Psychoterapia 

Stosując  określenie  formy  oddziaływania  stosuje  się  je  w  sposób  zamierzony  i 

świadomy. 

Metody pomocy psychologicznej: 

Poradnictwo  psychologiczne-  najczęstsza  forma  pomocy  psychologicznej  stosowana  poza 
psychoterapią  -  counseling-  powszechna  •  zwłaszcza  w  Stanach  Zjednoczonych  i  Wielkiej 
Brytanii. Jest to pomoc osobom zdrowym w poradzeniu sobie z bieżącą trudną sytuacją, której 
oni sami rozwiązać nie mogą. Czyli muszą być spełnione następujące warunki, żebyśmy mogli 
powiedzieć,  że  tej  osobie  jest  potrzebny  counseling:  l-osoba  taka  nie  może  być  chora  w 
rozumieniu  klasyfikacji  chorób  i  zaburzeń,  z  jednym  wyjątkiem,  że  poradnictwo 
psychologiczne  najczęściej  jest  stosowane  wobec  osób  chorych  na  choroby,  które  nie  są 
psychicznymi  zaburzeniami.  Oznacza  to,  że  problem  bieżący  nie  jest  bezpośrednią 
przyczyną.... osób, które mają jakby inny rodzaj choroby czy inwalidztwa (np.: 
osoby, które utraciły zdolność chodzenia, widzenia itd.) i fakt zaistnienia choroby sprawia, że 
oni  nie  mogą  rozwiązywać  problemów  natury'  psychologicznej  w  swoim  codziennym 
funkcjonowaniu.  Czyli  zasada:  NIE  MA  ZABURZEŃ  PSYCHICZNYCH.  2-jest  łatwy'do 
zakwalifikowania czynnik, który sprawił, że powstał aktualny problem pacjenta; ten problem 
może  być  bardzo  różny,  najczęściej  jest  on  stosunkowo  jasny  do określenia  np.:  lęk  dziecka 
przed  chodzeniem  do  szkoły,  tzw.  fobia  szkolna-  niektóre  postaci  fobii  szkolnych  są 
klasyfikowane jako zaburzenia mieszczące się w kategorii zaburzeń psychicznych , ale bardzo 
często  jest  to  wynik  określonego  zdarzenia  bądź  pewnej  sytuacji  w  szkole,  w  środowisku 
rodzinnym.  Najczęściej  mówi  się,  że  poradnictwo  psychologiczne  to  jest  metoda  pomagania 
ludziom , którzy znajdują  się w etapie kryzysu rozwojowego. Kryzys rozwojowy  łączy  się z 
pojęciem rozwoju, z przechodzeniem z fazy do fazy rozwojowej. Każdy okres przejścia np.: 
faza przejścia z okresu dziecięcego do wczesnej młodzieńczości, okres adolescencji i przejście 
do  okresu  wczesnej  dorosłości,  tzw.  kryzys  wieku  średniego,  -tzw.  kryzys  związany  z 
przejściem od aktywności zasadowej na czas emerytury, -kryzys związany ze zmieniającą się 
rodziną-  dzieci  dorastające  i  opuszczające  dom,  śmierć  jednego  ze  współmałżonków  itd. 
Każdy  najzdrowszy  człowiek  reaguje  na  te  kryzysy  albo  lękiem,  albo  depresja,  najczęściej 
jednym i drugim co skutkuje w efekcie tym, że ma poczucie, że nie potrafi rozwiązać tego co 
stoi na przeszkodzie w tej chwili dalszego funkcjonowania. 

Jeżeli  tak  to  poradnictwo  psychologiczne  składa  się  z  następujących  etapów  procesu 

udzielania pomocy: 

1-  musi  być  zidentyfikowany  problem,  na  czym  on  polega-  to  może  być  objaw  taki  jak  lęk, 

depresja,  bezsenność,  smutek,  spadek  aktywności,  ale  też  nieumiejętność  znalezienia  sobie 
pracy,  czy  nieumiejętność  przystosowania  się  do  warunków  szkolnych,  nieumiejętność 
wykonywania bieżących zadań, które wynikają z obowiązków rodzinnych, zawodowych. 

2- znalezienie czynników, które podtrzymują utrzymywanie się tego problemu, te czynniki są 

bardzo wielorakie, najczęściej są kontekstualne tzn. nie są ulokowane w jednostce, one są 
ulokowane w kontekście społecznym, w którym dana jednostka funkcjonuje np.: to może 
być interakcja paskudnego nauczyciela ze zbyt wrażliwym uczniem, lub np.: 

rozwód  rodziców,  zmiana  miejsca  pracy,  która  stawia  nie  tyle  nowe  wymagania,  którym 
jest w stanie podołać, ale fakt poprzedniego doświadczenia, które może się kojarzyć z nową 
pracą,  sprawia,  że  nie  radzimy  sobie  z  rozwiązaniem  danej  kwestii.  Rola  poradnictwa  po 
zidentyfikowaniu  tych  czynników,  które  podtrzymują  problem  to  jest  zaproponowanie 
takich  działań,  które  maja  usunąć  przy  czyny  ^utrwalania,  utrzymywania  istnienia 
niemożności. 

Na ogół taka forma pomocy jak poradnictwo psychologiczne sprowadza się do znalezienia 
bardzo konkretnych zachowań czy zmian, które są do zrealizowania w krótkim czasie, one 

muszą  być  konkretne  i  wykonalne.  3-  to  musi  przynieść  szybki  efekt,  ludzie  muszą  mieć 
wzmocnienia, muszą wiedzieć, że to 

działa. Mądrość psychologa w tej sytuacji polega na tym, żeby wspólnie ze swoimi 

klientami wymyślił takie działanie, które da efekt. 

Jeżeli mówimy o poradnictwie w stosunku do osób, które utraciły coś (zdrowie itp.) to tu 

też jest ta sama zasada. Oczywiście nie wyleczymy człowieka w takim sensie, że on odzyska 
np.:  sprawność  kończyn  dolnych  po  urazie  kręgosłupa,  ale  możemy  mu  znaleźć  jakby 
przeformułowanie pewnych celów, zadań życiowych takich, które będą dostosowane do jego 
kalectwa czyjego niepełnosprawności. 
Interwencja  kryzysowa-  stosuje  -się  wobec  osób,  które  nie  mają  problemów  rozwojowych, 
tylko u których w życiu wydarzyło się coś ekstra traumatycznego, co się wydarzyło w sposób 
niespodziewany,  zaburzyło  ich  dotychczasowe  widzenie  sensu  życia,  albo  pozbawiło 
możliwości  jakichś.  Takie  reakcje  występują  najczęściej  w  wyniku  kataklizmów  (powódź, 
pożar  itp.)-  tego  często  doświadczają  strażacy,  policjanci  itp.  takie  wydarzenia  wzbudzają 
ogromne  napięcie  emocjonalne,  paraliżują  możliwość  działania  z  jednej  strony,  a  z  drugiej 
strony pozostawiają taki efekt, że myśli nawracające, wspomnienia, bezsenność itp. 
Reakcje  kryzysowe,  wobec  których  interwencja  kryzysowa  jest  metodą  z  wyboru  pomocy 
psychologicznej, to są też takie kiedy mamy do czynienia z ostrymi kryzysami np.; 
małżeńskimi,  rodzinnymi,  zawodowymi  (strata  pracy).  Interwencja  kryzysowa-  umiejętność 
poradzenia  sobie  pacjentowi  z  bardzo  silnymi  emocjami,  które  zostały  wywołane  faktem, 
zdarzeniem traumatycznym. To polega głównie na uwolnieniu. Z jednej strony takie zdarzenie 
traumatyczne sprawia, że takie przeżycia są bardzo silne, ale one są natychmiast równocześnie 
blokowane,  one  są  tak  silne,  że  właściwie  odcinają  świadomość  od  rozpoznawania.  Główna 
metoda  interwencji,  pomocy  w  sytuacji,  reakcji  kryzysowej  jest  odtworzenie  przeżycia- 
przeżycie jeszcze raz, tym razem świadome w towarzystwie osoby, do której ma się zaufanie i 
w której się ma oparcie- musimy się z tą sytuacją oswoić. 
Wsparcie  społeczne  albo  psychospołeczne-  bardzo  wielu  ludzi  doświadcza  różnych  strat, 
problemów  życiowych,  chorób,    defektów  związanych  z  chorobami  albo  funkcjonowaniem 
społecznym  doświadcza  bardzo  wielu  ograniczeń  w  swoim  własnym  domu-  jest  wiele  ludzi 
(dotyczy to zwłaszcza osób chronicznie chorych), którzy w wyniku zmian zachodzących pod 
wpływem  procesu  chorobowego  maja  bardzo  ograniczone  możliwości,  często  są  skazani  na 
pomoc  innych  itp.  tacy  ludzie  są  niezwykle  samotni,  mają  poczucie  bezradności,  bezsensu. 
Dla  wielu  tych  ludzi  jedyną  formą  pomocy  jest  zmniejszenie  negatywnych  konsekwencji 
zdarzeń-  poprzez  danie  im  wsparcia  psychicznego,  społecznego,  stworzenie  im  warunków 
takich, żeby oni nie byli sami, żeby mieli poczucie przynależności, poczucie tożsamości (że ja 
jestem  najważniejszy,  odrębnym,  inny  itd.)  potrzeba  przynależności  (ludzie  upośledzeni  w 
jakichś  sposób,  tacy  którzy  mają  zmniejszone  możliwości  realizowania  ich  potrzeb  muszą, 
żeby ich życie miało sens, żeby żyć z satysfakcją, znaleźć takie warunki, które przynajmniej w 
ograniczonym stopniu dadzą mu okazję do doświadczenia tego, że oni są ważni, potrzebni, że 
przynależą , że są użyteczni itd.) Najczęstszą formą organizowania pomocy poprzez wsparcie 
społeczne  jest  organizowanie  tzw.  grup  samopomocy-  te  grupy  bardzo  często  są  inicjowane 
przez  profesora,  asystentów  psychologów,  lekarzy.  Ludzie  uczestniczący  w  tych  grupach 
wchodzą  w  małą  społeczność  dając  sobie  doświadczenia  wzajemne,  dają  to  sobie  poczucie 
wsparcia,  czasem  fizyczną  pomoc  np.:  jeżeli  mam  bezwładne  ręce  to  przynajmniej  mogę 
kogoś wysłuchać itp. 
Psychoedukacja-  tu  ludzi  uczymy,  dostarczamy  im  wiedzy  potrzebnej  do  tego,  żeby  oni  tę 
wiedzę  wykorzystywali  w  rozwiązywaniu  swoich  problemów,  które  niesie  im  życie. 
najczęstszą formą w psychoedukacji są ...........edukacyjne dla rodzin osób chorych na 
poważne  zaburzenia  psychiczne,  ale  też  somatyczne.  Mianowicie  wzięło  się  to  stąd  ,  że 
Anglicy zauważyli, że ilość nawrotów i powrotów schizofrenii mierzonej ilością powrotów do 
szpitala psychiatrycznego jest bardzo ściśle związana z jakością i ilością emocji ujawnianych 

w  rodzinie,  zwłaszcza  emocji  krytycznych,  albo  emocji,  które  się  wiązały  z 
nadopiekuńczością,  z  pozbawieniem  człowieka  stanu  działalności.  W  oparciu  o  takie 
obserwacje  zaczęli  myśleć  o    metodach,  które  by  miały  doprowadzić  do  zmniejszenia 

poziomu  intensywności  tych  uczuć  ujawnianych  w  związku  z  chorobą  członka  rodziny 
chorego  na  schizofrenię.  Zaczęto  poszukiwać  jakie  rodzaje  informacji  przekazywane 
.............mogą..............: - okazało się, że podstawową ważną informacja jest nauczenie 

członków  rodzin  psychopatologii;  np.:  w  depresji  endogennej  chory  ma  poczucie  ,  że  jest 
ciężarem  dla  rodziny,  a  rodzina  stara  się  nim  jak  najlepiej  opiekować,  zajmować,  przytulać 
itd., to taki  chory  widząc,  że  oni  tyle  wysiłku  w  to  wkładają,  bo  i  rezygnują  z  czegoś,  są  z-
męczeni,  ma  poparcie  swojego  myślenia  \v  tym  co  widzi  i  ta  osoba  zaczyna  sobie  obwiniać 
jeszcze mocniej, bo ma przykłady. Informacja o tym, że chory na depresję ma takie objawy, to 
wcale  nie  oznacza,  że  musimy  coś  z tym  zrobić:  ani  go  pocieszać,  ani  odwracać  uwagę,  ani 
być  z  nim-  najlepiej  żyć  swoim  życiem,  a  chorobą  niech  się  zajmie  doktor,  psycholog. 
Informacja zapobiega nawrotowi choroby, bo widzą jakie mogą być objawy nawrotu choroby 
i  takie  osoby  szybciej  trafiają  do  lekarza  i  dostana  środki  zapobiegające  rozwojowi  tej 
choroby.  Psychoedukacja  dotyczy  też  rodziców  dzieci,  które  mają  problemy  szkolne, 
rozwojowe.  Dlaczego  ta  edukacja  nazywa  się  „psycho"?  Ta  edukacja  odbywa  się  nie  tylko 
poprzez  dostarczanie  informacji  ,  ale  też  poprzez  poruszanie  emocji,  dostarczenie  wiedzy 
poruszając  emocje.  Jeżeli  mówimy  o  grupach  psychoedukacyjnych  dla  osób  z  rodzin...  to 
wtedy  nie  lekarz  jest tym,  który  daje  wiedzę,  ale to  są  członkowie  rodzin,  oni  opowiadają  o 
własnych przeżyciach, co przeżyli w relacjach ze swoim chorym synem, ojcem itd. informacja 
członka rodziny jak bardziej przekonywująca, bo widać, że on wie o czym mówi, bo on tego 
doświadczył, jeżeli jemu to wyszło to znaczy, że to ma sens. 

Rehabilitacja i resocjalizacja- przywracanie pewnych umiejętności, które człowiek stracił w 
wyniku  czegoś.  Klasycznym  przykładem  rehabilitacji  jest  rehabilitacja  neuropsychologiczna, 
która najczęściej jest stosowana wobec osób z różnego rodzaju ubytkami mózgowymi i wraz z 
tymi ubytkami  są utracone pewne  funkcje  za które odpowiadają dane ośrodki  mózgowe  np.: 
mowa,  niedowłady  itd.  Neuropsychologowie  znaleźli  wspaniałe  metody  uruchamiania  tych 
samych  funkcji poprzez  inne obszary  mózgu (niektóre funkcje  mogą  być przechowane przez 
inne  części  mózgu).  Rehabilitacja  oznacza  nie  tylko  takie  czynności  jak  uczenie.  Bardzo 
często  ludzie  w  wyniku  zdarzeń  życiowych  utracili  umiejętność  wykonywania  pewnych 
czynności  ,  zachowań.  Przykładem  rehabilitacji  psychiatrycznej  jest  trening  umiejętności 
społecznych gdzie wiadomo, że choroba schizofrenia powoduje utratę tego co wymagane jest 
od  człowieka,  począwszy  od  ubierania,  zakupów,  przygotowywania  posiłków.  Rehabilitacja 
polega na uczeniu człowieka odzyskiwania tych wszystkich umiejętności, które są potrzebne. 
Resocjalizacja  jest  troszkę  inna,  ale  ma  to  samo  założenie:  próbujemy  nauczyć  pewnych 
umiejętności  podstawowych  człowieka,  który  albo  się  nie  nauczył  w  wyniku  procesów 
rozwojowych takich jak np.: 
przestrzeganie  norm,  rozumienie  tego  co  znaczy  „nie  zabijaj,  nie  kradnij"  itd.  ,  albo  utracił 
umiejętności  w  wyniku  oddziaływań  wieloletnich,  często  traumatycznych-  tu  resocjalizacja 
jest niczym innym jak tylko uczeniem na nowo rzeczy, które utracił, albo które powinien był 
nabyć.  Większość  z  tych  działań  ,  które  się  nazywają  rehabilitacją  czy  resocjalizacją  to  jest 
poprzez  działanie-  oddziaływanie  na  wiedzę,  na  emocje,  na  różne  poznawcze  struktury 
człowieka. Tutaj mamy do czynienia z całym wachlarzem technik behawioralnych- człowiek 
musi  się  zachowywać  aby  zobaczyć  konsekwencje  swojego  zachowania.  Nie  wystarczy 
powiedzieć:  nie  kradnij  to  życie  ci  coś  przyniesie,  ale  trzeba  dostarczyć  takich  warunków, 
żeby on mógł mieć korzyści nie kradnąc. 

/ 

Pomoc  w  rozwoju-  uczenie  człowieka  pewnych  umiejętności,  które  mu  są  potrzebne  na 
różnych  etapach.  To  nie  jest  tak  jak  w  sytuacjach,  kiedy  wybieramy  poradnictwo 
psychologiczne, gdzie człowiek  mówi  „  nie wiem co robić,  mam 28  lat  i  nie wiem co robić, 
żeby założyć rodzinę". W przypadku tzw. pomocy w rozwoju to są takie sytuacje gdzie ludzie 
mówią Ja chcę być lepszy, bardziej sprawny, bardziej przekonywujący w rozmowach o 
pracę,  żebym  osiągał  sukcesy,  żeby  mnie  podziwiano"  itd.  -  ludzie  świadomie  szukają 

możliwości  nauczenia  się  np.:  rozpoznawania  własnych  emocji,  używania  tych  emocji  i  siły 
płynącej z emocji do tego, aby napędzać własne działania; szukają możliwości wpływania na 
innych. Zasada jest taka : ludzie, którzy przychodzą wiedzą czego chcą. 
Promocja  zdrowia  psychicznego-  oddziaływania,  które  mają  na  celu  stworzyć  warunki 
jednostce  do tego,  żeby  rozwijała  adekwatne  do  swoich  możliwości  potrzeby...,  żeby  mogła 
konsekwentnie zaspokajać te potrzeby i swoje możliwości, które ma rozpoznając w sobie. Jest 
to  dostarczanie  okazji  do  tego,  żeby  człowiek  rozwijał  się  w  taki  sposób  niezagrażający...  , 
zaburzenia  psychicznego,  żeby  on  nie'  rozwijał  w  sobie  form  które  są  później  dla  niego 
samego....  Aspekty  w  ramach  promocji  zdrowia  psychicznego:  l-  edukacja  dla  zdrowia 
psychicznego w szkole- uczenie dzieci jak radzić sobie z sytuacjami trudnymi, jak zamieniać 
zadania narzucane w szkole, innych instytucjach, na zadania własne, gdzie motywacja do ich 
wykonania  jest  indywidualna,  a  nie  tylko  zewnętrzna,  2-  uczyć  profesjonalistów,  którzy 
pracują z dziećmi i młodzieżą, żeby uczyć dostarczać tym bardzo zróżnicowanym jednostkom 
możliwości  do  tego,  żeby  one  się  rozwijały  w  sposób  prawidłowy  tzn.  żeby  ta  edukacja, 
wsparcie,  opieka  była  dopasowana  do  indywidualnych  możliwości  i  opierała  się  raczej  na 
szukaniu mocnych stron i skorygowaniu słabych stron, 3- tworzenie warunków zewnętrznych 
w  jakich  funkcjonuje  człowiek,  takich  które  by  zmniejszały  ryzyko  zagrożeń  dla  zdrowia 
psychicznego.  Dla  młodzież}'  takimi  warunkami  są  zazwyczaj  rodzaj  szkoły,  atmosfera  tej 
szkoły, to co się tam dzieje, stosunek nauczycieli do dziecka. Tak samo jest z miejscem pracy 
i zdrowiem psychicznym- próbuje się wpływać na pracodawców, głównie poprzez argumenty' 
ekonomiczne, próbuje się wpływać na zmiany warunków pracy jakie stwarzają pracodawcy. .. 

Psychoterapia-  jest  to  metoda  leczenia  określonych  zaburzeń,  której  celem  jest  usunięcie 
psychicznych  (psychologicznych)przyczyn  tych  zaburzeń.  Takie  zlikwidowanie  oznacza,  że 
psychoterapia jest metodą leczenia takich form zaburzeń, które są spowodowane przyczynami 
psychologicznymi. W standardach psychoterapii opracowanych przez PTP wyróżnia się także 
taki  dział  jak  „wskazania".  Wyróżnia  się  wskazania  bezwzględne  tzn.  pisze  się,  że 
psychoterapia  jest  podstawową  metodą  leczenia  z  wyboru  następujących  chorób,  wszystkich 
zaburzeń  które  są  w  ICD10  określane  jako  zaburzenia  nerwicowe  i  zaburzenia  osobowości. 
Psychoterapia  także  jest  częścią  kompleksowego  leczenia  innych  zaburzeń;  wśród  takich 
zaburzeń wymienia się psychozy: zaburzenia schizofreniczne, albo zaburzenia afektywne. Tu 
oprócz psychoterapii  stosuje się  farmakoterapię  i  oddziaływanie społeczne.  Zalecana  jest też 
psychoterapia do uzależnień. Zalecana jest też we wszystkich innych chorobach gdzie istotną 
rolę  dla  procesu  leczenia,  dla  procesu  utrzymania  zdrowia  odgrywają  czynniki 
psychologiczne- tu chodzi o taki rzeczy jak choroby nowotworowe, wieńcowe. 

Czyli  psychoterapia  jest  to  usuwanie  przyczyn  psychologicznych,  które  są  albo 

wynikiem choroby, albo są źródłem trudności w leczeniu innych chorób. 

Psychoterapia ma swoją terminologię, swoją motorykę i ona jest nieco inna w zależności 

od tego kogo prowadzimy do psychoterapeuty, to nie jest tak, że to jest ta sama psychoterapia 
dla każdego z wyżej wymienionych. 

LEKTURY: 
pod red. MICHNIK-GRZESIUK „Psychoterapia" 
prof. Jerzy ALEKSANDROWICZ „Psychoterapia medyczna" 
prof. CZABAŁA „Czynniki leczące w psychoterapii"