p r a k t y k a   m e d y c z n a

Przewodnik

Lekarza

89

Stomia brzuszna bêdzie nadal wykonywana

w Polsce. 

Wdro¿enie do praktyki klinicznej w³aœci-

wego modelu opieki nad pacjentem ze stomi¹
przyczyni siê do:
1) poprawy jakoœci ¿ycia pacjentów, 
2) skrócenia pobytu pacjentów w szpitalu, 
3) zmniejszenia czêstoœci powik³añ pooperacyj-

nych, 

4) eliminacji dodatkowych operacji i ponow-

nych przyjêæ do szpitala, 

5) ograniczenia zu¿ycia i lepszego wykorzysta-

nia przez pacjentów sprzêtu stomijnego. 

Proces pooperacyjnej adaptacji pacjenta

do stomii zale¿y od szeregu czynników, ta-
kich jak:
1) choroba podstawowa, 
2) sylwetka i kondycja psychofizyczna pacjenta, 
3) umiejêtnoœæ radzenia sobie w trudnej sytuacji, 
4) zasób  wiedzy  i umiejêtnoœci  praktycznych

w zakresie pielêgnacji stomii, 

5) prawid³owe  umiejscowienie  i wytworzenie

stomii,

6) wsparcie ze strony rodziny, poradni stomijnej

i grup samopomocy, np. Pol-Ilko (Polskie To-
warzystwo Opieki nad Chorymi ze Stomi¹) 

Nauczycielami i edukatorami, którzy pomo-

g¹ skorzystaæ pacjentowi z modelu opieki s¹: 
1) chirurg, który wykona³ stomiê, 
2) doœwiadczony psycholog kliniczny, 
3) pielêgniarka, najlepiej stomijna, posiadaj¹ca

certyfikat lub licencjê, 

4) dietetyk z licencj¹, 
5) wolontariusze  stomijni  Pol-Ilko,  najlepiej

osoby posiadaj¹ce stomiê i dobrze do niej za-
adaptowani. 

Wszyscy ww. powinni znaæ elementy mode-

lu opieki nad pacjentem ze stomi¹. 

Opieka nad pacjentem ze stomi¹ obejmu-

je 3 okresy: 

III. Przedoperacyjny (okres diagnozowania

chorego i przygotowania do zabiegu ope-
racyjnego). 

II. Œródoperacyjny (prawid³owe wykonanie

brzusznego odbytu i zaopatrzenie na stole
operacyjnym w sprzêt stomijny). 

III. Pooperacyjny  (przygotowanie  chorego

do samoopieki). 

I. Celem opieki w okresie przedoperacyj-

nym jest: 

1) omówienie z chorym zmian anatomicznych

i fizjologicznych bêd¹cych nastêpstwem pla-
nowanej operacji, 

2) przedstawienie techniki, wygl¹du i czynno-

œci stomii, 

3) omówienie mo¿liwych powik³añ pooperacyj-

nych i powik³añ stomii, 

4) przedstawienie pacjentowi zmian w sferach

jakoœci ¿ycia zwi¹zanych z wytworzeniem
stomii, takich jak wygl¹d cia³a, samoocena,
stan zdrowia, ¿ycie seksualne, aktywnoœæ za-
wodowa, aktywnoœæ spo³eczna i naukowa,
model rozrywki i wypoczynku, 

Model opieki 

nad pacjentem ze stomią

Model opieki nad pacjentem ze stomią 

jest oficjalnie rekomendowany przez Polski Klub Koloproktologii

do powszechnego wykorzystania i stosowania

p r a k t y k a   m e d y c z n a

Przewodnik

Lekarza

90

5) przedstawienie sposobu od¿ywiania siê po

wytworzeniu stomii, 

6) udzielenie choremu wsparcia emocjonalne-

go i merytorycznego, 

7) dostarczenie pacjentowi materia³ów informacyj-

nych na temat pielêgnacji i zaopatrzenia stomii, 

8) nauczenie pacjenta przed operacj¹ æwiczeñ

oddechowych, izometrycznych, odkas³ywa-
nia, co znacz¹co zmniejsza ryzyko wyst¹pie-
nia pooperacyjnych powik³añ zakrzepowo-
-zatorowych i oddechowych, 

9) wykonanie  badañ,  wyrównanie  zaburzeñ

wodno-elektrolitowych i/lub ¿ywieniowych, 

10) wyznaczenie miejsca do wy³onienia stomii, 
11) oczyszczenie  przewodu  pokarmowego

z mas ka³owych wg schematu przyjêtego
w danym oœrodku (z uwzglêdnieniem wie-
ku, chorób uk³adu kr¹¿enia), 

12) ocena 

stanu 

psychicznego 

chorego

z uwzglêdnieniem reakcji na fakt wykona-
nia stomii (lêk, agresja, zaprzeczenie), 

13) ocena mo¿liwego udzia³u rodziny w pielê-

gnacji chorego w okresie pooperacyjnym. 

II. Celem opieki œródoperacyjnej jest: 

1) potwierdzenie wyboru w³aœciwego miejsca

stomii, 

2) œródoperacyjne wykonane stomii dojrza³ej

(otwarcie jelita i za³o¿enie szwów jelitowo-
-skórnych podczas operacji), 

3) bezpieczne przeprowadzenie zabiegu operacyj-

nego (monitorowanie parametrów ¿yciowych,
wyrównanie zaburzeñ wodno-elektrolitowych), 

4) zaopatrzenie chorego w sprzêt stomijny na

stole operacyjnym (za³o¿enie p³ytki akorde-
onowej z ruchomym pierœcieniem zmniejsza-
j¹cej dolegliwoœci bólowe chorego podczas
zak³adania worka stomijnego, zastosowanie
przezroczystego worka umo¿liwiaj¹cego oce-
nê stomii w okresie pooperacyjnym). 

III. Celem opieki pooperacyjnej jest: 

1) zapewnienie bezpiecznego przebiegu okre-

su pooperacyjnego lub/i wczesne rozpozna-
nie mo¿liwych powik³añ: 

– monitorowanie  podstawowych  parame-

trów ¿yciowych chorego, tak jak po ka¿-
dej operacji, 

– ocena ¿ywotnoœci stomii (kolor, wielkoœæ,

wydzielina, stosunek stomii do poziomu
skóry), 

2) walka z bólem (podawanie leków przeciw-

bólowych, u³o¿enie zmniejszaj¹ce napiêcie
miêœni brzucha), 

3) adaptacja chorego do stomii, która obejmuje: 

– ocenê reakcji na stomiê, 
– wspieranie i zachêcanie do patrzenia na sto-

miê, dotykanie stomii, obserwacje przy za-
opatrywaniu stomii w sprzêt pomocniczy, 

– ukazywanie i wzmacnianie pozytywnych

stron chorego i ¿ycia ze stomi¹, 

– pomoc w odreagowywaniu stresu, 

4) przygotowanie chorego do samoopieki obej-

muje: 

a) ocenê jego mo¿liwoœci w zakresie sprawo-

wania samoopieki z uwzglêdnieniem: 
– wieku, 
– zainteresowania swoim stanem zdrowia, 
– sprawnoœci zmys³ów (s³uch, wzrok), 
– nastawienia do stomii, 
– chêci wspó³pracy z zespo³em lekarsko-pie-

lêgniarskim, 

– zasobu wiedzy i umiejêtnoœci, 
– zaufania do lekarza i pielêgniarki, 
– tanu somatycznego i psychicznego, 

b) ustalenie planu opieki z uwzglêdnieniem: 

– mo¿liwoœci psychofizycznych chorego, 
– zasad nauczania, 
– kontroli i oceny, 

c) uzupe³nienie wiedzy chorego w zakresie: 

– oceny  funkcjonowania  stomii  (kolor,

kszta³t, wielkoœæ) i mo¿liwych problemów
(krwawienia, biegunka, zaparcia), 

– doboru sprzêtu pomocniczego, 
– zasad refundacji sprzêtu do zaopatrzenia

stomii, 

– zasad w codziennym funkcjonowaniu ze

stomi¹ (dieta, samokontrola, kontrola le-
karska), 

– mo¿liwoœci uzyskania pomocy (poradnie

dla chorych ze stomi¹, grupy wsparcia), 

d) opanowanie umiejêtnoœci chorego w zakresie: 

– pielêgnacji stomii – dobór i zamiana sprzêtu, 
– samokontroli  funkcjonowania  przewodu

pokarmowego, 

– oceny stomii (kolor, wielkoœæ, wydzielina), 
– wykonywania  æwiczeñ  wzmacniaj¹cych

miêœnie brzucha, 

– irygacji (u osób z kolostomi¹), 

p r a k t y k a   m e d y c z n a

Przewodnik

Lekarza

91

e) skierowanie pacjenta do najbli¿szej poradni

dla chorych ze stomi¹. 

Przewidywane rezultaty opieki realizowa-

nej wg przedstawionego modelu: 

I. Subiektywna ocena pacjenta: 

1) œwiadomie podejmuje decyzjê o wykonaniu

stomii, 

2) zna cel i kolejnoœæ przygotowañ przewodu

pokarmowego do zabiegu operacyjnego, 

3) rozumie koniecznoœæ wyznaczenia miejsca

wy³onienia stomii, 

4) ma  zapewniony  sta³y  kontakt  z lekarzem

prowadz¹cym i pielêgniark¹: 

– nie odczuwa dolegliwoœci bólowych pod-

czas zak³adana sprzêtu stomijnego, 

5) wie, jak siê zachowaæ w okresie pooperacyj-

nym w sytuacji pojawienia siê wymiotów,
nudnoœci, bólu, 

6) umie  wykonywaæ  æwiczenia  oddechowe

i izometryczne, 

7) wspó³pracuje  z zespo³em  lekarsko-pielê-

gniarskim: 

– wykazuje zainteresowanie pielêgnacj¹ stomii, 
– akceptuje ustalony plan opieki i aktywnie

w nim uczestniczy, 

8) wie, jak siê zachowaæ w sytuacji pojawie-

nia siê biegunek, zaparæ, 

9) wie gdzie i jak zaopatrzyæ siê w sprzêt sto-

mijny, 

10) zna i rozumie zasady ¿ywienia, 
11) wie, gdzie mo¿e uzyskaæ pomoc w sytuacji

problemowej, 

12) akceptuje stomiê i potrafi j¹ pielêgnowaæ: 

– zna cel i umie wykonaæ æwiczenia wzmac-

niaj¹ce miêœnie brzucha, 

– wie,  ¿e  stomia  nie  stanowi  przeszkody

w podjêciu pracy zawodowej, 

– zna zasady i umie wykonaæ irygacjê, 

13) jest aktywny zawodowo i spo³ecznie. 

II. Obiektywna ocena opieki: 

1) mo¿liwoœæ wykonania zabiegu operacyjne-

go – zgoda chorego, 

2) oczyszczenie przewodu pokarmowego, co

daje wiêksze bezpieczeñstwo i zmniejsza ry-
zyko powik³añ pooperacyjnych, 

3) prawid³owo wykonana i umiejscowiona sto-

mia zapewnia zaopatrzenie w sprzêt pomoc-
niczy i umo¿liwia choremu samopielêgnacjê, 

4) okres pooperacyjny nie jest powik³any, 
5) zainteresowanie, gotowoœæ i mo¿liwoœci cho-

rego pozwalaj¹ na podjêcie samoopieki i nie-
zale¿noœæ w opiece, 

6) jakoœæ œwiadczonych us³ug wp³ywa na satys-

fakcjê chorego i poprawê jakoœci jego ¿ycia. 

Opracowanie

dr n. hum. Maria Kózka

Wydzia³ Ochrony Zdrowia

Instytut Pielêgniarstwa 

CMUJ w Krakowie

prof. dr hab. med. Krzysztof Bielecki

prezes Polskiego Klubu Koloproktologii

w Warszawie

Akceptacja Zarz¹du Polskiego Klubu Koloproktologii 

– maj 2002 r.