ROZWÓJ MOWY – 

CZYNNOŚCI 

JĘZYKOWYCH I 

KOMUNIKACYJNYC

H JAKO CZYNNIK 

ROZWOJU 

SPOŁECZNEGO U 

DZIECI W WIEKU 

PRZEDSZKOLNYM

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

Dziecko:



☼ opanowuje do 10 słów dziennie



☼ tworzy neologizmy



☼ wykorzystuje gramatykę języka 
ojczystego

KOMPETENCJA NARRACYJNA

Dziecko:
☼ wiąże historię z celowym działaniem
☼ uwzględnia pojawienie się przeszkód
☼ oczekuje zakończenia

UMIEJĘTNOŚCI 
KONWERSACYJNE

Dziecko:
☼ pyta, prosi
☼ słucha wypowiedzi partnera i 

analizuje je

☼ próbuje dostosować swoje 

komunikaty do potrzeb odbiorcy

☼ uczy się zwrotów podtrzymujących 

rozmowę

PYTANIA

Dziecko:
☼ liczba pytań synpraktycznych 

(organizowanie doświadczenia na podstawie 
własnego działania, np. „Czy jak nie umiem 
liczyć, to mogę kupować?”) rośnie do 3-6 lat, 
potem maleje

☼ liczba pytań heurystycznych (wyjaśnienie i 

porządkowanie wiedzy o świecie, np. „Skąd 
się biorą pieniądze?”) rośnie do 5 lat a potem 
spada

KOLEJNE ETAPY ROZWOJU 

PROCESU MOWY

SŁOWNIK DZIECKA:

-> 2,5 roku – 600 słów
-> 3 lata – 1000 – 1800 słów
-> 4 lata – 1500 – 2000 wyrazów
-> 5 lat – 2000 – 2600 wyrazów

-> szybkie przejście od pojedynczych 

wyrazów do zdań prostych, a 
następnie złożonych

18 – 27 MIESIĄC ŻYCIA

-> pierwsze zdania dwuwyrazowe 
    (po poznaniu 100 do 200 słów)
-> zdania KRÓTKIE, PROSTE
-> brak wyznaczników gramatyczności         
    (odmiany)
-> zdania jako 2 rzeczowniki – np. „Mamusia 

                                                                    
                                                                    
                                                                    
            skarpetka”, „ Sweter krzesło”

-> PIERWSZE ZDANIA

27 – 36 MIESIĄC

-> po kilku miesiącach używania 

prostych zdań – gwałtowne 
zastosowanie poprawnej gramatyki

-> używanie liczby mnogiej, czasu  

przeszłego, czasowników posiłkowych, 
przyimków…

-> potrafi użyć słowa „ja”
-> PRZYSWAJANIE ODMIAN
-> PYTANIA I PRZECZENIA
-> PRZESADNA DBAŁOŚĆ O REGUŁY

36 – 48 MIESIĄC

-> używanie spójników
-> ZDANIA ZŁOŻONE
-> znaczenie czy słowo?
-> nazwa kategorii (rozszerzenie)
-> przyswajanie słownictwa – 

ograniczenia, kontrast 

-> odmienia czasowniki
-> nieopanowane w pełni używanie 

nazw  kolorów

KONIEC 4 ROKU ŻYCIA:

->  artykulacja głosek i ich poszerzenie 

o głoski: 

     s, z, c, dz, r, sz, cz, ż, dż

7 lat - > ma utrwaloną poprawną 

wymowę wszystkich głosek oraz 
opanowaną technikę mówienia

JAK SIĘ UCZĘ JĘZYKA? 
W WIEKU PRZEDSZKOLNYM.

-> naśladuję
-> mowa matczyna (udziecinniona)
-> wrodzone zdolności językowe
-> dzieci dwujęzyczne

SPOŁECZNE UWARUNKOWANIA 
MOWY

Najważniejszy moment – > 3 - 4 rok : 
- Naturalny rozwój komunikacji z 

otoczeniem

- Kontakt z rówieśnikami i 

wychowawcami (przedszkole)

ZAGROŻENIA DLA ROZWOJU 
MOWY

-> zła opieka nie stymulująca dziecka do 

ogólnego  rozwoju

-> brak prawidłowych wzorców mowy
-> brak motywowania dziecka
-> ubogi kod językowy
-> zalewanie potokiem słów (skutek 

reakcje obronne)

PRZYCZYNY WAD WYMOWY:



wady słuchu



zaburzenia słuchu fonetycznego



organiczne uszkodzenia w jamie gardłowo-
nosowej



uszkodzenia anatomiczne i funkcjonalne 
języka i warg



anomalie szczęk i zgryzu



dziedziczność



naśladownictwo



zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi



obniżony poziom inteligencji

JĄKANIE



Jąkanie w 50% przypadkach powstaje między 
3-5 rokiem życia. Jest spowodowane 
nieukończonym rozwojem psychofizycznym 
dziecka, pewną niesprawnością narządów 
mowy, nie dość szybkim kojarzeniem nazw z 
pojęciami.



Najczęściej jest to tzw. jąkanie rozwojowe i 
zanika samo wraz ze zwiększającą się 
sprawnością w posługiwaniu mową. Zdarza 
się jednak, że nie mija a z wiekiem znacznie 
się nasila. Dlatego ważna jest konsultacja z 
logopedą. 

NAJBARDZIEJ OPTYMALNA 
SYTUACJA ROZWOJOWA DLA 
DZIECKA:

-> rozpoczęcie edukacji przedszkolnej 
w wieku 3,5 – 4 lat
-> kochający rodzice
-> rozszerzony kod językowy w domu
-> Inne: motywacja do częstych rozmów, 

składające się ze zdań prostych, rozumianych 
przez dziecko, nie przerywanie jego 
wypowiedzi, zachęcanie a nie zmuszanie, 
„czytelnik” (czytamy dziecku), śpiewanie 
piosenek, uczenie wierszyków, wyliczanki

Rozwój mowy trwa do szóstego roku 

życia.

 Wszelakie zaburzenia i wady wymowy 

po skończeniu przez dziecko 6 lat, 
określane są jako opóźnienie rozwoju 
mowy.

ĆWICZENIA DLA DZIECI W 4 ROKU 
ŻYCIA

Rodzic/opiekun:
- w czasie czytania książeczek (oglądania obrazków) 

często zadaje dziecku pytanie: dlaczego?

- układa z dzieckiem historyjki obrazkowe zadając 

pytania do każdego obrazka ukazując przyczynę i 
skutek

- stara się wyczerpująco odpowiadać na pytania 

dziecka

- w czasie czytania bajek i opowiadań dorosły musi – 

zadając pytania – stale sprawdzać poziom rozumienia 
tekstu

- stopniowo wprowadza kolejne przyimki na, do, z (ze), 

dla, pod, w dalszej kolejności: o, od, przed, za, nad, 
oraz czasowy po.

ĆWICZENIA DLA DZIECI W 5 I 6 ROKU 
ŻYCIA:

Rodzic/opiekun:
- zachęca dziecko do bawienia się rymami.
- organizuje zabawę tematyczną, w czasie której 

dziecko używa konwencjonalnych formuł 
językowych.

- kontynuuje naukę czytania – dziecko 

pięcioletnie, które zaczęło naukę czytania 
sylabami, w wieku lat trzech, czyta już proste 
teksty, zna wszystkie wzory otwartych i 
zamkniętych sylab.

- wykonane wcześniej ćwiczenia myślenia przez 

analogię oraz kategoryzacji pomagają dzieciom 
odczytywać wszystkie rodzaje druku