Antybiotyki
ß-laktamowe
Antybiotyki
ß-laktamowe
Do
antybiotyków ß - laktamowych
posiadających charakterystyczny
czteroczłonowy pierścień
ß -
laktamowy
należą:
-
penicyliny
,
-
cefalosporyny
(a także ich analogi
karbacefemy)
-
karbapenemy
Działanie
Działanie
Zakres działania
Zakres działania
antybiotyków
antybiotyków
ß-laktamowych
różni się istotnie
przy poszczególnych przedstawicielach
tej grupy.
Istnieją więc antybiotyki
ß-laktamowe
o szerokim zakresie działania
obejmujące drobnoustroje
Gram-
dodatnie i Gram-ujemne
, inne
natomiast
działają prawie wyłącznie na
Gram-dodatnie
lub
Gram-ujemne
, a
niektóre są aktywne jedynie przeciwko
określonym drobnoustrojom.
Działanie c.d.
Działanie c.d.
Ich
typ działania jest bakteriobójczy.
Zabijane są jednak tylko
drobnoustroje dzielące się, ponieważ
tylko w tych komórkach zachodzi
synteza
mureiny.
Mechanizm działania
Mechanizm działania
Mechanizm działania antybiotyków
ß-laktamowych
polega na
hamowaniu transpeptydazy
, a zatem
ostatniego etapu syntezy
peptydoglikanu.
.
Ze względu na podobieństwo
strukturalne pomiędzy
D-alanylo-D-
alaniną
wiążą się kowalentnie przez
otwarcie pierścienia
ß-laktamowego
z
aktywnym centrum
transpeptydazy
i
w wyniku tego nieodwracalnie je
blokują.
Otwarcie nici
peptydoglikanu
prowadzi
do bakteriolizy.
Wytwarzanie się oporności
Wytwarzanie się oporności
Oporność
Oporność
na antybiotyki
na antybiotyki
ß
ß
- laktamowe
- laktamowe
wytwarza się powoli i wiąże się z:
wytwarza się powoli i wiąże się z:
-
niewrażliwością białka wiążącego
niewrażliwością białka wiążącego
penicylinę,
penicylinę,
-
wytworzeniem
wytworzeniem
ß
ß
-laktamaz
-laktamaz
,
,
-
zmianami w błonie komórkowej.
zmianami w błonie komórkowej.
Największe znaczenie kliniczne mają
Największe znaczenie kliniczne mają
ß
ß
-
-
laktamazy
laktamazy
. Dotyczy to enzymów
. Dotyczy to enzymów
wytwarzanych przez wiele bakterii, które na
wytwarzanych przez wiele bakterii, które na
skutek otwarcia pierścienia
skutek otwarcia pierścienia
ß
ß
-
-
laktamowego
laktamowego
powodują zahamowanie
powodują zahamowanie
działania przeciwbakteryjnego antybiotyku.
działania przeciwbakteryjnego antybiotyku.
Informacja genetyczna dotycząca tworzenia
Informacja genetyczna dotycząca tworzenia
ß
ß
-laktamaz
-laktamaz
może występować w
może występować w
chromosomach lub w plazmidach.
chromosomach lub w plazmidach.
W zalężności od specyficzności substratowej
W zalężności od specyficzności substratowej
można podzielić
można podzielić
ß
ß
-laktamazy
-laktamazy
na
na
penicylinazy
penicylinazy
i cefalosporynazy.
i cefalosporynazy.
ß
ß
-laktamazy
-laktamazy
o
o
szerokim zakresie działania hydrolizują
szerokim zakresie działania hydrolizują
zarówno penicyliny, jak i cefalosporyny.
zarówno penicyliny, jak i cefalosporyny.
Do penicylin należą
Do penicylin należą
izolowane z rodzaju
izolowane z rodzaju
Penicillium
Penicillium
benzylopenicyliny
benzylopenicyliny
(penicylina G),
(penicylina G),
a także liczne półsyntetyczne
a także liczne półsyntetyczne
pochodne.
pochodne.
Grupy penicylin
Grupy penicylin
benzylopenicylina
benzylopenicylina
i jej sole
i jej sole
(występujące naturalnie)
(występujące naturalnie)
penicyliny doustne
penicyliny doustne
z brakiem lub
z brakiem lub
nieznaczną opornością na penicylinazę,
nieznaczną opornością na penicylinazę,
penicyliny oporne na penicylinazę
penicyliny oporne na penicylinazę
(penicyliny izoksazolowe),
(penicyliny izoksazolowe),
penicyliny o poszerzonym zakresie
penicyliny o poszerzonym zakresie
działania
działania
(aminopenicyliny i
(aminopenicyliny i
acyloaminopenicyliny)
acyloaminopenicyliny)
Benzylopenicylina (penicylina
Benzylopenicylina (penicylina
G)
G)
Jest wciąż mimo wąskiego zakresu
Jest wciąż mimo wąskiego zakresu
działania, najważniejszym
działania, najważniejszym
antybiotykiem z powodu swojego
antybiotykiem z powodu swojego
działania bakteriobójczego,
działania bakteriobójczego,
niewielkiego rozwoju oporności i
niewielkiego rozwoju oporności i
minimalnej toksyczności, a
minimalnej toksyczności, a
także oporności na penicylinazę
także oporności na penicylinazę
i stabilności w środowisku
i stabilności w środowisku
kwaśnym.
kwaśnym.
Zakres działania
Zakres działania
ziarenkowce Gram-dodatnie
ziarenkowce Gram-dodatnie
(szczególnie
(szczególnie
paciorkowce
paciorkowce
;
;
gronkowce
gronkowce
wytwarzają w dużym stopniu
wytwarzają w dużym stopniu
penicylinazę
penicylinazę
i są przez to oporne)
i są przez to oporne)
pałeczki Gram-dodatnie
pałeczki Gram-dodatnie
(
(
maczugowce
maczugowce
błonicy
błonicy
,
,
Clostridia
Clostridia
),
),
ziarenkowce Gram-ujemne
ziarenkowce Gram-ujemne
(
(
gonokoki
gonokoki
)
)
krętki
krętki
(np.
(np.
Treponema Pallidum
Treponema Pallidum
)
)
Penicyliny doustne
Penicyliny doustne
Fenoksymetylopenicylina
Fenoksymetylopenicylina
(penicylina V)
(penicylina V)
i
i
propycylina
propycylina
nie różnią się
nie różnią się
zakresem działania od
zakresem działania od
benzylopenicyliny
benzylopenicyliny
, mają jednak tę
, mają jednak tę
zaletę, że mogą być podawane
zaletę, że mogą być podawane
doustnie.
doustnie.
Ich skuteczność jest jednak 2-4 razy
Ich skuteczność jest jednak 2-4 razy
mniejsza niż benzylopenicyliny
mniejsza niż benzylopenicyliny
Penicyliny oporne na
Penicyliny oporne na
penicylinazę
penicylinazę
Do grupy tej należy np.
Do grupy tej należy np.
oksacylina
oksacylina
.
.
Penicyliny te dzięki swojej sferycznej
Penicyliny te dzięki swojej sferycznej
ekranizacji pierścienia
ekranizacji pierścienia
ß
ß
-laktamowego
-laktamowego
nie
nie
są ( lub jedynie w niewielkim stopniu),w
są ( lub jedynie w niewielkim stopniu),w
porównaniu z benzylopenicyliną,
porównaniu z benzylopenicyliną,
rozkładane i dlatego są skuteczne
rozkładane i dlatego są skuteczne
w stosunku do wytwarzających
w stosunku do wytwarzających
penicylinazę gronkowców. Ponieważ jednak
penicylinazę gronkowców. Ponieważ jednak
mogą przyczynić się do indukowania
mogą przyczynić się do indukowania
powstawania penicylinazy, uznaje się je
powstawania penicylinazy, uznaje się je
dzisiaj za lek drugiego wyboru.
dzisiaj za lek drugiego wyboru.
Penicyliny o poszerzonym
Penicyliny o poszerzonym
zakresie działania
zakresie działania
Aminopenicyliny:
Aminopenicyliny:
1.
1.
Ampicylina
Ampicylina
– działa na mikroorganizmy
– działa na mikroorganizmy
wymienione przy benzylopenicylinie, ale
wymienione przy benzylopenicylinie, ale
również na wiele bakterii Gram-ujemnych.
również na wiele bakterii Gram-ujemnych.
Dlatego ampicylinę określa się jako
Dlatego ampicylinę określa się jako
penicylinę o szerokim zakresie działania.
penicylinę o szerokim zakresie działania.
Przeciwko niektórym drobnoustrojom
Przeciwko niektórym drobnoustrojom
Gram-dodatnim działa słabiej niż
Gram-dodatnim działa słabiej niż
benzylopenicyliny lub penicyliny doustne.
benzylopenicyliny lub penicyliny doustne.
Na ampicylinę oporne są:
Na ampicylinę oporne są:
-
Pseudomonas aeruginosa,
Pseudomonas aeruginosa,
-
Klepsiella,
Klepsiella,
-
Enterobacter,
Enterobacter,
-
Citrobacter,
Citrobacter,
-
Serratia,
Serratia,
-
Proteus vulgaris,
Proteus vulgaris,
Z powodu braku wrażliwości na
Z powodu braku wrażliwości na
penicylinazę również wszystkie
penicylinazę również wszystkie
drobnoustroje wytwarzające
drobnoustroje wytwarzające
penicylinazę.
penicylinazę.
2.
2.
Amoksycylina
Amoksycylina
– różni się od
– różni się od
ampicyliny obecnością dodatkowej
ampicyliny obecnością dodatkowej
fenolowej grupy hydroksylowej.
fenolowej grupy hydroksylowej.
Zakres jej działania jest zbliżony do
Zakres jej działania jest zbliżony do
ampicyliny, jednak stopień wchłania
ampicyliny, jednak stopień wchłania
jest znacznie wyższy. Z tego powodu
jest znacznie wyższy. Z tego powodu
amoksycylina rzadko powoduje
amoksycylina rzadko powoduje
działania niepożądane ze strony
działania niepożądane ze strony
przewodu pokarmowego
przewodu pokarmowego
(uszkodzenia flory bakteryjnej jelita) i
(uszkodzenia flory bakteryjnej jelita) i
dlatego przekładana jest jako
dlatego przekładana jest jako
preparat doustny nad ampicylinę.
preparat doustny nad ampicylinę.
Acyloaminopenicyliny:
Acyloaminopenicyliny:
-
Mezlocylina
Mezlocylina
-
Piperacylina
Piperacylina
Wprowadzenie acyloaminopenicylin
Wprowadzenie acyloaminopenicylin
wynikało z potrzeby uzyskania
wynikało z potrzeby uzyskania
penicylin działających na drobnoustroje
penicylin działających na drobnoustroje
Gram-ujemne, szczególnie
Gram-ujemne, szczególnie
pałeczki
pałeczki
Pseudomonas
Pseudomonas
i
i
Proteus.
Proteus.
.
.
Związki te charakteryzują się szybką
Związki te charakteryzują się szybką
przenikalnością przez ścianę komórki
przenikalnością przez ścianę komórki
bakteryjnej, ale nie są oporne na
bakteryjnej, ale nie są oporne na
ß
ß
-laktamazy
-laktamazy
i kwasy
i kwasy
. Z tego
. Z tego
powodu muszą być podawane drogą
powodu muszą być podawane drogą
pozajelitową.
pozajelitową.
Działają silnie na
Działają silnie na
Enterokoki
Enterokoki
.
.
Piperacylina działa silniej na
Piperacylina działa silniej na
Pseudomonas
Pseudomonas
niż mezlocylina.
niż mezlocylina.
Kinetyka
Kinetyka
Benzylopenicyliny
Benzylopenicyliny
przy podaniu doustnym ulegają
przy podaniu doustnym ulegają
szybkiej degradacji, muszą więc być podawane w
szybkiej degradacji, muszą więc być podawane w
iniekcji
iniekcji
.
.
Związki te słabo przenikają do
Związki te słabo przenikają do
kości
kości
,
,
stawów
stawów
, a
, a
także do
także do
płynu mózgowo-rdzeniowego
płynu mózgowo-rdzeniowego
.
.
Wydalanie następuje bardzo szybko, głównie w
Wydalanie następuje bardzo szybko, głównie w
formie niezmienionej
formie niezmienionej
, przez
, przez
wydzielanie
wydzielanie
kanalikowe
kanalikowe
.
.
W celu utrzymania wystarczająco
W celu utrzymania wystarczająco
wysokiego
wysokiego
stężenia
stężenia
w osoczu należy je podawać co
w osoczu należy je podawać co
3-4 h
3-4 h
.
.
Dłuższy czas działania można uzyskać przez
Dłuższy czas działania można uzyskać przez
tworzenie
tworzenie
soli benzylopenicyliny z zasadami
soli benzylopenicyliny z zasadami
organicznymi
organicznymi
(np.
(np.
prokainą
prokainą
,
,
klemizolem
klemizolem
).
).
Ze względu na słabą rozpuszczalność w wodzie sole
Ze względu na słabą rozpuszczalność w wodzie sole
po wstrzyknięciu domięśniowym są wchłaniane
po wstrzyknięciu domięśniowym są wchłaniane
powoli.
powoli.
Ampicylina
Ampicylina
jest niewrażlina na działanie
jest niewrażlina na działanie
kwasów
kwasów
i w związku z tym może być
i w związku z tym może być
podawana doustnie, ale stopień
podawana doustnie, ale stopień
wchłaniania wynosi zaledwie
wchłaniania wynosi zaledwie
40%.
40%.
Z powodu związanego z tym
Z powodu związanego z tym
niebezpieczeństwa zaburzeń flory
niebezpieczeństwa zaburzeń flory
bakteryjnej
bakteryjnej
ampicylina
ampicylina
nie powinna
nie powinna
być podawana doustnie.
być podawana doustnie.
Amoksycylina
Amoksycylina
ma wyższy stopień
ma wyższy stopień
wchłaniania z przewodu pokarmowego,
wchłaniania z przewodu pokarmowego,
który wynosi
który wynosi
70-80%,
70-80%,
w związku z tym
w związku z tym
jest odpowiednia do podania
jest odpowiednia do podania
doustnego.
doustnego.
Okres półtrwania
Okres półtrwania
wydalanych przez
wydalanych przez
nerki penicylin o
nerki penicylin o
szerokim zakresie
szerokim zakresie
działania
działania
wynosi 1-2 godziny i jest
wynosi 1-2 godziny i jest
prawie dwa razy dłuższy niż
prawie dwa razy dłuższy niż
benzylopenicyliny
benzylopenicyliny
Wskazania
Wskazania
Jeśli nie występuje
Jeśli nie występuje
uczulenie na
uczulenie na
penicyliny
penicyliny
, to ze względu na
, to ze względu na
brak
brak
toksyczności
toksyczności
oraz
oraz
działanie
działanie
bakteriobójcze
bakteriobójcze
są one właściwie
są one właściwie
lekami
lekami
pierwszego wyboru
pierwszego wyboru
w
w
zakażeniach wywołanych przez
zakażeniach wywołanych przez
wrażliwe na nie drobnoustroje.
wrażliwe na nie drobnoustroje.
Działania niepożądane
Działania niepożądane
Penicyliny nie wywołują
Penicyliny nie wywołują
toksycznych
toksycznych
działań niepożądanych
działań niepożądanych
.
.
Jedynie przy ekstremalnie dużych
Jedynie przy ekstremalnie dużych
dawkach obserwowano czasami
dawkach obserwowano czasami
niepożądane objawy neurologiczne.
niepożądane objawy neurologiczne.
Niebezpieczeństwo takich objawów
Niebezpieczeństwo takich objawów
wzrasta u pacjentów
wzrasta u pacjentów
z niewydolnością
z niewydolnością
nerek
nerek
,
,
padaczką
padaczką
i
i
zapaleniem opon
zapaleniem opon
mózgowych.
mózgowych.
Najważniejszymi działaniami
Najważniejszymi działaniami
niepożądanymi penicylin są
niepożądanymi penicylin są
reakcje
reakcje
alergiczne
alergiczne
, których częstość
, których częstość
występowania i nasilenie (
występowania i nasilenie (
od
od
nieznacznych zmian skórnych aż do
nieznacznych zmian skórnych aż do
wstrząsu anafilaktycznego ze
wstrząsu anafilaktycznego ze
śmiercią włącznie
śmiercią włącznie
) zależą od
) zależą od
osobniczej predyspozycji, właściwej
osobniczej predyspozycji, właściwej
drogi podania oraz przeprowadzenia
drogi podania oraz przeprowadzenia
szczegółowego wywiadu.
szczegółowego wywiadu.
Stosowanie penicylin łącznie z
Stosowanie penicylin łącznie z
inhibitorami
inhibitorami
ß
ß
-laktamaz
-laktamaz
Kwas klawulanowy
Kwas klawulanowy
,
,
sulbaktam
sulbaktam
i
i
tazobaktam
tazobaktam
są
są
inhibitorami
inhibitorami
ß
ß
-laktamaz
-laktamaz
, które działają jedynie słabo
, które działają jedynie słabo
przeciwbakteryjnie jednak silnie hamują
przeciwbakteryjnie jednak silnie hamują
ß
ß
-laktamazy
-laktamazy
.
.
Nadają się one do łącznego podawania z
Nadają się one do łącznego podawania z
antybiotykami
antybiotykami
ß
ß
-laktamowymi
-laktamowymi
wrażliwymi na działanie
wrażliwymi na działanie
ß
ß
-laktamaz
-laktamaz
.
.
Przykłady preparatów:
Przykłady preparatów:
-
Augmentin, Amoksiklav
Augmentin, Amoksiklav
(amoksycylina + kwas
(amoksycylina + kwas
klawulanowy)
klawulanowy)
-
Unasyn
Unasyn
(ampicylina + sulbaktam)
(ampicylina + sulbaktam)
-
Tazocin
Tazocin
(piperacylina + tazobaktam)
(piperacylina + tazobaktam)
Preparaty
Preparaty
Benzylopenicylina
Benzylopenicylina
Crystapen
Crystapen
– ampułki 600 mg
– ampułki 600 mg
Penicillin
Penicillin
G Sodium – ampułki
G Sodium – ampułki
Penicillinum crystalisatum
Penicillinum crystalisatum
– ampułki
– ampułki
Penicillinum crystalisatum-Natrium
Penicillinum crystalisatum-Natrium
– ampułki
– ampułki
Benzylopenicylina prokainowa
Benzylopenicylina prokainowa
(dodatek
(dodatek
prokainy sprawia, że zastrzyk jest mniej
prokainy sprawia, że zastrzyk jest mniej
bolesny)
bolesny)
Benzylopenicylina prokainowa
Benzylopenicylina prokainowa
– substancja
– substancja
Novocin
Novocin
– ampułki
– ampułki
Penicillinum procainicum
Penicillinum procainicum
– ampułki
– ampułki
Benzylopenicylina benzatynowa
Benzylopenicylina benzatynowa
Debecylina
Debecylina
– ampułki
– ampułki
Retarpen
Retarpen
– ampułki
– ampułki
Tardocillin
Tardocillin
– ampułki
– ampułki
Fenoksymetylopenicylina
Fenoksymetylopenicylina
Ospen – tabletki powlekane
Ospen – tabletki powlekane
Oksacylina
Oksacylina
Oxacillin – iniekcje, kapsułki
Oxacillin – iniekcje, kapsułki
Ampicylina
Ampicylina
Ampicillin – fiolki
Ampicillin – fiolki
Amoksycylina
Amoksycylina
Amotaks
Amotaks
Apo-Amoxi
Apo-Amoxi
Duomox
Duomox
Hiconcil
Hiconcil
Novamox
Novamox
Ospamox
Ospamox
Amoksycylina + kwas klawulanowy
Amoksycylina + kwas klawulanowy
Amoclan
Amoclan
Amoksiklav
Amoksiklav
Augmentin
Augmentin
Curam
Curam
Taromentin
Taromentin
Forcid
Forcid
Ramoclav
Ramoclav
Mezlocylina
Mezlocylina
Baypen – iniekcje
Baypen – iniekcje
Piperacylina
Piperacylina
Piperacyllin - iniekcje
Piperacyllin - iniekcje
Cefalosporyny
Cefalosporyny
Jest to jedna z grup antybiotyków
Jest to jedna z grup antybiotyków
beta-laktamowych
beta-laktamowych
, półsyntetycznych,
, półsyntetycznych,
o szerokim spektrum działania
o szerokim spektrum działania
bakteriobójczego.
bakteriobójczego.
Są to pochodne kwasu
Są to pochodne kwasu
7-aminocefalosporynowego (7-ACA).
7-aminocefalosporynowego (7-ACA).
Po raz pierwszy
Po raz pierwszy
prekursory cefalosporyn
prekursory cefalosporyn
zostały
zostały
wyizolowane z hodowli grzyba
wyizolowane z hodowli grzyba
Cephalosporium
Cephalosporium
acremonium
acremonium
w
w
1948
1948
roku przez włoskiego
roku przez włoskiego
naukowca z Sardynii Giuseppe Brotzu.
naukowca z Sardynii Giuseppe Brotzu.
Mechanizm działania
Mechanizm działania
Cefalosporyny
Cefalosporyny
, tak jak wszystkie
, tak jak wszystkie
antybiotyki β-laktamowe, hamują
antybiotyki β-laktamowe, hamują
tworzenie mostków łączących
tworzenie mostków łączących
podjednostki
podjednostki
peptydoglikanu
peptydoglikanu
(
(
mureiny
mureiny
)
)
w integralną całość. Kowalencyjnie wiążą
w integralną całość. Kowalencyjnie wiążą
się z centrum aktywnym bakteryjnych
się z centrum aktywnym bakteryjnych
enzymów:
enzymów:
karboksypeptydazy
karboksypeptydazy
i
i
transpeptydazy,
transpeptydazy,
blokując ich działanie.
blokując ich działanie.
Hamują w ten sposób proces syntezy
Hamują w ten sposób proces syntezy
bakteryjnej ściany komórkowej.
bakteryjnej ściany komórkowej.
Podział i charakterystyka
Podział i charakterystyka
grup
grup
Cefalosporyny I generacji
Cefalosporyny I generacji
działają silniej na bakterie Gram-dodatnie
działają silniej na bakterie Gram-dodatnie
niż na Gram-ujemne. Są skuteczne w
niż na Gram-ujemne. Są skuteczne w
stosunku do
stosunku do
ziarenkowców:
ziarenkowców:
Streptococcus,
Streptococcus,
Staphylococcus
Staphylococcus
,
,
oraz
oraz
pałeczek
pałeczek
E. coli
E. coli
są nieaktywne w stosunku do pałeczek:
są nieaktywne w stosunku do pałeczek:
Pseudomonas aeruginosa
Pseudomonas aeruginosa
, pałeczek
, pałeczek
Salmonelli
Salmonelli
i bakterii z rodziny
i bakterii z rodziny
Proteus
Proteus
słabo przenikają do
słabo przenikają do
płynu mózgowo-
płynu mózgowo-
rdzeniowego
rdzeniowego
są oporne tylko na niektóre
są oporne tylko na niektóre
ß
ß
-laktamazy
-laktamazy
niektóre wchłaniają się z przewodu
niektóre wchłaniają się z przewodu
pokarmowego (np.
pokarmowego (np.
cefradyna, cefaleksyna
cefradyna, cefaleksyna
)
)
Wskazania kliniczne
Wskazania kliniczne
zakażenia pałeczką zapalenia płuc,
zakażenia pałeczką zapalenia płuc,
zakażenia bakteriami opornymi na
zakażenia bakteriami opornymi na
penicyliny,
penicyliny,
zapalenia dróg oddechowych,
zapalenia dróg oddechowych,
moczowych,
moczowych,
zakażenia pooperacyjne,
zakażenia pooperacyjne,
przypadki nadwrażliwości na
przypadki nadwrażliwości na
penicyliny.
penicyliny.
Przykłady:
Przykłady:
cefadroksyl (
cefadroksyl (
Biodroksil, Duracef, Tadroxil
Biodroksil, Duracef, Tadroxil
)
)
cefalorydyna
cefalorydyna
cefazolina
cefazolina
cefradyna (
cefradyna (
Tafril
Tafril
)
)
cefaglicyna
cefaglicyna
cefaleksyna (
cefaleksyna (
Cefaleksyna, Keflex
Cefaleksyna, Keflex
)
)
cefalotyna
cefalotyna
cefapiryna
cefapiryna
cefacetryl
cefacetryl
cefatril
cefatril
Cefalosporyny II generacji
Cefalosporyny II generacji
działają silniej na bakterie Gram-ujemne niż
działają silniej na bakterie Gram-ujemne niż
na Gram-dodatnie są skuteczne w stosunku
na Gram-dodatnie są skuteczne w stosunku
do ziarenkowców z rodzajów:
do ziarenkowców z rodzajów:
Streptococcus,
Streptococcus,
Staphylococcus, Neisseria, Moraxella
Staphylococcus, Neisseria, Moraxella
,
,
pałeczek:
pałeczek:
Haemophilus influenzae, E. coli
Haemophilus influenzae, E. coli
oraz
oraz
pałeczek beztlenowych
pałeczek beztlenowych
są nieaktywne w stosunku do
są nieaktywne w stosunku do
Pseudomonas
Pseudomonas
aeruginosa
aeruginosa
ani
ani
Gram-ujemnych
Gram-ujemnych
beztlenowców
beztlenowców
(wyjątek stanowi
(wyjątek stanowi
cefoksytyna
cefoksytyna
)
)
są bardziej oporne na działanie
są bardziej oporne na działanie
ß
ß
-laktamaz
-laktamaz
niż
niż
cefalosporyny I generacji
cefalosporyny I generacji
wiele z nich nie wchłania się z przewodu
wiele z nich nie wchłania się z przewodu
pokarmowego
pokarmowego
Wskazania kliniczne
Wskazania kliniczne
zakażenia bakteriami opornymi na
zakażenia bakteriami opornymi na
aminopenicyliny
aminopenicyliny
i u chorych
i u chorych
nadwrażliwych na te antybiotyki
nadwrażliwych na te antybiotyki
zakażenia dróg moczowych i rodnych,
zakażenia dróg moczowych i rodnych,
zakażenia dróg oddechowych,
zakażenia dróg oddechowych,
żółciowych,
żółciowych,
rzeżączka,
rzeżączka,
zapalenia wsierdzia,
zapalenia wsierdzia,
zakażenia pooperacyjne.
zakażenia pooperacyjne.
Przykłady:
Przykłady:
cefuroksym (
cefuroksym (
Biofuroksym, Plixym,
Biofuroksym, Plixym,
Tarsime, Xorim, Zinacef
Tarsime, Xorim, Zinacef
)
)
cefuroksym- aksetyl (zestryfikowana
cefuroksym- aksetyl (zestryfikowana
postać cefuroksymu- bardziej
postać cefuroksymu- bardziej
lipofilna- przeznaczona do podawania
lipofilna- przeznaczona do podawania
drogą doustną) (
drogą doustną) (
Bioracef, Ceroxim,
Bioracef, Ceroxim,
Novocef, Xorimax, Zamur, Zinnat
Novocef, Xorimax, Zamur, Zinnat
)
)
cefamandol (
cefamandol (
Mandol, Tarcefandol
)
cefaklor (
cefaklor (
Ceclor, Ceclor MR, Cek,
Ceclor, Ceclor MR, Cek,
Panclor, Serviclor, Vercef, Vercef MR
Panclor, Serviclor, Vercef, Vercef MR
)
)
cefonicid
cefonicid
ceforemid
ceforemid
cefotiam
cefotiam
cefprozil (
cefprozil (
Cefzil
Cefzil
)
)
cefoksytyna (
cefoksytyna (
Mefoxin
Mefoxin
)
)
cefotetan
cefotetan
Cefalosporyny III generacji
Cefalosporyny III generacji
wykazują szerokie spektrum działania
wykazują szerokie spektrum działania
są skuteczne w leczeniu zakażeń opornych
są skuteczne w leczeniu zakażeń opornych
na inne antybiotyki
na inne antybiotyki
działają one przede wszystkim na liczne
działają one przede wszystkim na liczne
bakterie Gram-ujemne, takie jak:
bakterie Gram-ujemne, takie jak:
Proteus,
Proteus,
Enterobacter, Providencia, Pseudomonas
Enterobacter, Providencia, Pseudomonas
aeruginosa, Neisseria gonorrhoea,
aeruginosa, Neisseria gonorrhoea,
Haemofilus influenzae, Klebsiella, E.coli,
Haemofilus influenzae, Klebsiella, E.coli,
nieco słabiej działają w stosunku do
nieco słabiej działają w stosunku do
rodzaju
rodzaju
Salmonella
Salmonella
i
i
Shigella
Shigella
cefalosporyny doustne nie działają na
cefalosporyny doustne nie działają na
Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter,
Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter,
enterokoki
enterokoki
i
i
beztlenowce
beztlenowce
działają słabiej na bakterie Gram-dodatnie niż
działają słabiej na bakterie Gram-dodatnie niż
cefalosporyny I generacji
cefalosporyny I generacji
i niektóre
i niektóre
penicyliny
penicyliny
większość przechodzi przez barierę
większość przechodzi przez barierę
krew-
krew-
mózg
mózg
i jest skuteczna w leczeniu
i jest skuteczna w leczeniu
zapalenia opon mózgowych
zapalenia opon mózgowych
wykazują znaczną oporność na
wykazują znaczną oporność na
β-laktamazy,
β-laktamazy,
oprócz cefalosporyn do podania doustnego,
oprócz cefalosporyn do podania doustnego,
które są oporne na wiele
które są oporne na wiele
β-laktamaz
β-laktamaz
bakteryjnych,
bakteryjnych,
wydalane są z moczem w postaci
wydalane są z moczem w postaci
niezmienionej
niezmienionej
Wskazania
Wskazania
Zastosowania kliniczne cefalosporyn III
Zastosowania kliniczne cefalosporyn III
generacji są bardzo szerokie
generacji są bardzo szerokie
.
.
Wskazania lecznicze to:
Wskazania lecznicze to:
zakażenia układu oddechowego, pokarmowego
zakażenia układu oddechowego, pokarmowego
zapalenia pęcherzyka żółciowego i dróg moczowych,
zapalenia pęcherzyka żółciowego i dróg moczowych,
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, skóry,
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, skóry,
tkanek miękkich, stawów, kości,
tkanek miękkich, stawów, kości,
zapalenie dróg rodnych,
zapalenie dróg rodnych,
zakażenia szpitalne,
zakażenia szpitalne,
rzeżączka, zwłaszcza oporna na penicylinę.
rzeżączka, zwłaszcza oporna na penicylinę.
Przykłady:
Przykłady:
cefotaksym (
cefotaksym (
Biotaksym, Rantaksym, Tarcefoksym
)
)
ceftriakson (
ceftriakson (
Biotrakson, Ceftriaxone, Oframax,
Biotrakson, Ceftriaxone, Oframax,
Tartriakson
Tartriakson
)
)
cefoperazon (
cefoperazon (
Biocefazon, Cefobid
Biocefazon, Cefobid
)
)
ceftyzoksym (
ceftyzoksym (
Epocelin
Epocelin
)
)
cefsulodyna
cefsulodyna
cefmenoksym
cefmenoksym
cefpiramid
cefpiramid
ceftazyd
ceftazyd
Cefalosporyny III generacji do stosowania doustnego:
Cefalosporyny III generacji do stosowania doustnego:
cefpodoksym (
cefpodoksym (
Orelox
Orelox
)
)
cefiksym (
cefiksym (
Suprax
Suprax
)
)
ceftibuten (
ceftibuten (
Cedax
Cedax
)
)
cefetamet
cefetamet
Cefalosporyny IV generacji
Cefalosporyny IV generacji
mają dużą biodostępność, przenikają do
mają dużą biodostępność, przenikają do
płynu
płynu
mózgowo-rdzeniowego
mózgowo-rdzeniowego
trzeba je podawać pozajelitowo (
trzeba je podawać pozajelitowo (
np.
np.
dożylnie
dożylnie
)
)
w pozycji 7α zawierają podstawnik
w pozycji 7α zawierają podstawnik
aminotioazolowy i ugrupowanie
aminotioazolowy i ugrupowanie
alkoksyiminowe co pogłębia ich działanie
alkoksyiminowe co pogłębia ich działanie
na bakterie Gram-ujemne
na bakterie Gram-ujemne
wykazują najszersze spektrum działania ze
wykazują najszersze spektrum działania ze
wszystkich grup cefalosporyn
wszystkich grup cefalosporyn
są oporne na
są oporne na
β-laktamazy
β-laktamazy
Wskazania
Wskazania
w przypadku oporności bakterii na inne
w przypadku oporności bakterii na inne
cefalosporyny
cefalosporyny
posocznica, zwłaszcza o etiologii P. aeruginosa,
posocznica, zwłaszcza o etiologii P. aeruginosa,
bakteriemie,
bakteriemie,
zakażenia u chorych z neutropenią,
zakażenia u chorych z neutropenią,
zakażenia dróg oddechowych,
zakażenia dróg oddechowych,
powikłane zakażenia dróg moczowych.
powikłane zakażenia dróg moczowych.
Przykłady:
Przykłady:
cefpiron
cefpiron
cefepim (
cefepim (
Maxipime
Maxipime
)
)
ceftan
ceftan
Cefalosporyny V generacji
Cefalosporyny V generacji
Przykłady:
Przykłady:
ceftobiprol
ceftobiprol
Działania niepożądane
Działania niepożądane
Cefalosporyny
Cefalosporyny
, zwłaszcza nowsze
, zwłaszcza nowsze
(II, III generacja) są stosunkowo mało
(II, III generacja) są stosunkowo mało
toksyczne. Mogą jednak wywołać reakcje
toksyczne. Mogą jednak wywołać reakcje
uczuleniowe takie jak
uczuleniowe takie jak
wysypki
wysypki
czy
czy
gorączka
gorączka
.
.
Po podaniu dożylnym lub domięśniowym
Po podaniu dożylnym lub domięśniowym
działają
działają
drażniąco na miejsce podania
drażniąco na miejsce podania
,
,
natomiast podane doustnie mogą wywołać
natomiast podane doustnie mogą wywołać
zaburzenia żołądkowo-jelitowe
zaburzenia żołądkowo-jelitowe
takie jak
takie jak
biegunki, nudności
biegunki, nudności
i
i
wymioty
wymioty
.
.
Niektóre cefalosporyny I generacji mogą
Niektóre cefalosporyny I generacji mogą
uszkadzać nerki
uszkadzać nerki
.
.
Interakcje cefalosporyn
Interakcje cefalosporyn
Antybiotyków tej grupy nie podaje się
Antybiotyków tej grupy nie podaje się
z:
z:
-
tetracyklinami
tetracyklinami
-
chloramfenikolem
chloramfenikolem
-
antybiotykami makrolidowymi
antybiotykami makrolidowymi
-
sulfonamidami
sulfonamidami
Podawane są niekiedy z
Podawane są niekiedy z
antybiotykami
antybiotykami
aminoglikozydowymi.
aminoglikozydowymi.
Farmakokinetyka
Farmakokinetyka
Z wyjątkiem
Z wyjątkiem
cefalosporyn
cefalosporyn
doustnych większość
doustnych większość
wchłania się z przewodu pokarmowego tylko w
wchłania się z przewodu pokarmowego tylko w
nieznacznym stopniu i dlatego muszą być
nieznacznym stopniu i dlatego muszą być
podawane domięśniowo lub dożylnie. Nawet w
podawane domięśniowo lub dożylnie. Nawet w
przypadku najnowszych cefalosporyn doustnych
przypadku najnowszych cefalosporyn doustnych
ich stopień wchłaniania z przewodu
ich stopień wchłaniania z przewodu
pokarmowego wynosi
pokarmowego wynosi
40-60%.
40-60%.
Cefalosporyny
Cefalosporyny
które nie zawierają żadnej grupy
które nie zawierają żadnej grupy
acetylowej,
acetylowej,
są eliminowane głównie w postaci
są eliminowane głównie w postaci
niezmienionej.
niezmienionej.
Wydzielanie następuje przez
Wydzielanie następuje przez
nerki
nerki
i
i
częściowo
częściowo
także
także
z żółcią
z żółcią
. Wydzielane do
. Wydzielane do
jelit
jelit
cefalosporyny
cefalosporyny
mogą wywoływać działania
mogą wywoływać działania
niepożądane w wyniku zaburzenia flory jelitowej.
niepożądane w wyniku zaburzenia flory jelitowej.
W przypadku
W przypadku
niewydolności nerek
niewydolności nerek
wydalanie
wydalanie
większości
większości
cefalosporyn
cefalosporyn
jest spowolnione.
jest spowolnione.
Cefamycyny
Cefamycyny
Jest to mała grupa antybiotyków
Jest to mała grupa antybiotyków
β-laktamowych
β-laktamowych
o tym samym
o tym samym
mechanizmie działania co penicyliny
mechanizmie działania co penicyliny
i cefalosporyny.
i cefalosporyny.
Działają bakteribójczo. Wytwarzane są
Działają bakteribójczo. Wytwarzane są
przez
przez
Streptomyces
Streptomyces
Głównym przedstawicielem tej grupy
Głównym przedstawicielem tej grupy
jest cefoksytyna (
jest cefoksytyna (
Mefoxin
Mefoxin
).
).
Cefoksetyna ma szeroki zakres działania
Cefoksetyna ma szeroki zakres działania
przeciwbakteryjnego, ale znacznie silniej
przeciwbakteryjnego, ale znacznie silniej
działa na bakterie Gram-ujemne.
działa na bakterie Gram-ujemne.
Jest stosunkowo oporna na działanie
Jest stosunkowo oporna na działanie
β-
β-
laktamaz
laktamaz
. Podstawowym wskazaniem dla
. Podstawowym wskazaniem dla
cefoksetyny są ciężkie zakażenia
cefoksetyny są ciężkie zakażenia
bakteriami
bakteriami
Gram-ujemnymi
Gram-ujemnymi
, zwłaszcza
, zwłaszcza
E.coli, Klebsiella
E.coli, Klebsiella
i
i
Proteus
Proteus
oraz
oraz
beztlenowcami
beztlenowcami
. Praktycznie nie działa na
. Praktycznie nie działa na
Pseudomonas aeruginosa
Pseudomonas aeruginosa
i na bakterie
i na bakterie
Gram-dodatnie.
Gram-dodatnie.
Jest podawana domięśniowo i dożylnie.
Jest podawana domięśniowo i dożylnie.
Karbapenemy
Karbapenemy
Są to półsyntetyczne antybiotyki
Są to półsyntetyczne antybiotyki
β-laktamowe
β-laktamowe
, pochodne tienamycyny
, pochodne tienamycyny
o bardzo szerokim zakresie działania
o bardzo szerokim zakresie działania
i dużej oporności na działanie
i dużej oporności na działanie
β-
β-
laktamaz
laktamaz
.
.
Zalicza się do nich:
Zalicza się do nich:
imipenem
imipenem
,
,
w połączeniu z cilastatyną
w połączeniu z cilastatyną
(Tienam)
(Tienam)
meropenem
meropenem
(Meronem)
(Meronem)
biapenem
biapenem
Mechanizm działania karbapenemów
Mechanizm działania karbapenemów
jest
jest
analogiczny do
analogiczny do
penicylin
penicylin
i
i
cefalosporyn
cefalosporyn
.
.
Charakteryzują się wyjątkowo
Charakteryzują się wyjątkowo
szerokim
szerokim
zakresem działania
zakresem działania
, które obejmuje
, które obejmuje
większość drobnoustrojów
większość drobnoustrojów
Gram-dodatnich
Gram-dodatnich
oraz bakterie
oraz bakterie
Gram-ujemne
Gram-ujemne
(włącznie z
(włącznie z
P.
P.
aeruginosa
aeruginosa
), a także
), a także
beztlenowce
beztlenowce
.
.
In vivo
In vivo
imipenem
imipenem
jest szybko inaktywowany
jest szybko inaktywowany
przez nerkową
przez nerkową
dipeptydazę
dipeptydazę
. Reakcji tej
. Reakcji tej
można zapobiec przez łączne podanie
można zapobiec przez łączne podanie
imipenemu
imipenemu
z inhibitorem dipeptydazy –
z inhibitorem dipeptydazy –
cilastatyną
cilastatyną
, która jednocześnie zmniejsza
, która jednocześnie zmniejsza
niebezpieczeństwo działania
niebezpieczeństwo działania
nefrotoksycznego
nefrotoksycznego
większych dawek
większych dawek
imipenemu.
imipenemu.
Zastosowanie:
Zastosowanie:
Karbapenemy
Karbapenemy
stanowią alternatywę dla
stanowią alternatywę dla
kojarzenia antybiotyków, które stosuje się
kojarzenia antybiotyków, które stosuje się
w
w
leczeniu interwencyjnym
leczeniu interwencyjnym
w ciężkich
w ciężkich
zakażeniach bakteryjnych lub przy
zakażeniach bakteryjnych lub przy
zakażeniach mieszanych.
zakażeniach mieszanych.
Działania niepożądane:
Działania niepożądane:
Są podobne jak po innych antybiotykach
Są podobne jak po innych antybiotykach
β-laktamowych
β-laktamowych
.
.
Rzadko stwierdza się
Rzadko stwierdza się
krzyżową rekcję
krzyżową rekcję
alergiczną
alergiczną
z penicylinami.
z penicylinami.
Monobaktamy
Monobaktamy
Do monobaktamów zalicza się m.in.:
Do monobaktamów zalicza się m.in.:
aztreonam (
aztreonam (
Azactam
Azactam
)
)
karumonam
karumonam
tigemonam
tigemonam
Monobaktamy różnią się zakresem działania od
Monobaktamy różnią się zakresem działania od
innych antybiotyków
innych antybiotyków
β-laktamowych.
β-laktamowych.
Działają silnie bakteribójczo w stosunku do
Działają silnie bakteribójczo w stosunku do
bakterii
bakterii
Gram-ujemnych
Gram-ujemnych
. Działają znacznie
. Działają znacznie
silniej niż cefalosporyny III generacji na
silniej niż cefalosporyny III generacji na
szczepy z rodziny
szczepy z rodziny
Enterobacteriaceae,
Enterobacteriaceae,
Pseudomonas aeruginosa, Neisseria
Pseudomonas aeruginosa, Neisseria
gonorrhoeae, Haemophilus influenze, Proteus,
gonorrhoeae, Haemophilus influenze, Proteus,
E.coli, Salmonella i Shigella.
E.coli, Salmonella i Shigella.
Nie działają na bakterie
Nie działają na bakterie
Gram-dodatnie
Gram-dodatnie
.
.
Monobaktamy charakteryzują się znaczną
Monobaktamy charakteryzują się znaczną
opornościąna działanie
opornościąna działanie
β-laktamaz.
β-laktamaz.
Z wymienionych monobaktamów najczęściej
Z wymienionych monobaktamów najczęściej
stosowany jest
stosowany jest
aztreonam
aztreonam
.
.
Wskazania:
Wskazania:
powikłane i niepowikłane zakażenia układu
powikłane i niepowikłane zakażenia układu
moczowego,
moczowego,
zakażenia dolnych dróg oddechowych,
zakażenia dolnych dróg oddechowych,
bakteriemia i posocznica,
bakteriemia i posocznica,
zakażenia skóry i tkanek miękkich,
zakażenia skóry i tkanek miękkich,
zakażenia wikłające gojenie ran pooperacyjnych,
zakażenia wikłające gojenie ran pooperacyjnych,
oparzenia i owrzodzenia,
oparzenia i owrzodzenia,
zakażenia jamy brzusznej,
zakażenia jamy brzusznej,
zakażenia w ginekologii,
zakażenia w ginekologii,
rzeżączka,
rzeżączka,
leczenie zakażeń w chirurgii,
leczenie zakażeń w chirurgii,
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
zakażenia kości i stawów.
zakażenia kości i stawów.
Działania niepożądane
Działania niepożądane
reakcje nadwrażliwości (anafilaksja, obrzęk
reakcje nadwrażliwości (anafilaksja, obrzęk
naczynioruchowy, skurcz oskrzeli)
naczynioruchowy, skurcz oskrzeli)
ze strony skóry (osutka, wybroczyny, świąd,
ze strony skóry (osutka, wybroczyny, świąd,
plamica)
plamica)
objawy hematologiczne zwiększenie
objawy hematologiczne zwiększenie
aktywności enzymów wątrobowych
aktywności enzymów wątrobowych
zapalenie wątroby
zapalenie wątroby
objawy ze strony układu pokarmowego
objawy ze strony układu pokarmowego
odczyny miejscowe (zapalenie żyły po
odczyny miejscowe (zapalenie żyły po
podaniu dożylnym, ból po podaniu
podaniu dożylnym, ból po podaniu
domięśniowym)
domięśniowym)
kandydoza pochwy
kandydoza pochwy