Opracowanie:
Maria Rusin - Kuratorium Oświaty w Rzeszowie
Rzeszów – kwiecień 2010 r.
Opracowanie:
Maria Rusin - Kuratorium Oświaty w Rzeszowie
Rzeszów – kwiecień 2010 r.
Integracja
„Integracja, włączanie nie jest stanem,
jest złożonym procesem pedagogicznym,
który obejmuje zarówno ucznia z
niepełnosprawnością, jego sprawnych
rówieśników, szkołę jako placówkę
edukacyjną, a także dom rodzinny i
środowisko lokalne”*
*
Joanna Głodkowska – Różnice nie muszą dzielić – uczeń z niepełnosprawnością
w szkole ogólnodostępnej. Rozważania teoretyczne.
2
Integracja
„Edukacja integracyjna/włączająca jako
proces wspólnego kształcenia uczniów ze
specjalnymi potrzebami edukacyjnymi z ich
zdrowymi rówieśnikami musi zabezpieczać
konieczne wsparcie – techniczne,
metodyczne, psychospołeczne, organizacyjne
wynikające z niepełnosprawności. Powinna
zapewniać poczucie przynależności dzieci
zdrowych i niepełnosprawnych do danej
społeczności szkolnej”.*
*Joanna Głodkowska – Różnice nie muszą dzielić – uczeń z
niepełnosprawnością w szkole ogólnodostępnej. Rozważania teoretyczne.
3
Nauczanie integracyjne
Jest formą kształcenia specjalnego i
ma miejsce wówczas, gdy uczniowie
posiadający orzeczenie o potrzebie
kształcenia specjalnego uczą się i
wychowują razem z pozostałymi uczniami,
w sposób zorganizowany zgodnie z
przepisami wydanymi na podstawie art.
71b ust. 7 pkt 3 ustawy o systemie oświaty
Nauczanie integracyjne może być
zorganizowane w przedszkolu, szkole
podstawowej, gimnazjum, szkole
ponadgimnazjalnej.
4
Modele integracji
realizowane w
polskiej oświacie
Integracja pełna, całościowa – obejmuje
uczniów z wszystkimi rodzajami i stopniami
niepełnosprawności, do jednego oddziału
mogą uczęszczać wspólnie uczniowie z
różnymi stopniami upośledzenia
umysłowego, niewidomi, niesłyszący
Integracja częściowa – obejmuje uczniów
z jednym rodzajem niepełnosprawności, np.
niepełnosprawnych ruchowo
5
6
Ustawa z dnia 7 września 1991
r. o systemie oświaty
Art. 3. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa
bez bliższego określenia o:
2a) oddziale integracyjnym - należy przez to
rozumieć oddział szkolny, w którym uczniowie
posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia
specjalnego uczą się i wychowują razem z
pozostałymi uczniami, zorganizowany zgodnie
z przepisami wydanymi na podstawie art. 71b
ust. 7 pkt 3 ustawy o systemie oświaty;
2c) szkole integracyjnej - należy przez to
rozumieć szkołę, w której wszystkie oddziały
są oddziałami integracyjnymi;
7
Ustawa z dnia 7 września 1991
r. o systemie oświaty
2a. Nie ustala się obwodów szkołom
specjalnym, szkołom integracyjnym, (…..)
8
Ustawa z dnia 7 września
1991 r. o systemie oświaty
Art. 71b. 1. Kształceniem specjalnym
obejmuje się dzieci i młodzież, o których
mowa w art. 1 pkt 5 i 5a, wymagające
stosowania specjalnej organizacji nauki i
metod pracy. Kształcenie to może być
prowadzone w formie nauki w szkołach
ogólnodostępnych, szkołach lub oddziałach
integracyjnych, szkołach lub oddziałach
specjalnych i ośrodkach, o których mowa
w
art. 2
pkt 5.
9
Ustawa z dnia 7 września 1991
r. o systemie oświaty
Art. 71b ust. 5a. Jeżeli orzeczenie o potrzebie
kształcenia specjalnego zaleca kształcenie dziecka
odpowiednio w przedszkolu specjalnym albo w
przedszkolu, szkole podstawowej lub gimnazjum,
ogólnodostępnych lub integracyjnych,
odpowiednią formę kształcenia, na wniosek
rodziców, zapewnia jednostka samorządu
terytorialnego właściwa ze względu na
miejsce zamieszkania dziecka, do której
zadań własnych należy prowadzenie
przedszkoli lub szkół.
10
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA
EDUKACJI NARODOWEJ
z dnia 21 maja 2001 r.
w sprawie ramowych statutów
publicznego przedszkola
oraz publicznych szkół
(Dz. U. Nr 61, poz. 624, ze
zmianami)
11
Liczba uczniów w oddziale szkoły
integracyjnej oraz w oddziale
integracyjnym w szkole ogólnodostępnej
powinna wynosić od 15 do 20, w tym od 3
do 5 uczniów niepełnosprawnych.
W szkołach integracyjnych i w szkołach
ogólnodostępnych z oddziałami
integracyjnymi zatrudnia się dodatkowo
nauczycieli posiadających specjalne
przygotowanie pedagogiczne oraz
specjalistów prowadzących zajęcia
rewalidacyjne. W uzasadnionych
przypadkach w szkołach tych można
zatrudnić pomoc nauczyciela.
12
ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I
SPORTU
z dnia 18 stycznia 2005 r.
w sprawie warunków organizowania
kształcenia, wychowania i opieki dla
dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych oraz
niedostosowanych społecznie w
przedszkolach, szkołach i oddziałach
ogólnodostępnych lub integracyjnych
(Dz. U. z dnia 1 lutego 2005 r.)
13
§ 1. Rozporządzenie określa warunki
organizowania kształcenia, wychowania i opieki
dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz
niedostosowanych społecznie, wymagających
stosowania specjalnej organizacji nauki i metod
pracy, w:
1) przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych;
2) przedszkolach i szkołach
ogólnodostępnych z oddziałami
integracyjnymi;
3) przedszkolach i szkołach
integracyjnych.
14
§ 3. 1. Kształcenie dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych oraz niedostosowanych
społecznie w szkołach i oddziałach, o których
mowa w § 1, jest prowadzone nie dłużej niż do
ukończenia przez ucznia:
1) 18. roku życia - w przypadku szkoły
podstawowej;
2) 21. roku życia - w przypadku gimnazjum;
3) 24. roku życia - w przypadku szkoły
ponadgimnazjalnej lub dotychczasowej szkoły
ponadpodstawowej.
15
§ 4. 1. Przedszkola, szkoły i oddziały, o których mowa w
§ 1, zapewniają dzieciom i młodzieży
niepełnosprawnym oraz niedostosowanym społecznie:
1) realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o
potrzebie kształcenia specjalnego;
2) odpowiednie warunki do nauki, sprzęt
specjalistyczny i środki dydaktyczne;
3) realizację programu wychowania przedszkolnego,
programu nauczania, programu wychowawczego i
programu profilaktyki, dostosowanych do
indywidualnych potrzeb edukacyjnych i możliwości
psychofizycznych, z wykorzystaniem odpowiednich
form i metod pracy dydaktycznej i wychowawczej;
4) zajęcia rewalidacyjne lub zajęcia
socjoterapeutyczne, stosownie do potrzeb;
5) integrację ze środowiskiem rówieśniczym.
16
2. Przedszkola, szkoły i oddziały, o których
mowa w § 1, udzielają pomocy rodzicom
(prawnym opiekunom) dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych oraz
niedostosowanych społecznie w zakresie
doskonalenia umiejętności niezbędnych
we wspieraniu ich rozwoju.
17
§ 5. 1. W przedszkolach i szkołach, o których
mowa w § 1 pkt 2 i 3, zatrudnia się
dodatkowo nauczycieli* posiadających
kwalifikacje wymagane do zajmowania
stanowiska nauczyciela w
odpowiednich typach i rodzajach
specjalnych przedszkoli i szkół oraz
odpowiednich specjalistów, w celu
współorganizowania kształcenia
integracyjnego.
*
Tak zwani nauczyciele wspomagający
18
2. Nauczyciele i specjaliści, o których mowa
w ust. 1:
1) rozpoznają potrzeby edukacyjne i
możliwości psychofizyczne dzieci i
młodzieży niepełnosprawnych oraz
niedostosowanych społecznie;
19
2) współorganizują zajęcia edukacyjne i pracę
wychowawczą w formach integracyjnych, w
szczególności:
a)
wspólnie z nauczycielami prowadzącymi
zajęcia edukacyjne wybierają lub opracowują
programy wychowania przedszkolnego i
programy nauczania,
b)
dostosowują realizację programów
wychowania przedszkolnego, programów
nauczania, programu wychowawczego i
programu profilaktyki do indywidualnych
potrzeb edukacyjnych i możliwości
psychofizycznych dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych oraz niedostosowanych
społecznie,
20
c)
w zależności od indywidualnych potrzeb
edukacyjnych i możliwości psychofizycznych
uczniów niepełnosprawnych oraz
niedostosowanych społecznie, wspólnie z
nauczycielami prowadzącymi zajęcia edukacyjne,
opracowują dla każdego ucznia i realizują
indywidualne programy edukacyjne
określające zakres zintegrowanych działań
nauczycieli i specjalistów oraz rodzaj zajęć
rewalidacyjnych lub zajęć
socjoterapeutycznych prowadzonych z
uczniem,
d) uczestniczą w zajęciach edukacyjnych
prowadzonych przez innych nauczycieli;
21
3) prowadzą zajęcia rewalidacyjne lub
zajęcia socjoterapeutyczne;
22
4)
udzielają pomocy nauczycielom
prowadzącym zajęcia edukacyjne w
doborze metod pracy z uczniami
niepełnosprawnymi oraz
niedostosowanymi społecznie;
23
5) prowadzą lub organizują różnego
rodzaju formy pomocy pedagogicznej i
psychologicznej dla dziecka i jego rodziny.
24
3. Dyrektor przedszkola lub szkoły ustala
zajęcia, w których, ze względu na
potrzeby edukacyjne dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych oraz
niedostosowanych społecznie,
uczestniczą nauczyciele i specjaliści, o
których mowa w ust. 1.
25
Rozporządzenie
Ministra Edukacji Narodowej
z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie
warunków i sposobu oceniania,
klasyfikowania i promowania
uczniów i słuchaczy oraz
przeprowadzania sprawdzianów i
egzaminów w szkołach publicznych
(Dz. U. Nr 83, poz. 562, ze zmianami)
26
§ 6.
Ust. 1. Nauczyciel jest obowiązany, na podstawie opinii
publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w
tym publicznej poradni specjalistycznej, dostosować
wymagania edukacyjne o których mowa w § 4 ust. 1
pkt 1 do indywidualnych potrzeb psychofizycznych i
edukacyjnych ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia
i odchylenia rozwojowe lub specyficzne trudności w
uczeniu się, uniemożliwiające sprostaniu tym
wymaganiom
Ust. 3. W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o
potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego
nauczania dostosowanie wymagań edukacyjnych o
których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1 do indywidualnych
potrzeb psychofizycznych i edukacyjnych ucznia może
nastąpić na podstawie tego orzeczenia.
27
Rozporządzenie
Ministra Edukacji Narodowej i
Sportu
z dnia 12 lutego 2002 r.
w sprawie ramowych planów
nauczania
w szkołach publicznych
(Dz. U. Nr 15, poz. 142)
28
Dla uczniów niepełnosprawnych oraz
uczniów szkół w zakładach poprawczych i
schroniskach dla nieletnich można
przedłużyć okres nauki na każdym etapie
edukacyjnym co najmniej o jeden rok,
zwiększając proporcjonalnie liczbę
godzin zajęć edukacyjnych. Decyzję o
przedłużeniu uczniowi okresu nauki podejmuje
dyrektor szkoły w uzgodnieniu z rodzicami
(prawnymi opiekunami) ucznia, nie później niż
do końca lutego roku poprzedzającego ostatni
rok nauki w danej szkole, na podstawie
szczegółowej analizy osiągnięć edukacyjnych
ucznia dokonanej przez radę pedagogiczną.
29
Wnioski z dotychczasowych
doświadczeń polskiej
integracji
Najłatwiej jest realizować nauczanie integracyjne na poziomie
edukacji początkowej.
Im głębsza niepełnosprawność tym trudniejsze jest porozumiewanie
się między osobami niepełnosprawnymi i pełnosprawnymi.
Najwięcej problemów przysparza integrowanie uczniów z
upośledzeniem umysłowym oraz cięższymi stopniami
niepełnosprawności (niesłyszących, niewidzących).
Niepowodzeniem kończą się próby integrowania upośledzonych
umysłowo w stopniu umiarkowanym lub znacznym.
Warunkiem powodzenia nauczania integracyjnego jest aktywne
włączenie się rodziców do współpracy ze szkołą i do pracy z
dzieckiem.
Konieczne jest specjalistyczne wsparcie ucznia niepełnosprawnego.
Nie wszystkim dzieciom niepełnosprawnym klasa integracyjna
zapewnia najlepsze warunki rozwoju.
30