Modele zachowań 

wyborczych

Analiza motywów zachowań 

wyborczych

Wyborca jako element systemu 

politycznego (wyborczego)

    Wyborca

Wiedza

Emocje

Wartości

Potrzeby

     Przetwarzanie

Wejścia do 
systemu

- 
uwarunkowania, 
bodźce

      Wyjścia 
     z systemu 

     - zachowanie
      wyborcze

Konstytucja,
Ordynacja 
wyborcza

Programy

Wizerunki

Informacja i agitacja

Decyzja wyborcza

-Udział w głosowaniu

-Absencja wyborcza

-Oddanie nieważnego 
głosu

Kluczowe zmienne wpływające 

na decyzje wyborcze 

• zmienne socjologiczne – paradygmat 

(wzór) socjalno-strukturalny

• zmienne psychologiczne – 

paradygmat identyfikacji partyjnej 

• zmienne ekonomiczne – teoria 

racjonalnego wyboru

Podejście socjologiczne

• Status społeczny wyborcy – klasa, 

warstwa, zawód, pozycja 

ekonomiczna, styl życia

• Identyfikacja ze społeczną grupą 

przynależności (wspólnotą – rodzinną, 

lokalną, etniczną, religijną, interesu)

• Zmienne demograficzne – wiek, płeć, 

miejsce zamieszkania

• Nie wyjaśnia zmian preferencji

Polski wymiar podejścia 

socjologicznego (wybory 2007)

• Wykształcenie a preferencje partyjne:
- Wyższe – 52 proc. PO, 24 PiS, 11 LiD, 

6 PSL

- Podstawowe – PO 25; PiS 44; LiD 10; PSL 

11;

• Miejsce zamieszkania 
- Miasta powyżej 200 tys. – PO 51; PiS 27; 

LiD 13, PSL 3;

- Wieś – PO 28; PiS 38; LiD 10; PSL 17;

Polski wymiar podejścia 

socjologicznego

• Wiek
- 18-24 lata – PO 53; PiS 23; LiD 10; PSL 

6;

- Powyżej 60 lat – PO 27; PiS 42; LiD 17; 

PSL 7;

• Płeć
- Kobiety – PO 43; PiS 32; LiD 12; PSL 8;
- Mężczyźni – PO 39; PiS 32; LiD 13; 
- PSL 9;

Podejście psychologii 

społecznej

• Identyfikacja partyjna

• Pozytywne ustosunkowanie się emocjonalne 

wobec działań kandydata i partii

• filtr w odbieraniu określonych informacji

• Warunkowanie sposobu interpretowania wydarzeń 

i problemów 

• Trwałość postaw i mała podatność na zmiany 

(żelazny elektorat)

• Socjalizacja polityczna

• System wartości, poczucie alienacji politycznej, 

satysfakcja z życia, poziom lęku

• Krytyka – poparcie mechaniczne

Podejście ekonomiczne

• Teoria racjonalnego wyboru 
• Podejście problemowe
• Głosowanie retrospektywne
• Zachowanie wyborców jest racjonalne, 

głosując wyborca dokonuje celowego, 
świadomego wyboru – udziela poparcia 
kandydatowi lub partii, która 
przyniesie mu najwięcej korzyści.

Teoria racjonalnego wyboru 

A. Downsa 1957 r.

• Decyzję podejmują wyłącznie jednostki 

(samodzielnie)

• Jednostki są egoistyczne i racjonalne  

(kalkulacje osobistych interesów i potrzeb; 

potrafią uszeregować alternatywy 
 - maksymalizacja użyteczności wyboru)

• Preferencje jednostek są kompletne i 

stabilne 

• Racjonalność metodologiczna – jednostki 

posiadają wiedzę na temat dostępnych 

możliwości oraz konsekwencji pojęcia 

określonych decyzji

Głosowanie problemowe

• Konkretne rozwiązania problemów
• Specjalizacja partii
• Ostre spory
• Polaryzacja wyborców
• Najlepsza strategia – ogólny przekaz 

(cel), brak konkretyzacji sposobów 
rozwiązań

Głosowanie retrospektywne

• Podsumowanie kadencji – osiągnięcia 

i błędy

• Głosowanie oparte na portfelu
• Głosowanie zorientowane społecznie  

(socjotropiczne)
- ogólny stan gospodarki narodowej
- stan poszczególnych dziedzin życia 

społecznego i gospodarczego (np. 

ochrona zdrowia) 

Krytyka teorii racjonalnego 

wyboru

• Założenie, że wyborca jest 

wszechstronnie poinformowany 
– odebrał wszystkie informacje, 
zapamiętał je i wyciągnął logiczne 
wnioski – utopijne

• Wyborcy posługują się heurystykami 

– skrótami poznawczymi

Heurystyki polityczne

• Lubienia – ustosunkowanie afektywne do grup 

politycznych; partii lubianej przypisuje się poglądy 

zbliżone do własnych

• Równoważenia – wnioskowanie o trzecim fakcie 

 dwóch znanych

• Odbierania sygnałów – poleganie na opinii liderów 

i elit politycznych

• Zasługiwania – np. kandydat ma duże osiągnięcia 

w polityce, dlatego zasługuje na głos

• Dostępności – częściej omawiane w mediach fakty 

wywierają większy wpływ na ocenę zjawisk 

politycznych

• Stereotypowa – kandydatów ocenia się posługując 

się obiegowymi opiniami.

Marketingowy model zachowań 

wyborczych (B. Newman)

• Problemy i kierunki działań politycznych 

- program wyborczy

• Emocje – lubię, nie lubię, uczciwość, patriotyzm
• Wizerunek kandydata - rzeczywiste 

i wykreowane cechy kandydata;

• Bieżące wydarzenia – kampania wyborcza 
• Wydarzenia osobiste  - nagłośnione w kampanii
• Wyobrażenia społeczne - zaplecze społeczno-

polityczne 

• Problemy epistemiczne - ciekawość poznawcza 

wyborców

Marketingowy model zachowań 

wyborczych (B. Newman)

• Siedmiodomenowy model zachowań 

wyborczych jest przydatny w praktyce 
politycznej, ponieważ pozwala 
kandydatowi dowiedzieć się co i kiedy 
należy komunikować w swoim 
przekazie.

• Domeny wchodzą ze sobą w interakcje
• Rola mediów 
• Rola emocji (filtry)