Politechnika Łódzka
Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska
Zakład Inżynierii Molekularnej
Instrukcja do ćwiczeń z przedmiotu:
Ogniwa paliwowe i wodór
Ćwiczenie nr 3
Zbadanie pracy ogniwa paliwowego typu DMFC
Opracował: mgr inż. Wiktor Redzynia
Zatwierdził: prof. dr hab. inż. Jacek Tyczkowski
Łódź 2012
Wstęp
Ogniwo paliwowe zasilane metanolem - DMFC (Direct Methanol Fuel Cell) jest szczególnym
przypadkiem ogniwa z elektrolitem polimerowym. Jego budowa jest podobna do budowy
klasycznego ogniwa typu PEMFC. Paliwem jest metanol (CH
3
OH), będący cieczą w
stosunkowo szerokim zakresie temperatur (-97°C – 64°C, przy ciśnieniu atmosferycznym
1013 hPa), co jest jego olbrzymią zaletą. Metanol można zatem łatwo magazynować i
transportować.
Zasada działania ogniwa schematycznie pokazana jest na rysunku 1. Do anody dostarczany
jest roztwór metanolu z wodą. Wskutek działania katalizatora (platyna + ruten), zostaje
wydzielony wodór, który ulega rozkładowi na swobodne elektrony i jony H
+
(protony).
Protony wędrują przez membranę PEM w kierunku katody. Do katody – przez zewnętrzny
obwód elektryczny – podążają również elektrony. Na anodzie, w wyniku reakcji katalitycznej
pomiędzy cząsteczkami metanolu i wody, oprócz wodoru, powstają także cząsteczki ditlenku
węgla CO
2
. Z kolei na katodzie protony i elektrony reagują z dostarczanymi z zewnątrz
atomami tlenu, tworząc wodę.
Zachodzące reakcje:
Anoda: 2CH
3
OH + 2H
2
O → 2CO
2
+ 12H
+
+ 12e
−
Katoda: 3O
2
+ 12H
+
+ 12e
−
→ 6H
2
O
Rysunek 1. Zasada działania ogniwa typu DMFC.
Reakcja sumaryczna :
2CH
3
OH +3O
2
→ 2CO
2
+ 4H
2
O
2H
2
O
H
O
H
2CO
2
PEM – Proton Exchange Membrane
3O
2
6H
2
O
-
-
12H
+
Anoda
Katoda
12e
-
-
-
12e
-
-
-
-
-
-
-
-
-
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
O
O
O
O
O
O
H
O
H
H
H
C
O
O
C
H
O
H
H
H
C
H
O
H
H
O
H
H
O
H
H
O
H
H
O
H
H
O
H
H
O
H
H
O
H
O
O
C
2CH
3
OH
Obciążenie zewnętrzne
Zalety ogniw DMFC to:
paliwo w postaci metanolu, które można łatwo przechowywać oraz transportować,
nieskomplikowana budowa i obsługa,
bezpieczna praca (stały elektrolit polimerowy),
niska temperatura eksploatacji,
łatwy i szybki rozruch.
Wadami, które ograniczają zastosowanie ogniw DMFC:
w porównaniu z ogniwem wodorowym, ogniwo metanolowe ma ciągle niższe
parametry prądowo-napięciowe, co wynika z wolniejszego elektrokatalitycznego
utleniania metanolu,
w ogniwie DMFC dezaktywacja katalizatora następuje szybciej (samoistny spadek
napięcia jest większy niż w ogniwie wodorowym),
wysoka toksyczność metanolu i jego zdolność do wywoływania korozji,
w wyniku elektroutleniania metanolu powstaje (obok wody) CO
2
, co jest niepożądane
np. podczas użytkowania w systemach zamkniętych jak łodzie podwodne.
ZAPOZNAĆ SIĘ Z INNYMI TYPAMI OGNIW OMÓWIONYMI W INSTRUCJI DO
ĆWICZENIA NR 2.
Cel ćwiczenia
Celem ćwiczenia jest zbadanie pracy ogniwa paliwowego typu DMFC. Ćwiczenie polega na
ustaleniu charakterystyki napięciowo-prądowej ogniwa.
Skład zestawu do badań:
- ogniwo DMFC – 1 szt.
- multimetr – 2 szt.
- rezystor nastawny – 1 szt.
- metanol (<3%) – 1 pojemnik.
- pipeta – 1 szt.
- przewody połączeniowe – 4szt.
Rysunek 2. Elementy stanowiska doświadczalnego.
Wykonanie ćwiczenia
I. Zapoznać się z elementami stanowiska, po czym przystąpić do montażu układu zgodnie z
rysunkiem 3.
Rysunek 3. Schemat podłączenia układu ogniwo – układ pomiarowy.
II. Przed rozpoczęciem pomiarów należy poprosić prowadzącego o sprawdzenie poprawności
podłączeń stanowiska.
III. Wykonanie ćwiczenia:
1. Pipetą umieścić niewielką ilość metanolu w ogniwie przez otwory w celi.
2. Odczekać 5 minut.
3. Ustawić rezystor nastawny w położeniu R = ∞
V
R
A
O
2
CH
3
OH
Otwory do
napełniania
metanolem
4. Wykonać pomiary zapisując odczyty prądu i napięcia do tabeli 1, dla różnych wartości
oporu rezystora nastawnego.
Tabela 1. Pomiary napięciowo-prądowe.
R [Ω]
U [V]
I [A]
P [W]
∞
330
100
33
10
3.3
1
0.33
0.1
0
Sprawozdanie
Wykreślić charakterystykę napięciowo-prądową oraz zależność mocy ogniwa w
funkcji prądu.
Przeprowadzić analizę otrzymanych wyników i je skomentować.
Literatura
1. „Ogniwa paliwowe typu PEM: teoria i praktyka”, Arkadiusz Małek, Mirosław
Wendeker, Politechnika Lubelska, Lublin 2010.
2. „Fuel Cellell Technology for Classrom Instruction”, Cornelia Voight, Stefan Hoeller,
Uwe Kueter, H-tec 2009.
3. http://ogniwa-paliwowe.info