozwoju 25 najbiedniejszych krajów na świecie to państwa afrykańskie.

Państwa te finansują zbrojenia i wojsko, zaniedbując takie sektory jak

zdrowie i edukacja. Stwierdzono, że demobilizacja jest najlepszym sposobem

na powstrzymanie rozprzestrzeniania broni. Przyczynia się także do

szybszego rozwoju społeczno-gospodarczego w Afryce.

W 2002 roku Zgromadzenie Ogólne NZ przyjęło rezolucję 57/65 „Związek

Pomiędzy Rozbrojeniem i Rozwojem” (). Rezolucja ta podkreśla znaczenie

symbiotycznego związku między rozbrojeniem i rozwojem w powszechnych

stosunkach międzynarodowych. Wyraża również swoje zaniepokojenie

zwiększającymi się wydatkami militarnymi na świecie, które można by zużyć na

potrzeby rozwoju społeczeństwa.

Document Outline