Opinia publiczna(łac.
opinio - pogląd, mniemanie,
przekonanie)
Opinia publiczna(łac.
opinio - pogląd, mniemanie,
przekonanie)
We współczesnych społeczeństwach zachowania
ludzkie są określane nie tylko przez decyzje
indywidualne, lecz także w znacznej części przez
opinię publiczną, która wyraża się
w "ujawnianych postawach, poglądach i
przekonaniach środowiska wobec
zachowania się jego członków" (J.
Szczepański).
Jako zespół poglądów i przekonań oceniających,
dominujących w jakimś środowisku społecznym
lub
w całym społeczeństwie, opinia publiczna staje
się przedmiotem sondaży instytutów badania
opinii publicznej (np. w Polsce Ośrodek Badania
Opinii Publicznej - OBOP, Centrum Badania Opinii
Społecznej - CBOS).
W znaczeniu szerszym opinia
publiczna zawiera całość
,
poglądów
i stanowisk różnorodnych
organizacji,
, osób i
zorganizowanych grup, obejmujących
poszczególne sfery życia społecznego,
politycznego, gospodarczego itp.
W demokratycznych społeczeństwach
współczesnych o różnych systemach
światopoglądowych rozwijają się
rozmaite poglądy i oceny, dlatego też
opinia publiczna nie jest wielkością
jednolitą i trwałą, lecz zróżnicowaną i
zmienną. Odzwierciedla całość
reprezentowanych przez członków
społeczeństwa subiektywnych poglądów
i informacji na temat określonych
zjawisk życia społecznego.
W znaczeniu węższym opinia publiczna
jest to "wyraz autentycznych
przekonań
i ocen wartościujących członków
społeczeństwa, które mają wpływ na
jego porządek i kierownictwo" (J.
Messner).
Wszyscy członkowie społeczeństwa
mają prawo i obowiązek kształtowania
opinii publicznej i w ten sposób
przyczyniają się do wzrostu dobra
wspólnego. Poprzez opinię publiczną
są wywierane naciski na przywódców
państw, aby angażowali się w rozwój
poprawnych stosunków
międzynarodowych i prowadzili
politykę propokojową
Funkcja oceny i odpowiedzialności opinii
publicznej - zarówno w wymiarach
grupowych, państwowych i
międzynarodowych - jest niezmiernie ważna.
W niej bowiem ujawniają się wartości
dominujące we współczesnych
społeczeństwach, wartości wspólne dla ludzi,
będące podstawą powstawania więzi
społecznych, które z kolei sprzyjają procesowi
integracji grup społecznych, państw
i społeczności światowej.
Opinia publiczna spełnia także
ważną funkcję nacisku i kontroli
społecznej. Odnosi się ona
zarówno do zwykłych członków
grup poprzez mechanizmy represji
i sankcji, jak i szczególnie wobec
tych, którzy podejmują decyzje
i wprowadzają je w życie.
Wspólna dla pewnej grupy
postawa oceniająca w formie
opinii publicznej może zawierać
niekiedy elementy przesądów,
uprzedzeń, stereotypów, a nawet
wrogości i nienawiści.
W Orędziu papieskim z 1986 r. na Światowy
Dzień Środków Społecznego Przekazu mówi
się o olbrzymiej roli mass-mediów w
kształtowaniu opinii publicznej świata
poprzez konstruktywne wychowanie w duchu
pokoju. Należy w związku z tym
ukierunkować ludzi pracujących w środkach
społecznego przekazu tak, by formując
opinię publiczną uwrażliwiali ją na dobro
człowieka i na dobro wspólne oraz pobudzali
do angażowania się w pracę na rzecz
ludzkości.
Zuniformizowana i jednostronna informacja,
zależna od instytucji państwowych, uniemożliwia
wolny rozwój opinii publicznej i prawidłowy
kształt kultury politycznej. Im więcej jest różnych
"nośników opinii", które przeciwdziałają
jednostronnej koncentracji, tym większe szanse
ma obiektywizm w procesach informacyjnych.
Ważne jest, by w kształtowaniu opinii publicznej
miały swój udział niezależne od partii
politycznych grupy i siły, głoszące zgodny z
prawem naturalnym porządek wartości
Warunkiem rozwoju opinii publicznej jest nie
tylko dostęp do informacji, ale także możliwość
dialogu
i dyskusji w celu uniknięcia nieporozumień i
manipulacji oraz ugruntowania demokratyzacji i
uczestnictwa we wszystkich dziedzinach życia.
LITERATURA PODSTAWOWA:
1. Beata Ociepka – Opinia publiczna, [w:] B. Dobek-Ostrowska, J. Fras, B. Ociepka –
Teoria i praktyka propagandy, Wrocław 1997, s.64-83
2. Eugeniusz Młyniec – Opinia publiczna. Wstęp do teorii, Poznań – Wrocław 2002,
3. Zbyszko Melosik – Postmodernistyczne kontrowersje wokół edukacji, Poznań –
Toruń 1995,
4. Maciej Iłowiecki – Krzywe zwierciadło. O manipulacji w mediach, Lublin 2003,
5. Elliot Aronson – Człowiek istota społeczna, Warszawa 1995,
6. Henryk Mieczysław Kula – Propaganda współczesna. Istota – właściwości, 2005,
7. Anthony Pratkanis, Elliot Aronson – Wiek propagandy. Używanie i nadużywanie
perswazji na co dzień, Warszawa 2003,
8. Janusz Reykowski – Ukryte założenia normatywne jako osiowy składnik
mentalności,
[w:] Orientacje społeczne jako element mentalności, red. J. Reykowski,
K. Skarżyska, M. Ziółkowski, Poznań 1990,
9. Jadwiga Koralewicz, Marek Ziółkowski – Mentalność Polaków. Sposoby myślenia o
polityce i życiu społecznym w końcu lat osiemdziesiątych, Poznań 1990,
10. Ryszard Dyoniziak – Sondaże a manipulowanie społeczeństwem, Toruń 2004,
11. Claire M. Renzetti, Daniel J. Zurran – Kobiety mężczyźni i społeczeństwo,
Warszawa 2005
12. Tomasz Gabon-Klas – Media i komunikowanie masowe, Warszawa 2006
13. Antoni Sułek – Przygarść rozpraw o badaniach ankietowych, Warszawa 2001
14. Polska Europa Świat. Opinia publiczna w okresie integracji [red.] Zagórski
Krzysztof, Strzeszewski Michał, Scholar 2005
Kaczmarczyk S.: Badania marketingowe. Metody i techniki. PWE. W-wa
1995,
Kędzior Z., K.Karcz: Badania marketingowe w praktyce. PWE. W-wa 1996
Kuśmierski S.: Świadomości społeczna opinia publiczna propaganda. PWN.
W-wa 1987, ss. 47-139
Kuśmierski Stanisław, Teoretyczne problemy propagandy i opinii publicznej,
PWN, Warszawa 1980.
Markowski R. (red.): Wybory parlamentarne 1997. PAN ISP. W-wa 1999.
Mrozowski M.: Media masowe. Aspra-jr. W-wa 2001.
Ociepka B.: Opinia Publiczna w ;Dobek-Ostrowska B., J.Fras, B.Ociepka:
Teoria i praktyka propagandy. Wydawnictwo Uniw. Wrocławskiego. Wrocław
1997, ss. 64-83.
Raciborski Jacek, Polskie wybory: Zachowania wyborcze społeczeństwa
polskiego w latach 1989-1995, Scholar, Warszawa 1997.
Sitek W., Czy można przewidzieć? Socjologiczno-metodologiczne
doświadczenia polskich badań przedwyborczych. Ossolineum. Wrocław
1995;
Sułek A.: Sondaż polski. Wyd. IFiS PAN. W-wa 2001.
Szczupaczyński W (red.)., Elity: demokracja i wybory, Scholar, Warszawa
1993.
Masowe komunikowanie jest podstawą wyrażania
opinii publicznej, która może kształtować postawy,
przeświadczenia i inne stany subiektywne.
W definiowaniu opinii publicznej przez L. Doob'a
również doceniana jest ta strona psychologiczna, gdyż
opinia publiczna oddziaływuje na kształtowanie się
struktury postawy. W jego teorii funkcjonowały opinie
grupowe, które uzewnętrzniały się i w ten sposób
powstawała nowa - szersza pod względem treściowym
opinia. Nośnikami opinii publicznej są grupy społeczne
i one inicjują zaistnienie opinii publicznej. Od tego
miejsca rozpoczyna się proces opiniotwórczy
aktywizujący inne grupy społeczne.
W jego teorii funkcjonowały opinie grupowe,
które uzewnętrzniały się i w ten sposób
powstawała nowa - szersza pod względem
treściowym opinia. Nośnikami opinii publicznej
są grupy społeczne i one inicjują zaistnienie
opinii publicznej. Od tego miejsca rozpoczyna
się proces opiniotwórczy aktywizujący inne
grupy społeczne. Tak więc opinia publiczna
zaczyna być w stanie aktywnym. Doob w swoich
poglądach na opinię publiczną podkreślał
znaczenie i wpływ określonych sytuacji
społecznych, w których aktywnie funkcjonują
grupy, tak więc można uogólnić, że społeczne
usytuowanie grupy, jej struktura i wewnętrzna
organizacja oraz angażująca grupę sytuacja to
czynniki inicjujące aktywność opinii publicznej
.
E. Bogardus
opinia publiczna jest "produktem
dyskusyjnego procesu" i powstaje
ona jako efekt rozmów.
W. Lippmann, dostrzegł, że
opinia publiczna opisuje, ocenia,
komentuje rzeczywistość w sposób
stereotypowy, czyli poprzez
uproszczenie.
"opinia publiczna" i "opinia społeczna".
Wydaje się, że termin "opinia publiczna"
bardziej jest adekwatny.
To zainteresowana zbiorowość - czyli
publiczność jest obserwatorem zjawisk
społecznych, ona o nich dyskutuje i je
komentuje. Publiczność przygląda się
temu wszystkiemu, co dzieje się "na
scenie" polityki, kultury, życia
towarzyskiego.
opinia publiczna to swoista forma
świadomości społecznej, która z racji
swoich właściwości może być
aktywnym podmiotem społecznego
komunikowania się różnych
podmiotów współczesnej,
zmieniającej się rzeczywistości
gospodarczej, społecznej i politycznej
Tworzenie się opinii publicznej we
współczesnym znaczeniu
przypada na okres Oświecenia, a
kształtuje się do początków
dwudziestego wieku. Proces jej
kształtowania jest związany z
rozwojem demokracji i
parlamentaryzmu
W Stanach Zjednoczonych w roku 1935 powstał
Amerykański Instytut Opinii Publicznej w
Princeton założony przez socjologa i statystyka
George'a Horace Gallupa. Instytucja ta zaczęła
od 1936 roku przeprowadzać badania opinii
publicznej, zaprojektowane przez Gallupa i
nazwane jego imieniem (Gallup poll), dotyczące
opinii publicznej, oddziaływania reklamy i
czytelnictwa. Stała się wzorem dla innych
ośrodków i badań tego typu na całym świecie,
kładąc podwaliny pod współczesny marketing
polityczny. W Niemczech pierwszy instytut
badania opinii publicznej został założony przez
Elisabeth Noelle-Neumann w Allensbach,
znanego badacza opinii publicznej, twórcę
teorii "spirali milczenia".
W Europie sondaże opinii zaczęły
powstawać po drugiej wojnie światowej,
prowadzone zarówno instytucje przez
rządowe jak i prywatne.
W PRL niewiele było badań opinii
publicznej, rozwinęły się one po roku 1989.
W latach 1948-1956 władze zabraniały tego
typu badań, później były one prowadzone
tylko na pewne tematy i cenzurowane,
część badań była utajniona, powstawały na
zlecenie różnych organów władzy. Po stanie
wojennym powstało Centrum Badania
Opinii Społecznej. Jednak dopiero po roku
1989 pojawiły się sondaże czy prognozy
wyborcze dla partii i polityków, często
publikowane w środkach przekazu.
Pierwsze badania opinii publicznej
miały miejsce jeszcze przed Gallupem.
Sam Gallup wspomina w swej pracy o
sondażu, który zorganizował w 1883
roku Charles H. Taylor, wydawca
Boston Globe dla obliczenia
wstępnych wyników głosowania, by na
tej podstawie przewidzieć ostateczny
wynik wyborów.
W 1824 roku w Harrisburgu w Stanach
Zjednoczonych jedna z gazet
przeprowadziła "próbne głosowanie" w
wyborach prezydenckich. W czasie
pierwszej wojny znane było badanie
Lundeneena – ankieta o tym, czy Ameryka
ma przystąpić do wojny. Po wojnie długo
bardzo trafnie przewidywało zachowania
wyborcze badanie pisma Literary Digest,
zwracające się do miliona swoich
czytelników, aż do "wpadki" w 1936 roku,
gdy wygrał Franklin D. Roosevelt, a nie,
zgodnie z wynikami badania, Alfred R.
Landon. Trafnie za to i dość dokładnie, bo
z błędem 5-procentowym, wybór
Roosevelta przewidział George Gallup.
Gallup zastosował tu technikę doboru
grupy reprezentatywnej - wybrał takie
osoby, które reprezentują w miarę
dokładnie cechy danego społeczeństwa i to
w takich samych proporcjach, w jakich
występują w całej populacji. Wcześniej
sądzono, że im większej liczbie osób zada
się pytanie, tym bardziej prawdopodobne
będą uzyskane odpowiedzi. Takie nowe
podejście oznacza, że zamiast milionom
osób wystarczy zadać pytanie małej, ale
odpowiednio dobranej grupie - w
przypadku takiego kraju jak Polska około
tysiącu osób.
Komunikacja polityczna to
proces wzajemnych
oddziaływań informacyjnych
pomiędzy podmiotami polityki
połączonymi relacjami władzy,
walki i współpracy. W państwie
niedemokratycznym
komunikacja polityczna
przebiega w inny sposób w
państwie demokratycznym
Obudzenie opinii
publicznej
Sondujący reakcję
tzw. balon informacyjny
Teoretyczne podejście w aspekcie
socjologicznym, które analizuje istotę
komunikacji społecznej, gdzie opinia
publiczna traktowana jest jako ogniwo w
łańcuchu wymiany treści musi dodatkowo
uwzględniać również taki współczesny
fenomen jakim jest public relations.
Powstała w ten sposób triada : opinia
publiczna - środki masowego przekazu -
public relations uzmysławia nam jak bardzo
te zagadnienia są inspirujące dla
wypracowania modelu, który zobrazuje nam
tą problematykę.
Opinia publiczna może być rozumiana
jako reakcja zbiorowości ludzkich na
działania polityczne, jako wyrażany
publicznie stan świadomości owych
zbiorowości. Dotyczy spraw ważnych dla
społeczeństwa, często kontrowersyjnych.
Jest zmienna, może ulec zmianom nawet
w krótkim okresie czasu. W rozumieniu
potocznym reakcja czy świadomość jest
utożsamiana z wyrażającymi ją ludźmi i
mówi się "reakcja opinii publicznej",
"stanowisko opinii publicznej". W takim
rozumieniu opinia publiczna to po prostu
społeczeństwo, jego część dorosła,
posiadająca prawa wyborcze, aktywna
politycznie.
Opinia publiczna zwiększa poczucie
więzi politycznej, co stanowi
podstawę do kształtowania się
elektoratów wyborczych. Osoby
wyrażające podobne opinie skupiają
się wokół symboli, poglądów, wartości
– są podatne na wyrażenie poparcia
dla polityków głoszących podobne
poglądy.
przykład zastosowania – metody
badania opinii publicznej
Co myślą Białostoczanie? Będą badania
opinii publicznej
W przyszłym roku do mieszkań wielu z nas mogą
zapukać ankieterzy i zapytać, co sądzimy o
planach miasta. Będziemy pytać, jak mieszkańcy
postrzegają różne plany i propozycje miasta -
mówi Urszula Sienkiewicz, rzeczniczka urzędu
miejskiego.
- Czy według nich, jakieś sprawy powinny być
priorytetowe w mieście, a które mogą jeszcze
trochę poczekać.
Od przyszłego roku miasto ma zamiar
przeprowadzać badania opinii społecznej. Chce w
ten sposób dowiedzieć się, co ludzie sądzą o
zamierzeniach i poczynaniach naszych władz.
Będzie to pierwsza tego typu próba zasięgania
opinii wśród mieszkańców miasta.
Badania będą z różnych dziedzin. W zależności od tego, co
się będzie w mieście działo, możemy być pytani np. o plany
dotyczące konkretnych inwestycji w mieście, imprez
kulturalnych czy spraw społecznych.
- Chcemy w ten sposób dowiedzieć się, jakie są oczekiwania
mieszkańców na kolejne dwa lata kadencji Na razie miasto
planuje przeprowadzać takie badania dwa lub trzy razy w
roku. Ich wyniki mają być publikowane na stronie
internetowej magistratu, by wszyscy zainteresowani mogli
się z nimi zapoznać.
Aby wyniki były jak najbardziej wiarygodne, magistrat chce,
aby przeprowadzaniem badań zajęli się fachowcy.
- Najprawdopodobniej na początku przyszłego roku będzie
ogłoszony przetarg na tego typu usługi.
Pomysł na przeprowadzenie takich badań jest bardzo dobry.
Szczerze mówiąc, od dawna o tym myślałem. Jest to ważne z
dwóch powodów. Po pierwsze, powstanie w ten sposób
socjologiczna dokumentacja tego, co się w mieście dzieje,
taka kronika miasta. Po drugie, to będzie prawdziwy
kontakt z mieszkańcem, choć dość suchy, bo przez ankietę.
Ale nie ulega wątpliwości, że to nawiązanie nici
porozumienia między władzą a białostoczanami.
Podsumowanie najistotniejszych
kwestii z zakresu formułowania
opinii publicznej
Opinia publiczna to zbiór poglądów
wyrażanych przez znaczna część społeczności,
dotyczących określonego zagadnienia, które
stało się tematem dyskusji w społeczeństwie.
W publicznej dyskusji wyłania się zazwyczaj
jakieś stanowisko przeważające.
Gdy opinie ludzi są bardzo rozbieżne, mówimy,
że opinia publiczna na dany temat się
jeszcze nie ukształtowała.
Za głos opinii publicznej uważa się bowiem
opinię znaczącej większości, często może ona
ulec zmianom nawet w krótkim okresie czasu
Sposoby badania opinii publicznej
Sondaż to sposób badania opinii przy pomocy
wywiadów z konkretnymi ludźmi, z
wykorzystaniem ankiet.
Ankieta - to specjalnie dobrany zestaw pytań
zadawany osobie określanej mianem
respondenta.
Badania obejmują tylko pewną część
społeczeństwa
określaną jako próba reprezentacyjna.
Dzięki badaniom opinii publicznej nie
uzyskujemy wiedzy na temat faktów, ale na
temat sądu o nich.
Zasady konstruowania ankiet
W ankiecie należy unikać wszystkiego,
co nie jest konieczne ze względu na
cele jakie
chcemy osiągnąć przy jej pomocy.
Powinna być możliwie krótka i
zredagowana w przejrzysty sposób
Ankieta powinna zawierać:
informację o tym, kto przeprowadza
ankietę,
zwięzłą informację o celu ankiety,
pytania:
1. dotyczące badanego problemu,
2. odnoszące się do respondenta,
3. instrukcje dotyczące tego jak
odpowiadać na poszczególne
pytania.
Pytania powinny być tworzone na
podstawie znajomości problemów
których dotyczą dla każdej osoby
udzielającej odpowiedzi na
ankietę i to w ten sam sposób, nie
powinny być sugestywne,
dwuznaczne.
Istnieją trzy rodzaje pytań:
a) zamknięte - odpowiedzi trafiają w przewidziane
przez pytającego możliwości np.
Z kim najczęściej spędzasz wolny czas:
1. z rodziną,
2. kolegami z klasy,
3. kolegami z podwórka.
(Wyszczególnione możliwe odpowiedzi nazywane
są kafeterią.)
b) półotwarte - jeśli pytanie kończy się
możliwością całkowicie swobodnej odpowiedzi,
c) otwarte - całkowita swoboda odpowiedzi
np. Jakie filmy najbardziej
lubisz?...................................
Ważna jest kolejność pytań,
pierwsze powinny być zamknięte,
dotyczące problemów oczywistych
i budzących pozytywne odczucia.
Należy je uszeregować zgodnie z
następującymi regułami
p. łatwe przed trudnymi,
ogólne przed szczegółowymi,
p. dotyczące respondenta zawsze powinny
być na końcu,
w pierwszej kolejności p. dotyczące
świadomości istnienia problemu
(np. Czy wie Pan/Pani kto w gminie zajmuje
się usuwaniem odpadów), następnie p. o
zachowanie respondenta związane z tym
problemem (np. czy korzysta Pan/Pani z
usług tych firm ),
na końcu p. o nastawienie do problemu
(np. czy Pana /Pani zdaniem dobrze spełniają
one swoją rolę?)
Pytania dotyczące respondenta np. o jego
wiek,
wykształcenie,
zarobki
zawsze muszą być na końcu ankiety.
Przeprowadzić badanie opinii publicznej przy
pomocy ankiety możemy w dwojaki sposób.
Można przygotować odpowiednią ilość
egzemplarzy ankiety, rozdać je badanym osobom,
odebrać wypełnione. Mogą także ankieterzy
(osoby przeprowadzające ankietę) posługując się
formularzem ankiety zadawać wybranym osobom
pytania i samodzielnie zaznaczać wybrane
odpowiedzi. Ten sposób pozwala ankieterowi
wyjaśnić od razu wszelkie wątpliwości jakie
mogą się pojawić u respondenta.
Po przeprowadzeniu ankiety należy opracować
jej wyniki. Polega to na ustaleniu jak najczęściej
odpowiadali na poszczególne pytania
respondenci, a następnie wyciągnięcie na tej
podstawie pewnych uogólnień
W 1992 r. w Wielkiej Brytanii wybuchł
gigantyczny skandal. Sondażownie
przewidywały w wyborach parlamentarnych 2-
procentowe zwycięstwo Partii Pracy.
Tymczasem wygrali – i to aż 8 procentami
– konserwatyści. Przywiązani do demokracji
Brytyjczycy uznali, że jest ona zagrożona. Do
zbadania skandalu powołano specjalną
parlamentarną komisję. Miesiącami, przy
udziale najwybitniejszych ekspertów,
z chirurgiczną precyzją badano popełnione
błędy. Naukowcy opisywali drobiazgowo, punkt
po punkcie, wszystkie przyczyny pomyłki.
W efekcie skandal do dziś się nie powtórzył i
w kolejnych wyborach prognozy były zbliżone do
prawdziwych wyników.
Kampania reżyserowana przez
sondażownie
„Nie załamuj się… Może i przegrałeś wybory…
Ale nadal jesteś liderem sondaży!” – taki
komiks robił furorę w internecie. Kampanie
prezydencka i parlamentarna obfitowały
w dziwne wydarzenia, Wiele wskazuje, że
w czasie jej trwania sztucznie wylansowani
przez ośrodki zostali aż dwaj z głównych
pretendentów: Tusk i Cimoszewicz.
Podstawowe zagadnienia etyki
( w kontekście badania opinii i
nie tylko)
Etyka – to nauka o moralności,
ogół ocen i norm
moralnych
przyjętych w danej
społeczności.
Etyka normatywna
Tworzy optymalne modele postepowania,
system norm według których powinien
zachowywać się człowiek
Kształtuje uporządkowany zespół zasad
postępowania obowiązujący daną grupę:
ujęcie aksjologiczne – wartości
ujęcie deontologiczne - powinności
Filozofowie o etyce
Według Sokratesa
nadanie etycznego wymiaru życiu
stanowi podstawową powinność
człowieka
„prawdziwe szczęście osiąga się tylko
przez czyn etyczny, który nie zmienia
znaczenia w miarę upływu lat i
przynosi długotrwały pożytek”
Według Seneki
„najmniej się działa tym, co się
mówi,
więcej tym co się robi, ale
najwięcej tym, kim się jest”
Kodeks etyczny
Opisuje wzór roli pracownika, styl
realizacji powierzonych mu zadań
Odnosi się do wewnętrznych
standardów powstałych w oparciu o
wyznawane zasady i cenione
wartości
Powinien akcentować troskę o
dobro publiczne a nie o interesy
grupy, której dotyczy
Misja instytucji – etyczny
wymiar istnienia
Misja instytucji dotyczy najogólniej
pojętego sensu jej istnienia
obejmuje: cele, wartości, standardy
zachowań, kierunki rozwoju i obszary
działania
Misja stanowi wyrazisty przekaz,
uwiarygadniający jej funkcjonowanie i
rolę jaką ma do spełnienia w środowisku