Leki stosowane we
wstrząsie
anafilaktycznym,
kardiogennym,
hipowolemicznym.
Katarzyna Buszman
I pielęgniarstwo
(stacjonarne)
Leki stosowane we
wstrząsie
anafilaktycznym,
kardiogennym,
hipowolemicznym.
Katarzyna Buszman
I pielęgniarstwo
(stacjonarne)
Wstrząs:
•
Zespół patogenetyczny i
symptomatologiczny, trudny do
jednoznacznego określenia;
•
Zespół objawów klinicznych, występujący
gdy homeostatyczne mechanizmy ustroju
nie są w stanie zapewnić prawidłowego
przepływu krwi przez ważne dla życia
narządy, a tym samym dostatecznego
dopływu do nich tlenu.
Postacie wstrząsu:
•
Wstrząs z hipowolemią – jest to
zmniejszenie objętości krwi krążącej
( wstrząs krwotoczny, urazowy, po
oparzeniu, septyczny i inne);
•
Wstrząs z normowolemią – jest to
wstrząs pochodzenia secowego, w
urazach czaszkowo-mózgowych i inne;
•
Wstrząs anafilaktyczny – uczuleniowy.
Dla każdego z rodzajów wstrząsu
istotnym elementem jest
gwałtowne upośledzenie
przepływu krwi przez naczynia
włosowate, co powoduje
tkankowy niedobór tlenu z
kwasicą i wtórnymi
czynnościami organizmu
Zaburzenia biochemiczne
w organizmie:
•
Kwasica metaboliczna
•
Hiperkalmia
•
Hiperglikemia
•
Kwasica oddechowa
•
Hiperkapnia.
Przyczyny wstrząsu:
•
Krwotok
•
Znaczna utrata płynów spowodowana licznymi
oparzeniami, wymiotów, biegunek,
•
Zablokowanie płynów w porażonych lub niedrożnych
jelitach
•
Zator tętnicy płucnej
•
Zawał serca
•
Znaczne zaburzenia rytmu serca
•
Uraz
•
Przetoczenie niezgodnej grupowo krwi
•
Utrata tonusu naczyniowego na skutek działania
czynników toksycznych, bakteryjnych, alergicznych
Przyczyny bezpośrednie
wstrząsu:
•
Zwiększenie pojemności łożyska
naczyniowego
•
Zmniejszenie objętości krwi
krążącej
•
Niedostateczna siła tłocząca serca
Leki stosowane w leczeniu
wstrząsu bez względu na
rodzaj, postać wstrząsu.
Leki kurczące naczynia:
•
Powodują wzrost ciśnienia
tętniczego;
•
Zwiększają przepływ krwi przez
mięsień sercowy i mózg;
•
Zmniejszają przepływ krwi przez
nerki;
•
Zwiększają niedotlenienie na
obwodzie.
Stosowane one są we wstrząsie:
•
Kargiogennym;
•
Septycznym
•
Endotoksycznym
•
Anafilaktycznym.
1. Epinefryna (Epinephrine,Adrenalinum)
– 0,2 mg dożylnie lub 0,3-0,5 mg
domięśniowo co 15-30 min.
2. Norepinefryna (Levartenol, Levonor)
wlewy dożylne 4, 8, 16, 32 mg rozp. w
250-1000 ml 5% rozt. glukozy z prędkością
20-40 kropli/min
3. Efedryna (Ephedrinum) – 12,3-25 mg
dożylnie lub domięśniowo co
2-3 h.
4.
Angiotensynamid (Angiotensinamide,
Angiotensin) – wlew kropelkowy0,1-1,15
μm/min
5. Izoprenalina (Isoprenaline, Isuprel)
6. Mefentermina (Mephentermine,
Wyamine) – dożylnie 15-50 mg w ciągu 2-
3 min lub we wlewie kropelkowym w
stężeniu 0,3-1,2 mg/ml 5% rozt. glukozy.
7. Metaraminol (Aramine) – 2-10 mg
domięśniowo co 60 min.
Leki rozszerzające
naczynia:
•
Zastosowanie α-adrenolityków
(dwubenzylina, fentolamina) w celu
przywrócenia przepływu krwi w
tkankach
•
Warunkiem ich skutecznego
działania jest uzupełnienie w
nadmiarze objętości krwi krążącej.
Hormony kory nadnerczy:
Stosowane są we wstrząsie:
•
Anafilaktycznym;
•
Septycznym.
1. Hydrokortyzon
(Hydrocortisonum hemisuccinatum) –
dożylnie 100-500 mg
Leki objawowe:
•
Narkotyczne leki przeciwbólowe:
1.
Morfina;
2.
Peptydyny (Dolargan);
3.
Preparat Thalamonal (fentanyl +
droperydol)
Podawane dożylnie w 10-20 ml 0,9% rozt.
chlorku sodowego. Progowe dawki można
powtarzać co 1-2 h. Po opanowaniu bólu
dalsze ich stosowanie jest przeciwskazane.
•
Leki uspakajające;
•
Tlen – podawany do chwili
wyprowadzenia chorego ze
wstrząsu.
Wstrząs anafilaktyczny:
•
Ostra niewydolność krążenia pochodzenia
naczyniowego spowodowana reakcją
przeciwciał z antygenami;
•
Wystąpić może po:
-
wstrzyknięciu surowic leczniczych;
-
po lekach;
-
środkach cieniujących ( np.. zawierających jod);
-
innych substancjach egzogennych.
Objawy wstrząsu
anafilaktycznego:
•
Zmniejszenie minutowej objętości
wyrzutowej serca
•
Zmniejszenie przepływu krwi przez
tkanki;
•
Objawy podmiotowe:
-
niepokój, duszności,
-
uczucie osłabienia,
-
świąd skóry
•
Objawy przedmiotowe:
-
sinica,
-
bladość,
-
spadek ciśnienia tętniczego,
-
skurcz oskrzeli z objawami
dychawicy.
Pierwsza pomoc we
wstrząsie
anafilaktycznym:
•
Hydrokortyzon – dożylnie 100-
200 mg lub Epinefryna –
podskórnie lub domięśniowo 0,3-
1,0 mg
•
Preparaty odczulające z wapniem
np.. Calcium gluconicum 10%
amp. dożylnie.
Leczenie wstrząsu
anafilaktycznego
występującego po podaniu
penicyliny:
•
Leki zwężające naczynia
(epinefryna, wazopresyna,
angiotensynamid)
•
Glikokortykoidy
•
Leki przeciwhistaminowe.
1. Epinefryne – 0,5-1 mg podskórnie, domięśniowo i
dożylnie w groźnych przypadkach w izotonicznym
roztw. chlorku sodowego. Jeśli zapaść nie ustępuje
wstrzyknięcia co 5-10 min., wlewy dożylne:
epinefryny, lewonoronu, angipotendsynogenu z
prednizolonem.
2. Prednizolon – 50-100 mg dożylnie, Hydrokortyzon –
100-200 mg dożylnie, potem we wlewie
kropelkowym.
3. Glukonian wapniowy – dożylnie 10 ml 10% roztw.
4. Leki przeciwhistaminowe – np. Antazolina
5. Leki analeptyczne – lobelina, najlepiej sztuczne
oddychanie aparatem Ambu.
Wstrząs kardiogenny:
•
Czyli pochodzenia sercowego;
•
Najczęstszą jego przyczyną jest zawał serca.
•
Zasady postępowania leczniczego:
-
wypełnienie łożyska naczyniowego
-
zmniejszenie oporu obwodowego
-
zwiększenie ciśnienia perfuzyjnego, szczególnie
wieńcowego
-
poprawa zaopatrzenia serca w tlen przez zmniejszenia
pracy serca
-
zwiększenie siły skurczu serca, bez zwiększania jego
pobudliwości i zapotrzebowania na tlen.
Leki i stosowane środki
we wstrząsie
kardiogennym:
•
Tlen
•
Płyny wypełniające łożysko naczyniowe dekstran
40
•
Leki alkalizujące, stosowane do wyrównania
kwasowości metabolicznej (wodorowęglan
sodowy, trometamol)
•
Leki zwiększające kurczliwość serca
•
Leki zmniejszające napięcie ukł. adrenergicznego
•
Hormony kory nadnerczy
•
Leki przeciwbólowe i uspakajające.
1. Dekstran 40 – 10% roztw. izotonicznyw roztw.
chlorku sodu, szybki dożylny wlew nie więcej niż
2g/kg m. c./24h (1400 ml) lub albumina ludzka
(flakony: 50 ml, 100ml, 200ml – 5% roztw.,
dorosłym do 1,5 / 24h.
2. Wodorowęglan sodowy – 8,4% roztw. we wlwie
dożylnym z prędkością 40-60 kropel/min. lub we
wstrzyknięciach
3. Trometamol – 3,6% roztw. wodny 8,3 ml/kg m. c. z
prędkością 80-120 kropel/min.
Ciśnienie poniżej 70-80
mmHg
•
Dopamina:
-
zwiększenie kurczliwości serca bez
proporcjonalnego przyspieszenia jego
czynności
-
nie zwiększa oporów obwodowych
-
poprawia przepływ nerkowy
•
Podawana przez pompę infuzyjną 200-400
mg/500 ml z prędkością 5-10μg/kg m.c. / min.
W większych dawkach 10μg/kg m.c. / min
działa kurcząco na naczynia i podwyższa RR
•
Dobutamina
-
silnie wybiórczo zwiększa kurczliwość
mięśnia sercowego
-
nie przyspiesza częstości rytmu serca
-
zmniejsza opory obwodowe
-
nie podwyższa ciśnieni9a krwi
•
Podawana: wlew dożylny 2,5-15μg/kg
m.c./ min
•
Przy objawach niewydolności
krążenia: obrzęku płuc - podawane
są leki moczopędne
•
W niewydolności nerek – roztwory
hiperosmotyczne, np.. Mannitol
500 mg/kg m.c. 20% roztw.
•
Furosemid nasila hipowolemię!
Ciśnienie tętnicze powyżej 90
mmHg
•
Leczenie odciążające
-
dożylne leki rozszerzające naczynia
1.
Fentolaminy
2.
Nitroprusydek
3.
Nitrogliceryna
+ dopamina- zapobieganie
hipotonii i zapewnienie odpowiedniej
perfuzji
•
Hormony steroidowe:
-
zwiększają wrażliwość tętniczek na
presyjne działanie amin
katecholowych
-
stabilizuja błony lizosomalne
1.
Hydrokortyzon do 100 mg/kg m.c.
2.
Metyloprednizolon do 30 mg/ kg m.c.
3.
Deksametazon do 8 mg/kg m.c.
•
Podwyższenie ciśnienia tętniczego
krwi może spowodować
antagonista receptorów
opioidowych – nalokson – 0,4mg
podawany dożylnie domięśniowo
lub podskórnie.
Opanowanie bólu i
niepokoju:
•
Leki przeciwbólowe:
-
morfina – 2-5 mg dożylnie
-
mieszanka neuroleptanangetyczna:
5 mg droperidolu
0,1 mg fentanylu
1mg nalorfiny (dożylnie)- zapobiega ujemnemu wpływowi
fentanylu na ośrodek oddechowy
-
pentazocyna- 60 mg co 4-6 hy domięśniowo (max 180mg)
lub 30 mg dożylnie.
•
Uspakajające:
-
diazepam 2-5mg dożylnie lub domięśniowo
-
hydroksyzyna 10mg domięśniowo.
Wstrząs hipowolemiczny:
•
Występuje podczas dużej utraty
ilości krwi
•
Jest to szybka utrata ok.. 1/3 ilości
krwi, granicząca z ilością
powodującą zejście śmiertelne
(40-48%).
Farmakologia we
wstrząsie
hipowolemicznym:
•
W wyprowadzaniu chorego z tego wstrząsu
podstawowe znaczenie ma przywrócenie
prawidłowej objętości krwi krążącej;
•
Stosuje się:
-
przetaczanie krwi konserwowanej
-
preparaty krwi lub środków zastępczych
•
Straty elektrolitów i wody wyrównuje się
wlewami kroplowymi roztworów
elektolitowych
•
Straty elektrolitów i wody wyrównuje się
wlewami kroplowymi roztworów
elektolitowych:
-
0,9% roztwqór NaCl
-
roztwór Ringera
-
płyn Locka
-
inne roztwory wieloelektrolitowe
•
W hiperkaliemii stosuje się:
-
roztwór Elkintona nr1 lub nr2
•
Środek krwiotwórczy:
-
dekstran m.cz. 70 000 – wlew
kropelkowy w roztw.6%
-
dekstran m.cz. 40 000 – roztw.10%
Leczenie przyczynowe
wstrząs
hipowolemicznego:
•
Tamowanie krwawienia
•
Zaopatrzenie rany w przypadkach
urazowych
•
Zastosowanie
chemioterapeutyków we wstrząsie
septycznym.
Dekstran
•
Wielocukier wytwarzany przez
paciorkowce Leuconostoe mesenteroides,
wchodzący w skład ich otoczki
•
Naturalny dekstran składa się z 30 000 –
200 000 cząsteczek glukozy
•
Preparat dekstran otrzymuje się na
drodze hydrolizy i frakcjonowania, jest to
biały proszek dobrze rozpuszczalny w
wodzie – roztwór koloidalny.
•
Wyróżniamy dekstran:
-
wielkocząsteczkowy
-
małocząsteczkowy
•
Wpływ dekstranu:
-
zwiększa objętość krwi
-
zwiększa pracę serca
-
podwyższa ciśnienie w prawym przedsionku
-
podwyższa RR
•
Działania niepożądane dekstranu:
-
objawy alergiczne – pokrzywki,
obrzęki, duszność, bóle głowy
-
zmniejsza krzepliwość – duże
dawki
•
Zastosowanie dekstranu:
1.
Wstrząsy
2.
Dekstran wielkocząsteczkowy:
-
w znacznym odwodnieniu
-
biegunki toksyczne
-
zatrucia
-
hipo- i dysproteinemia
3.
Dekstran małocząsteczkowy:
-
w upośleczeniu krążenia w
naczyniach włosowatych
-
zapobieganiu zakrzepom
-
w świeżym zawale mięśnia
sercowego
Prawidłowe postępowanie
w każdym wstrząsie
wymaga:
•
Stałej kontroli podstawowych parametrów
życiowych
•
Parametrów klinicznych i biochemicznych
•
Ciśnienia krwi
•
Ośrodkowego ciśnienia żylnego ( jeśli to
możliwe ciśnienia w tętnicy płucnej)
•
Elektrokardiogramu
•
Bilansu płynów (podaż płynów, diureza)
•
Czynności oddechowych
•
Równowagi kwasowo zasadowej i zasadowej.