2010-11-16
1
sż-Ł
Instytut Metrologii i Inżynierii Biomedycznej
PODSTAWY METROLOGII 2
S. Żebrowska-Łucyk
Wydział Mechatroniki, pok. 218
szl@mchtr.pw.edu.pl
Wykłady 2 i 3a
Układ tolerancji i pasowań ISO
2010-11-16
1
sż-Ł
Instytut Metrologii i Inżynierii Biomedycznej
PODSTAWY METROLOGII 2
S. Żebrowska-Łucyk
Wydział Mechatroniki, pok. 218
szl@mchtr.pw.edu.pl
Wykłady 2 i 3a
Układ tolerancji i pasowań ISO
2010-11-16
2
sż-Ł
wszechobecne normy ...
http://www.eurolab.org/docs/annual-report/Eurolab-Annual-Report-2005.pdf
2010-11-16
3
sż-Ł
Definicja normy wg PN-EN 45020:2000
Dokument przyjęty na zasadzie konsensusu i zatwierdzony
przez
upoważnioną
jednostkę
normalizacyjną
– do powszechnego i wielokrotnego stosowania –
ustalający zasady, wytyczne lub charakterystyki odnoszące
się do różnych rodzajów działalności lub ich wyników
i
zmierzający
do
uzyskania
optymalnego
stopnia
uporządkowania w określonym zakresie.
Zaleca się, aby normy były oparte na osiągnięciach
zarówno nauki, techniki, jak i praktyki oraz miały na celu
uzyskanie optymalnych korzyści społecznych.
2010-11-16
4
sż-Ł
Unifikacja wymagań - rola normalizacji
Na każdym etapie procesu produkcyjnego są stosowane normy.
Normy powoływane są:
w kontraktach,
w procesach kontroli na potrzeby własne producentów,
do oceny przez stronę trzecią.
Pomagają w podjęciu decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu dostawy.
Pozwalają dokonać oceny pod kątem ochrony zdrowia,
bezpieczeństwa, ochrony środowiska.
Normy stanowią wielkie ułatwienie w handlu międzynarodowym.
2010-11-16
5
sż-Ł
Struktura organizacyjna w zakresie normalizacji w Europie (fragment
1/
)
Europejski Komitet Normalizacyjny
European Committee for Standardization
C
omité Européen de Normalisation
Polski Komitet Normalizacyjny
Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna
International Organization for Standardization
Organisation Internationale de Normalisation
Krajowe komitety normalizacyjne
1
/
Istnieją ponadto niezależne organizacje zajmujące się normalizacją w zakresie
elektrotechniki (The International Electrotechnical Commission - IEC)
i telekomunikacji (The International Telecommunication Union - ITU).
2/ ISO to nazwa (nie skrót); w jęz. greckim ἴσος
znaczy równy, tożsamy
PKN
CEN
ISO
2/
2010-11-16
ISO - Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna
International Organization for Standardization
6
sż-Ł
ISO utrzymuje się ze składek członkowskich. Obecnie zrzesza 163 członków.
Każde państwo jest reprezentowane przez jedną organizację (Rzeczpospolita Polska
przez Polski Komitet Normalizacyjny, USA – ANSI, Niemcy – DIN, Francja - AFNOR).
Siedziba sekretariatu ISO
znajduje się w Genewie.
ISO –
ogólnoświatowa federacja krajowych jednostek normalizacyjnych
(kontynuacja ISA - the International Federation of the National Standardizing
Associations,1926- 1942, zorientowanej na wytwarzanie mechaniczne).
Powstała w 1947 r.
ISO - organizacja o zasięgu światowym
2010-11-16
7
sż-Ł
członkowie korespondenci
(correspondent member )
członkowie wspierający
(subscriber member )
terytoria nie będące członkami ISO
2010-11-16
Proces tworzenia norm ISO
W skład ISO wchodzą komitety techniczne, grupy robocze i Komitet Główny.
Proces tworzenia normy zaczyna się od zgłoszenia „draftu”. Może to zrobić każda
organizacja członkowska.
Zgłoszenie jest rozpatrywane przez grupy robocze i po uzyskaniu jednomyślności
w grupie, zmienia się w projekt.
Projekty norm podlegają głosowaniu przez Komitet Główny. Każda organizacja
członkowska ma jeden głos.
Do opublikowania normy międzynarodowej wymagana jest akceptacja co najmniej
75% biorących udział w głosowaniu.
ISO, jako organizacja pozarządowa, nie może narzucać norm.
Ich szerokie stosowanie wynika z autorytetu ISO, zdobytego dzięki międzynarodowej
reprezentacji, sposobowi ustalania norm oraz z wpływu standaryzacji na ekonomię.
8
sż-Ł
Wyniki działalności ISO
2010-11-16
9
sż-Ł
ISO 1
– temperatura odniesienia w pomiarach długości 20 °C; 293,15 K; 68 °F
ISO 3
– ujednolicone szeregi wartości
ISO 216
– rozmiary arkusza papieru
ISO 843
– transliteracja znaków greckich na znaki alfabetu łacińskiego
ISO 2108
– International Standard Book Number (ISBN)
ISO 3166
– kodowanie państw, terytoriów i jednostek administracyjnych
ISO 4217
– kodowanie walut i metali szlachetnych
ISO 5800
– czułość filmów fotograficznych
ISO 8601
– zapis daty i czasu
ISO 9000
– rodzina norm dotyczących zarządzania jakością
ISO 9660
– zapis plików na nośnikach CD i DVD
ISO 9899
– norma języka C
ISO 18000
– bezpieczeństwo i higiena pracy
ISO/IEC 80000
– nazwy, symbole i definicje jednostek miar
Organizacja ISO opracowała ponad 17 tys. międzynarodowych norm.
Przykłady norm ISO
2010-11-16
10
sż-Ł
CEN - Europejski Komitet Normalizacyjny
Comité Européen de Normalisation
The European Committee for Standardization
Utworzony 1961
1/
. Od 1975 z siedzibą w Brukseli.
W skład wchodzą organizacje normalizacyjne 30 państw członkowskich UE,
EFTA (Europ. Stowarzysz. Wolnego Handlu) oraz państw stowarzyszonych
z UE (status afilianta).
Głównym zadaniem CEN jest promowanie
i wprowadzanie w życie jednolitych norm
w zakresie surowców, półfabrykatów i produktów,
w celu ułatwienia wymiany towarowej i usług.
Wprowadzenie norm oznacza:
-
stosowanie takiej samej miary i zasad produkowania określonego wytworu
-
używanie takich samych pojęć i terminów w tym zakresie.
1/
w Paryżu, pod nazwą Europejski Komitet Koordynacji Normalizacji,
zmiana nazwy w 1971
.
2010-11-16
11
sż-Ł
PKN - Polski Komitet Normalizacyjny
Do zadań PKN należy m.in.:
1)
określanie kierunków rozwoju normalizacji,
2)
organizowanie i nadzorowanie działań związanych z opracowywaniem
i rozpowszechnianiem Polskich Norm i innych dokumentów
normalizacyjnych,
3)
zatwierdzanie i wycofywanie Polskich Norm oraz innych dokumentów
normalizacyjnych,
4)
prezentowanie Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych
i regionalnych organizacjach normalizacyjnych.
Polski Komitet Normalizacyjny powstał w 1924 r.
Był członkiem założycielem ISO w 1947 r.
Członek CEN od 1992 r.
Ma siedzibę w Warszawie, ul. Świętokrzyska 14.
2010-11-16
12
sż-Ł
Normy w Polsce
W Polsce normą krajową jest Polska Norma oznaczona symbolem PN
na zasadzie wyłączności, przyjęta w drodze konsensu i zatwierdzona
przez krajową jednostkę normalizacyjną i powszechnie dostępna.
Polska Norma może być wprowadzeniem normy europejskiej lub
międzynarodowej.
Wprowadzenie to może nastąpić w języku oryginału.
Stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne.
Polskie Normy korzystają z ochrony jak utwory literackie,
a autorskie prawa majątkowe do nich przysługują krajowej jednostce
normalizacyjnej czyli PKN.
2010-11-16
13
sż-Ł
Układ tolerancji i pasowań wg PN-EN 20286-1:1996 i PN-EN 20286-2:1996
Wartość tolerancji wymiaru liniowego
zależy od:
wartości wymiaru
klasy dokładności
PN-EN 20286-1:1996 Układ tolerancji i pasowań
ISO. Podstawy tolerancji odchyłek i pasowań
ISO 286-1:1988 ISO system of limits and fits
Part 1: Bases of tolerances, deviations and fits
PN-EN 20286-2:1996 Układ tolerancji i pasowań
ISO. Tablice klas tolerancji normalnych oraz odchyłek
granicznych otworów i wałków
ISO 286-2:1988 ISO system of limits and fits
Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit
deviations for holes and shafts
W 2010 r. PKN zastąpił ww. normy nowymi normami
IS0 (PN-EN ISO 286-1:2010 i PN-EN ISO 286-2:2010) ,
przyjętymi w języku angielskim.
Są one w zasadniczej części zgodne z dotychczasowymi.
2010-11-16
14
sż-Ł
PN-EN ISO 286-2:2010 Geometrical product specifications (GPS) - ISO code system for tolerances on linear sizes
Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts
PN-EN ISO 286-1:2010 Geometrical product specifications (GPS) - ISO code system for tolerances on linear sizes
Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
Przykład normy ISO wprowadzonej w języku oryginału jako norma krajowa (norma estońska)
Normy PN-EN 20286-1:1996 i PN-EN 20286-2:1996 zostały zastąpione przez:
2010-11-16
15
sż-Ł
Tablica tolerancji wg PN-EN ISO 286-2:2010
3)
dla wymiarów powyżej 1 mm
2010-11-16
16
sż-Ł
Tolerancja a wymiar dla różnych klas dokładności
Wartość tolerancji wymiarowych IT
0
10
20
30
40
50
60
70
0
100
200
300
400
500
D
mm
m T
IT7
IT6
IT5
2010-11-16
17
sż-Ł
Ustalono 20 klas dokładności wymiarowej:
IT01 - IT7
przy wyrobie narz
ędzi pomiarowych
IT5 - IT12
w pasowaniach cz
ęści maszyn
IT12 - IT18
dla wielkich
luzów i powierzchni swobodnych
Klasy dokładności wymiarowej
Symbole klas: IT01, IT0, IT1, IT2, ...IT5,.., IT12,
….IT18
2010-11-16
18
sż-Ł
Przedziały wymiarów wg PN-EN ISO 286-1:2010
Wymiary z zakresu 3-500 mm
podzielono na 13 przedziałów
z granicami (ponad
– do, w mm):
0, 3, 6, 10, 18, 30, 50, 80, 120, 180, 250, 315, 400, 500
mm
D
s
73
,
38
50
30
D = 46 mm
Przykład 1
max
min
D
D
D
s
Poszczególne przedziały są reprezentowane przez wartości D
s
:
2010-11-16
19
sż-Ł
Tolerancje wymiarów wg PN-EN ISO 286-1:2010
Wzory liczbowe: T w
m, D
s
w mm
dla klasy IT01
T = 0,3+0,008D
s
dla klasy IT1
T = 0,8+0,2D
s
dla klas IT1 - IT5
tolerancje tworz
ą postęp geometryczny
dla klas IT5 - IT18
T
x
= a
x
i
a
x
-
współczynnik klasy dokładności,
przyjmuje wartości z szeregu Renarda R5
i - jednostka tolerancji
(zależy od D
s
)
2010-11-16
20
sż-Ł
Współczynnik klasy dokładności a
x
a
x
x
10
5
1
Współczynnik klasy dokładności a
x
0
500
1000
1500
2000
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
klasa
x
a
x
5
6
7
8
9
7
10
16
25
40
10
64
11
12
13
14
15
16
17
18
100
160
250
400
640
1000
1600
2500
a
x
x
2010-11-16
21
sż-Ł
Jednostka tolerancji i
s
s
D
D
i
001
,
0
45
,
0
3
Jednostka tolerancji i
0
1
2
3
4
5
0
100
200
300
400
500
Wymiar D
s
i
2010-11-16
22
sż-Ł
Obliczyć tolerancję elementu o średnicy 55 mm
wykonanego w klasie IT 7.
Przykład wyznaczania tolerancji
D
min
= 50 mm
D
max
= 80 mm
s
s
D
D
i
001
,
0
45
,
0
3
857
,
1
2
,
63
001
,
0
2
,
63
45
,
0
3
i
T
x
= a
x
i
a
x
x
10
5
1
a
7
= 16
D = 55 mm
x = 7
D
s
= 63,2 mm
T
7
= 16
.
1,857 = 29,70
30
m
2010-11-16
23
sż-Ł
Tablica tolerancji wg PN-EN ISO 286-2:2010
2010-11-16
24
sż-Ł
Pasowania elementów
Pasowanie to relacja między wymiarami dwóch łączonych elementów
przed ich połączeniem, wynikająca z ich różnicy;
- skojarzenie dwóch części charakteryzowane różnicą wymiarów;
- charakter współpracy elementów.
P - wskaźnik (determinant) pasowania
w
o
D
D
P
2010-11-16
25
sż-Ł
Pasowania wykonanych elementów
D
w
D
O
N
D
w
> D
o
P < 0
N= - P
N – wcisk
(
interference)
N - wcisk
D
w
D
o
D
o
> D
w
P > 0
S = P
S – luz
(
clearance)
S - luz
pasowanie luźne
clearance fit
pasowanie ciasne
interference fit
Pasowania z uwzględnieniem tolerancji wymiarów
2010-11-16
26
sż-Ł
D
w
pasowanie luźne
P
min
=S
min
P
max
= S
max
pasowanie mieszane
P
max
= S
max
P
min
= - N
max
transition fit
clearance fit
pasowanie ciasne
P
min
= - N
max
P
max
= - N
min
interference fit
największy wałek jest mniejszy
od najmniejszego otworu
najmniejszy wałek jest większy
od największego otworu
pole tolerancji wałka i otworu
częściowo na siebie zachodzą
2010-11-16
27
sż-Ł
A
o
=
D
B
o
P
max
Otwór podstawowy H
Wałek podstawowy h
Wałek podstawowy oznacza się symbolem h.
Jego odchyłki graniczne wynoszą:
Jest podstawą układu pasowań stałego wałka.
Otwór podstawowy oznacza się symbolem H.
Jego odchyłki graniczne wynoszą:
EI = 0 ES = T
o
Jest podstawą układu pasowań stałego otworu.
A
w
T
w
T
o
es = 0 ei = -T
w
Skojarzenie otworu H z wałkiem h daje pasowanie suwliwe, dla którego:
P
min
= 0 oraz P
max
= T
o
+T
w
Jest to szczególny przypadek pasowania luźnego.
B
w
=
D
D – wymiar nominalny
2010-11-16
28
sż-Ł
Pasowania – układ stałego otworu (SO)
0
0
Uwaga:
Ilustracja służy pokazaniu położenia pól tolerancji względem siebie. Proporcje między
wymiarem D a tolerancjami elementów drastycznie odbiegają od występujących w praktyce!
przykładowe trzy wałki o tym samym wymiarze nominalnym co otwór,
z różnymi odchyłkami granicznymi
2010-11-16
29
sż-Ł
Graniczne wskaźniki pasowania
- ilustracja z zastosowaniem linii zerowej
P
max
P
max
= B
o
- A
w
= ES - ei
0
es
ES
ei
T
w
T
o
P
min
P
min
= A
o
- B
w
= EI – es
0
Przykład: pasowanie mieszane w układzie stałego otworu
2010-11-16
30
sż-Ł
Pasowania - układ stałego wałka (SW)
0
0
przykładowe trzy otwory o tym samym wymiarze nominalnym co wałek,
z różnymi odchyłkami granicznymi
Uwaga:
Ilustracja służy pokazaniu położenia pól tolerancji względem siebie. Proporcje między
wymiarem D a tolerancjami elementów drastycznie odbiegają od występujących w praktyce!
2010-11-16
31
sż-Ł
Położenie pól tolerancji względem linii zerowej
i graniczne wskaźniki pasowania
P
max
P
max
= B
o
- A
w
= ES - ei
0
EI
ei
T
w
T
o
P
min
P
min
= A
o
- B
w
= EI – es
es = 0
0
Przykład: pasowanie mieszane w układzie stałego wałka
ES
2010-11-16
32
sż-Ł
Tolerancja pasowania T
p
P
m
= 0,5(P
max
+P
min
)
T
p
= P
max
- P
min
T
p
= T
o
+ T
w
o
WCISK
Charakter przewidywanej współpracy elementów jest
jednoznacznie określony przez podanie:
a) granicznych wskaźników pasowania P
max
i P
min
lub
b) średniego wskaźnika pasowania P
m
i tolerancji
pasowania T
p
2010-11-16
33
sż-Ł
Położenie pól tolerancji
otwory
wałki
0
0
pasowania
luźne
pas.
mieszane
pasowania
ciasne
pasowania
luźne
pas.
mieszane
pasowania
ciasne
Js
Położenie pola tolerancji określa się podając odchyłkę podstawową
i wartość tolerancji lub obie odchyłki graniczne.
2010-11-16
34
sż-Ł
Symbole położenia pól tolerancji otworów
A B C
CD
D E
EF
F
FG
G
H
– tworzą pasowania luźne
JS J K M N
– tworzą pasowania mieszane
P R S T U V X Y Z ZA ZB ZC
– tworzą pasowania ciasne
CD, EF, FG
tylko dla D <= 10 mm
JS -
pole tolerancji symetryczne względem wymiaru nominalnego
H
-
otwór podstawowy
Uwagi:
2010-11-16
35
sż-Ł
Symbole położenia pól tolerancji wałków
a b c
cd
d e
ef
f
fg
g
h
– tworzą pasowania luźne
js j k m n
– tworzą pasowania mieszane
p r s t u v x y z za zb zc
– tworzą pasowania ciasne
Oznaczenia wałków są analogiczne do otworów; jedyna różnica - małe litery.
cd, ef, fg
tylko dla D <= 10 mm
h
-
wałek podstawowy
Uwagi:
js -
pole tolerancji symetryczne względem wymiaru nominalnego
2010-11-16
36
sż-Ł
EI
ES
Odchyłki podstawowe otworów
odchyłka podstawowa EI
odchyłka podstawowa ES
luźne
mieszane
ciasne
02.2005
Odchyłki podstawowe wałków
odchyłka podstawowa es
odchyłka podstawowa ei
linia zerowa
37
sż-Ł
2010-11-16
38
sż-Ł
Odchyłka podstawowa
Wałki - przykład
Odchyłka podstawowa dla danego pola tolerancji to ta odchyłka graniczna, która przy tym samym
wymiarze jest jednakowa dla wszystkich klas dokładności (jak w tablicy i na rysunku wyżej) lub ze
zmianą klasy zmienia się tylko nieznacznie (na slajdzie 39 widać zmianę odchyłki podstawowej
tolerancji otworów J, K, M, N, a na slajdzie 40 zmianę odchyłki podstawowej tolerancji wałków j, k).
Na ogół odchyłka podstawowa jest położona bliżej linii zerowej.
es
0
0
m5
ei
m6
m7
f8
f6
f7
Wymiar
nominalny
odchyłka
f6
f7
f8
m5
m6
m7
powyżej
do
mm
1
3
es
-6
-6
-6
+6
+8
+12
ei
-12
-16
-20
+2
+2
+2
3
6
es
-10
-10
-10
+9
+12
+16
ei
-18
-22
-28
+4
+4
+4
6
10
es
-13
-13
-13
+12
+15
+21
ei
-22
-28
-35
+6
+6
+6
10
14
es
-16
-16
-16
+15
+18
+25
ei
-27
-34
-43
+7
+7
+7
14
18
es
-16
-16
-16
+15
+18
+25
ei
-27
-34
-43
+7
+7
+7
18
24
es
-20
-20
-20
+17
+21
+29
ei
-33
-41
-53
+8
+8
+8
Fragmenty tablicy z odchyłkami granicznymi dla wałków
dla pól f odchyłką podstawową jest es
dla pól m odchyłką podstawową jest ei
2010-11-16
39
sż-Ł
Jak wiązać położenie pola tolerancji z klasą dokładności?
liczba położeń pól – 25 (28)
liczba klas dokładności – 20
liczba zasad pasowania – 2
Ogromną liczbę możliwych teoretycznie kombinacji elementów tworzących
pasowania, redukuje się w praktyce do kilkudziesięciu kombinacji,
racjonalnych pod względem ekonomicznym i zadaniowym. Stosuje się tylko
tzw. pola tolerancji normalne.
Pole tolerancji normalne: pole tolerancji wałka lub otworu
z odchyłkami podstawowymi i tolerancjami odpowiednio wybranymi z układu
tolerancji, przeznaczone do stosowania w ogólnej budowie maszyn.
Zbiór takich pól ustala norma PN-ISO 1829:1996.
2010-11-16
40
sż-Ł
Pola tolerancji normalne dla wałków
na podstawie PN-ISO 1829:1996
11
g
5
6
7
8
9
10
a
b
c
d
e
f
h
j
k
m
n
p
r
s
t
u
pole szczególnie zalecane
2010-11-16
41
sż-Ł
dla wałków (17 +28 pól):
a11, b11, c11,
d8,
d9,
d10, e7,
e8,
e9, f6
, f7,
f8, g5
, g6,
h5,
h6, h7,
h8,
h9, h11,
js5,
js6,
js7, k5,
k6,
k7, m5, m6, m7, n5,
n6,
n7,
p5,
p6,
p7, r5,
r6,
r7, s5,
s6,
s7, t5, t6, t7, u7
dla otworów (17 +25 pól):
A11, B11, C11,
D9,
D10,
D11, E8,
E9,
E10, F7,
F8,
F9, G6,
G7,
H6,
H7, H8, H9,
H10,
H11,
Js6,
Js7,
Js8, K6,
K7,
K8, M6, M7, M8, N6,
N7,
N8,
P6,
P7,
P8, R6,
R7,
R8, S6,
S7,
T6, T7
Czcionką zieloną oznaczono pola tolerancji szczególnie zalecane
.
Pola tolerancji zalecane do stosowania
wg PN-ISO 1829:1996 Wybór pól tolerancji ogólnego przeznaczenia
2010-11-16
42
sż-Ł
Położenie pól tolerancji a typowa klasa dokładności
– ilustracja poglądowa
otwory
wałki
0
0
Js
11
11
11
9 8
6
7
6
6
6
6
6
7
11
11
11
10
9
8
7
7
7
7
7 7 7 7
2010-11-16
43
sż-Ł
Zasady tworzenia pasowań normalnych
WCISK
3. W budowie maszyn -
klasy 5-12
.
1. Układ SO lub SW
(występuje element podstawowy H lub h)
•
Układ SO jest stosowany powszechnie, ze względu na normalizację
wierteł i rozwiertaków. Ogranicza nadmierną różnorodność sprawdzianów.
•
Układ SW należy stosować tylko wtedy, gdy przynosi to korzyści ekonomiczne,
np. montaż kilku elementów o różnych odchyłkach
na jednym wałku z ciągnionego pręta (bez obróbki skrawaniem).
2. Klasy dokładności otworu i wałka różnią się nie więcej niż o 2
.
Najczęściej otwór, jako trudniejszy do obróbki, ma tolerancje o jedną klasę
większą (np. H8/f7)
4.
Stosować pola tolerancji normalne
.
2010-11-16
44
sż-Ł
Oznaczanie pasowań - przykłady
Przykład oznaczenia
na rysunku złożeniowym:
F
52H7/g6
lub
6
7
52
g
H
F
Φ
52
H7
Φ
52g6
Oznaczenie wymiaru wewnętrznego
(średnicy otworu) na rysunku elementu
Oznaczenie wymiaru zewnętrznego
(średnicy wałka) na rysunku elementu
20 H7/p6
45 A11/h11
8 G7/h6
Inne przykłady pasowań normalnych:
2010-11-16
45
sż-Ł
Tolerancja wałka i otworu a łączny koszt wykonania
T
P
= T
o
+T
w
= 35
m
K
w
0
10
20
0
5
10
15
20
25
30
35
Tw
K
o
0
10
20
30
40
0
5
10
15
20
25
30
35
To
0
10
20
30
40
0
5
10
15
20
25
30
35
T
w
Kw+Ko
Kw
Minimum
krzywej kosztów
Optymalne tolerancje:
T
w
= 15
m
T
o
= 20
m
Przykład
Z powodu większych trudności technologicznych towarzyszących wytwarzaniu
otworów, minimum kosztów połączenia występuje zwykle przy T
o
/T
w
> 1.
Dlatego najczęściej w pasowaniach wałek toleruje się o jedną klasę dokładniej
niż otwór.
2010-11-16
46
sż-Ł
Przykład interpretacji symbolu pasowania
WCISK
Podać graniczne wskaźniki i tolerancję pasowania
45 H7/n6
Dane:
IT
6
= 16
m
ei = 17
m
Rozwiązanie:
T
w
= 16
m
T
O
= IT
7
1,6
IT
6
25
m
ei = 17
m
EI = 0
es = ei + T
w
= 33
m
ES = EI + T
O
= 25
m
P
max
= ES – ei = 8
m
P
min
= EI – es = -33
m
T
p
= P
max
– P
min
= 41
m
Sprawdzenie: T
p
= T
O
+ T
w
= 41
m
2010-11-16
47
sż-Ł
Przykład cd - ilustracja
P
min
0
H7
P
max
n6
F45
H7/n6
es
Es = 25
m
es = 33
m
EI = 0
m
ei = 17
m
T
o
= 25
m
T
w
= 16
m
P
max
= 8
m P
min
= -33
m T
p
= 41
m
Es
ei
T
w
T
o
2010-11-16
48
sż-Ł
Pasowania równoważne
Graniczne wskaźniki pasowania są więc sobie równe:
'
max
max
P
P
'
min
min
P
P
'
m
m
P
P
'
p
p
T
T
oraz
czyli
Jedno z pasowań jest zbudowane w układzie stałego otworu,
drugie – w układzie stałego wałka.
Zapewniają taki sam charakter pracy kontaktujących się ze sobą elementów.
oraz
2010-11-16
49
sż-Ł
Właściwości układu pasowań
PASOWANIA LUŹNE
PASOWANIA CIASNE
f6
ei
es
F6
ES
EI
0
0
R7
EI
r6
es
symetria pól tolerancji wałków i otworów
wykonanych w tej samej klasie
es = EI
dla sąsiednich klas dokładności
2010-11-16
50
sż-Ł
Pasowania równoważne luźne
WCISK
P
min
0
0
P
max
’
H7
G7
h6
P
max
P
min
’
g6
F110
H7/g6
jest równoważne
F110
G7/h6
stały otwór
stały wałek
2010-11-16
51
sż-Ł
Pasowania równoważne ciasne
WCISK
P
min
0
0
P
max
’
H7
R7
h6
P
max
P
min
’
r6
F40
H7/r6
jest równoważne
F40
R7/h6
stały otwór
stały wałek
2010-11-16
52
sż-Ł
Pasowania równoważne mieszane
P
min
0
0
P
ma
x
H7
K7
h6
P
max
P
min
k6
F80
H7/k6
jest równoważne
F80
K7/h6
stały otwór
stały wałek
2010-11-16
53
sż-Ł
Pasowania równoważne mieszane, cd
WCISK
P
min
0
0
P
max
H7
N7
h6
P
max
P
min
n6
F20
H7/n6
jest równoważne
F20
N7/h6
stały otwór
stały wałek
