Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Wykład 4.
Choroby, chorowanie,
kardiologia, onkologia,
transplantologia
Jan Łazowski
Psychologia dla Fizjoterapii
Wykład 4.
Choroby, chorowanie,
kardiologia, onkologia,
transplantologia
2
Jakie choroby spotykamy ?
Zaburzenia zdrowia
Choroby somatyczne i urazy
Ostre, przewlekłe, banalne, ciężkie
Choroby psychiczne
Nerwice, psychozy, uzależnienia
Inwalidztwo
3
Chorobę i urazy dostrzega
się według trzech
kryteriów
Subiektywnego – poczucie choroby
Medycznego – rozpoznanie lekarskie
Socjologicznego – niezdolność do pełnienia
ról społecznych (do pracy, w rodzinie itp.)
Problemem chorego i terapeuty
jest uzgodnienie tych kryteriów.
4
Rodzaje chorób, wg.
rokowania
Lekkie, wyleczalne
Przewlekłe na wiele lat, całe życie
Wymagają systematycznego leczenia i
rehabilitacji,
mają okresy zaostrzenia
Ciężkie, zagrażające życiu,
wymagają intensywnego leczenia (walka o życie)
powodują inwalidztwo
wymagają rehabilitacji
Ciężkie, skracające życie
Wymagają intensywnego leczenia (walka o życie)
Wymagają przebycia okresu terminalnego
5
Czy chory jest dobrym
świadkiem swojej
choroby ?
Zaburzenia nerwicowe, pogarszają
wartość skarg somatycznych,
lęk powiększa skargi i szukanie pomocy
obniżony nastrój – wiele skarg, nie chęć do
pomocy
U chorych psychicznie: skargi należy
brać poważnie, także urojenia i omamy.
Chorzy fizycznie bez zaburzeń
psychicznych są dobrymi świadkami
swoich chorób
6
Zaburzenia w ocenie
choroby
Agrawacje – powiększanie dolegliwości i
objawów chorobowych.
Dlaczego ? Z lęku, z interesu poza
medycznego, cecha osobowości.
Przy ocenie agrawacji łatwo o pomyłki, należy
raczej ufać skargom pacjenta.
Symulacja – udawanie choroby
Dysymulacja – lekceważenie, ukrywanie
objawów
7
Cierpienie i ból przeżywa każdy
człowiek,
każdy poznaje jego gorzki smak
Ból, męka, męczarnia,
dolegliwość, przykrość, udręka,
tortura.
Cierpienie i ból mogą być:
fizyczne,
moralne,
psychiczne.
8
Cierpienie i ból, dlaczego ? po
co ?
Rozważania o cierpieniu w naszej kulturze
Księga Hioba (cierpienie niezawinione)
Mit o Prometeuszu (kara za dobro)
Cierpienie dla idei – ofiara (święci)
Cierpienie po stracie (Kochanowski)
Cierpienie z miłości nieodwzajemnionej
(Wokulski, Werter)
Z tęsknoty (Słowacki, Mickiewicz)
Z samotności (Norwid)
9
Ból i medycyna
Cierpienie i ból to najważniejszy objaw
sygnalizujący pacjentowi zaburzenia zdrowia.
Najczęstsza przyczyna poszukiwania lekarza.
Ból jest jednym z najważniejszych objawów
diagnostycznych – umożliwiających lekarzowi
rozpoznanie choroby i obserwowanie jej
przebiegu.
Pacjent wyraża ból słownie, płaczem,
krzykiem, ekspresją emocjonalną jawną lub
ukrywaną.
10
Definicja bólu fizycznego
Jest to nieprzyjemne uczucie
spowodowane uszkodzeniem lub
potencjalnym uszkodzeniem tkanek i
wyrażane w terminach uszkodzenia
(częściowej dezintegracji ciała)
Ból ma znaczenie ostrzegawcze –
jest korzystny – gdy ustępuje wraz z
usunięciem zagrożenia i uszkodzenia
11
Powstawanie bólu
fizjologicznego
Uszkodzenie tkanek
Sygnał uszkodzenia – nocyceptywny
nerwami czuciowymi wędruje do mózgu
Tam powstają dwa rodzaje uczucia bólu
ostre, zlokalizowane
słabiej zlokalizowane – rozlane, bliższe
określeniu „cierpienie”
Ból jest odczuwany (rzutowany) przez
psychikę na miejsce uszkodzenia, „ból
pokazuje miejsce uszkodzenia”
12
Ból patologiczny
To taki ból, który pozostaje, gdy już
usunięte uszkodzenie tkanek
Ból psychogenny – bez uszkodzenia tkanek
Każdy ból, który trwa zbyt długo (4 do 6
tygodni) nabiera cech patologicznych
Bóle o nieznanej przyczynie, to często bóle
psychogenne i patologiczne
Ból patologiczny może być szkodliwy, może
pogarszać stan zdrowia, dlatego należy go
usuwać
13
Bóle fantomowe
Pacjent czuje je w amputowanej
kończynie
Bywają bardzo silne i występują w
różnym czasie po amputacji
Są dowodem na to, że
ból powstaje
w mózgu (umyśle) a nie w miejscu
uszkodzenia.
14
Słaba tolerancja (kontrola)
bólu
Nadmierna wrażliwość na uszkodzenie, ma
pochodzenie lękowe, często utrudnia leczenie
np. dentystyczne, usuwa się ją przez terapię
nerwicy lękowej.
Lęk (strach, obawa) jest blisko spokrewniony z
bólem. Zagrożenie uszkodzeniem powoduje
lęk, gdy zagrożenie przechodzi w samo
uszkodzenie powstaje ból a współistniejący lęk
nasila ból.
Przy leczeniu powodującym ból, ważne by
usunąć lęk u chorego
15
Duża tolerancja uszkodzenia
(bólu)
Obrzędowe uszkodzenia ciała bez
objawów bólowych np. przy obrzędach
ku czci bóstwa Murugan w Indiach lub w
Afryce operacje czaszki „na żywo”.
Znane przypadki nie odczuwania bólu
uszkodzenia ciała na polu walki, w czasie
zawodów sportowych, w tańcu na
dyskotece. Tam gdzie przeważają inne
emocje a nie ma lęku.
16
Kojenie, uśmierzanie bólu i
cierpienia
Medycyna stosunkowo łatwo usuwa
niekorzystny ból fizjologiczny
Trudniej lecz na ogół skutecznie usuwa
ból patologiczny
Najtrudniej usuwa się przewlekłe bóle
psychogenne
Jednym z najważniejszych zadań
fizjoterapii a zwłaszcza fizykoterapii jest
uśmierzanie bólu
17
Co pogarsza stan
psychiczny ? Negatywne
emocje
Brak lub niedostatek pomocy, leczenia i
rokowania, czyli kontroli choroby,
pogarsza jej przebieg
Niezaspokojone potrzeb, lub poczucie
ich niezaspokojenia wywołuje
negatywne emocje (lęk, gniew, poczucie
krzywdy, żal, smutek i in.) obniża
nastrój, a te pogarszają przebieg
choroby. To są objawy dystresu.
18
Co poprawia stan
psychiczny
Kontrola zaburzenia zdrowia. Zaspokojenie
różnych potrzeb chorego poprawia
przebieg choroby, a także daje pozytywne
emocje (zadowolenie, nadzieję,
wdzięczność, uspokojenie) i podnosi
nastrój, co sprzyja zdrowieniu.
Cierpienie zmniejsza się, akceptacja
niesprawności, staje się łatwiejsza,
lecz pozostają jako ciągły problem
do rozwiązania dla chorego i
terapeuty
19
Udział pacjenta w leczeniu
Powinien być pozytywny i czynny gdy stres nie
jest zbyt silny (pozostaje w fazie eustresu)
przeszkadzają w tym:
Emocje pacjenta a czasem personelu
Przekonania pacjenta a czasem i
personelu:
Nadmierne lęki
Brak zaufania do lekarza, pielęgniarki i in.
Problem z akceptacją postępowania
Własne wyobrażenie leczenia
Obniżony nastrój, depresja
20
Informowanie pacjenta
Fizjoterapeuta - licencjat jest zobowiązany do
informowania o zamierzonym postępowaniu
terapeutycznym i swoich możliwościach.
Informowanie o chorobie należy do lekarzy
Fizjoterapeuta licencjat może
powtarzać
informacje lekarskie i
wyjaśniać
je niczego
nie zmieniając
Większe kompetencje informacyjne ma
magister fizjoterapii, bliższe kompetencji
lekarzy
21
Rodzaje informacji
Rozpoznanie, które informacje pacjent musi
znać, które chce znać, których nie chce.
Informacje, które powinien znać – ze
względu na konieczność wyrażenia zgody i
innych decyzji – należy bardzo dokładnie i
wielokrotnie przekazywać i wyjaśniać
Informacje, które pacjent chce znać –
powinien otrzymać, aż do zaspokojenia
Informacje, których nie chce znać – nie
przekazywać
22
Przekazywanie trudnych
informacji
Tylko w porozumieniu z lekarzem
Nie należy się uchylać
Stosować technikę przekazywania
trudnych informacji
Poznać potrzeby i emocje chorego
Sondowanie
Dawkowanie (na godziny lub dni)
Uzależnianie dawanej informacji od reakcji
pacjenta
23
Wsparcie psychologiczne
Empatia – wyczucie potrzeb i
zaspokojenie, życzliwe, pogodne,
spokojne
Towarzyszenie w chorobie
Ciągłość spotkań
Rozmowy podtrzymujące tematy pacjenta
Udzielanie informacji
Organizowanie pomocy
24
Pomaganie rodzinie
chorego
Raczej zadania magistra fizjoterapii
Pomaganie rodzinie jest zwykle
najlepszą pomocą dla chorego
Informowanie rodziny
Angażowanie rodziny w opiekę nad
chorym
Emocjonalna pomoc rodzinie
Pomaganie rodzinie w okresie
terminalnym
25
Rodzina ciężko chorego
Raczej zadania magistra fizjoterapii
Stosunki emocjonalne w rodzinie
Osoby emocjonalnie bliskie
Gotowość do pomocy
Zasoby materialne i moralne
Dochody
Mieszkanie
Osoby prawnie odpowiedzialne i
zobowiązane do opieki
Rodzice, małżonek/ka, dzieci
26
Choroby somatyczne
Różnice w chorowaniu i w stanie
psychicznym zależne od rodzaju choroby
Zaburzenia psychiczne towarzyszące
chorobom
Afektywne
Lękowe
Osobowości
Uzależnienia
Roszczenia
27
Serce
Jest to mięsień z własnym, nerwowym
systemem rozruchowym – pompujący krew do
dwóch układów: ogólnego i płucnego.
Nieprzerwana, ciągła akcja serca i przepływ
krwi przez mózg jest warunkiem życia.
Przerwanie akcji serca na 4 minuty powoduje
nieodwracalne uszkodzenie mózgu i zgon.
Serce kurczy się około 72 razy w każdej
minucie. Ile razy kurczy się w ciągu doby ?
28
Serce i emocje
Serce jest symbolem miłości, dobroci i
wszelkich uczuć wiążących ludzi ze
sobą
Serce reaguje na wszelkie emocje
częstością, siłą skurczu, czasem trwania
skurczu i przerwy i innymi cechami
Można wyróżnić tętno strachu, miłości,
szczęścia, gniewu, zazdrości, smutku,
depresji i innych emocji
29
Choroby serca
Są najczęstszą przyczyną śmierci,
inwalidztwa, cierpienia i stresu m. in.:
Choroba niedokrwienna serca
Wady serca
Chirurgiczne leczenie chorób serca – szybki
postęp
Wszystkie mają duży wpływ na emocje,
Podejście psychologiczne terapeuty gra dużą
często główną rolę w leczeniu chorób serca
30
Choroby serca i emocje
W ostrym okresie wywołują objawy
buntu, sprzeciwu a potem lęku.
Silnego lęku.
W przewlekłym okresie i w
inwalidztwie kardiologicznym
powodują obniżenie nastroju
Zaburzenia emocjonalne pogarszają
przebieg choroby – należy je
usuwać.
31
Choroba wieńcowa
Niedokrwienna choroba
serca
Najczęstsza choroba serca
Przewlekła z bólami przy wysiłku – angina
pectoris, dławica piersiowa
Ostra – zawał serca, około 25% zgonów w
ciągu 24 godz. Ciężkie objawy: ból,
słabość, lęk, wstrząs, arytmie
Stany po zawale – z ograniczeniem
wysiłku (inwalidztwo) i wtórną prewencją
Leczenie chirurgiczne i stany po
zabiegach chirurgicznych
32
Objawy psychofizyczne
Lęk, strach, wstrząs
Ból serca i okolicy
Trudności oddychania, osłabienie, poty
Później gniew, rozgoryczenie, żal
Przystosowanie
Ponad połowa chorych pozostaje
inwalidami kardiologicznymi
33
Biologiczne czynniki
ryzyka
Płeć
Wiek – ryzyko rośnie z
wiekiem
Nadciśnienie tętnicze
Za wysoki poziom
cholesterolu
34
Czynniki ryzyka w stylu
życia
Styl Życia
Palenie tytoniu
Nieprawidłowe odżywianie
Niedobór ruchu
Styl życia ma wpływ na cholesterol i
ciśnienie tętnicze
Poprawa stylu życia przynosi
obniżenie chorobowości
kardiologicznej
35
Wzór zachowania A
(WZA)
główne cechy
…stała walka, dążenie do osiągnięcia i
zrobienia coraz więcej i więcej, udział w
coraz większej liczbie zdarzeń w coraz
krótszym czasie, wbrew sprzeciwowi
innych ludzi. Ukryte poczucie niepewności
i hiperagresywność.
…każdy czuł, że prędzej czy później
ulegnie stresowi, w który sam się wpędza…
Meyer Friedman i Ray Rosenman
36
Geneza WZA
Wychowanie w dysfunkcyjnej
rodzinie
Rodzice z WZA (tylko dla chłopców)
Pozytywna opinia o ludziach z WZA –
w pierwszej połowie XX w.
Opinia zmieniła się przy końcu
wieku.
Niewielkie zależności genetyczne
37
Modyfikacja zachowania A
Zachowanie A można łagodzić przez:
Behawioralne treningi psychologiczne,
opanowania pośpiechu i refleksji
Pogłębianie wglądu – zrozumienia wad
swojego zachowania
(dość trudno i długo)
Przez stosowanie relaksacji autogennej,
medytacji i innych technik wyciszających
Wyniki mierzy się testami: SI
(Structured
Interview)
lub JAS (Jenkins Activiti Survey), Skala Framigham.
38
Operacje serca
W chorobie wieńcowej chirurgia
zmniejsza dolegliwości, ale nie wiele
przedłuża życie.
W tych operacjach znaczną role gra
efekt placebo
Wady serca chirurgia leczy
radykalnie, w każdym wieku,
przedłuża życie i bardzo poprawia
jakość życia.
39
Przeszczepy całego serca
To wielostronny i wieloetapowy stres
Najpierw choroba serca, doprowadzona do
ciężkiego stanu
Decyzja o operacji i oczekiwanie na dawcę
Poważna i długa operacja
Życie z sercem człowieka, który nie żyje.
Na każdym etapie istnieje potrzeba
pomocy psychologicznej
nieprawidłowe podejście może łatwo
poważnie pogłębić stres, zagrażając
życiu
40
Rehabilitacja kardiologiczna
Fizjoterapeuta na kardiologii
Jest niezbędny i ma ważne zadania
Powinien być profesjonalnie
bezbłędny, pracujący ściśle z
lekarzem.
Spokój, pogoda ducha, wrażliwe
rozumienie pacjenta są tak samo
niezbędne jak profesjonalizm – leczą
Brak tego może zepsuć leczenie
41
Choroba nowotworowa
Rak to choroba, która budzi najwięcej
lęku ponieważ:
Zaczyna się skrycie, gdy się ujawnia
często za późno na ratunek
Powoduje ból, zniekształcenia,
niesprawność i długie umieranie w
cierpieniach
Duża śmiertelność, dawniej prawie
100% obecnie w USA 30%, u nas 50 –
60%.
42
Patogeneza 1 faza
W tkankach giną i powstają ciągle miliony
nowych komórek. Czasem powstają
komórki z różnymi błędami. Błąd czasem
polega na nieograniczonym mnożeniu
się. Takie komórki są początkiem
nowotworu złośliwego. Powodem błędów w
komórkach są: chemiczne i biologiczne
zanieczyszczenia środowiska i pożywienia,
tytoń, nadmiar UV i in.
43
Patogeneza 2 faza
Komórki z błędami w tym komórki
rakowe są stale usuwane przez układ
odpornościowy (immunologiczny)
organizmu. Osłabienie tego układu
pozwala na inicjacje a potem promocje
złośliwego guza. Odporność osłabiają:
stres, pewne cechy osobowości,
szkodliwe postawy i przekonania.
44
Rodzaje choroby
nowotworowej
Rak (80%) – pochodzi z tkanki
nabłonkowej, skóry, gruczołów
Mięsak (8%) pochodzi z tkanki
łącznej i mięśni
Białaczki (10%) ze szpiku i układu
limfatycznego
Inne 2%
45
Cechy złośliwości
Szybki rozrost
Brak wyraźnej granicy – liczne
wypustki
Skłonność do przerzutów
Im młodszy rodzaj komórki rakowej
(mniej dojrzała histologicznie) tym
większa złośliwość
46
Osobowość C
Charakteryzują poniższe cechy (dwie
lub trzy, nie zawsze wszystkie)
Depresyjność i ukrywane niezadowolenie
Zaburzenia więzi w dzieciństwie i
dorosłości
Uległość emocjonalna i zachowania
Skłonność do wyuczonej bezradności
Tamowanie emocji, skrywana skrytość
47
Leczenie biomedyczne
Potrzebna wczesna a trudna
diagnostyka – duże postępy
Leczenie chirurgiczne
Radioterapia (duże działania uboczne)
Chemioterapia (liczne czasem
dramatyczne działania uboczne)
Leczenie farmakologiczne - pomocnicze
48
Wsparcie (leczenie)
psychologiczne
Przedłuża życie
Radykalnie wspiera leczenie
biomedyczne (razem dziś do 70%
wyzdrowień, często z inwalidztwem)
Poprawia jakość życia
Są znane przypadki wyleczenia
przez sama psychoterapię i przez
medycynę niekonwencjonalną
49
Usuwaniu karcinogenów
Wymaga rewizji oraz często zmiany nawyków
i przekonań dotyczących:
Palenia tytoniu i picia alkoholu
Odżywiania i oddychania (świeże powietrze)
Warunków mieszkaniowych i ubierania się
Kształcenia i rozwijania umysłowego i duchowego
Sposobów rekreacji
Nie wystarczy zalecenie lekarskie – konieczna
praca nad sobą z pomocą psychologiczną
50
Psychoterapia zwiększająca
odporność duchową, moralną i
immunologiczną
Dawanie nadziei,
Usuwanie lęku
Wywołanie woli walki,
Budowanie więzi z innymi ludźmi
Budowanie spokoju duchowego,
odporności na stres
Techniki relaksacyjne i wyciszające
51
Nadzieja przez
wizualizacje
przykład
Zwalczanie uczucia potęgi nowotworu.
Fakt ! Gdy umieścimy razem komórki
nowotworu i zdrowe białe ciałka krwi, komórki
rakowe nigdy nie atakują, natomiast białe
ciałka atakują i niszczą komórki raka.
„Wyobraź sobie, ze nowotwór to komórki z
błędami są zdeformowane, ogłupiałe, słabe –
komórki zdrowe są silne i niszczą komórki
rakowe. Atakują je i pożerają jak rekin małe
rybki”.
52
Zdrowe myślenie
Myślenie negatywne:
za dwa la już nie będę żył
Myślenie pozytywne:
za dwa lata będę żył i będę zdrowy
Myślenie zdrowe:
za dwa lata może będę może nie
będę żył, ale wiele zależy ode mnie
53
Radio- i chemioterapia
Uboczne skutki
Te terapie niszczą w komórkach mechanizm
rozmnażania się przez co niszczą nowotwór
ale także niszczą rozmnażające się zdrowe
komórki, co powoduje:
Anemię i ogólne osłabienie, złe samopoczucie
Wymioty (podrażnienie bł. śluzowej żołądka i
jelit)
Wypadanie włosów i paznokci
Chemioterapia działa na cały organizm
Radioterapia w miejscu naświetlania
54
Chirurgia -
Uboczne skutki
Okaleczenia
(przykłady)
Mamectomia – usunięcie sutka z węzłami
limfatycznymi pod pachą to okaleczenie
poczucia kobiecości i obrzęki kończyny górnej
Usunięcie jelita grubego, poczym konieczne
wytworzenie sztucznego odbytu na brzuchu
Usunięcie krtani wymaga wyuczenia zastępczej
mowy gardłowej
Usunięcie narządu rodnego powoduje poczucie
utraty kobiecości
Wszystkie okaleczenia powodują
negatywne konsekwencje psychiczne i
wymagają wsparcia lub nawet psychoterapii
55
Rehabilitacja w onkologii
Rola fizjoterapeuty
Doskonałe umiejętności profesjonalne
w fizjoterapii biomedycznej
Niezbędne umiejętności dawania
pomocy psychologicznej, wsparcia,
dawania nadziei, towarzyszenia w
cierpieniu i zdrowieniu
Konieczne doskonalenie empatii ale i
asertywności dla ochrony swego zdrowia
psychicznego
56
Psychoterapia w
onkologii
Znam fizjoterapeutkę, która
jest doskonałą
psychoterapeutką na
onkologii.
Najsłynniejszy jest dr med.
Carl Simonton (onkolog-
psychoterapeuta) i jego
polski uczeń dr med. Mariusz
Wirga, pracujący w USA.
Książki C. Simontona: „Triumf
życia” i „Powrót do zdrowia”.
Carl Simonton
57
Zasady terapeutyczne C. Simontona
Kierowanie wyobraźnią i medytacją
celem zaktywizowania umysłu i
ducha do leczenia organizmu
Ćwiczenia korygujące niezdrowe
myśli oraz wzmacniające wolę życia
Dwuletni program odżywiania,
myślenia twórczego, zdrowego stylu
życia z dużą dawką rozrywki i
zabawy
58
Nadciśnienie tętnicze, Cukrzyca
– choroby przewlekłe
Podstawowe leczenie: zdrowy styl życia:
Bez złych nawyków
Właściwe odżywianie
Wysiłek, ruch, odpoczynek
Umiejętność radzenia sobie ze stresem
Gdy konieczne leki, to systematyczne
ich stosowanie z umiejętnością
samokontroli
59
Nadciśnienie tętnicze, Cukrzyca –
choroby przewlekłe
Spełnienie wymogów stylu życia pozwala
usunąć objawy tam, gdzie nie ma
dziedziczenia genetycznego
Dziedziczenie genetyczne gra czasem
znaczną rolę, wówczas poprawa stylu życia
nie wystarcza do usunięcia objawów
Gdy częściowo lub całkowicie nie udaje się
usunąć objawy, wówczas stosuje się leczenie
farmakologiczne, w którym problemem jest
systematyczność i samokontrola.
60
Do rąk fizjoterapeuty
trafiają:
Leczenie uzdrowiskowe
Powikłania nadciśnienia i cukrzycy
Różnorodne udary mózgowe z niedowładem
połowiczym i organicznymi zmianami umysłowymi
Stopa cukrzycowa i inne powikłania naczyniowe i
neurologiczne cukrzycy
Podejście psychologiczne zawsze rozstrzyga
o wynikach leczenia
W tych chorobach decyduje także edukacja
i promocja zdrowia
61
Stwardnienie rozsiane
Reumatoidalne zapalenie
stawów
Choroby postępujące powoli i nieuleczalne
(leczenie objawowe)
Powodują niesprawność ruchową
Podstawowe leczenie – fizjoterapia
W RZS problemem są bóle i obniżony
nastrój
W SM nastrój dość dobry, problem to
postępujące porażenia i adaptacja do nich
62
Samopomocowe
organizacje chorych
przewlekle
Chorzy z taka samą chorobą tworzą grupy
samopomocowe – dają sobie wzajemnie wsparcie
Wspólnie organizują sobie leczenie i rehabilitację
Wymieniają doświadczenie w dawaniu sobie rady
z chorobą
Wspólnie uczą się choroby, leczenia i rehabilitacji
Wspólnie mogą osiągnąć więcej od NFZ, służby
zdrowia i pomocy społecznej
Organizują wspólną rekreację, dostosowaną do
stanu zdrowia i potrzeb rehabilitacyjnych
Fizjoterapeuta ma ogromne pole do inicjowania
grupy i pomocy jej
63
KONIEC
64
Okres terminalny –
człowiek u kresu życia.
Dążenie do zachowania życia, usunięcie
zagrożenia to podstawowy obowiązek
medycyny. Zmiana tego poglądu wobec
faktu nieuleczalności jest trudna, dlatego
chce się walczyć „heroicznie” mimo, że to
nie przynosi skutku jedynie powiększa
cierpienie chorego.
Tylko lekarze mogą ocenić kiedy należy
walkę o życie zmienić w walkę o dobrą
śmierć.
65
Dobre umieranie
Z akceptacją nieuchronności śmierci
Wiedząc, że cierpienia, żalu i smutku nie
da się całkowicie usunąć i że mogą te
uczucia być korzystne w refleksji na
przyszłość.
Ze świadomością, wśród towarzyszącej
rodziny
Po uregulowanie swoich materialnych i
emocjonalnych spraw ziemskich i boskich
66
Emocje wobec złej wieści
To „normalne” reakcje występujące u
większości ludzi, w następującej kolejności
Lęk
Gniew
Przygnębienie i poczucie winy
Nadzieja i przystosowanie
Te uczucia trzeba tolerować i pomagać je
przeżyć aż do uzyskania przystosowania z
nadzieją
67
Stan fizyczny w okresie
terminalnym
Ma wielkie znaczenie, należą tu:
Postępujące osłabienie
Przyćmienie świadomości, majaczenia
i urojenia
Silne dolegliwości jak: duszność, brak
łaknienia, nudności, zawroty głowy,
porażenia, biegunki, nietrzymanie
kału i moczu itp.
Podstawą jest opieka pielęgniarska
68
Zaburzenia
przystosowania w okresie
terminalnym
Depresja z poczuciem winy, małej
wartości, rozpaczą, myślami
samobójczymi, beznadziejnością
Nastrój gniewu, agresji, pełen
pretensji i żądań, dezakceptacja
leczenia
Zespół regresji – bierności,
egocentryzmu, liczne wymagania,
niezadowolenia, żądanie obsługiwania
69
Pomoc rodzinie chorego
Często większe problemy emocjonalne i
zaburzenia przystosowania występują
w rodzinie umierającego niż u niego
samego.
Pomoc rodzinie jest równie ważna jak
pomoc choremu – wsparcie psychiczne,
towarzyszenie, pomoc w organizacji i
wykonaniu opieki nad chorym.
70
Hospicjum
Instytucja opiekująca się chorymi
nieuleczalnymi, u których medycyna
wyczerpała możliwości leczenia
Hospicjum stacjonarne – instytucja jak
szpital lub sanatorium, główne zadanie
opieka.
Hospicjum domowe – forma najwłaściwsza
– organizuje pomoc terminalną w domu,
wśród rodziny chorego.
71
Osierocenie
Poważny problem psychologiczny,
gdy ludzie byli bardzo zżyci ze
sobą
Przebieg osierocenia
72
Osierocenie
W pierwszym roku osierocenia
zachorowalność jest do 10x większa
niż przed osieroceniem
Umieralność jest 2 do 4 razy większa
Przebycie zwyczajowych obrządków
pogrzebowych i żałobnych oraz
pomoc psychologiczna zapobiega
depresji i poprawia stan zdrowia
73
Cel wykładu i seminarium
Poznanie roli fizjoterapeuty w zaspakajaniu
potrzeb psychicznych pacjentów w
wybranych chorobach i narkomanii
Poznanie podstawowych problemów
okresu terminalnego
POZNAJ i ROZWIJAJ SIEBIE,
aby dobrze służyć innym i sobie.
To podstawa kultury osobistej