Bankowo

ść

dr Marta Penczar

Plan wykładów (1)

System bankowy w Polsce

Zagadnienia:

poj

ę

cie systemu bankowego, 

bank komercyjny jako instytucja zaufania publicznego 
ewolucja polskiego systemu bankowego, 
organizacja systemu bankowego, 
instytucje systemu bankowego.
rodzaje banków

System nadzoru bankowego w Polsce

Zagadnienia:

system nadzoru bankowego, 
Komisja Nadzoru Finansowego 

–

cele i zadania, 

Bankowy Fundusz Gwarancyjny - cele i zadania.

NBP jako bank centralny 

Zagadnienia:

miejsce banku centralnego w gospodarce, 
status NBP, zadania banku centralnego,
polityka pieni

ęż

na banku centralnego, 

instrumenty NBP, 
Rada Polityki Pieni

ęż

nej,

problem niezale

ż

no

ś

ci banku centralnego, 

bank centralny a inne instytucje finansowe.

Plan wykładów (2)

Bankowe operacje usługowe

Zagadnienia:

operacje kasowo-skarbcowe, 
obrót gotówkowy i bezgotówkowy, 
inkaso 

ś

rodków pieni

ęż

nych, 

rodzaje bankowych rozlicze

ń

pieni

ęż

nych, 

gwarancje bankowe, 
zagraniczne operacje po

ś

rednicz

ą

ce, 

finansowe transakcje terminowe, 
opcje walutowe, swapy, 
po

ś

rednictwo w zakresie obrotu papierami warto

ś

ciowymi oraz emisji papierów 

warto

ś

ciowych.

Działalno

ść

 kredytowa banków komercyjnych

Zagadnienia:

definicja kredytu i po

ż

yczki bankowej,

rodzaje kredytów, 
oferta kredytowa banków dla klientów korporacyjnych i detalicznych, 
dokumentacja kredytowa, umowa kredytowa i jej istotne elementy, 
ocena ryzyka kredytowego, ocena zdolno

ś

ci kredytowej, 

monitorowanie i administrowanie kredytami, 
credit – scoring, 
zabezpieczenie zwrotno

ś

ci kredytów, 

cena pieni

ą

dza kredytowego w bankach komercyjnych.

Plan wykładów (3)

Zarz

ą

dzanie ryzykiem bankowym

Zagadnienia:

poj

ę

cie ryzyka bankowego,

przyczyny wyst

ę

powania ryzyka bankowego, 

rodzaje ryzyka bankowego, klasyfikacje ryzyka bankowego

wzajemne relacje aktywów i pasywów banku.

Działalno

ść

depozytowa banków komercyjnych 

Zagadnienia:

istota depozytu, 
znaczenie działalno

ś

ci depozytowej w funkcjonowaniu banku, 

polityka oprocentowania lokat bankowych, 
rezerwy obowi

ą

zkowe od depozytów i ich wpływ na koszty pozyskania 

pieni

ą

dza, 

rodzaje depozytów bankowych i ich oprocentowanie

.

Literatura

1.

Bankowo

ść

, [red.] Głuchowski J. i Szambela

ń

czyk J., Pozna

ń

1999

2.

Bankowo

ść

. Podr

ę

cznik akademicki, [red.] W. L. Jaworski, Z. Zawadzka, 

Poltext, Warszawa 2002,

3.

Dmowski A., Sarnowski J., Prokopowicz D., Podstawy finansów i 
bankowo

ś

ci, Difin, Warszawa 2005

4.

Finanse, bankowo

ść

i rynki finansowe, [red.] Pietrzak E., Markiewicz M., 

Wydawnictwo UG, Gda

ń

sk 2006

5.

Dobosiewicz, Bankowo

ść

, PWE, Warszawa, 2005

6.

Grzywacz J., Podstawy bankowo

ś

ci…, Difin, Warszawa 2006

7.

Heropolita

ń

ska J., Borowska E., Kredyty, po

ż

yczki i gwarancje 

bankowe, Warszawa 2002

8.

Innowacyjne usługi banku, [red.] D. Korenik, PWN, Warszawa 2006

9.

Mishkin S. Frederic, Ekonomika pieni

ą

dza, bankowo

ś

ci i rynków 

finansowych¸ PWN, Warszawa 2002

10.

Studium Bankowo

ś

ci, [red.] R. Wierzba, Gda

ń

sk 2001

11.

Usługi i procedury bankowe, [red.] E. Bogacka Kisiel, Wrocław 2000

12.

Współczesna bankowo

ść

[red.] Zaleska M, Difin, Warszawa 2007

1. System bankowy w Polsce

Agenda

1.

Poj

ę

cie  i rola systemu bankowego 

2.

Rola i funkcje banków w gospodarce

3.

Organizacja systemu bankowego 

4.

Ewolucja polskiego systemu bankowego

5.

Instytucje systemu bankowego

6.

Rodzaje banków komercyjnych

System bankowy jako cz

ęść

 systemu finansowego

Rozwój gospodarczy ka

ż

dego kraju jest w 

du

ż

ym stopniu powi

ą

zany z poziomem 

rozwoju systemu finansowego 

Instytucje finansowe to inaczej po

ś

rednicy 

finansowi

System finansowy

współuczestniczy w tworzeniu pieni

ą

dza 

oraz umo

ż

liwia jego przemieszczanie 

mi

ę

dzy podmiotami niefinansowymi: 

gospodarstwami domowymi, przedsi

ę

biorstwami i bud

ż

etem

.

Na czym polega funkcja transakcyjna (po

ś

redniczenia)?

FINANSOWANIE PO

Ś

REDNIE

FINANSOWANIE BEZPO

Ś

REDNIE

Rynki 

finansowe

Po

ż

yczkodawcy

(oszcz

ę

dzaj

ą

cy)

1. Gospodarstwa 
domowe
2. Przedsi

ę

biorstwa

3. Rz

ą

d

4. Cudzoziemcy

Po

ż

yczkobiorcy

(wydatkuj

ą

cy)

1. Gospodarstwa 
domowe
2. Przedsi

ę

biorstwa

3. Rz

ą

d

4. Cudzoziemcy

FUNDUSZE

FUNDUSZE

FUNDUSZE

FUNDUSZE

Po

ś

rednicy 

finansowi

FUNDUSZE

Ź

ródło: F. S. Mishkin, Ekonomika pieni

ą

dza, bankowo

ś

ci i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 53

Elementy systemu finansowego

Segmenty rynku finansowego

rynek depozytowo-kredytowy 
rynek pieni

ęż

ny

rynek kapitałowy
rynek walutowy
rynek instrumentów pochodnych

Instytucje finansowe (po

ś

rednicy)

banki (komercyjne, spółdzielcze)
fundusze inwestycyjne
fundusze emerytalne
towarzystwa inwestycyjne
towarzystwa ubezpieczeniowe

Uczestnicy rynku finansowego

kapitałodawcy / inwestorzy
kapitałobiorcy
po

ś

rednicy finansowi

Instytucja finansowa (po

ś

rednik finansowy)

to podmiot, którym głównym przedmiotem 

działalno

ś

ci jest utrzymywanie i dokonywanie

transakcji instrumentami finansowymi 

Jaka jest definicja banku?

Bank - mikroekonomiczny punkt widzenia

bank jest przedsi

ę

biorstwem

bank jest instytucj

ą

 zaufania publicznego

działalno

ść

 banku polega m.in. na pozyskiwaniu wkładów 

pieni

ęż

nych, udzielaniu kredytów, rozliczeniach pieni

ęż

nych, 

udzielaniu gwarancji.

Bank - makroekonomiczny punkt widzenia

banki stanowi

ą

 krwiobieg gospodarki, 

odgrywaj

ą

 istotn

ą

 rol

ę

 w alokacji kapitału (po

ś

rednicz

ą

c 

pomi

ę

dzy podmiotami maj

ą

cymi nadmiar kapitału, a tymi które 

maj

ą

 niedobory kapitału optymalizuj

ą

 jego wykorzystanie).

Bank w polskim prawie (art. 2. - Prawo Bankowe)

„Bank jest osob

ą

 prawn

ą

 utworzon

ą

 zgodnie z przepisami 

ustaw, działaj

ą

c

ą

 na podstawie zezwole

ń

 uprawniaj

ą

cych do 

wykonywania czynno

ś

ci bankowych obci

ąż

aj

ą

cych ryzykiem 

ś

rodki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym”.

Jaka jest definicja banku w 

ś

wietle prawa unijnego?

Dyrektywa 2000/12/EC w sprawie podejmowania 
i prowadzenia działalno

ś

ci przez instytucje 

kredytowe

Instytucja kredytowa – przedsi

ę

biorstwo, 

którego przedmiotem działalno

ś

ci jest 

gromadzenie depozytów i innych 

ś

rodków 

finansowych powierzonych przez klientów pod 
jakimkolwiek tytułem zwrotnym oraz udzielanie 
kredytów na własny rachunek. 

Na obszarze UE obowi

ą

zuje zasada 

wzajemnego uznawania

Wszystkie podmioty posiadaj

ą

ce status instytucji 

kredytowej korzystaj

ą

 z przywileju jednolitej 

licencji (paszport europejski)

Jakie s

ą

 modele sektora bankowego?

Kryterium

System oparty na rynkach

papierów warto

ś

ciowych 

(anglosaski)

Bankowo zorientowany (japo

ń

sko-

niemiecki)

Finansowanie

przedsi

ę

biorstw

Du

ż

e znaczenie finansowania 

wewn

ę

trznego

Finansowanie zewn

ę

trzne za

po

ś

rednictwem rynków kapitałowych

Nacisk na pasywne, kr

ó

tkoterminowe

stosunki mi

ę

dzy instytucjami 

finansowymi i firmami

Brak udziałów banków w kapitale 

przedsi

ę

biorstw

Du

ż

e znaczenie finansowania 

zewn

ę

trznego

Finansowanie zewn

ę

trzne oparte na

indywidualnie negocjowanych kredytach
bankowych o stałym oprocentowaniu

Nacisk na długookresowe, aktywne, 

bliskie stosunki mi

ę

dzy instytucjami 

finansowymi i przedsi

ę

biorstwami

Udziały banków w kapitale

Typy i rola 
instytucji

finansowych

Wysoki stopie

ń

specjalizacji instytucji

Banki nastawione na kr

ó

tkoterminow

ą

 

działalno

ść

kredytow

ą

Du

ż

a skłonno

ść

do tworzenia 

innowacji finansowych

Niski stopie

ń

specjalizacji instytucji

Banki uniwersalne, nastawione na  

długoterminow

ą

działalno

ść

 kredytow

ą

Mniejsza skłonno

ść

do tworzenia 

innowacji finansowych

Rynki papier

ó

w

warto

ś

ciowych

Bardziej rozwini

ę

te

Mniej rozwini

ę

te

Ź

rodło: B. Pietrzak, Z. Polański (red.), System finansowy w Polsce (lata dziewięćdziesiąte), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 31

Jakie s

ą

 wady i zalety poszczególnych modeli sektora bankowego?

Kryterium

System oparty na rynkach

papierów warto

ś

ciowych 

(anglosaski)

Bankowo zorientowany (japo

ń

sko-

niemiecki)

Zalety

nadanie kluczowej roli rynkom 

akcji i obligacji przedsi

ę

biorstw

sprzyjanie działaniu inwestorów 

instytucjonalnych

pobudzanie innowacji finansowych

finansowanie firm na podstawie 

indywidualnych umów kredytowych

długoterminowe finansowanie mi

ę

dzy 

bankiem a korporacj

ą

 (krzy

ż

owanie 

udziałów kapitałowych)

stymulowanie powstawania silnych 

banków komercyjnych

Wady 

oparcie finansowania firm na 

anonimowym rynku papierów 
warto

ś

ciowych

nastawienie na cz

ę

ste zmiany 

partnerów, co wymusza 
krótkoterminow

ą

 perspektyw

ę

 w 

procesach decyzyjnych

du

ż

a formalizacja transakcji 

ekonomicznych

niedostateczne wykorzystanie 

mo

ż

liwo

ś

ci oferowanych przez ró

ż

ne 

instrumenty finansowe

opó

ź

nienie we wprowadzaniu innowacji 

bankowych

mniejsza odporno

ść

 na konkurencje ze 

strony instytucji parabankowych

Ź

rodło: E. Pietrzak, M. Markiewicz, Finanse, Bankowość i rynki Finansowe, Wydawnictwo UG, 2006

Dlaczego banki istniej

ą

? Czy s

ą

 potrzebne?

Koszty transakcyjne

redukcja czasu i pieni

ę

dzy na przeprowadzenie transakcji finansowej, 

które stanowi

ą

 główny problem dla ludzi, którzy dysponuj

ą

 

nadwy

ż

kami funduszy i chc

ą

 je po

ż

yczy

ć

 (koszty poszukiwa

ń

, koszty 

weryfikacji, koszty monitorowania, koszty przestrzegania kontraktu)

Asymetria informacji - brak istnienia doskonałej informacji 

banki ograniczaj

ą

asymetri

ę

informacji, polegaj

ą

c

ą

na tym, 

ż

e jedna 

strona nie posiada wystarczaj

ą

cej wiedzy nt. drugiej w celu podj

ę

cia 

decyzji (zawodno

ść

rynku).

Ryzyko nadu

ż

ycia (ma miejsce po zawarciu transakcji)

kredytobiorca anga

ż

uje si

ę

w działalno

ść

, która z punktu widzenia

po

ż

yczkodawcy jest niepo

żą

dana (zwrot kredytu staje si

ę

mniej 

prawdopodobny), podejmuje wi

ę

ksze ryzyko bo stawk

ą

 s

ą

 

pieni

ą

dze nale

żą

ce do kogo

ś

 innego.

Negatywna selekcja (ma miejsce przed zawarciem transakcji)

potencjalni kredytobiorcy, których działalno

ść

najprawdopodobniej

przyniesie negatywny wynik (zły kredyt) s

ą

tymi, którzy najaktywniej 

poszukuj

ą

po

ż

yczki i st

ą

d te

ż

najprawdopodobniej zostan

ą

wybrani.

Jak mo

ż

na rozwi

ą

za

ć

 problemy z asymetri

ą

 informacji?

Negatywna selekcja

Sprzeda

ż

 informacji przez wyspecjalizowane podmioty (agencje 

ratingowe, agencje informacyjne) (problem gapowicza)
Regulacje rz

ą

dowe – konieczno

ść

 ujawniania informacji przez 

przedsi

ę

biorstwa 

Po

ś

rednictwo finansowe – bank jest ekspertem w pozyskiwaniu 

informacji o firmach, przez co jest w stanie odró

ż

ni

ć

 ryzyko udzielenia 

dobrego kredytu od złego 

Bank anga

ż

uje si

ę

 w kredyty nie b

ę

d

ą

ce przedmiotem obrotu

Zabezpieczenia – zabezpieczenie, czyli własno

ść

 przyrzeczona 

kredytodawcy na wypadek niewypłacalno

ś

ci kredytobiorcy

Ryzyko nadu

ż

ycia

Kapitał własny – umowa kredytowa powinna by

ć

 bod

ź

cowo 

kompatybilna – uzgadnia motywacj

ę

 kredytobiorcy z kredytodawc

ą

Klauzule restrykcyjne (covenants) wprowadzane do umowy kredytowej
Monitoring umów kredytowych

Jakie funkcje pełni bank (2)?

Bank jest po

ś

rednikiem finansowym dysponuj

ą

cym usługami

zwi

ą

zanymi z przyjmowaniem i udost

ę

pnianiem kapitału,

kojarzy w ten spoób

 poda

ż

 kapitału i popyt na inwestrycje kapitałowe

Transakcyjna

Transformacja

informacji

Transformacja

 wielko

ś

ci 

ś

rodków finansowych

Trabsformacja

terminu

Transformacja

ryzyka

Transformacja

przestrzennej alokacji 

ś

rod. pieni

ęż

nych

Bank jest po

ś

rednikiem finansowym miedzy ró

ż

ni

ą

cymi si

ę

strukturami poda

ż

y kapitału i popytu na kapitał.

Dokonuj

ą

c transformacji tych struktur

doprowadza do ich zrównowa

ż

enia

Transformacyjna

Funkcje

banków

Banki inwestuj

ą

 pieni

ą

dze obce – depozytariuszy

Klient powierzaj

ą

c swoje oszcz

ę

dno

ś

ci kieruje si

ę

 

rachunkiem ekonomicznym, ale przede wszystkim zaufaniem 
do banku

Utrata zaufania do banku skutkuje odej

ś

ciem (ucieczk

ą

) 

klienta do innego banku 

Banki to

instytucje 

zaufania 

publicznego

Publiczna kontrola banków

Działalno

ść

 banków podlega publicznej kontroli, 

której zadaniem jest niedopuszczenie do utraty 
zaufania

Dwojaka kontrola:

System nakazów, zakazów i norm – Prawo 
bankowe, ustawy, zarz

ą

dzenia, 

rekomendacje

System nadzoru, którego celem jest 
zagwarantowanie przestrzegania 
ustanowionych norm przez banki

Jak zorganizowany jest system bankowy w Polsce?
System dwuszczeblowy

SFERA I

Banki

NBP

Nadzór (KNF)

Bankowy Fundusz Gwarancyjny

Krajowa Izba Rozliczeniowa

Biura informacji kredytowej

Przedsi

ę

biorstwa kartowe

Bankowe biura maklerskie

Sektor po

ś

rednictwa kredytowego

SFERA II

SFERA III

Zwi

ą

zek Banków Polskich

O

ś

rodki szkoleniowe

Szkoły wy

ż

sze

Biura consultingowe

Wydawnictwa

Jakie zadania mo

ż

e wykonywa

ć

 bank?

Sensu stricte

Zadania zastrze

ż

one wył

ą

cznie dla banków

Sensu largo

Zadania, które mog

ą

 wykonywa

ć

 tak banki, jak i 

podmioty niebankowe

Jakie zadania wykonuje bank?

Art. 5. 1. Prawa bankowego - Czynno

ś

ciami bankowymi s

ą

 

(SENSU STRICTE):

1) przyjmowanie wkładów pieni

ęż

nych płatnych na 

żą

danie lub z 

nadej

ś

ciem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków 

tych wkładów,

2) prowadzenie innych rachunków bankowych,

3) udzielanie kredytów,

4) udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie 
i potwierdzanie akredytyw,

5) emitowanie bankowych papierów warto

ś

ciowych,

6) przeprowadzanie bankowych rozlicze

ń

 pieni

ęż

nych,

6a) wydawanie instrumentu pieni

ą

dza elektronicznego,

7) wykonywanie innych czynno

ś

ci przewidzianych wył

ą

cznie dla 

banku w odr

ę

bnych ustawach.

Jakie zadania wykonuje bank?

Art. 5. 2. Prawa bankowego - Czynno

ś

ciami bankowymi s

ą

 równie

ż

 

nast

ę

puj

ą

ce czynno

ś

ci, o ile s

ą

 one wykonywane przez banki 

(SENSU LARGO):

1) udzielanie po

ż

yczek pieni

ęż

nych,

2) operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których 
przedmiotem s

ą

 warranty,

3) wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich 
u

ż

yciu,

4) terminowe operacje finansowe,

5) nabywanie i zbywanie wierzytelno

ś

ci pieni

ęż

nych,

6) przechowywanie przedmiotów i papierów warto

ś

ciowych oraz 

udost

ę

pnianie skrytek sejfowych

Jakie zadania wykonuje bank?

Czynno

ś

ci wykonywane przez banki nosz

ą

 nazw

ę

 czynno

ś

ci 

bankowych i dziel

ą

 si

ę

 na: 

pasywne (bierne) - polegaj

ą

 na przyjmowaniu wkładów, tj. 

gromadzeniu wolnych 

ś

rodków pieni

ęż

nych przedsi

ę

biorstw i 

ludno

ś

ci. 

Wkłady bankowe nazywamy depozytami. 

Do operacji tych mo

ż

na tak

ż

e zaliczy

ć

 emitowanie przez bank 

własnych obligacji i akcji. 

aktywne (czynne) - wykorzystywanie zgromadzonych 

ś

rodków 

poprzez udzielnie kredytów i po

ż

yczek, jak równie

ż

 lokowanie 

ś

rodków własnych i powierzonych przez klientów w papierach 

warto

ś

ciowych i innych inwestycjach. 

usługowe (po

ś

rednicz

ą

ce) - banki dokonuj

ą

, m.in. przelewów 

z rachunków klientów i na ich zlecenie na rachunki wskazanych 
przez nich osób, prowadz

ą

 kantory, 

ś

wiadcz

ą

 usługi maklerskie 

itp. 

Jakie s

ą

 podstawowe rodzaje banków?

Banki komercyjne

Banki centralne 

(emisyjne)

Banki 

oszcz

ę

dno

ś

ciowe

Instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu 

bankowego. Zazwyczaj działa jako jednostka samodzielna,  

pa

ń

stwowa, b

ą

d

ź

 podporz

ą

dkowana pa

ń

stwu. 

Gromadz

ą

 rozproszone oszcz

ę

dno

ś

ci indywidualne i 

udzielaj

ą

 w oparciu o nie kredytów. 

Banki rozwojowe 

(inwestycyjne)

Banki specjalne

Gromadz

ą

 

ś

rodki o charakterze długoterminowym, emituj

ą

 papiery 

warto

ś

ciowe. Udzielaj

ą

 kredytów 

ś

rednio- i długoterminowych.

Poprzez finansowanie konkretnych projektów o znaczeniu narodowym lub 

regionalnym przyczyniaj

ą

 si

ę

 do przyspieszenia wzrostu gospodarczego. 

Finansuj

ą

 zadania specjalne, wymagaj

ą

ce wysokiej 

specjalizacji, np. banki budownictwa, cukrownictwa 

Przyjmuj

ą

 depozyty, kreuj

ą

 pieni

ą

dz w postaci kredytów, 

oraz dokonuj

ą

 rozlicze

ń

 bezgotówkowych.  

Jakie s

ą

 podstawowe rodzaje banków komercyjnych?

przedmiot działalno

ś

ci

struktura własno

ś

ci

forma prawna

Banki komercyjne

• pa

ń

stwowe

• spółki akcyjne
• spółdzielcze

• krajowe
• zagraniczne

•

uniwersalne

•

specjalistyczne

zasi

ę

g terytorialny

• lokalne, regionalne
• krajowe
• globalne

Jakie mo

ż

e by

ć

 specjalizacja banku?

funkcjonalna - skupienie na 

ś

wiadczeniu wybranych 

rodzajów czynno

ś

ci

banki i kasy oszcz

ę

dno

ś

ciowe, banki inwestycyjne

bran

ż

owa -

ś

wiadczenie usług dla okre

ś

lonych bran

ż

gospodarki

banki rolne, banki handlu zagranicznego, banki rozwoju 
eksportu, banki budownictwa

terytorialna - ograniczenie działalno

ś

ci do oznaczonego 

terytorium kraju

banki regionalne, komunalne

Jakie instytucje tworz

ą

 system bankowy?

Bank Centralny

Nadzór bankowy

Bankowy Fundusz 

Gwarancyjny

Instytucje stabilizuj

ą

ce rynek – Siatka bezpiecze

ń

stwa finansowego

Banki spółdzielcze

Banki uniwersalne

Banki 

specjalistyczne

Instytucje tworz

ą

ce rynek

Banki komercyjne

Definicja nadzoru

Nadzór bankowy to „instytucja” w ramach której grupa ludzi, 
posiadaj

ą

ca ustawowo okre

ś

lone kompetencje władcze, 

ogranicza i monitoruje działalno

ść

 podległych jej banków

Rodzaje nadzoru:

Nadzór zintegrowany
Nadzór skonsolidowany

Kryterium zasi

ę

gu oddziaływania nadzoru:

W

ą

ski

Szeroki

Jaki jest cel działania nadzoru nad bankami?

Cele podstawowe działalno

ś

ci nadzoru:

zapewnienie  bezpiecze

ń

stwa

ś

rodków pieni

ęż

nych gromadzonych na 

rachunkach bankowych przez klientów
zapewnienie zgodno

ś

ci działalno

ś

ci banków z przepisami ustawy Prawo 

bankowe, ustawy o Narodowym Banku Polskim, statutem oraz decyzj

ą

 o 

wydaniu zezwolenia na utworzenie banku.

Cele po

ś

rednie działalno

ś

ci nadzoru:

wspieranie polityki monetarnej poprzez działania na rzecz stabilno

ś

ci i 

bezpiecze

ń

stwa polskiego systemu bankowego,

Stabilno

ść

 systemu bankowego to zdolno

ść

 do zachowania płynno

ś

ci 

finansowej oraz pokrywania strat i ryzyka zwi

ą

zanego z  jego 

działalno

ś

ci

ą

 z funduszy własnych (zachowanie wypłacalno

ś

ci)

ocena i kontrola ryzyka systemu bankowego oraz promowanie 
prowadzenia działalno

ś

ci bankowej w sposób rzetelny i bezpieczny 

poprzez wydawanie regulacji ostro

ż

no

ś

ciowych oraz sprawowanie 

nadzoru,
podejmowanie działa

ń

 administracyjnych maj

ą

cych na celu 

wyeliminowanie potencjalnych zagro

ż

e

ń

 lub ich skutków dla 

bezpiecze

ń

stwa 

ś

rodków pieni

ęż

nych, jak te

ż

 zapewnienie równych 

warunków konkurencji dla wszystkich banków.

Kto sprawuje nadzór nad rynkiem bankowym?

Przewodnicz

ą

cy KNF

Komisja Nadzoru Finansowego

2 Zast

ę

pców 

Przewodnicz

ą

cego KNF

4 członków:

1) minister wła

ś

ciwy do spraw instytucji finansowych albo jego przedstawiciel;

2) minister wła

ś

ciwy do spraw zabezpieczenia społecznego albo jego przedstawiciel;

3) Prezes Narodowego Banku Polskiego albo delegowany przez niego Wiceprezes NBP;

4) przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Urz

ą

d Komisji Nadzoru Finansowego

Komisja i Przewodnicz

ą

cy KNF wykonuj

ą

 zadania przy 

pomocy Urz

ę

du Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF)

Do zada

ń

 Komisji Nadzoru Finansowego nale

ż

y:

sprawowanie nadzoru nad rynkiem finansowym 
podejmowanie działa

ń

:

słu

żą

cych prawidłowemu funkcjonowaniu rynku finansowego

maj

ą

cych na celu rozwój rynku finansowego i jego 

konkurencyjno

ś

ci

edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania 
rynku finansowego

udział w przygotowywaniu projektów aktów prawnych w zakresie 
nadzoru nad rynkiem finansowym
stwarzanie mo

ż

liwo

ś

ci polubownego i pojednawczego 

rozstrzygania sporów mi

ę

dzy uczestnikami rynku finansowego, w 

szczególno

ś

ci sporów wynikaj

ą

cych ze stosunków umownych 

mi

ę

dzy podmiotami podlegaj

ą

cymi nadzorowi Komisji a 

odbiorcami usług 

ś

wiadczonych przez te podmioty

Jakie funkcje spełnia Komisja Nadzoru Finansowego?

Prowadzenie 

działalno

ś

ci 

licencyjnej

Sprawowanie 

inspekcji

(kontrolna)

Podejmowanie 

działa

ń

 

restrykcyjnych 

(dyscyplinarna)

Okre

ś

lanie kształtu 

regulacji 

ostro

ż

no

ś

ciowych 

(regulacyjna)

Funkcja licencyjna

uzyskanie zezwolenia na utworzenie banku

uzyskanie zezwolenia na rozpocz

ę

cie działalno

ś

ci

ograniczenie dost

ę

pu podmiotów i osób, które nie 

spełniaj

ą

 ustawowych kryteriów

ograniczenie dost

ę

pu dla kapitału pochodz

ą

cego z 

nielegalnego lub nieujawnionego 

ź

ródła

weryfikacja wła

ś

cicieli i zarz

ą

du banku

Funkcja regulacyjna

okre

ś

lanie zasad funkcjonowania banków 

ustalenie minimalnych standardów 
bezpiecze

ń

stwa tzw. nadzorczych regulacji 

ostro

ż

no

ś

ciowych

okre

ś

lanie norm o charakterze ilo

ś

ciowym i 

jako

ś

ciowym

współczynnik wypłacalno

ś

ci

limit koncentracji wierzytelno

ś

ci

limit du

ż

ych zaanga

ż

owa

ń

Funkcja kontrolna

kontrole „za biurka” i „na miejscu”

identyfikowanie głównych zagro

ż

e

ń

 

wynikaj

ą

cych z działania banku

Funkcja dyscyplinuj

ą

ca

ś

rodki nadzoru administracyjnego - sankcje i 

zalecenia

w stosunku do instytucji, jak te

ż

 osób 

odpowiedzialnych za wyst

ą

pienie 

okre

ś

lonych nieprawidłowo

ś

ci

działa

ń

 zapobiegawcze

działania naprawcze

Na jakich etapach funkcjonowania banku działa Komisja 
Nadzoru Finansowego?

Etap I– Tworzenie banku

Licencja
Zgoda na rozpocz

ę

cie działalno

ś

ci

Etap II – Funkcjonowanie banków

Regulacje ilo

ś

ciowe

Regulacje jako

ś

ciowe

Etap III – Likwidacja, upadło

ść

 banku

KNF podejmuje decyzj

ę

 o zawieszeniu działalno

ś

ci banku i 

wyst

ę

puje do s

ą

du z wnioskiem o ogłoszenie upadło

ś

ci

Dlaczego działania Komisji Nadzoru Finansowego s

ą

 

wa

ż

ne?

Komisja Nadzoru Finansowego jest uprawiona do 
wydawania norm ostro

ż

no

ś

ciowych dotycz

ą

cych:

Kapitałów własnych banku

Wypłacalno

ś

ci banków (współczynnik wypłacalno

ś

ci)

Koncentracji ryzyka

Rezerw 

Jaki poziom kapitałów własnych musz

ą

 utrzymywa

ć

 banki?

Prawo bankowe

Art. 32. 1. - Wnoszony przez zało

ż

ycieli banku kapitał zało

ż

ycielski,

nie mo

ż

e by

ć

ni

ż

szy od równowarto

ś

ci w złotych 5.000.000 euro

Art. 32. 2. - W przypadku banków spółdzielczych, kapitał 
zało

ż

ycielski nie mo

ż

e by

ć

 ni

ż

szy od równowarto

ś

ci w złotych 

1.000.000 euro

Art. 126 - W celu zapewnienia bezpiecze

ń

stwa ekonomicznego 

banki s

ą

 obowi

ą

zane posiada

ć

 fundusze własne, dostosowane do 

rozmiaru prowadzonej działalno

ś

ci

- SKALA DZIAŁALNO

Ś

CI 

PROWADZONEJ PRZEZ BANK ZALE

Ż

Y OD WIELKO

Ś

CI 

POSIADANEGO KAPITAŁU.

Art. 30 - Cz

ęść

 kapitału zało

ż

ycielskiego mo

ż

e by

ć

 wniesiona w 

formie wkładów niepieni

ęż

nych w postaci wyposa

ż

enia i 

nieruchomo

ś

ci, je

ś

li b

ę

d

ą

 one bezpo

ś

rednio przydatne w 

prowadzeniu działalno

ś

ci bankowej

kapitał zało

ż

ycielski wnoszony w formie pieni

ęż

nej nie mo

ż

e 

by

ć

 ni

ż

szy od kwoty okre

ś

lonej w art. 32 ust. 1

warto

ść

 wnoszonych wkładów niepieni

ęż

nych nie mo

ż

e 

przekracza

ć

 15% kapitału zało

ż

ycielskiego.

Dlatego wielko

ść

 kapitałów własnych banków jest 

kontrolowana przez nadzór?

funkcja zało

ż

ycielska – minimalny poziom kapitału własnego 

niezb

ę

dny do prowadzenia działalno

ś

ci bankowej, nazywany 

kapitałem zało

ż

ycielskim;

funkcja prewencyjna – kapitał własny absorbuje straty 
ponoszone przez bank i zabezpiecza ryzyko bankowe. 
funkcja gwarancyjna – kapitał własny jest miar

ą

 wypłacalno

ś

ci 

banku i bezpiecze

ń

stwa depozytowego;

funkcja finansowa:

charakter bezpo

ś

redni - kapitały własne stanowi

ą

 

bezpo

ś

rednie 

ź

ródło finansowania dla aktywów. 

charakter po

ś

redni - zdolno

ść

 do pozyskiwania 

ś

rodków od 

innych podmiotów.

funkcja limituj

ą

ca – uzale

ż

nia spełnienie przez bank norm 

ostro

ż

no

ś

ciowych;

Adekwatno

ść

 kapitałowa banków

Pomiar adekwatno

ś

ci kapitałowej wi

ąż

e si

ę

z okre

ś

leniem ile

kapitału powinien posiada

ć

po

ś

rednik finansowy, aby jego

działalno

ść

była bezpieczna.

Nie wystarczy ustalenie tylko jego minimalnej kwoty, bowiem
poziom wymaganych kapitałów powinien by

ć

uzale

ż

niony

tak

ż

e od skali podejmowanego ryzyka

Współczynnik wypłacalno

ś

ci banku stanowi wyra

ż

ony w

procentach stosunek funduszy własnych do sumy aktywów i
zobowi

ą

za

ń

pozabilansowych wa

ż

onych ryzykiem.

Miara wypłacalno

ś

ci ma nast

ę

puj

ą

c

ą

ogóln

ą

posta

ć

:

r

k

W

w

=

k - kapitał słu

żą

cy do absorbowania strat

r - ekspozycja na ryzyko

Adekwatno

ść

 kapitałowa banków

Prawo bankowe (art. 128) stanowi, 

ż

e banki musz

ą

 utrzymywa

ć

 

współczynnik wypłacalno

ś

ci:

na poziomie co najmniej 8 %,
bank rozpoczynaj

ą

cy działalno

ść

 operacyjn

ą

 na poziomie co 

najmniej 15% przez pierwsze 12 miesi

ę

cy działalno

ś

ci, a 

przez nast

ę

pne 12 miesi

ę

cy działalno

ś

ci - co najmniej 12 %

Gdy współczynnik wypłacalno

ś

ci jest nieadekwatny do skali 

prowadzonej działalno

ś

ci, 

podwy

ż

szenie kapitału własnego

ograniczenie szeroko rozumianej działalno

ś

ci kredytowej

Koncentracja wierzytelno

ś

ci (ryzyka)

Limit koncentracji

limit zaanga

ż

owania 

ś

rodków banku w okre

ś

lone 

przedsi

ę

wzi

ę

cia

odnosi si

ę

 do  funduszy własnych banku

procentowo wyra

ż

ona relacja okre

ś

lonej pozycji 

bilansowej do funduszy własnych

LIMIT GLOBALNY

Suma wierzytelno

ś

ci banku oraz udzielonych przez bank 

zobowi

ą

za

ń

 pozabilansowych przekraczaj

ą

cych 10% 

funduszy własnych banku, nie mo

ż

e by

ć

 wy

ż

sza ni

ż

 

800% tych funduszy

Koncentracja wierzytelno

ś

ci (ryzyka)

LIMIT WOBEC POJEDY

Ń

CZEGO KREDYTOBIORCY

Suma wierzytelno

ś

ci banku oraz udzielonych przez bank 

zobowi

ą

za

ń

 pozabilansowych obci

ąż

onych ryzykiem jednego 

podmiotu lub podmiotów powi

ą

zanych kapitałowo lub 

organizacyjnie nie mo

ż

e przekroczy

ć

:

20% funduszy własnych banku w przypadku, gdy 
którykolwiek z tych podmiotów jest w stosunku do 
banku podmiotem dominuj

ą

cym lub zale

ż

nym albo 

jest podmiotem zale

ż

nym od podmiotu dominuj

ą

cego 

wobec banku,

25% funduszy własnych banku, w przypadku, gdy 
podmioty te nie s

ą

 podmiotami powi

ą

zanymi z 

bankiem. 

Rezerwy

Rezerwa ogólna

pokrycie strat z tytułu niezidentyfikowanego ryzyka 
zwi

ą

zanego z prowadzeniem działalno

ś

ci bankowej

Rezerwy celowe

kompensacja utraty warto

ś

ci nale

ż

no

ś

ci

tworzone w celu ograniczenia skutków ryzyka 
wynikaj

ą

cego z konkretnej nale

ż

no

ś

ci

Jakie s

ą

 główne cele systemów gwarantowania 

depozytów?

Ochrona depozytów osób fizycznych i prawnych

które nie maj

ą

c mo

ż

liwo

ś

ci samodzielnej oceny 

ryzyka finansowego powierzaj

ą

 je bankom jako 

instytucjom zaufania publicznego

Stworzenie systemowych warunków udzielania 

pomocy finansowej bankom

Które utraciły płynno

ść

 b

ą

d

ź

 znalazły si

ę

 w obliczu 

niewypłacalno

ś

ci

Monitorowanie rozwoju sytuacji finansowej banków

i podejmowanie inicjatyw i działa

ń

 zapobiegawczych

W jaki sposób chroni system gwarantowania depozytów 
klientów banku?

Sposób bezpo

ś

redni

poprzez wypłat

ę

 

ś

rodków deponentom banków,

które zawiesiły działalno

ść

Sposób po

ś

redni

ratowanie banków w sytuacji kłopotów finansowych

Unia Europejska

Dyrektywa Rady Unii Europejskiej 94/19/EC 
z 30 maja 1994 r. 

Nakłada obowi

ą

zek istnienia systemów 

gwarantowania depozytów bankowych w ka

ż

dym 

kraju członkowskim UE 

Polska

Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym 
Funduszu Gwarancyjnym

Regulacje prawne w zakresie systemu gwarantowania 
depozytów 

powszechno

ść

 

równe traktowanie instytucji kredytowych

zapewnienie szybko

ś

ci i efektywno

ś

ci wypłat w ramach 

systemu

obowi

ą

zek ustalenia minimalnego poziomu gwarancji

fundusz utworzony w danym kraju powinien obejmowa

ć

 

tak

ż

e deponentów w oddziałach (filiach) banków 

krajowych prowadz

ą

cych działalno

ść

 poza granicami 

kraju

obowi

ą

zek samodzielnego ponoszenia przez instytucje 

kredytowe kosztów finansowania systemu

obowi

ą

zek zapewnienia klientom dost

ę

pu do informacji 

dotycz

ą

cych systemu gwarantowania

Cechy systemów gwarantowania depozytów

Komisja Nadzoru Finansowego podejmuje decyzj

ę

 o:

zawieszeniu działalno

ś

ci banku

i ustanowieniu zarz

ą

du komisarycznego, 

(

o ile nie został on ustanowiony wcze

ś

niej

), 

oraz jednocze

ś

nie podejmuje decyzj

ę

: 

o

o jego przej

ę

ciu przez inny bank, za zgod

ą

 banku 

przejmuj

ą

cego,

o

albo wyst

ę

puje do wła

ś

ciwego s

ą

du z wnioskiem o 

ogłoszenie upadło

ś

ci. W tym przypadku nast

ę

puje 

spełnienie warunku gwarancji.

Procedura podj

ę

cia decyzji o zawieszeniu działalno

ś

ci 

banku

Kto nale

ż

y do polskiego systemu 

gwarantowania depozytów?

Obowi

ą

zkowo

:

banki krajowe
oddziały banków z siedzib

ą

 poza obszarem UE

o ile nie nale

żą

 do 

ż

adnego systemu gwarantowania 

lub ich poziom gwarancji jest ni

ż

szy od  tego, 

który zapewnia polski system

Dobrowolnie:

oddziały banków pochodz

ą

cych z pa

ń

stw UE

- w ramach dopełnienia gwarancji

Kto jest chroniony w systemie gwarantowania 
depozytów w Polsce?

TAK 

■

osoby fizyczne,

■

osoby prawne,

■

jednostki organizacyjne, które nie maj

ą

 osobowo

ś

ci prawnej, o ile 

posiadaj

ą

 one zdolno

ść

 prawn

ą

,

■

szkolne kasy oszcz

ę

dno

ś

ciowych i pracownicze kasy zapomogowo-

po

ż

yczkowe.

NIE

■

Skarb Pa

ń

stwa,

■

instytucje finansowe, 

banki, firmy inwestycyjne, domy maklerskie, podmioty 

ś

wiadcz

ą

ce 

usługi ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne, fundusze 

emerytalne, SKOKi,

■

kadra zarz

ą

dzaj

ą

ca danym bankiem oraz jego główni wła

ś

ciciele

Jaka jest maksymalna wysoko

ść

 

ś

rodków pieni

ęż

nych 

gwarantowanych przez Fundusz?

W cało

ś

ci gwarantowane s

ą

 depozyty do równowarto

ś

ci 

w złotych 100 000 euro, niezale

ż

nie od liczby rachunków 

posiadanych przez deponenta w danym banku. 

W przypadku rachunku wspólnego ka

ż

demu ze 

współposiadaczy przysługuje odr

ę

bny limit 

ś

rodków 

gwarantowanych.

Co obejmuj

ą

 gwarancje BGG?

Gwarancjami obj

ę

te s

ą

 zarówno depozyty złotowe, jak i 

walutowe. 

Niezale

ż

nie od waluty rachunku wypłata 

ś

rodków 

gwarantowanych nast

ę

puje w złotych.

Jaki jest termin wypłaty nale

ż

nych 

ś

rodków przez BFG?

Nowy termin wypłaty 

ś

rodków gwarantowanych –

skrócony do 

20 dni roboczych

od dnia zawieszenia działalno

ś

ci banku.

Jak przebiega proces wypłaty 

ś

rodków?

Działalno

ść

 banku

zostaje 

zawieszona

Bank

sporz

ą

dza list

ę

 

osób uprawnionych

do odebrania 

ś

rodków

gwarantowanych 

Deponent 

mo

ż

e zgłosi

ć

 si

ę

po odbiór 

z dokumentem to

ż

samo

ś

ci

BFG podaje do

publicznej wiadomo

ś

ci 

informacje o 

sposobie, 

miejscu 

i terminie wypłat

ś

rodków gwarantowanych

NBP jako bank centralny 

Zagadnienia:

miejsce banku centralnego w gospodarce, 

status NBP, zadania banku centralnego,

polityka pieni

ęż

na banku centralnego, 

instrumenty NBP, 

Rada Polityki Pieni

ęż

nej,

problem niezale

ż

no

ś

ci banku centralnego

Bankowo

ść

 centralna w Polsce

Narodowy Bank Polski (NBP) jest bankiem 
centralnym Rzeczypospolitej Polskiej - Ustawa z 
dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku 
Polskim 

Konstytucja RP, art. 227 ust. 1 

Centralnym bankiem pa

ń

stwa jest Narodowy Bank 

Polski

Przysługuje mu wył

ą

czne prawo emisji pieni

ą

dza 

oraz ustalania i realizowania polityki pieni

ęż

nej 

Narodowy Bank Polski odpowiada za warto

ść

 

polskiego pieni

ą

dza.

Funkcje banku centralnego

FUNKCJE BANKU CENTRALNEGO

kształtowania                          

i realizacji                       

polityki pieniężnej

emisyjna

organizowanie 

rozliczeń 

pieniężnych

prowadzenie 

działalności 

dewizowej

zapewnienie 

bezpieczeństwa i 

stabilności sektora 

bankowego

usługowa na rzecz 

rządu i jego 

instytucji

Jaki jest podstawy cel i zadania NBP?

Zadania NBP (art. 3.2. Ustawy o NBP)

1)

organizowanie rozlicze

ń

 pieni

ęż

nych;

2) prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi;

3) prowadzenie działalno

ś

ci dewizowej w granicach okre

ś

lonych 

ustawami;

4) prowadzenie bankowej obsługi bud

ż

etu pa

ń

stwa;

5) regulowanie płynno

ś

ci banków oraz ich refinansowanie;

6) kształtowanie warunków niezb

ę

dnych dla rozwoju systemu 

bankowego;

6a) działanie na rzecz stabilno

ś

ci krajowego systemu finansowego

7) opracowywanie statystyki pieni

ęż

nej i bankowej, bilansu 

płatniczego oraz mi

ę

dzynarodowej pozycji inwestycyjnej;

Podstawowy cel działalno

ś

ci NBP (art. 3.1. Ustawy o NBP):

utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym 
wspieraniu polityki gospodarczej Rz

ą

du, o ile nie ogranicza to 

podstawowego celu NBP

Rola Narodowego Banku Polskiego

• emituje pieni

ą

dz 

gotówkowy w formie 
banknotów i monet 
(na zasadzie 
wył

ą

czno

ś

ci) 

• okre

ś

la wielko

ść

 

emisji

• organizuje obieg 
pieni

ęż

ny i reguluje 

ilo

ść

 pieni

ą

dza w 

obiegu, czyli poda

ż

 

pieni

ą

dza.

Bank emisyjny

• organizuje system 
rozlicze

ń

 pieni

ęż

nych

• odpowiedzialny za 
stabilno

ść

 i bezpiecze

ń

stwo 

całego systemu bankowego

• kredytodawc

ą

 ostatniej 

instancji dla banków 
komercyjnych - udziela 
po

ż

yczek bankom, gdy 

odczuwaj

ą

 one niedobór 

płynno

ś

ci i wyczerpi

ą

 inne 

ź

ródła pozyskiwania 

funduszy

Bank banków

• prowadzi kasow

ą

 

obsług

ę

 bud

ż

etu 

pa

ń

stwa i rachunki 

bankowe rz

ą

du oraz 

centralnych urz

ę

dów 

pa

ń

stwowych

• utrzymuje rezerwy 
dewizowe kraju i 
zarz

ą

dza nimi

• interweniuje na 
rynku walutowym w 
celu obrony kursu 
walutowego 

Centralny bank 
pa

ń

stwa

Jaki jest podstawy cel NBP?

Cel – utrzymanie stabilnego poziomu cen (ograniczenie 

waha

ń

 warto

ś

ci pieni

ą

dza) – kontrola tempa inflacji

inflacja na tyle niska, aby nie wywierała 

negatywnego wpływu na decyzje podejmowane przez 
uczestników 

ż

ycia gospodarczego, w tym dotycz

ą

ce 

inwestycji i oszcz

ę

dzania

Zapewnienie stabilno

ś

ci cen jest podstawowym 

sposobem, w jaki bank centralny przyczynia si

ę

 do 

osi

ą

gania wysokiego i trwałego wzrostu gospodarczego. 

Realizuj

ą

c zadanie utrzymania stabilno

ś

ci cen banki 

centralne reaguj

ą

 zarówno na zagro

ż

enia inflacyjne, jak i 

deflacyjne. 

Czy bank centralny powinien by

ć

 niezale

ż

ny?

Argumenty za niezale

ż

no

ś

ci

ą

czynnik skłaniaj

ą

cy rz

ą

d do 

dyscypliny fiskalnej (BC nie 
finansuje deficytu 
bud

ż

etowego

korzystny wpływ na 

stabilno

ść

 cen i 

ś

redni

ą

 stop

ę

 

inflacji oraz poziom deficytu 
bud

ż

etowego w długim okresie

ni

ż

sze wahania inflacji, 

ni

ż

sza presja na obni

ż

anie 

stóp procentowych oraz 
zwi

ę

kszanie poda

ż

y pieni

ą

dza 

– cykl polityczny nie ma 
wpływu na polityk

ę

 pieni

ęż

n

ą

 

Argumenty przeciw 
niezale

ż

no

ś

ci

w pa

ń

stwie nie powinny 

istnie

ć

 2 o

ś

rodki realizuj

ą

ce 

polityk

ę

 – monetarn

ą

 i 

ogólnogospodarcz

ą

 

stabilno

ść

 cen nie zale

ż

y 

wył

ą

cznie od polityki 

pieni

ęż

nej, ale tak

ż

e np. od 

podatków 

nisk

ą

 inflacj

ę

 i dobre wyniki 

makro mo

ż

na osi

ą

gn

ąć

 tak

ż

e 

w pa

ń

stwach, gdzie bank 

centralny jest zale

ż

ny od 

pa

ń

stwa – np. Japonia

Elementy niezale

ż

no

ś

ci Narodowego Banku Polskiego

Niezale

ż

no

ść

 instytucjonalna

• bank centralny powinien by

ć

 

niezale

ż

ny od innych instytucji 

• władze polityczne nie maj

ą

 

prawa ingerowa

ć

 w działalno

ść

 

banków centralnych

Niezale

ż

no

ść

 finansowa

• zdolno

ść

 do finansowania 

wydatków z przychodów z 
bie

żą

cej działalno

ś

ci oraz 

posiadanych kapitałów 
własnych

Niezale

ż

no

ść

 personalna

• członkowie ich władz 
mianowani s

ą

 na długoletni

ą

 

kadencj

ę

 i s

ą

 w zasadzie 

nieodwoływalni 

Niezale

ż

no

ść

 funkcjonalna

•

działalno

ść

 ukierunkowana 

przede wszystkim na realizacj

ę

 

głównego celu - utrzymanie 
stabilnego poziomu cen
• zakaz finansowania przez banki 
centralne deficytu władz 
centralnych

Organy NBP

Prezes NBP

Rada Polityki Pieni

ęż

nej

Zarz

ą

d NBP

NBP

Prezes NBP

Prezes NBP jest powoływany i odwoływany przez Sejm na 

wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Kadencja Prezesa NBP wynosi 6 lat. 

Ta sama osoba nie mo

ż

e by

ć

 Prezesem NBP dłu

ż

ej ni

ż

 przez 

dwie kolejne kadencje.

Prezes NBP przewodniczy Radzie Polityki Pieni

ęż

nej, 

Zarz

ą

dowi NBP oraz reprezentuje NBP na zewn

ą

trz.

Prezes NBP reprezentuje interesy Rzeczypospolitej Polskiej w 

mi

ę

dzynarodowych instytucjach bankowych oraz w 

mi

ę

dzynarodowych instytucjach finansowych

Prezes NBP jest przeło

ż

onym wszystkich pracowników NBP

Rada Polityki Pieni

ęż

nej

Zadania Rady Polityki Pieni

ęż

nej:

ustala corocznie zało

ż

enia polityki 

pieni

ęż

nej ustala wysoko

ść

 stóp 

procentowych NBP

ustala stopy rezerwy obowi

ą

zkowej 

banków i wysoko

ść

 jej oprocentowania

okre

ś

la górne granice zobowi

ą

za

ń

 

wynikaj

ą

cych z zaci

ą

gania przez NBP 

po

ż

yczek i kredytów w zagranicznych 

instytucjach bankowych i finansowych

zatwierdza plan finansowy NBP oraz 

sprawozdanie z działalno

ś

ci NBP

ustala zasady operacji otwartego rynku

Skład Rady Polityki Pieni

ęż

nej:

Przewodnicz

ą

cy Rady (Prezes 

NBP)

9 członków powoływanych w 

równej liczbie przez Prezydenta RP, 
Sejm i Senat, spo

ś

ród specjalistów z 

zakresu finansów.

Zasady RPP:

Kadencja członka Rady wynosi 6 lat. 

Funkcj

ę

 członka Rady mo

ż

na pełni

ć

 

tylko jedn

ą

 kadencj

ę

W okresie kadencji członek Rady nie 

mo

ż

e zajmowa

ć

 

ż

adnych innych 

stanowisk i podejmowa

ć

 działalno

ś

ci 

zarobkowej lub publicznej poza prac

ą

 

naukow

ą

, dydaktyczn

ą

 lub twórczo

ś

ci

ą

 

autorsk

ą

Zasady głosowania członków RPP:

Ustalenia Rady podejmowane s

ą

 w formie 

uchwał wi

ę

kszo

ś

ci

ą

 głosów przy obecno

ś

ci co 

najmniej 5 członków, w tym Przewodnicz

ą

cego 

Rady.

W przypadku równej liczby głosów rozstrzyga 

głos Przewodnicz

ą

cego Rady

Zarz

ą

d NBP

Działalno

ś

ci

ą

 NBP kieruje Zarz

ą

d.

W skład Zarz

ą

du NBP wchodz

ą

: 

Prezes NBP - jako przewodnicz

ą

cy 

6-8 członków Zarz

ą

du, w tym 2 wiceprezesów NBP.

Zarz

ą

d NBP:

realizuje uchwały Rady;

podejmuje uchwały w sprawach niezastrze

ż

onych w ustawie 

do wył

ą

cznej kompetencji innych organów NBP.

Członek Zarz

ą

du NBP nie mo

ż

e zajmowa

ć

 

ż

adnych innych 

stanowisk i podejmowa

ć

 działalno

ś

ci zarobkowej lub 

publicznej poza prac

ą

 naukow

ą

, dydaktyczn

ą

 lub twórczo

ś

ci

ą

 

autorsk

ą

Co to jest polityka pieni

ęż

na?

Polityka pieni

ęż

na 

dotyczy kontrolowania poda

ż

y pieni

ą

dza w gospodarce, a 

przez to oddziaływania na poziom cen i stóp procentowych

Za polityk

ę

 pieni

ęż

n

ą

 odpowiada 

NBP

Rada Polityki Pieni

ęż

nej

Rz

ą

d – ustalaj

ą

c długookresowe cele polityki pieni

ęż

nej

Co to jest poda

ż

 pieni

ą

dza

Poda

ż

 pieni

ą

dza w gospodarce reguluje bank centralny

Ilo

ść

 pieni

ą

dza w obiegu ustala si

ę

 w postaci agregatów pieni

ęż

nych 

zró

ż

nicowanych stopniem płynno

ś

ci

Zasoby pieni

ą

dza – suma wszystkich zidentyfikowanych form pieni

ą

dza 

posiadanych przez ludno

ść

 w danym punkcie czasu.

M0

– baza monetarna 

gotówka w obiegu (banknoty i monety) 

ś

rodki pieni

ęż

ne na rachunkach banków komercyjnych w banku 

centralnym (tzw. pieni

ą

dz rezerwowy lub rezerwy pieni

ęż

ne banków)

M1

– M0 + wkłady na 

żą

danie ‘a vista’

1. Pieni

ą

dz gotówkowy w obiegu (poza kasami banków)

2. Depozyty i inne zobowi

ą

zania bie

żą

ce

M2

– M1 + wkłady terminowe + długoterminowe ‘małe’ 

3. Depozyty i inne zobowi

ą

zania z terminem pierwotnym do 2 lat 

(wł

ą

cznie) i zablokowane

4. Depozyty z terminem wypowiedzenia do 3 miesi

ę

cy (wł

ą

cznie)

M3

– M2 + długoterminowe ‘du

ż

e’

Operacje z przyrzeczeniem odkupu
Dłu

ż

ne papiery warto

ś

ciowe z terminem pierwotnym do 2 lat (wł

ą

cznie)

Jednostki uczestnictwa w funduszach rynku pieni

ęż

nego

Strategia bezpo

ś

redniego celu inflacyjnego

Rada Polityki Pieni

ęż

nej od 1998 r. opiera polityk

ę

 pieni

ęż

n

ą

 na strategii 

bezpo

ś

redniego celu inflacyjnego. 

Podstawowym instrumentem realizacji zało

ż

onego celu inflacyjnego jest 

kształtowanie wysoko

ś

ci krótkoterminowych stóp procentowych.

Bank centralny okre

ś

la cel inflacyjny w postaci liczbowej, a nast

ę

pnie 

dostosowuje poziom oficjalnych stóp procentowych tak, by osi

ą

gn

ąć

 

wskazany cel inflacyjny. 

Ocena stopnia realizacji celu inflacyjnego jest oparta na wska

ź

niku wzrostu 

cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) w uj

ę

ciu rok do roku, 

publikowanego przez GUS.

Od 2004 r. Rada przyj

ę

ła ci

ą

gły cel inflacyjny na poziomie 2,5% z

symetrycznym przedziałem odchyle

ń

 o szeroko

ś

ci ± 1 pkt. proc.

Rada realizuje strategi

ę

 w warunkach płynnego kursu walutowego.

System płynnego kursu nie wyklucza interwencji na rynku walutowym, 

gdyby okazało si

ę

 to niezb

ę

dne do zapewnienia stabilno

ś

ci 

makroekonomicznej i finansowej kraju, co sprzyja 

ś

redniookresowej realizacji 

celu inflacyjnego. 

Poda

ż

 pieni

ą

dza i popyt na pieni

ą

dz

Krzywa poda

ż

y SS jest lini

ą

 pionow

ą

, 

przy zało

ż

eniu, 

ż

e bank centralny 

utrzymuje stał

ą

 poda

ż

 pieni

ą

dza M

*

Krzywa popytu DD jest opadaj

ą

ca, 

zasoby pieni

ą

dza u ludno

ś

ci i firm 

zmniejszaj

ą

 si

ę

 w miar

ę

 wzrostu stóp 

procentowych (nast

ę

puje przesuni

ę

cie 

funduszy do bardziej rentownych 
aktywów

S

to

p

a

 p

ro

c

e

n

to

w

a

 r

 %

 r

o

c

z

n

ie

Pieni

ą

dz 

M

S

S

M

*

D

D

Równowaga na rynku ma miejsce gdy zapotrzebowanie na pieni

ą

dz jest 

równe wielko

ś

ci poda

ż

y pieni

ą

dza

Wówczas poziom poda

ż

y pieni

ą

dza wyznaczony przez bank centralny jest 

zbie

ż

ny z zasobami pieni

ą

dza po

żą

danymi przez ludno

ść

Zmiany na rynku pieni

ęż

nym

S

to

p

a

 p

ro

c

e

n

to

w

a

  

 r

 %

 r

o

c

z

n

ie

Pieni

ą

dz 

M

S

S

M

*

D

D

E

S

´

M

* 

´

E 

´

N

S

to

p

a

 p

ro

c

e

n

to

w

a

  

 r

 %

 r

o

c

z

n

ie

Pieni

ą

dz 

M

S

S

M

*

D

D

E

E 

´´

D

´

D

´

•Popyt na pieni

ą

dz mo

ż

e wzrosn

ąć

 na 

skutek inflacji, bez zmian realnego PKB, 
krzywa popytu przesunie si

ę

 w prawo do 

D'D' 

•W efekcie wzrosn

ą

 stopy procentowe, do 

momentu zrównania  popytu na pieni

ą

dz z 

poda

żą

 pieni

ą

dza.

Usztywnienie pieni

ą

dza oznacza, 

ż

e 

rynkowe stopy procentowe musz

ą

 

wzrosn

ąć

, przesuni

ę

cie z S do S

´

,  by 

pobudzi

ć

 ludzi do wymiany 

pieni

ę

dzy na obligacje i inne aktywa 

niepieni

ęż

ne

Wpływ ekspansji pieni

ęż

nej na działalno

ść

 gospodarcz

ą

r

M

r

I

I,S

PKB

S

A

S

B

D

D

D

I

D

I

A

B

A'

B'

S

S

A''

B''

0

0

0

•Bank centralny zwi

ę

kszaj

ą

c poda

ż

 pieni

ą

dza 

z S

A

do S

B 

wpływa na obni

ż

enie stóp 

procentowych

•Ludzie zwi

ę

kszaj

ą

 swoje zasoby pieni

ęż

ne 

(ruch wzdłu

ż

 krzywej popytu z A do B)

•Ni

ż

szy koszt inwestycji zach

ę

ca do ich 

wzrostu (od A' do B')

•Wy

ż

sze inwestycje przez mechanizm 

mno

ż

nika podnosz

ą

 ł

ą

czny popyt i PKB z A''

do B''.

Operacje otwartego rynku

Operacje otwartego rynku to transakcje 

dokonywane z inicjatywy banku centralnego
z bankami komercyjnymi. 

Obecnie operacje otwartego rynku 

przeprowadzane przez NBP polegaj

ą

 na emisji 

własnych papierów dłu

ż

nych (7-dniowych bonów 

pieni

ęż

nych), których minimalna rentowno

ść

 jest 

równa stopie referencyjnej wyznaczonej przez Rad

ę

 

Polityki Pieni

ęż

nej.

Polityka pieni

ęż

na w Polsce – hierarchia celów

Cele po

ś

rednie

Cele ostateczne

Stabilno

ść

 cen

Niskie bezrobocie

Szybki wzrost realnego PKB

Rezerwy

Poda

ż

 pieni

ą

dza

Stopy procentowe

Operacje otwartego rynku

Rezerwy obowi

ą

zkowe

Operacje kredytowo-depozytowe

Narz

ę

dzia

(instrumenty)

Operacje otwartego rynku

Operacje otwartego rynku to transakcje dokonywane 

z inicjatywy banku centralnego z bankami komercyjnymi. 

Operacje otwartego rynku równowa

żą

 popyt i poda

ż

 

ś

rodków utrzymywanych przez banki komercyjne 

w banku centralnym. 

Dzi

ę

ki temu bank centralny wpływa na poziom 

krótkoterminowych stóp procentowych na rynku 
mi

ę

dzybankowym.

Obecnie operacje otwartego rynku przeprowadzane 

przez NBP polegaj

ą

 na emisji własnych papierów 

dłu

ż

nych (7-dniowych bonów pieni

ęż

nych), których 

minimalna rentowno

ść

 jest równa stopie referencyjnej 

wyznaczonej przez Rad

ę

 Polityki Pieni

ęż

nej.

Operacje otwartego rynku

Operacje bezwarunkowe

Operacje warunkowe

Bezwarunkowy zakup

Bank centralny kupuje od banków 
komercyjnych papiery 
warto

ś

ciowe. S

ą

 to zazwyczaj 

bony lub obligacje skarbowe.

Bezwarunkowa sprzeda

ż

Bank centralny sprzedaje bankom 
komercyjnym papiery 
warto

ś

ciowe.

• Zakup papieru warto

ś

ciowego 

przez bank centralny dostarcza 
płynno

ś

ci (dodatkowych 

ś

rodków) systemowi bankowemu, 

• Sprzeda

ż

 papieru 

warto

ś

ciowego t

ę

 płynno

ść

 

absorbuje. 

Warunkowy zakup

(operacje REPO -

Repurchase agreement

)

• BC kupuje papiery warto

ś

ciowe od banków 

komercyjnych pod warunkiem, 

ż

e te odkupi

ą

 je 

po okre

ś

lonej cenie i w okre

ś

lonym terminie. 

• Operacje te umo

ż

liwiaj

ą

 bankom komercyjnym 

zaci

ą

ganie po

ż

yczek w BC (pod zastaw papierów 

warto

ś

ciowych).

• Zawierane w sytuacji niedoboru płynno

ś

ci 

sektora bankowego

Warunkowa sprzeda

ż

(operacje Reverse REPO)

• BC sprzedaje papiery warto

ś

ciowe bankom 

komercyjnym pod warunkiem, 

ż

e te 

odsprzedadz

ą

 je ponownie BC po okre

ś

lonej 

cenie i w okre

ś

lonym terminie. 

• Operacje te stwarzaj

ą

 bankom mo

ż

liwo

ść

 

dokonywania oprocentowanych lokat w BC.

Rezerwa obowi

ą

zkowa

Bank centralny nakłada na banki obowi

ą

zek utrzymywania 

rezerwy obowi

ą

zkowej. 

Rezerwa ma na celu łagodzenie wpływu bie

żą

cych zmian 

płynno

ś

ci sektora bankowego na stopy procentowe na rynku 

mi

ę

dzybankowym. Słu

ż

y równie

ż

 ograniczaniu nadpłynno

ś

ci 

banków.

Rezerwa obowi

ą

zkowa utrzymywana jest na rachunkach 

w NBP.

Wysoko

ść

 stopy rezerwy obowi

ą

zkowej ustala Rada Polityki 

Pieni

ęż

nej. 

Od 31 grudnia 2010 r. stopa rezerwy obowi

ą

zkowej wynosi 

3,5 proc. dla wszystkich rodzajów depozytów, 

Od 30 wrze

ś

nia 2003 r. wszystkie banki pomniejszaj

ą

 

naliczon

ą

 rezerw

ę

 obowi

ą

zkow

ą

 o równowarto

ść

 500 tys. euro.

Rezerwa obowi

ą

zkowa

Stopa rezerwy obowi

ą

zkowej mo

ż

e by

ć

 zró

ż

nicowana ze 

wzgl

ę

du na:

umowny okres przechowywania 

ś

rodków pieni

ęż

nych, 

rodzaj waluty, 

rodzaj dokonywanych operacji finansowych stanowi

ą

cych 

ź

ródło pozyskania 

ś

rodków

Suma rezerw obowi

ą

zkowych nie mo

ż

e przekroczy

ć

:

30 % sumy 

ś

rodków pieni

ęż

nych od wkładów na 

żą

danie

20 % sumy 

ś

rodków pieni

ęż

nych od wkładów terminowych

Podniesienie stopy oznacza dla banków komercyjnych 

utrzymywanie wi

ę

kszych depozytów w banku centralnym i 

mniejsze mo

ż

liwo

ś

ci kreacji pieni

ą

dza

Operacje kredytowo – depozytowe

prowadzone z inicjatywy banku komercyjnego, a nie BC

Operacje

kredytowo-depozytowe

NBP

wpływaj

ą

na

wysoko

ść

stóp

procentowych na rynku pieni

ęż

nym

górn

ą

granic

ę

stanowi oprocentowanie kredytu lombardowego

doln

ą

– oprocentowanie depozytu w NBP.

1.

Kredyt lombardowy

pełni

funkcje

ź

ródła

krótkoterminowej,

jednodniowej

płynno

ś

ci,

poniewa

ż

umo

ż

liwia zaci

ą

ganie kredytu na bazie O/N.

umo

ż

liwia

elastyczne

pokrywanie

krótkookresowych

niedoborów

płynno

ś

ci w bankach komercyjnych.

udzielany jest przez NBP na podstawie zawartej z bankami umowy
ramowej na nast

ę

puj

ą

cych zasadach:

zastawem s

ą

skarbowe papiery warto

ś

ciowe, a wysoko

ść

kredytu

nie mo

ż

e przekroczy

ć

80% ich warto

ś

ci nominalnej,

termin spłaty kredytu przypada w nast

ę

pnym dniu operacyjnym po

dniu jego udzielenia,

warunkiem

udzielenia

kredytu

jest

uprzednia

spłata

kredytu

zaci

ą

gni

ę

tego w poprzednim dniu operacyjnym.

Lokaty terminowe

2.

Lokata terminowa banków w NBP (depozyt na koniec dnia)

mo

ż

liwo

ść

składania krótkookresowego (jednodniowego)

depozytu w banku centralnym

lokaty przyjmowane s

ą

do ko

ń

ca dnia operacyjnego,

a zwrot kwoty depozytu wraz z nale

ż

nymi odsetkami

nast

ę

puje w kolejnym dniu operacyjnym

lokaty

s

ą

oprocentowane

według

stopy

zmiennej

ustalanej

przez

Rad

ę

Polityki

Pieni

ęż

nej

(stopy

depozytowej).

lokaty terminowe w NBP pozwalaj

ą

bankom komercyjnym

na zagospodarowanie nadwy

ż

ek płynnych

ś

rodków.

przeciwdziałaj

ą

spadkowi

krótkookresowych

stóp

na rynku mi

ę

dzybankowym poni

ż

ej stopy depozytowej.

Jakie s

ą

 rodzaje stóp procentowych ustalanych przez NBP

Stopa referencyjna (interwencyjna, repo)

minimalna rentowno

ść

7-dniowych bonów pieni

ęż

nych

emitowanych przez NBP. Okre

ś

la minimaln

ą

rentowno

ść

operacji otwartego rynku.

Stopa lombardowa (kredyt lombardowy)

cena,

po

której

bank

centralny

udziela

bankom

komercyjnym

po

ż

yczek

pod

zastaw

papierów

warto

ś

ciowych.

Stopa depozytowa

oprocentowanie jednodniowych depozytów składanych
przez banki komercyjne w banku centralnym.

Stopa rezerw obowi

ą

zkowych

miernik

kwoty

rezerw

obowi

ą

zkowych,

jak

ą

banki

komercyjne

s

ą

zobowi

ą

zane

wpłaci

ć

do

banku

centralnego w celu zabezpieczenia ich wypłacalno

ś

ci

Regulacja poda

ż

y pieni

ą

dza

Je

ś

li BC chce zwi

ę

kszy

ć

 poda

ż

 pieni

ą

dza, to mo

ż

e

:

obni

ż

y

ć

 stop

ę

 dyskontow

ą

 w celu zwi

ę

kszenia rozmiarów 

po

ż

yczek, które s

ą

 udzielana bankom komercyjnym

zakupi

ć

 wyemitowane przez rz

ą

d papiery warto

ś

ciowe na 

otwartym rynku

obni

ż

y

ć

 poziom wska

ź

nika rezerw obowi

ą

zkowych

Je

ś

li BC chce zmniejszy

ć

 poda

ż

 pieni

ą

dza, to mo

ż

e:

ograniczy

ć

 ogóln

ą

 sum

ę

 po

ż

yczek udzielanych bankom 

komercyjnym poprzez podwy

ż

szenie stopy dyskontowej

sprzedawa

ć

 wyemitowane przez rz

ą

d papiery 

warto

ś

ciowe, które s

ą

 w posiadaniu banku centralnego

podwy

ż

szy

ć

 poziom wska

ź

nika rezerw obowi

ą

zkowych

Pierwotna i wtórna kreacja pieni

ą

dza

poda

ż

 pieni

ą

dza 

= gotówka + wykreowany pieni

ą

dz kredytowy

Pierwotna kreacja pieni

ą

dza:

- wprowadzanie gotówki przez bank centralny do systemu

- kredyty udzielane bankom komercyjnym przez bank 

centralny

Wtórna kreacja pieni

ą

dza:

- udzielanie kredytów przez banki komercyjne swoim 

klientom

Schemat kreacji pieni

ą

dza przez banki komercyjne

Aktywa

Pasywa

Poda

ż

 

pieni

ą

dza

Bank 1

Rezerwa – 10 zł

Kredyt – 90 zł

Depozyt –

100 zł

100 zł

Bank 2

Rezerwa – 9 zł

Kredyt – 81 zł

Depozyt –

90 zł

190 zł

Bank 3

Rezerwa – 8,1 zł

Kredyt – 72,9 zł

Depozyt –

81 zł

271 zł

Bank 4

Rezerwa – 7,29 zł

Kredyt – 65,61 zł

Depozyt –

72,9 zł

343,9 zł

M = D1 * (1/r) = 100 * (1/0,1) = 1000 zł

Kreacja pieni

ą

dza z perspektywy całego systemu bankowego

Bank

Przyjety 
depozyt

Wymagane 

rezery (20%)

Rezerwy 

nadwy

ż

kowe

Udzielony 

kredyt

Dodatkowa ilo

ść

 

pieni

ą

dza w 

obiegu

Bank 1

1 000,0 zł

200,0 zł

800,0 zł

800,0 zł

0,0 zł

Bank 2

800,0 zł

160,0 zł

640,0 zł

640,0 zł

800,0 zł

Bank 3

640,0 zł

128,0 zł

512,0 zł

512,0 zł

640,0 zł

Bank 4

512,0 zł

102,4 zł

409,6 zł

409,6 zł

512,0 zł

Bank 5

409,6 zł

81,9 zł

327,7 zł

327,7 zł

409,6 zł

......

Razem

5 000,0 zł

1 000,0 zł

4 000,0 zł

4 000,0 zł

4 000,0 zł

M = D1 * (1/r) = 1000 * (1/0,2) = 5000 zł

D = R / r = warto

ść

 rezerw / wska

ź

nik rezerwy obowi

ą

zkowej

Rodzaje operacji bankowych

Operacje bankowe

Operacje czynne

(AKTYWNE)

Operacje bierne

(PASYWNE)

Operacje

po

ś

rednicz

ą

ce

Operacje rozliczeniowe

Po

ś

rednictwo w obrocie papierami warto

ś

ciowymi

Inne operacje (np. gwarancje bankowe)

Klasyfikacja usług rozliczeniowych 

ś

wiadczonych przez banki

rozliczenia krajowe

rozliczenia zagraniczne

zasi

ę

gu rozlicze

ń

bezgotówkowe

gotówkowe

formy rozlicze

ń

prywatne 

gospodarcze (handlowe)

motywów rozliczenia

Kryterium

Co to jest obrót gotówkowy i bezgotówkowy?

Obrót bezgotówkowy:

rozliczenia pieni

ęż

ne, 

w których na ka

ż

dym etapie cyklu 

rozliczeniowego dokonywany jest 
transfer 

ś

rodków pieni

ęż

nych 

z i na rachunki bankowe,

a wi

ę

c zarówno po stronie dłu

ż

nika 

(płatnika), jak i po stronie 
wierzyciela (beneficjenta)

Transakcje bezgotówkowe dotycz

ą

 

rozlicze

ń

 pieni

ęż

nych, w których obie 

strony rozliczenia (dłu

ż

nik i wierzyciel) 

posiadaj

ą

 rachunek bankowy i na 

ż

adnym etapie rozlicze

ń

 nie dochodzi do 

u

ż

ycia gotówki

Jakiekolwiek u

ż

ycie gotówki na którym

ś

 

z etapów przeprowadzania rozliczenia 
oznacza obrót gotówkowy.

Obrót bezgotówkowy:

klasyczny - płatno

ść

 odbywa si

ę

 

poprzez bezpo

ś

rednie (tj. „z r

ę

ki 

do r

ę

ki”) lub po

ś

rednie (np. przez 

poczt

ę

, Western Union lub 

MoneyGram) przekazanie 
gotówki od dłu

ż

nika do 

wierzyciela

rozliczenie „quasi” gotówkowe 
(przez wpłat

ę

 gotówkow

ą

), w 

której dłu

ż

nik wpłaca gotówk

ę

 w 

kasie poczty, banku lub 
po

ś

rednika rozliczeniowego, ale 

odbiorca płatno

ś

ci (beneficjent) 

otrzymuje wpłacone 

ś

rodki na 

swój rachunek bankowy.

Udział procentowy płatno

ś

ci gotówkowych i bezgotówkowych 

w liczbie płatno

ś

ci detalicznych w Polsce

98

94

90

89

2

6

10

11

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

2005

2007

2009

2010

Płatno

ś

ci gotówkowe

Płatno

ś

ci bezgotówkowe

Czy i kiedy innowacyjne instrumenty płatnicze mog

ą

 zast

ą

pi

ć

 gotówk

ę

?, Adam Tochma

ń

ski, Dyrektor 

Departamentu Systemu Płatniczego, Narodowy Bank Polski, II Forum Rynku Usług Płatniczych
Warszawa, 3-4 listopada 2011 r. 

Porównanie Polski i innych krajów w zakresie udziału gotówki 
w całkowitej warto

ś

ci płatno

ś

ci detalicznych w 2008 r. (%)

B

u

łg

a

ri

a

R

u

m

u

n

ia

P

o

ls

k

a

W

ło

c

h

y

S

ło

w

a

c

ja

H

is

z

p

a

n

ia

Ł

o

tw

a

E

u

ro

p

a

C

z

e

c

h

y

N

ie

m

c

y

E

u

ro

p

a

 Z

a

c

h

o

d

n

ia

S

z

w

a

jc

a

ri

a

E

s

to

n

ia

F

ra

n

c

ja

W

ie

lk

a

 B

ry

ta

n

ia

H

o

la

n

d

ia

S

z

w

e

c

ja

F

in

la

n

d

ia

N

o

rw

e

g

ia

E

u

ro

p

a

 

Ś

ro

d

k

o

w

a

 i

 W

s

c

h

o

d

n

ia

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Czy i kiedy innowacyjne instrumenty płatnicze mog

ą

 zast

ą

pi

ć

 gotówk

ę

?, Adam Tochma

ń

ski, Dyrektor 

Departamentu Systemu Płatniczego, Narodowy Bank Polski, II Forum Rynku Usług Płatniczych
Warszawa, 3-4 listopada 2011 r. 

Główne wady i zalety obrotu gotówkowego

Zalety

Szybko

ść

 i łatwo

ść

 płacenia (np. 

nie trzeba pami

ę

ta

ć

 numeru PIN)

Anonimowo

ść

Mo

ż

liwo

ść

  płacenia wsz

ę

dzie 

Mo

ż

liwo

ść

 realnej kontroli 

wydatków (nie wydasz wi

ę

cej ni

ż

 

masz)

Mo

ż

liwo

ść

 płacenia bez 

dodatkowych opłat

Przyjemno

ść

 fizycznego kontaktu 

z gotówk

ą

Wady

Brak pełnego bezpiecze

ń

stwa 

(niejednokrotnie bezpowrotna utrata 
w przypadku kradzie

ż

y)

Mo

ż

liwo

ść

 zrobienia zakupów 

tylko do kwoty posiadanej przy 
sobie gotówki

Brak mo

ż

liwo

ś

ci zrobienia 

nieplanowanych zakupów

Czasem problemy zwi

ą

zane z 

wydawaniem reszty

Mo

ż

liwe fałszerstwa banknotów

Brak przychodów z gotówki

Czy i kiedy innowacyjne instrumenty płatnicze mog

ą

 zast

ą

pi

ć

 gotówk

ę

?, Adam Tochma

ń

ski, Dyrektor 

Departamentu Systemu Płatniczego, Narodowy Bank Polski, II Forum Rynku Usług Płatniczych
Warszawa, 3-4 listopada 2011 r. 

Rachunek bankowy

Rachunki bankowe s

ą

 podstawowymi 

produktami bankowymi

Otwarcie rachunku bankowego nast

ę

puje na 

wniosek klienta, który przedstawia stosowne 
dokumenty oraz podpisuje umow

ę

 rachunku 

bankowego, w tym kart

ę

 wzorów podpisów.

Rachunki bankowe

Art. 49. 1. Banki mog

ą

 prowadzi

ć

 w szczególno

ś

ci 

nast

ę

puj

ą

ce rodzaje rachunków bankowych

Rachunki 

oszcz

ę

dno

ś

ciowe 

Rachunki 

lokat terminowych

Rachunki 

rozliczeniowe 

Rachunki 

powiernicze