Psychoterapia

Stosując określenie formy oddziaływania stosuje się je w sposób zamierzony i

świadomy.

Metody pomocy psychologicznej:

Poradnictwo psychologiczne- najczęstsza forma pomocy psychologicznej stosowana poza

psychoterapią - counseling- powszechna • zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej

Brytanii. Jest to pomoc osobom zdrowym w poradzeniu sobie z bieŜącą trudną sytuacją, której

oni sami rozwiązać nie mogą. Czyli muszą być spełnione następujące warunki, Ŝebyśmy mogli

powiedzieć, Ŝe tej osobie jest potrzebny counseling: l-osoba taka nie moŜe być chora w

rozumieniu klasyfikacji chorób i zaburzeń, z jednym wyjątkiem, Ŝe poradnictwo

psychologiczne najczęściej jest stosowane wobec osób chorych na choroby, które nie są

psychicznymi zaburzeniami. Oznacza to, Ŝe problem bieŜący nie jest bezpośrednią

przyczyną.... osób, które mają jakby inny rodzaj choroby czy inwalidztwa (np.:

osoby, które utraciły zdolność chodzenia, widzenia itd.) i fakt zaistnienia choroby sprawia, Ŝe

oni nie mogą rozwiązywać problemów natury' psychologicznej w swoim codziennym

funkcjonowaniu. Czyli zasada: NIE MA ZABURZEŃ PSYCHICZNYCH. 2-jest łatwy'do

zakwalifikowania czynnik, który sprawił, Ŝe powstał aktualny problem pacjenta; ten problem

moŜe być bardzo róŜny, najczęściej jest on stosunkowo jasny do określenia np.: lęk dziecka

przed chodzeniem do szkoły, tzw. fobia szkolna- niektóre postaci fobii szkolnych są

klasyfikowane jako zaburzenia mieszczące się w kategorii zaburzeń psychicznych , ale bardzo

często jest to wynik określonego zdarzenia bądź pewnej sytuacji w szkole, w środowisku

rodzinnym. Najczęściej mówi się, Ŝe poradnictwo psychologiczne to jest metoda pomagania

ludziom , którzy znajdują się w etapie kryzysu rozwojowego. Kryzys rozwojowy łączy się z

pojęciem rozwoju, z przechodzeniem z fazy do fazy rozwojowej. KaŜdy okres przejścia np.:

faza przejścia z okresu dziecięcego do wczesnej młodzieńczości, okres adolescencji i przejście

do okresu wczesnej dorosłości, tzw. kryzys wieku średniego, -tzw. kryzys związany z

przejściem od aktywności zasadowej na czas emerytury, -kryzys związany ze zmieniającą się

rodziną- dzieci dorastające i opuszczające dom, śmierć jednego ze współmałŜonków itd.

KaŜdy najzdrowszy człowiek reaguje na te kryzysy albo lękiem, albo depresja, najczęściej

jednym i drugim co skutkuje w efekcie tym, Ŝe ma poczucie, Ŝe nie potrafi rozwiązać tego co

stoi na przeszkodzie w tej chwili dalszego funkcjonowania.

JeŜeli tak to poradnictwo psychologiczne składa się z następujących etapów procesu

udzielania pomocy:

1- musi być zidentyfikowany problem, na czym on polega- to moŜe być objaw taki jak lęk,

depresja, bezsenność, smutek, spadek aktywności, ale teŜ nieumiejętność znalezienia sobie

pracy, czy nieumiejętność przystosowania się do warunków szkolnych, nieumiejętność

wykonywania bieŜących zadań, które wynikają z obowiązków rodzinnych, zawodowych.

2- znalezienie czynników, które podtrzymują utrzymywanie się tego problemu, te czynniki są

bardzo wielorakie, najczęściej są kontekstualne tzn. nie są ulokowane w jednostce, one są

ulokowane w kontekście społecznym, w którym dana jednostka funkcjonuje np.: to moŜe

być interakcja paskudnego nauczyciela ze zbyt wraŜliwym uczniem, lub np.:

rozwód rodziców, zmiana miejsca pracy, która stawia nie tyle nowe wymagania, którym

jest w stanie podołać, ale fakt poprzedniego doświadczenia, które moŜe się kojarzyć z nową

pracą, sprawia, Ŝe nie radzimy sobie z rozwiązaniem danej kwestii. Rola poradnictwa po

zidentyfikowaniu tych czynników, które podtrzymują problem to jest zaproponowanie

takich działań, które maja usunąć przy czyny ^utrwalania, utrzymywania istnienia

niemoŜności.

Na ogół taka forma pomocy jak poradnictwo psychologiczne sprowadza się do znalezienia

bardzo konkretnych zachowań czy zmian, które są do zrealizowania w krótkim czasie, one

muszą być konkretne i wykonalne. 3- to musi przynieść szybki efekt, ludzie muszą mieć

wzmocnienia, muszą wiedzieć, Ŝe to

działa. Mądrość psychologa w tej sytuacji polega na tym, Ŝeby wspólnie ze swoimi

klientami wymyślił takie działanie, które da efekt.

JeŜeli mówimy o poradnictwie w stosunku do osób, które utraciły coś (zdrowie itp.) to tu

teŜ jest ta sama zasada. Oczywiście nie wyleczymy człowieka w takim sensie, Ŝe on odzyska

np.: sprawność kończyn dolnych po urazie kręgosłupa, ale moŜemy mu znaleźć jakby

przeformułowanie pewnych celów, zadań Ŝyciowych takich, które będą dostosowane do jego

kalectwa czyjego niepełnosprawności.

Interwencja kryzysowa- stosuje -się wobec osób, które nie mają problemów rozwojowych,

tylko u których w Ŝyciu wydarzyło się coś ekstra traumatycznego, co się wydarzyło w sposób

niespodziewany, zaburzyło ich dotychczasowe widzenie sensu Ŝycia, albo pozbawiło

moŜliwości jakichś. Takie reakcje występują najczęściej w wyniku kataklizmów (powódź,

poŜar itp.)- tego często doświadczają straŜacy, policjanci itp. takie wydarzenia wzbudzają

ogromne napięcie emocjonalne, paraliŜują moŜliwość działania z jednej strony, a z drugiej

strony pozostawiają taki efekt, Ŝe myśli nawracające, wspomnienia, bezsenność itp.

Reakcje kryzysowe, wobec których interwencja kryzysowa jest metodą z wyboru pomocy

psychologicznej, to są teŜ takie kiedy mamy do czynienia z ostrymi kryzysami np.;

małŜeńskimi, rodzinnymi, zawodowymi (strata pracy). Interwencja kryzysowa- umiejętność

poradzenia sobie pacjentowi z bardzo silnymi emocjami, które zostały wywołane faktem,

zdarzeniem traumatycznym. To polega głównie na uwolnieniu. Z jednej strony takie zdarzenie

traumatyczne sprawia, Ŝe takie przeŜycia są bardzo silne, ale one są natychmiast równocześnie

blokowane, one są tak silne, Ŝe właściwie odcinają świadomość od rozpoznawania. Główna

metoda interwencji, pomocy w sytuacji, reakcji kryzysowej jest odtworzenie przeŜycia-

przeŜycie jeszcze raz, tym razem świadome w towarzystwie osoby, do której ma się zaufanie i

w której się ma oparcie- musimy się z tą sytuacją oswoić.

Wsparcie społeczne albo psychospołeczne- bardzo wielu ludzi doświadcza róŜnych strat,

problemów Ŝyciowych, chorób, defektów związanych z chorobami albo funkcjonowaniem

społecznym doświadcza bardzo wielu ograniczeń w swoim własnym domu- jest wiele ludzi

(dotyczy to zwłaszcza osób chronicznie chorych), którzy w wyniku zmian zachodzących pod

wpływem procesu chorobowego maja bardzo ograniczone moŜliwości, często są skazani na

pomoc innych itp. tacy ludzie są niezwykle samotni, mają poczucie bezradności, bezsensu.

Dla wielu tych ludzi jedyną formą pomocy jest zmniejszenie negatywnych konsekwencji

zdarzeń- poprzez danie im wsparcia psychicznego, społecznego, stworzenie im warunków

takich, Ŝeby oni nie byli sami, Ŝeby mieli poczucie przynaleŜności, poczucie toŜsamości (Ŝe ja

jestem najwaŜniejszy, odrębnym, inny itd.) potrzeba przynaleŜności (ludzie upośledzeni w

jakichś sposób, tacy którzy mają zmniejszone moŜliwości realizowania ich potrzeb muszą,

Ŝeby ich Ŝycie miało sens, Ŝeby Ŝyć z satysfakcją, znaleźć takie warunki, które przynajmniej w

ograniczonym stopniu dadzą mu okazję do doświadczenia tego, Ŝe oni są waŜni, potrzebni, Ŝe

przynaleŜą , Ŝe są uŜyteczni itd.) Najczęstszą formą organizowania pomocy poprzez wsparcie

społeczne jest organizowanie tzw. grup samopomocy- te grupy bardzo często są inicjowane

przez profesora, asystentów psychologów, lekarzy. Ludzie uczestniczący w tych grupach

wchodzą w małą społeczność dając sobie doświadczenia wzajemne, dają to sobie poczucie

wsparcia, czasem fizyczną pomoc np.: jeŜeli mam bezwładne ręce to przynajmniej mogę

kogoś wysłuchać itp.

Psychoedukacja- tu ludzi uczymy, dostarczamy im wiedzy potrzebnej do tego, Ŝeby oni tę

wiedzę wykorzystywali w rozwiązywaniu swoich problemów, które niesie im Ŝycie.

najczęstszą formą w psychoedukacji są ...........edukacyjne dla rodzin osób chorych na

powaŜne zaburzenia psychiczne, ale teŜ somatyczne. Mianowicie wzięło się to stąd , Ŝe

Anglicy zauwaŜyli, Ŝe ilość nawrotów i powrotów schizofrenii mierzonej ilością powrotów do

szpitala psychiatrycznego jest bardzo ściśle związana z jakością i ilością emocji ujawnianych

w rodzinie, zwłaszcza emocji krytycznych, albo emocji, które się wiązały z

nadopiekuńczością, z pozbawieniem człowieka stanu działalności. W oparciu o takie

obserwacje zaczęli myśleć o metodach, które by miały doprowadzić do zmniejszenia

poziomu intensywności tych uczuć ujawnianych w związku z chorobą członka rodziny

chorego na schizofrenię. Zaczęto poszukiwać jakie rodzaje informacji przekazywane

.............mogą..............: - okazało się, Ŝe podstawową waŜną informacja jest nauczenie

członków rodzin psychopatologii; np.: w depresji endogennej chory ma poczucie , Ŝe jest

cięŜarem dla rodziny, a rodzina stara się nim jak najlepiej opiekować, zajmować, przytulać

itd., to taki chory widząc, Ŝe oni tyle wysiłku w to wkładają, bo i rezygnują z czegoś, są z-

męczeni, ma poparcie swojego myślenia \v tym co widzi i ta osoba zaczyna sobie obwiniać

jeszcze mocniej, bo ma przykłady. Informacja o tym, Ŝe chory na depresję ma takie objawy, to

wcale nie oznacza, Ŝe musimy coś z tym zrobić: ani go pocieszać, ani odwracać uwagę, ani

być z nim- najlepiej Ŝyć swoim Ŝyciem, a chorobą niech się zajmie doktor, psycholog.

Informacja zapobiega nawrotowi choroby, bo widzą jakie mogą być objawy nawrotu choroby

i takie osoby szybciej trafiają do lekarza i dostana środki zapobiegające rozwojowi tej

choroby. Psychoedukacja dotyczy teŜ rodziców dzieci, które mają problemy szkolne,

rozwojowe. Dlaczego ta edukacja nazywa się „psycho"? Ta edukacja odbywa się nie tylko

poprzez dostarczanie informacji , ale teŜ poprzez poruszanie emocji, dostarczenie wiedzy

poruszając emocje. JeŜeli mówimy o grupach psychoedukacyjnych dla osób z rodzin... to

wtedy nie lekarz jest tym, który daje wiedzę, ale to są członkowie rodzin, oni opowiadają o

własnych przeŜyciach, co przeŜyli w relacjach ze swoim chorym synem, ojcem itd. informacja

członka rodziny jak bardziej przekonywująca, bo widać, Ŝe on wie o czym mówi, bo on tego

doświadczył, jeŜeli jemu to wyszło to znaczy, Ŝe to ma sens.

Rehabilitacja i resocjalizacja- przywracanie pewnych umiejętności, które człowiek stracił w

wyniku czegoś. Klasycznym przykładem rehabilitacji jest rehabilitacja neuropsychologiczna,

która najczęściej jest stosowana wobec osób z róŜnego rodzaju ubytkami mózgowymi i wraz z

tymi ubytkami są utracone pewne funkcje za które odpowiadają dane ośrodki mózgowe np.:

mowa, niedowłady itd. Neuropsychologowie znaleźli wspaniałe metody uruchamiania tych

samych funkcji poprzez inne obszary mózgu (niektóre funkcje mogą być przechowane przez

inne części mózgu). Rehabilitacja oznacza nie tylko takie czynności jak uczenie. Bardzo

często ludzie w wyniku zdarzeń Ŝyciowych utracili umiejętność wykonywania pewnych

czynności , zachowań. Przykładem rehabilitacji psychiatrycznej jest trening umiejętności

społecznych gdzie wiadomo, Ŝe choroba schizofrenia powoduje utratę tego co wymagane jest

od człowieka, począwszy od ubierania, zakupów, przygotowywania posiłków. Rehabilitacja

polega na uczeniu człowieka odzyskiwania tych wszystkich umiejętności, które są potrzebne.

Resocjalizacja jest troszkę inna, ale ma to samo załoŜenie: próbujemy nauczyć pewnych

umiejętności podstawowych człowieka, który albo się nie nauczył w wyniku procesów

rozwojowych takich jak np.:

przestrzeganie norm, rozumienie tego co znaczy „nie zabijaj, nie kradnij" itd. , albo utracił

umiejętności w wyniku oddziaływań wieloletnich, często traumatycznych- tu resocjalizacja

jest niczym innym jak tylko uczeniem na nowo rzeczy, które utracił, albo które powinien był

nabyć. Większość z tych działań , które się nazywają rehabilitacją czy resocjalizacją to jest

poprzez działanie- oddziaływanie na wiedzę, na emocje, na róŜne poznawcze struktury

człowieka. Tutaj mamy do czynienia z całym wachlarzem technik behawioralnych- człowiek

musi się zachowywać aby zobaczyć konsekwencje swojego zachowania. Nie wystarczy

powiedzieć: nie kradnij to Ŝycie ci coś przyniesie, ale trzeba dostarczyć takich warunków,

Ŝeby on mógł mieć korzyści nie kradnąc.

/

Pomoc w rozwoju- uczenie człowieka pewnych umiejętności, które mu są potrzebne na

róŜnych etapach. To nie jest tak jak w sytuacjach, kiedy wybieramy poradnictwo

psychologiczne, gdzie człowiek mówi „ nie wiem co robić, mam 28 lat i nie wiem co robić,

Ŝeby załoŜyć rodzinę". W przypadku tzw. pomocy w rozwoju to są takie sytuacje gdzie ludzie

mówią Ja chcę być lepszy, bardziej sprawny, bardziej przekonywujący w rozmowach o

pracę, Ŝebym osiągał sukcesy, Ŝeby mnie podziwiano" itd. - ludzie świadomie szukają

moŜliwości nauczenia się np.: rozpoznawania własnych emocji, uŜywania tych emocji i siły

płynącej z emocji do tego, aby napędzać własne działania; szukają moŜliwości wpływania na

innych. Zasada jest taka : ludzie, którzy przychodzą wiedzą czego chcą.

Promocja zdrowia psychicznego- oddziaływania, które mają na celu stworzyć warunki

jednostce do tego, Ŝeby rozwijała adekwatne do swoich moŜliwości potrzeby..., Ŝeby mogła

konsekwentnie zaspokajać te potrzeby i swoje moŜliwości, które ma rozpoznając w sobie. Jest

to dostarczanie okazji do tego, Ŝeby człowiek rozwijał się w taki sposób niezagraŜający... ,

zaburzenia psychicznego, Ŝeby on nie' rozwijał w sobie form które są później dla niego

samego.... Aspekty w ramach promocji zdrowia psychicznego: l- edukacja dla zdrowia

psychicznego w szkole- uczenie dzieci jak radzić sobie z sytuacjami trudnymi, jak zamieniać

zadania narzucane w szkole, innych instytucjach, na zadania własne, gdzie motywacja do ich

wykonania jest indywidualna, a nie tylko zewnętrzna, 2- uczyć profesjonalistów, którzy

pracują z dziećmi i młodzieŜą, Ŝeby uczyć dostarczać tym bardzo zróŜnicowanym jednostkom

moŜliwości do tego, Ŝeby one się rozwijały w sposób prawidłowy tzn. Ŝeby ta edukacja,

wsparcie, opieka była dopasowana do indywidualnych moŜliwości i opierała się raczej na

szukaniu mocnych stron i skorygowaniu słabych stron, 3- tworzenie warunków zewnętrznych

w jakich funkcjonuje człowiek, takich które by zmniejszały ryzyko zagroŜeń dla zdrowia

psychicznego. Dla młodzieŜ}' takimi warunkami są zazwyczaj rodzaj szkoły, atmosfera tej

szkoły, to co się tam dzieje, stosunek nauczycieli do dziecka. Tak samo jest z miejscem pracy

i zdrowiem psychicznym- próbuje się wpływać na pracodawców, głównie poprzez argumenty'

ekonomiczne, próbuje się wpływać na zmiany warunków pracy jakie stwarzają pracodawcy. ..

Psychoterapia- jest to metoda leczenia określonych zaburzeń, której celem jest usunięcie

psychicznych (psychologicznych)przyczyn tych zaburzeń. Takie zlikwidowanie oznacza, Ŝe

psychoterapia jest metodą leczenia takich form zaburzeń, które są spowodowane przyczynami

psychologicznymi. W standardach psychoterapii opracowanych przez PTP wyróŜnia się takŜe

taki dział jak „wskazania". WyróŜnia się wskazania bezwzględne tzn. pisze się, Ŝe

psychoterapia jest podstawową metodą leczenia z wyboru następujących chorób, wszystkich

zaburzeń które są w ICD10 określane jako zaburzenia nerwicowe i zaburzenia osobowości.

Psychoterapia takŜe jest częścią kompleksowego leczenia innych zaburzeń; wśród takich

zaburzeń wymienia się psychozy: zaburzenia schizofreniczne, albo zaburzenia afektywne. Tu

oprócz psychoterapii stosuje się farmakoterapię i oddziaływanie społeczne. Zalecana jest teŜ

psychoterapia do uzaleŜnień. Zalecana jest teŜ we wszystkich innych chorobach gdzie istotną

rolę dla procesu leczenia, dla procesu utrzymania zdrowia odgrywają czynniki

psychologiczne- tu chodzi o taki rzeczy jak choroby nowotworowe, wieńcowe.

Czyli psychoterapia jest to usuwanie przyczyn psychologicznych, które są albo

wynikiem choroby, albo są źródłem trudności w leczeniu innych chorób.

Psychoterapia ma swoją terminologię, swoją motorykę i ona jest nieco inna w zaleŜności

od tego kogo prowadzimy do psychoterapeuty, to nie jest tak, Ŝe to jest ta sama psychoterapia

dla kaŜdego z wyŜej wymienionych.

LEKTURY:

pod red. MICHNIK-GRZESIUK „Psychoterapia"

prof. Jerzy ALEKSANDROWICZ „Psychoterapia medyczna"

prof. CZABAŁA „Czynniki leczące w psychoterapii"