Wykład:
GOSPODARKA OTWARTA
Wykład:
GOSPODARKA OTWARTA
Rynek walutowy – rynek międzynarodowy na
którym jedna waluta krajowa może być wymieniana
na inną.
Kurs walutowy – cena po jakiej waluta jednego
kraju jest wymieniana na walutę innego kraju.
Rynek walutowy, kurs waluty
Czynniki kształtujące kurs waluty
Parytet siły nabywczej
Zakupy dóbr i usług
Stopy procentowe
Polityka fiskalna
Oczekiwania
Transakcje spekulacyjne
Systemy monetarne
Gold standard do 1914 r.
Okres międzywojenny
Porozumienie z Bretton Woods (1945-1973)
Systemy współczesne
Układem z Bretton Woods określa się porozumienia
zawarte na konferencji zorganizowanej w 1944 roku
w Stanach Zjednoczonych, przez rządy 44 państw
sprzymierzonych. Głównym celem spotkania było
ustalenie sposobu odbudowy gospodarek
zniszczonych w wyniku działań wojennych oraz
określenie mechanizmów stabilizujących światowy
system gospodarczy. Gwarancją stabilizacji i
zrównoważonego rozwoju miało być ustalenie
stałego parytetu wymiany dolara na złoto.
Obecny, płynny system wymiany walut został
ustalony
w 1972 roku, w sytuacji, gdy system sztywnej
wymiany przyjęty w 1944 w Bretton Woods uległ
załamaniu pod wpływem presji inflacyjnej.
Dewaluacja – zmniejszenie oficjalnej ceny waluty
danego kraju, wyrażonej w walucie innych krajów lub
w złocie
(w systemie płynnego kursu mówimy o deprecjacji).
Rewaluacja – zwiększenie oficjalnej ceny waluty
danego kraju, wyrażonej w walucie innych krajów lub
w złocie
(w systemie płynnego kursu mówimy o aprecjacji).
Dewaluacja i rewaluacja
Aprecjacja i deprecjacja
Zalety i wady systemu płynnych kursów
Z1: szybka reakcja kursu na zmiany popytu i podaży
Z2: nierównowaga w płatnościach jest krótkotrwała
(nadwyżka popytu prowadzi do wzrostu kursu)
W1: niestabilność kursu prowadzi do zakłóceń w HZ
W2: niektóre państwa szczególnie narażone na wahania
kursowe
W3: wahania terms of trade
W4: niepewność, trudności z planowaniem
W5: kłopoty z prowadzeniem wewnętrznej polityki fiskalnej
i monetarnej
Korzyści eksporterów z tytułu taniej marki
SAP niemiecki producent oprogramowania
78 % swojej produkcji sprzedaje w USA
90 % procesów rozwojowych odbywa się w Niemczech
Spadek kursu marki w stosunku do dolara w 1997 r.
spowodował następujące efekty (w pierwszej połowie roku):
9 % wzrost obrotów
16 % wzrost zysków
szacunki na cały rok 1997:
12 % wzrost obrotów
20 % wzrost zysków
Straty eksporterów z tytułu silnego dolara
IBM amerykański producent sprzętu komputerowego
60 % sprzedaży za granicą
w 1996 r. 326 mln $ utraconych dochodów
(na przeliczeniach walutowych)
szacunki na 1997 r.: straty przeliczeniowe rzędu 2,7 mld $
efekt: spadek kursu akcji IBM
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, kwiecień 2005
Kurs PLN/EUR, 2004-2005
- obniżką przez RPP stóp procentowych w kwietniu
i nasilenie się oczekiwań na ich dalsze redukcje,
- podwyżki stóp procentowych w USA,
- powrót napięć politycznych (zaplanowane na 5 maja
głosowanie Sejmu nad samorozwiązaniem),
- niepewnością związana z pracami nad założeniami
do projektu budżetu państwa.
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, kwiecień 2005
Przyczyny deprecjacji złotego w kwietniu 2005
Bilans płatniczy
Bilans płatniczy – zestawienie wszystkich realnych
i finansowych transakcji kraju z zagranicą.
Bilans płatniczy Polski 1995-1999
BI LANS PŁATNICZY
1995 1996 1997 1998 1999
Rachunek bieżący bilansu
płatniczego (w mln $)
5455 -1352 -4268 -6858 -11569
saldo płatności towarowych
(w mln $)
-1827 -8154 -11269 -13720 -14380
saldo usług (w mln $)
150
-209
305
-508 -1624
saldo dochodów (w mln $)
-628
-366
-465 -568
-804
saldo transferów (w mln $)
6
224
1100 1942
1604
saldo nie sklasyfikowanych
obrotów bieżących (w mln $) 7754
7153
6061
5996
3635
Bilans płatniczy zamknął się w maju nadwyżką w
kwocie 537 mln EUR i o tyle też zwiększył się stan
oficjalnych aktywów rezerwowych w wyniku
operacji zanotowanych w bilansie płatniczym.
Na 31 maja stan oficjalnych aktywów rezerwowych
wyniósł 29 909 mln EUR, co stanowiło
równowartość średniego pięciomiesięcznego
importu. Wskaźnik ten znajduje się na wysokim
poziomie świadcząc o bezpiecznym poziomie
rezerw zagranicznych.
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, nr 33, lipiec 2004
Bilans płatniczy, Polska 2004
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, nr 33, lipiec 2004
Rezerwy dewizowe, Polska 2002-2004
Bilans handlowy
Bilans handlowy – zestawienie eksportu i importu
towarów (pozycje “widoczne”) dla danego okresu.
Handel Polski z Unią Europejską w latach 1989 -
1998
Rok
Eksport
Import
Saldo
wartość
(mln $)
stopa wzrostu
eksportu (% )
wartość
(mln $)
stopa
wzrostu
importu (% )
wartość
(mln $)
1989
5 131
6,4
5 063
31,7
68
1990
7 649
49,1
6 384
26,1
1 265
1991
8 804
15,1
11 023
72,7
-2 219
1992
10 353
17,6
11 966
8,6
-1 613
1993
9 904
- 4,3
13 014
8,8
-3 110
1994
12 046
21,6
14 651
12,6
-2 605
1995
16 026
33,0
20 009
36,6
-3 983
1996
15 557
- 2,9
25 215
26,0
-9 658
1997
16 133
3,7
28 425
12,7
-12 292
1998
18 058
11,9
31 462
10,7
-13 404
Obroty towarowe Polski (I-VI 2000)
Kraj
Eksport
(w mln $)
Import
(w mln $)
Saldo
(w mln $)
OGÓŁEM
14688,5
23504,1
-8815,6
Niemcy
5230,6
5593,3
-362,7
Włochy
990,7
2049,0
-1058,3
Francja
777,2
1549,2
-772,0
Holandia
738,9
864,1
-125,2
Wielka Brytania
646,7
1100,2
-453,5
Czechy
541,4
754,0
-212,6
Belgia
436,7
629,2
-192,5
Dania
435,8
383,1
52,7
USA
433,0
998,3
-565,3
Szwecja
412,8
695,5
-282,7
Rosja
353,9
2008,1
-1654,2
Ukraina
344,8
251,7
93,1
Struktura rzeczowa polskiego eksportu
w IV kw. 2004
· maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny i elektro-
techniczny (21,5% eksportu ogółem) [między innymi
silniki spalinowe, druty i kable, sprzęt RTV, AGD];
· sprzęt transportowy (18,2% eksportu), obejmujący
m. in. samochody osobowe, ciężarowe i ich części,
autobusy oraz statki;
· metale nieszlachetne i wyroby (12,4%), wśród których
najistotniejsze były wyroby ze stali oraz miedzi;
· różne wyroby gotowe, które stanowiły 7,6% eksportu,
głównie meble.
Źródło: NBP, Bilans płatniczy RP za IV kwartał 2004 roku
Struktura rzeczowa polskiego importu
w IV kw. 2004
· maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny i elektro-
techniczny (26,0%), do których należą m.in. komputery,
kamery, telefony, części do silników, elementy do sprzętu
RTV itp.
· sprzęt transportowy (12,2%), czyli głównie samochody
osobowe, ciężarowe, ciągniki i przyczepy oraz statki,
· produkty mineralne (11,4%), to przede wszystkim ropa
naftowa i gaz ziemny,
· metale nieszlachetne i wyroby (10,4%), wyroby z żeliwa
i stali,
· produkty przemysłu chemicznego (9,5%), głównie leki,
· tworzywa sztuczne i wyroby (7,0%).
Źródło: NBP, Bilans płatniczy RP za IV kwartał 2004 roku
• W kwietniu br. występowały korzystne warunki
cenowe w wymianie z zagranicą. Ceny towarów
eksportowanych wzrosły o 9,6% przy jednoczesnym
wzroście cen towarów importowanych o 4,5%.
W efekcie kwietniowy terms of trade wyniósł 104,9.
• Po pierwszych czterech miesiącach wskaźnik terms
of trade jest korzystny i wynosi 100,9. Ceny towarów
eksportowanych rosły szybciej od cen towarów
importowanych, co oznacza, że za jednostkę towaru
eksportowanego można nabyć więcej jednostek
towaru importowanego.
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, nr 33, lipiec 2004
Terms of trade, Polska 2004
Eksport netto i deficyt budżetowy, USA
-5
-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
1950
1960
1970
1980
1990
2000
P
er
ce
nt
o
f G
D
P
-10
-8
-6
-4
-2
0
2
4
6
8
P
er
ce
nt
o
f G
D
P
-5
-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
1950
1960
1970
1980
1990
2000
P
er
ce
nt
o
f G
D
P
-10
-8
-6
-4
-2
0
2
4
6
8
P
er
ce
nt
o
f G
D
P
Budget
deficit
(right scale)
Net
exports
(left scale)
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, nr 19, marzec 2003
Bliźniacze deficyty w USA, 2003
Bilans obrotów bieżących
Bilans obrotów bieżących – obejmuje poza
bilansem handlowym także zestawienie pozycji
“niewidocznych” (usług).
Bilans obrotów bieżących – przykłady transakcji
(1)
Towary (bilans handlowy):
eksport i import towarów,
remonty kapitalne towarów, uszlachetnienie towarów,
towary zaopatrzeniowe zakupione / sprzedane
przewoźnikom w portach
Usługi (bilans obrotów bieżących):
usługi transportowe,
podróże zagraniczne,
usługi pocztowe, kurierskie i telekomunikacyjne,
ubezpieczenia i reasekuracja,
usługi finansowe.
Bilans obrotów bieżących – przykłady transakcji
(2)
Usługi (c.d.):
- budowlane,
- informatyczne i informacyjne,
- prawa autorskie, patenty i opłaty licencyjne,
- usługi dla ludności, audiowizualne, kulturalne
i rekreacyjne, a także utrzymania przedstawicielstw.
Dochody zawierają:
- wynagrodzenia pracowników,
- dochody od inwestycji bezpośrednich,
- dochody od inwestycji portfelowych
- odsetki od kredytów udzielonych, otrzymanych
oraz od rachunków bankowych i lokat.
Bilans obrotów bieżących – przykłady transakcji
(3)
Transfery bieżące
-transfery sektora rządowego z tytułu darów i pomocy
bezzwrotnej,
- przekazy zarobków,
- spadki,
- renty i emerytury,
- wpływy i podjęcia z rachunków walutowych krajowych
osób fizycznych,
- podatki i opłaty na rzecz obcych rządów.
Niesklasyfikowane obroty bieżące zawierają kwotę skupu
i sprzedaży walut netto skorygowaną o saldo gotówkowych
wpływów i podjęć z rachunków walutowych krajowych osób
fizycznych, zrealizowanych poprzez kasy walutowe polskich banków.
Niski poziom deficytu obrotów bieżących wynika w
głównej mierze z bardzo niskiego deficytu obrotów
handlowych, który w maju wyniósł zaledwie 38 mln
EUR (472 mln EUR przed rokiem). Nieznacznej
poprawie w stosunku do maja 2003 uległo również
saldo obrotów oraz saldo dochodów. Zmniejszeniu
uległa natomiast nadwyżka na rachunku transferów.
Saldo towarów i usług było zbilansowane, gdyż
deficyt towarowy został w całości skompensowany
nadwyżką salda usług, która wyniosła 39 mln EUR.
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, nr 33, lipiec 2004
Bilans obrotów bieżących, Polska 2004
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, kwiecień 2005
Rachunek obrotów bieżących,Polska 2004-2005
Źródło: NBP, Bilans płatniczy RP za IV kwartał 2004 roku
Bilans obrotów kapitałowych
Bilans obrotów kapitałowych – zestawienie
inwestycji danego kraju za granicą oraz zagranicznych
inwestycji w danym kraju.
Bilans kapitałowy – przykłady transakcji (1)
Rachunek kapitałowy:
- dary i środki z tytułu pomocy bezzwrotnej, dokonane
z wyraźnym przeznaczeniem na finansowanie środków
trwałych,
- umorzenie długu,
- zakup przez osoby krajowe / sprzedaż osobom
zagranicznym praw własności patentów, praw
autorskich, znaków handlowych itp.,
- sprzedaż gruntu ambasadom znajdującym się na
terenie Polski lub zakup gruntu przez polskie
ambasady za granicą.
Bilans kapitałowy – przykłady transakcji (2)
Rachunek finansowy
inwestycje bezpośrednie,
inwestycje portfelowe oraz
pozostałe inwestycje.
Inwestycje portfelowe obejmują transakcje
udziałowymi i dłużnymi papierami wartościowymi.
Dłużne papiery wartościowe zawierają długoterminowe
papiery wartościowe (np. obligacje, skrypty dłużne)
oraz krótkoterminowe papiery wartościowe
(instrumenty rynku pieniężnego takie jak bony
skarbowe, papiery komercyjne), a także pochodne
instrumenty finansowe (derywaty).
Źródło: Ministerstwo Finansów, Przegląd makroekonomiczny, kwiecień 2005
Zagraniczne inwestycje bezpośrednie, 1993-
2004
Argumenty za wolnym handlem
Więcej dóbr
Większa różnorodność i wyższa jakość dóbr
Niższe ceny
Możliwość specjalizacji
Argumenty za protekcjonizmem
Ochrona miejsc pracy
Obrona narodowa (względy strategiczne)
Ochrona nowych branż (Infant-Industry)
Konieczność dywersyfikacji produkcji
Ochrona przed dumpingiem
Koszty protekcjonizmu w USA (1985)
Branża
Koszt uratowanego miejsca
pracy (w $)
Przemysł stalowy
750 000
Przemysł mleczarski
220 000
Przemysł samochodowy
105 000
Przemysł wydawniczy
100 000
Przemysł cukrowniczy
60 000
Przemysł tekstylny
42 000
Źródło: Hufbauer G., Berliner D., Elliot K. Trade Protection in the United States. 1986
Argumenty na rzecz ochrony przemysłu
włókienniczego w USA (1988)
Przemysł włókienniczo-odzieżowy w USA (w 1987 r.):
- Zatrudnia prawie 2 mln osób oraz wydaje 25 mld $ na płace
- Zatrudnia więcej osób niż przemysł stalowy i samochodowy
razem wzięte
- Jest największym pracodawcą dla kobiet i mniejszości
- Zatrudnia 2 mln pracowników w gałęziach przemysłu
z nim związanych
- Składa się z 5 tys. firm włókienniczych, 20 tys. odzieżowych i
41 tys. farm uprawy bawełny i firm z nimi związanych
- Wnosi 46 mld $ do PNB
Skutki ograniczeń kwotowych w branży
samochodowej
- 1980 r.: GM, Ford i Chrysler ponoszą straty rzędu 4 mld $
(sprzedaż spada o 1 mln samochodów)
- winni Japończycy (wzrost sprzedaży o 100 tys.)
- zamrożenie eksportu do USA na poziomie 1,65 mln sztuk
(w 1984 r. 1,85 mln)
Skutki:
- w okresie 1981-1985 przeciętne ceny samochodów: +2000 $
- zyski producentów z USA (BIG THREE): +6 mld $ (1983)
i +10 mld $ (1984)
- konsumenci zapłacili dodatkowo 15,7 mld $