1
Zadanie 1. (11 pkt)
Źródło: CKE 01.2006 (PR), zad. 24.
2
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Arkusz II
Zapoznaj siĊ z informacjami zamieszczonymi przy zadaniach i wykonaj
znajdujące siĊ pod nimi polecenia.
Zadanie 24. ĩaróweczki (11 pkt)
W celu oĞwietlenia gabloty zmontowano zestaw skáadający siĊ ze 100 Īaróweczek
poáączonych szeregowo. Za pomocą miernika uniwersalnego zmierzono:
x
omomierzem opór caáego ukáadu – 160 ȍ,
x
woltomierzem napiĊcie w gniazdku sieci elektrycznej – 230 V,
x
miliamperomierzem natĊĪenie prądu w zestawie lampek podáączonym
do gniazdka – 180 mA.
24.1 (1 pkt)
Zapisz, jak naleĪy podáączyü amperomierz w celu pomiaru natĊĪenia prądu w zestawie
oĞwietleniowym.
24.2 (1 pkt)
Oblicz opór jednej Īarówki wynikający z pomiaru omomierzem.
24.3 (2 pkt)
Oblicz opór jednej Īarówki w czasie Ğwiecenia.
24.4 (2 pkt)
Oblicz stosunek wartoĞci oporu podczas Ğwiecenia i otrzymanej z pomiaru omomierzem.
WyjaĞnij, dlaczego wartoĞci tych oporów nie są równe.
Zadanie 1.1 (1 pkt)
Zadanie 1.2 (1 pkt)
Zadanie 1.3 (2 pkt)
Zadanie 1.4 (2 pkt)
Elektrostatyka
– poziom rozszerzony
2
Egzamin maturalny z fizyki i astronomii
3
Arkusz II
24.5 (2 pkt)
Jedna Īaróweczka przepaliáa siĊ. Oblicz, jakie napiĊcie nominalne powinna mieü nowa
Īarówka. W sprzedaĪy dostĊpne byáy jedynie Īaróweczki z napisami: 3 V oraz 0,21 W. Oblicz
opór zakupionej Īaróweczki Ğwiecącej w warunkach zgodnych z podanymi na niej
informacjami.
24.6 (3 pkt)
Nową ĪaróweczkĊ zamontowano do zestawu. Zapisz, jaki bĊdzie wpáyw nowej Īarówki na
jasnoĞü Ğwiecenia pozostaáych Īarówek. Uzasadnij swoje przewidywania dotyczące dziaáania
Īaróweczki po podáączeniu zestawu oĞwietleniowego do gniazdka (przepali siĊ czy bĊdzie
Ğwieciáa normalnie?).
Zadanie 25. Sáoik (11 pkt)
Podczas przygotowywania konfitur sáoiki wstawia siĊ do naczynia z wrzącą wodą, gdzie
osiągają temperaturĊ T
w
= 100°C. NastĊpnie zamyka siĊ szczelnie pokrywkĊ sáoika
(pozostawiając wewnątrz trochĊ powietrza) i wyciąga sáoik z wody do ostygniĊcia.
W dalszych rozwaĪaniach przyjmij, Īe w opisanych warunkach powietrze zamkniĊte w sáoiku
moĪemy traktowaü jak gaz doskonaáy. PomiĔ wpáyw ciĞnienia pary wodnej na ciĞnienie
wewnątrz sáoika oraz nie uwzglĊdniaj zmian objĊtoĞci sáoika i konfitur. Przyjmij ciĞnienie
atmosferyczne za równe p
0
= 1013 hPa.
25.1 (1 pkt)
Zapisz, jakiej przemianie gazowej ulega powietrze zamkniĊte w sáoiku w trakcie stygniĊcia,
zakáadając, Īe pokrywka nie ulega wygiĊciu.
Zadanie 1.5 (2 pkt)
Zadanie 1.6 (3 pkt)
Zadanie 2. (12 pkt)
Źródło: CKE 11.2006 (PR), zad. 3.
Próbny egzamin maturalny z fizyki i astronomii
7
Poziom rozszerzony
Zadanie 3. Potencjometr suwakowy (12 pkt)
Potencjometr suwakowy to opornik z moĪliwoĞcią regulacji wartoĞci oporu elektrycznego
przez uĪytkownika. Regulacji tej dokonuje siĊ poprzez zmianĊ poáoĪenia styku
suwaka/Ğlizgacza. Potencjometr wykonuje siĊ z np. z drutu oporowego nawijając go
równomiernie na walcu z izolatora. Dwa skrajne wyprowadzenia oznaczono przez A i B,
trzecie C Ğrodkowe jest poáączone ze suwakiem/Ğlizgaczem.
Potencjometr dziaáa jak dzielnik napiĊcia. Typowym zastosowaniem potencjometrów jest
regulacja napiĊcia w urządzeniach elektrycznych lub w ukáadach elektronicznych
odbiorników radiowych i telewizyjnych. PoniĪej przedstawiono zdjĊcie potencjometru
suwakowego i jego schemat elektryczny.
3.1 (3 pkt)
W pewnym doĞwiadczeniu z wykorzystaniem potencjometru napiĊcie na zaciskach A i B
wynosiáo 12 V, a natĊĪenie prądu páynącego przez potencjometr miaáo wartoĞü 0,12 A.
Oblicz dáugoĞü uĪytego do wykonania potencjometru drutu oporowego, wiedząc, Īe
wykonano go z drutu chromonikielinowego o polu przekroju poprzecznego 0,5 mm
2
, a opór
wáaĞciwy chromonikieliny jest równy 110
-6
:·m.
A
C
B
3
Próbny egzamin maturalny z fizyki i astronomii
7
Poziom rozszerzony
Zadanie 3. Potencjometr suwakowy (12 pkt)
Potencjometr suwakowy to opornik z moĪliwoĞcią regulacji wartoĞci oporu elektrycznego
przez uĪytkownika. Regulacji tej dokonuje siĊ poprzez zmianĊ poáoĪenia styku
suwaka/Ğlizgacza. Potencjometr wykonuje siĊ z np. z drutu oporowego nawijając go
równomiernie na walcu z izolatora. Dwa skrajne wyprowadzenia oznaczono przez A i B,
trzecie C Ğrodkowe jest poáączone ze suwakiem/Ğlizgaczem.
Potencjometr dziaáa jak dzielnik napiĊcia. Typowym zastosowaniem potencjometrów jest
regulacja napiĊcia w urządzeniach elektrycznych lub w ukáadach elektronicznych
odbiorników radiowych i telewizyjnych. PoniĪej przedstawiono zdjĊcie potencjometru
suwakowego i jego schemat elektryczny.
3.1 (3 pkt)
W pewnym doĞwiadczeniu z wykorzystaniem potencjometru napiĊcie na zaciskach A i B
wynosiáo 12 V, a natĊĪenie prądu páynącego przez potencjometr miaáo wartoĞü 0,12 A.
Oblicz dáugoĞü uĪytego do wykonania potencjometru drutu oporowego, wiedząc, Īe
wykonano go z drutu chromonikielinowego o polu przekroju poprzecznego 0,5 mm
2
, a opór
wáaĞciwy chromonikieliny jest równy 110
-6
:·m.
A
C
B
8
Próbny egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
3.2 (3 pkt)
Oblicz opór wewnĊtrzny akumulatora doáączonego do zacisków A i B. Przyjmij, ze caákowity
opór potencjometru, doáączonego do akumulatora o sile elektromotorycznej 12,6 V, wynosiá
100 ȍ, a natĊĪenie prądu páynącego w obwodzie wynosiáo 0,12 A.
3.3 (3 pkt)
Oblicz, w jakim stosunku są dáugoĞci obu odcinków potencjometru (AC/CB).
W obliczeniach przyjmij, Īe gdy miĊdzy zaciskami A i B napiĊcie wynosiáo 12 V woltomierz
doáączony do zacisków A i C wskazywaá napiĊcie 8 V. Przyjmij, Īe drut oporowy nawiniĊto
na walcu równomiernie oraz skorzystaj z zaleĪnoĞci
l
R
S
U
.
A
C
B
Zadanie 2.1 (3 pkt)
Zadanie 2.2 (3 pkt)
4
8
Próbny egzamin maturalny z fizyki i astronomii
Poziom rozszerzony
3.2 (3 pkt)
Oblicz opór wewnĊtrzny akumulatora doáączonego do zacisków A i B. Przyjmij, ze caákowity
opór potencjometru, doáączonego do akumulatora o sile elektromotorycznej 12,6 V, wynosiá
100 ȍ, a natĊĪenie prądu páynącego w obwodzie wynosiáo 0,12 A.
3.3 (3 pkt)
Oblicz, w jakim stosunku są dáugoĞci obu odcinków potencjometru (AC/CB).
W obliczeniach przyjmij, Īe gdy miĊdzy zaciskami A i B napiĊcie wynosiáo 12 V woltomierz
doáączony do zacisków A i C wskazywaá napiĊcie 8 V. Przyjmij, Īe drut oporowy nawiniĊto
na walcu równomiernie oraz skorzystaj z zaleĪnoĞci
l
R
S
U
.
A
C
B
Zadanie 2.3 (3 pkt)
5
Próbny egzamin maturalny z fizyki i astronomii
9
Poziom rozszerzony
Zad. 3.4 (3 pkt)
W celu zbadania wáasnoĞci elektrycznych wáókna Īarówki zbudowano ukáad pomiarowy
zawierający akumulator, woltomierz, amperomierz, potencjometr, ĪarówkĊ i przewody
poáączeniowe, który umoĪliwia zmianĊ napiĊcia na zaciskach Īarówki od 0
V do wartoĞci
maksymalnej (a przez to zmianĊ jasnoĞci jej Ğwiecenia).
Narysuj schemat tego obwodu elektrycznego. UwzglĊdnij w schemacie woltomierz oraz
amperomierz wáączone tak, aby umoĪliwiaáy pomiar napiĊcia na zaciskach Īarówki
i natĊĪenia prądu páynącego przez ĪarówkĊ.
Zadanie 2.4 (3 pkt)