Współczesne systemy
polityczne
Partie polityczne – rozważania
teoretyczne
Współczesne systemy
polityczne
Partie polityczne – rozważania
teoretyczne
Kategoria partii politycznej
Różne sposoby definiowania
partii politycznej:
A) perspektywa historyczna –
pojawiły się w demokracjach
liberalnych jako element
konstytucyjnego porządku
zapewniający stabilizację
rywalizacyjnych wyborów.
Różne sposoby definiowania
partii politycznej
B) systemowy sposób
interpretacji partii/ wyborcze
definicje partii politycznych –
partie to organizacje, które
wysuwają kandydatów w wyborach
powszechnych do ciała
parlamentarnych oraz na inne
stanowiska polityczne (Sjoblom G.);
Różne sposoby definiowania
partii politycznej
C) orientacja funkcjonalna –
funkcje jakie partie wypełniają
(lub powinny) w ramach
systemu politycznego i sposób
w jaki oddziaływają na
otoczenie dalsze (elektorat) i
bliższe (inne partie).
Różne sposoby definiowania
partii politycznej
Zagrożenia funkcjonalnych
interpretacji partii dla ich
systemowej roli:
- casus teleologicznego uprzedzenia w
badaniach nad partiami politycznymi
(Panebianco A.).
kontrolują sposób wykonywania funkcji
funkcje partii nowego rodzaju (Partie
Zielonych).
Różne sposoby definiowania
partii politycznej
D) orientacja strukturalna –
w jej ramach partie traktuje się
jako polityczne instytucje
będące jednością organizacji i
układu ujawniających się w niej
ról
Różne sposoby definiowania
partii politycznej
Trzy subsystemy w strukturze
partii: (Katz R., Mair P.)
1) jako organizacja państwowo-
publiczna
2) jako organizacja członkowska
3) jako struktura
biurokratyczna
Różne sposoby definiowania
partii politycznej
E) teorie racjonalnego
wyboru – partia polityczna to
zespół, który dąży do
sprawowania kontroli nad
aparatem rządowym, poprzez
zdobycie stanowisk w
regularnie organizowanych
wyborach (Downs A).
Proces instytucjonalizacji partii
politycznych
Instytucjonalizacja partii
politycznych:
- poziom organizacyjny
- poziom kultury politycznej i
inżynierii społecznej
Proces instytucjonalizacji partii
politycznych
Cztery wymiary procesu
instytucjonalizacji (Randall V.,
Svasand L.):
strukturalny wewnętrzny – proces
tworzenia struktur wewnętrznych i
mechanizmów regulujących zachowania
podmiotów w jej ramach aktywnych
(poziom spójności, systemowości).
Proces instytucjonalizacji partii
politycznych
kulturowy wewnętrzny – zjawisko
określane jako infuzja wartości (Selznick
P.)
Analiza sposobu, w jaki jednostki
oceniają własną organizację (m.in.
role do odegrania) i ustaleniu, jak ta
ocena wpływa na losy organizacji
jako całości.
Proces instytucjonalizacji partii
politycznych
strukturalny zewnętrzny – problem
autonomii decyzyjnej
Czy partia w pełni kontroluje zasoby
niezbędne do jej funkcjonowania czy
też są one zarządzane i kontrolowane
przez organizacje zewnętrzne
(związki zawodowe, Kościół).
Proces instytucjonalizacji partii
politycznych
kulturowy zewnętrzny –
„zakorzenianie się” w świadomości
społeczeństwa, ciągła obecność
publiczna, wypadkowa zdolności
partii do przetrwania
organizacyjnego, fakt wpisania się na
trwałe w przetargi parlamentarno-
gabinetowe.
Modele partii politycznej –
proces transformacji
A) partie kadrowe
(protopartie) – pojawiły się w
reżimach
semidemokratycznych
określanym mianem
liberalizmu cezusowego (więzy
ekonomiczne lub urodzenia).
Partie kadrowe
- lokalny polityk stawał się
„mandatariuszem” – kimś godnym
zaufania wąskiego kręgu osób
wyposażonych w prawa polityczne;
-interes publiczny był definiowany
poprzez elity posiadające prawa
polityczne; brak interesów
sekcjonalnych;
- ścisłe powiązania eliminowały
możliwość niedotrzymywania
wyborczych przyrzeczeń;
Partie masowe
B) partie masowe – powstały w
tradycyjnych reżimach liberalnych
gdzie strategie kadrowe wystarczały
partiom władzy, w kontekście celów,
do których dążyły a nie wystarczały
ugrupowaniom, które chciały zmienić
zasady gry politycznej i samą
koncepcję liberalnego państwa.
Partie masowe
- ugrupowania integracji i mobilizacji
części społeczeństwa pozbawionej praw
politycznych;
- etos walki o słuszną sprawę i
dominujące poczucie bycia obywatelem
drugiej kategorii;
- zmiana statusu posła – z
„mandatariusza” na delegata, agenta
grupy społecznej odpowiedzialnego
politycznie wobec obywatela/wyborcy;
Partie masowe
Relacje pomiędzy subsystemami:
- jedną z zasad organizacyjnych stała się
demokracja wewnątrzpartyjna.
- realną władzę sprawuje partia jako urząd
centralny, organy wykonawcze wyłonione
przez kongres;
- spośród trzech subsystemów najsłabsza
jest partia jako organizacja wypełniająca
funkcje publiczne (parlamentarna).
Partie wyborcze
C) partie wyborcze – pojawiły się w
wyniku erozji schematów identyfikacji
grupowej i przybrały postać apelu
partii kadrowych skierowanego do
różnych grup społecznych, tym
samym nabierającego cech oferty o
zasięgu ogólnonarodowym.
Partie wyborcze
Strategie stosowane przez partie
wyborcze:
- apel skierowany do różnych grup
(ograniczenie przydatności ideologii jako
sposobu komunikowania się z
elektoratem).
- partie nie są w stanie organizować
wyborców w sposób trwały.
- szczególna rola subsystemu
wypełniającego funkcje publiczne w
strukturze organizacyjnej.
Partie wyborcze
Kategoria partii profesjonalno-
wyborczej jako antyteza zjawiska
biurokratyzacji ugrupowań masowych
Kategoria partii politycznej jako
kartelu (Katz R., Mair P.):
– powstaje związek organizacji, które
decydują o charakterze systemu
partyjnego, przyjmują strategie
kooperacyjne by w ten sposób
zagwarantować sobie ciągły wpływ na
władzę państwową.
Partie wyborcze
Relacje między partiami a
społeczeństwem i państwem:
- partie masowe były obecne
jednocześnie w podsystemie
społeczeństwa obywatelskiego i państwa
- partie wyborcze pozostają podobne z
kilkoma zastrzeżeniami. Występują
bardziej w roli względnie
autonomicznego pośrednika niż agenta,
bowiem utraciły zdolność do zamykania i
mobilizowania elektoratu masowego.
Model partii w warunkach
transformacji demokratycznej
Organizacyjna i programowa tradycja
zachodnioeuropejska (integracja z
Unią Europejską) jako czynnik
zewnętrzny strukturyzujący scenę
polityczną w krajach
postkomunistycznych.
Symptom tworzenia szerokich
paneuropejskich rodzin partii
politycznych
Model partii w warunkach
transformacji demokratycznej
Przesłanki, które w warunkach
transformacji demokratycznej
wywierają presję na proces tworzenia
modelu partii politycznej:
- mechanizmy typowe dla
strukturyzacji społeczeństwa
obywatelskiego dopiero zaczynają się
ujawniać, oddolna inicjatywa obywateli
jest zjawiskiem marginalnym;
- rynek wyborczy charakteryzuje się
dużą „otwartością”
Model partii w warunkach
transformacji demokratycznej
- partie są tworzone
„wewnętrznie”,
- brak wyraźniejszych
społecznych tożsamości
połączonych z ekonomicznymi
interesami
- występuje zjawisko
antypartyjnej kultury.
Model partii w warunkach
transformacji demokratycznej
Przypominają model partii kartelu
jeśli chodzi o orientację
strategiczną na instytucje państwa:
- stosują strategie patronatu
biurokratycznego,
- korzystają z zasobów państwa w
procesie promowania tożsamości
politycznej
Model partii w warunkach
transformacji demokratycznej
Dwa typy partii
elektoralnych:
- partie programowe obecne
w europie
postkomunistycznej
- organizacje typu catch-all
.
Analiza konceptualna
spektrum politycznego
Oś pionowa to stosunek do
gospodarki, więc jej górny
kraniec to liberalizm
gospodarczy/kapitalizm/leseferyz
m/neoliberalizm, spontaniczna
alokacja zasobów, wolność
gospodarcza, niskie podatki,
własność prywatna
Dolny wierzchołek to socjalizm,
komunizm, państwo opiekuńcze,
„państwo dobrobytu”, etatyzm
czyli centralna alokacja zasobów,
ograniczona wolność
gospodarcza, biurokracja,
nadregulacja, wysokie podatki,
własność państwowa.
Oś pozioma to światopogląd.
Lewa strzałka oznaczać tu
będzie demokratyczną wspólnotę
libertariańską, światopogląd
laicki/świecki, najdalej idący
rozdział Kościoła i państwa,
równość płci, ras, orientacji
seksualnych, nieograniczoną
wolność słowa i zgromadzeń,
liberalizm obyczajowo-
światopoglądowy, anarchizm
Strzałka prawa to hierarchiczna
wspólnota autorytarna, dominacja
światopoglądu religijnego lub kultu
jednostki, Kościół/kult ingerujące
w państwo, klerykalizm,
patriarchat, nierówność prawna
ras, narodów i orientacji
seksualnych, ograniczenia w
wolnościach obywatelskich,
konserwatyzm obyczajowo-
światopoglądowy, faszyzm.
Analiza konceptualna spektrum
politycznego
Analiza konceptualna spektrum
politycznego
Analiza konceptualna spektrum
politycznego
Analiza konceptualna spektrum
politycznego