PRĄD ELEKTRYCZNY
PRĄD ELEKTRYCZNY I JEGO RODZAJE
Prądem
elektrycznym nazywa
się
zjawisko
uporządkowanego ruchu ładunków elektrycznych przez
przekrój rozpatrywanego środowiska (np. przewodnika)
pod wpływem działającego pola elektrycznego.
Natężenie
prądu
elektrycznego
to
stosunek
elementarnego ładunku elektrycznego
q niesionego przez
cząstki naładowane w przeciągu czasu
t przez dany
przekrój przewodnika do tego czasu.
i =
dt
dq
t
q
lim
0
t
i =
t
q
Jeżeli stosunek ten jest stały to taki prąd elektryczny
nosi nazwę prądu stałego i oznaczony jest dużą literą I.
Zależność przyjmuje następującą postać:
I =
t
Q
Jednostką natężenia prądu elektrycznego w układzie SI
jest 1 amper (1A). Należy ona do jednostek podstawowych
tego układu.
W większości przypadków mamy jednak do czynienia z
prądami zmiennymi dla których iloraz ten nie posiada
wartości stałej. Prąd taki na przestrzeni czasu posiada różne
wartości chwilowe, które oznaczane są małą literą i.
Przebiegi prądów: stałego (a) i zmiennego (b)
Klasyfikacja prądów
Przykładowe przebiegi prądów: okresowego (a);
nieokresowego (b); pulsującego (c); przemiennego (d);
sinusoidalnego (e); niesinusoidalnego - od
kształconego (f)
GĘSTOŚCI PRĄDU J
Gęstość prądu to stosunek natężenia prądu
płynącego przez przewodnik do jego poprzecznego
przekroju :
J =
S
I
Jednostką jest 1 amper na metr kwadratowy
2
m
A
1
lub
częściej 1 amper na milimetr kwadratowy
2
mm
A
1
.
PRAW
O OHMA I OPÓR MATERIAŁÓW
Gęstość prądu płynącego przez taki przewodnik
zależy proporcjonalnie od wartości wektora natężenia
pola elektrycznego wewnątrz przewodnika.
J =
E
gdzie:
jest współczynnikiem proporcjonalności.
Współczynnik ten nazywany jest konduktywnością lub
przewodnością właściwą materiału przewodnika. Jednostką
konduktywności jest 1
Ωm
1
przy czym częściej stosuje się
jednostkę 1
m
S
10
6
= 1
2
mm
Ω
m
.
Odwrotność tej wielkości jest bardzo często spotykana
jako wielkość charakteryzująca własności materiału
przewodzącego i nosi ona nazwę oporu właściwego lub
rezystywności. Oznacza się ją za pomocą greckiej litery
:
=
1
Jednostką tej wielkości w układzie SI jest 1 omometr.
Ze względu na fakt, iż stosowane w elektrotechnice
przewody odznaczają się z reguły małym przekrojem a
dużą długością częściej stosuje się inną jednostkę:
m
mm
Ω
1
2
.
Przykładowe wartości oporu właściwego oraz
konduktywności dla różnych materiałów:
Materiał
Rezystywność
Konduktywność
m
mm
2
/m
S/m
m/(
mm
2
)
Srebro
1,62
10
-8
0,0162
62,5
10
6
62,5
Miedź przewodowa
1,75
10
-8
0,0175
57
10
6
57
Aluminium
2,83
10
-8
0,0283
35,3
10
6
35,3
Cynk
6,3
10
-8
0,063
15,9
10
6
15,9
Platyna
11,1
10
-8
0,111
9
10
6
9
Konstantan
48
10
-8
0,48
2,1
10
6
2,1
Chromonikielina
110
10
-8
1,10
0,91
10
6
0,91
PRAWO OHMA
U = R
I
Jednostką rezystancji jest 1 om (1
).
R =
S
l
=
S
l
Rezystancja
przewodnika
zależy
wprost
proporcjonalnie od jego długości i oporu właściwego
oraz odwrotnie proporcjonalnie od przekroju.
Odwrotność rezystancji przewodnika nosi nazwę
konduktancji lub przewodności elektrycznej.
Oznaczana jest przez G:
G =
R
1
Jej jednostką jest 1 simens (1S).
Zmianę rezystancji w funkcji temperatury określa tzw.
temperaturowy współczynnik oporu
, mówiący o tym o ile
wzrośnie rezystancja danego materiału przy wzroście
temperatury o
1 K. Rezystancję w podwyższonej
temperaturze przedstawia wzór:
R
T
= R
0
[1 +
(T – T
0
)] ; T
0
= 293 K
Fakt zmiany rezystancji różnych materiałów przy zmianie temperatury
wykorzystany został w praktyce do produkcji termistorów.
Przykładowe wartości współczynnika temperaturowego rezystancji:
Nazwa materiału:
Współczynnik temperaturowy
rezystancji
1/K
Srebro
0,0041
Miedź przewodowa
0,004
Aluminium
0,0041
Cynk
0,0039
Konstantan
0,00002
Chromonikielina
0,00014
Węgiel bezpostaciowy
0,0003
ENERGIA I MOC PRĄDU ELEKTRYCZNEGO
Wzór na energia:
W = U
Q = U
I
t
Jednostką energii jest dżul (1J).
Jeżeli do powyższego wzoru podstawimy wzór
wyrażający prawo Ohma, to uzyskamy równanie opisujące
prawo Joule’a – Lenza:
W = R I
2
t
Stosunek energii prądu elektrycznego do czasu nazywa
się mocą elektryczną P
P =
t
W
= U
I
Jednostką mocy w układzie SI jest 1 wat (1 W). Stosuje
się także jej wielokrotności: kilowat (1 kW) i megawat
(1 MW).
Moc pobierana przez dany odbiornik może być
obliczona również za pomocą innego wzoru:
P = R I
2
lub
P =
R
U
2
a)
b)
Charakterystyki napięciowo – prądowe rezystorów: liniowego
(a) i nieliniowego (b)
Ilustracja definicji rezystancji statycznej i dynamicznej
rezystora nieliniowego
Rezystancją statyczną rezystora nieliniowego nazywa
się stosunek napięcia do prądu dla kolejnych wartości prądu
R
s
=
1
1
I
U
= mtg
Rezystancja
dynamiczna
rezystora
nieliniowego
obliczana jest jako stosunek przyrostu napięcia (przy
przechodzeniu od punktu 1 do 2 charakterystyki) do
przyrostu prądu:
R
d
=
I
U
= mtg