02_04_1.qxd

ISBN 978−83−88285−41−7

Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o.
ul. Senatorska 12
00−082 Warszawa
tel. (+48 22) 559 36 00 ~ 05
fax (+48 22) 829 27 00, 829 27 27
www.dashofer.pl
info@dashofer.pl

Redaktor odpowiedzialny: Rafał Duluk, Alina Omen, Magdalena Szmidt, Agata Buczek,

Bartosz Klimczak
e−mail: duluk@dashofer.pl

Opracowanie edytorskie i korekta techniczna: Danuta Banaszek, Zofia Jurkowlaniec,

Krystyna Marczyk, Małgorzata Grąbczewska,
Stanisława Teresa Pasznik

Skład: CREO, Warszawa

Druk: STANDRUK, Chojnice

Wszelkie prawa zastrzeżone, prawo do tytułu i licencji jest własnością Dashöfer Holding Ltd. Kopiowanie, przedrukowywanie
i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji, również na nośnikach magnietycznych i elektronicznych, bez
zgody Wydawcy jest zabronione. Ze względu na stałe zmiany w polskim prawie oraz niejednolitą interpretację przepisów Wy−
dawnictwo nie ponosi odpowiedzialności za zamieszczone informacje.

0_str_tyt_kolor.qxd 2009-06-16 16:02 Page 2

Państwowa Inspekcja Sanitarna kontynuuje od po−
nad 50 lat działalność, powstałych na ziemiach pol−
skich po I wojnie światowej, służb sanitarno−
−epidemiologicznych.

Na mocy dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. Państwo−
wa Inspekcja Sanitarna stała się aparatem wykonaw−
czym, za pomocą którego służba zdrowia wykonywała
cztery podstawowe zadania z zakresu szeroko pojętej
profilaktyki, a mianowicie:

zapobiegawczy nadzór sanitarny, tj. zapobiega−
nie powstawaniu szkodliwych dla zdrowia ludz−
kiego warunków środowiskowych,

bieżący nadzór sanitarny, tj. systematyczny nad−
zór sanitarny nad przestrzeganiem w życiu co−
dziennym przepisów sanitarnych i wymagań
higieny,

działalność przeciwepidemiczna, mająca na celu
usuwanie wszystkich czynników mogących spo−
wodować szerzenie się chorób zakaźnych, a tak−
że zwalczanie tych chorób,

Część 2, rozdział 4, podrozdział 1, s. 1

AKTUALNOŚCI

2.4. Pañstwowa Inspekcja Sanitarna

jako organ nadzoru nad placówkami

opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

2.4.

PAŃSTWOWA INSPEKCJA
SANITARNA JAKO ORGAN NADZORU
NAD PLACÓWKAMI OPIEKI
ZDROWOTNEJ

2.4.1.

PRZEPISY PRAWNE DOTYCZĄCE
DZIAŁALNOŚCI INSPEKCJI SANITARNEJ

02_04_1.qxd 2009-06-15 15:35 Page 1

podnoszenie kultury sanitarnej w społeczeń−
stwie drogą popularyzacji zasad higieny i zapo−
biegania chorobom.

Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej In−
spekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r nr 90
poz. 575 z późn. zm.), na mocy której PIS działa do
dzisiaj, stanowi że:

Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do re−
alizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego,
w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru nad
warunkami:

1) higieny środowiska;

2) higieny pracy w zakładach pracy;

3) higieny radiacyjnej;

4) higieny procesów nauczania i wychowania;

5) higieny wypoczynku i rekreacji;

6) zdrowotnymi żywności, żywienia i przedmio−

tów użytku;

7) higieniczno−sanitarnymi, jakie powinien spełniać

personel medyczny, sprzęt oraz pomieszczenia,
w których są udzielane świadczenia zdrowotne.

Powyższe zadania są realizowane w celu ochrony
zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem
szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapo−
biegania powstawaniu chorób, w tym chorób zakaź−
nych i zawodowych.

Część 2, rozdział 4, podrozdział 1, s. 2

AKTUALNOŚCI

2.4. Pañstwowa Inspekcja Sanitarna
jako organ nadzoru nad placówkami
opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

02_04_1.qxd 2009-06-15 15:35 Page 2

Strukturę  działania  inspekcji  sanitarnej  zamieszcza
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 września
2002  r.  w sprawie  organizacji  i sposobu  działania
stacji  sanitarno−epidemiologicznych  (Dz.U.  nr  162,
poz. 1342, z późn. zm.), które określa: strukturę or−
ganizacyjną, warunki i sposób działania stacji sani−
tarno−epidemiologicznych,  kwalifikacje  wymagane
na poszczególne stanowiska pracy oraz wzór legity−
macji  służbowej  pracownika  stacji  sanitarno−epi−
demiologicznej.

Organem naczelnym PIS jest Główny Inspektor Sa−
nitarny, podległy ministrowi właściwemu do spraw
zdrowia.  GIS  koordynuje  i nadzoruje  ustawową
działalność  państwowych  inspektorów  sanitarnych
oraz ustala kierunki działania i zasady postępowania
organów  Państwowej  Inspekcji  Sanitarnej  a także
zasady  współdziałania  z innymi  organami  kontroli
państwowej m. in. w przypadku zagrożenia bezpie−
czeństwa sanitarnego w zakresie należącym do wła−
ściwości Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Organem  doradczym  i opiniodawczym  Głównego
Inspektora Sanitarnego w sprawach objętych zakre−
sem  działania  Państwowej  Inspekcji  Sanitarnej  jest
Rada  Sanitarno−Epidemiologiczna  powoływana  na
okres trzech lat.

Państwowi  Wojewódzcy  Inspektorzy  Sanitarni
(Wojewódzkie  Stacje  Sanitarno−Epidemiologiczne)
prowadzą  nadzór  nad  działalnością  Państwowych
Powiatowych  Inspektorów  Sanitarnych  (Powiato−
wych Stacji Sanitarno−Epidemiologicznych) oraz są
organem  II  instancji  (odwoławczym),  a w zakresie
ochrony radiacyjnej i opiniowania niektórych obiek−

Część 2, rozdział 4, podrozdział 1, s. 3

AKTUALNOŚCI

Higiena w placówkach opieki medycznej

2.4. Pañstwowa Inspekcja Sanitarna

jako organ nadzoru nad placówkami

opieki zdrowotnej

struktura

działania

inspekcji

sanitarnej

Główny

Inspektor

Sanitarny

Wojewódzcy

Inspektorzy

Sanitarni

02_04_1.qxd 2009-06-15 15:35 Page 3

tów o szczególnej uciążliwości np. stacji telefonii
komórkowych, autostrad – organem I instancji.

Państwowi Powiatowi Inspektorzy Sanitarni (Po−
wiatowe Stacje Sanitarno−Epidemiologiczne) pro−
wadzą jako organ I instancji nadzór zapobiegawczy
i bieżący oraz działalność określoną w ustawie o in−
spekcji sanitarnej.

Państwowi  Graniczni  Inspektorzy  Sanitarni  pełnią
zadania  na  obszarach  przejść  granicznych  drogo−
wych, kolejowych, lotniczych, rzecznych i morskich,
portów lotniczych i morskich oraz jednostek pływa−
jących  na  obszarze  wód  terytorialnych.  Graniczne
Stacje  Sanitarno−Epidemiologiczne  powołane  są
w celu sanitarnego zabezpieczenia granic państwa.

Organy inspekcji sanitarnej działają na podstawie
przepisów kodeksu postępowania administracyjne−
go oraz przepisów ustawy o postępowaniu egzeku−
cyjnym w administracji.

Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w Roz−
dziale 3. reguluje uprawnienia pracowników inspek−
cji sanitarnej, a szczegółowy zakres określają akty
wykonawcze:

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r.
w sprawie  zasad  i trybu  upoważniania  niektórych
pracowników  stacji  sanitarno−epidemiologicznych
do wykonywania w imieniu państwowych inspekto−
rów sanitarnych określonych czynności kontrolnych
i wydawania  decyzji  (Dz.U.  nr  24  poz.  217)  oraz
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17
października 2002 r. w sprawie nadania funkcjona−
riuszom  organów  Państwowej  Inspekcji  Sanitarnej

Część 2, rozdział 4, podrozdział 1, s. 4

AKTUALNOŚCI

2.4. Pañstwowa Inspekcja Sanitarna
jako organ nadzoru nad placówkami
opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

Powiatowi
Inspektorzy
Sanitarni

Graniczni
Inspektorzy
Sanitarni

02_04_1.qxd 2009-06-15 15:35 Page 4

uprawnień do nakładania grzywien w drodze man−
datu karnego (Dz.U. nr 174, poz. 1426).

W oparciu o powyższe przepisy inspektorzy sanitar−
ni  w związku  z wykonywanymi  kontrolami  mają
prawo wstępu o każdej porze dnia i nocy do kontro−
lowanych jednostek oraz żądania pisemnych lub ust−
nych informacji, wzywania i przesłuchiwania osób,
żądania  okazania  dokumentów  i udostępniania
wszelkich danych a także pobierania próbek do ba−
dań laboratoryjnych. Przed przystąpieniem do czyn−
ności  kontrolnych  pracownicy  inspekcji  sanitarnej
są zobligowani do przedłożenia legitymacji służbo−
wej  oraz  imiennego  upoważnienia  podpisanego
przez właściwego inspektora sanitarnego.

Inspektor sanitarny w razie stwierdzenia naruszenia
wymagań higienicznych i zdrowotnych może naka−
zać w drodze decyzji administracyjnej usunięcie
stwierdzonych uchybień.

W razie stwierdzenia bezpośredniego zagrożenia ży−
cia lub zdrowia ludzi, ma prawo do nakazania unie−
ruchomienia  zakładu  pracy  lub  jego  części,
zamknięcia obiektu użyteczności publicznej, wyco−
fania  z obrotu  środka  spożywczego,  przedmiotu
użytku,  materiałów  przeznaczonych  do  kontaktu
z żywnością, kosmetyku lub innego wyrobu mogą−
cego mieć wpływ na zdrowie ludzi.

Stwierdzenie uchybień mogących mieć wpływ na
zdrowie lub życie ludzi oznacza obowiązek poinfor−
mowania kierownictwa kontrolowanej jednostki al−
bo organu powołanego do nadzoru nad tą jednostką.
Adresat, do którego skierowano zawiadomienie
(wystąpienie) jest zobowiązany w terminie 30 dni od

Część 2, rozdział 4, podrozdział 1, s. 5

AKTUALNOŚCI

Higiena w placówkach opieki medycznej

prawa

inspektorów

sanitarnych

2.4. Pañstwowa Inspekcja Sanitarna

jako organ nadzoru nad placówkami

opieki zdrowotnej

02_04_1.qxd 2009-06-15 15:35 Page 5

dnia otrzymania zawiadomienia powiadomić in−
spektora o podjętych i wykonanych czynnościach
naprawczych.

W  oparciu  o Rozporządzenie  Ministra  Zdrowia
i Opieki Społecznej z dnia 4 listopada 1985 r. w spra−
wie książki kontroli sanitarnej każdy zakład jest obo−
wiązany posiadać książkę kontroli sanitarnej. Do niej
pracownicy inspekcji sanitarnej dokonują wpisu do−
raźnych zaleceń i uwag, które wynikają w toku prze−
prowadzonej  kontroli.  Poza  wpisem  w książce
kontroli sanitarnej przedstawiciele inspekcji sanitar−
nej  sporządzają  protokół  zawierający  wyniki  prze−
prowadzonej kontroli sanitarnej, które są omawiane
z kierownictwem kontrolowanej placówki.

Po stwierdzeniu uchybień w kontrolowanej placów−
ce przedstawiciele inspekcji sanitarnej pobierają
opłaty w wysokości kosztów poniesionych w związ−
ku ze sprawowaniem nadzoru.

Za poważne uchybienia upoważnieni pracownicy
mają prawo do nakładania grzywien w drodze man−
datu karnego.

Część 2, rozdział 4, podrozdział 1, s. 6

AKTUALNOŚCI

2.4. Pañstwowa Inspekcja Sanitarna
jako organ nadzoru nad placówkami
opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

KONIEC

PRZYK

ŁADU

02_04_1.qxd 2009-06-15 15:35 Page 6

Wybranie metody dezynfekcji najbardziej odpo−
wiedniej do specyficznych warunków jest trudnym
zadaniem i wymaga oceny:

ryzyka zakażenia, jakie stanowią dla pacjenta na−
rzędzia, sprzęt, powierzchnie, które zależy od: ro−
dzaju przewidywanego lub przeprowadzonego
postępowania medycznego – np. kontaktu z tkan−
kami pacjenta, stanu pacjenta, poziomu oporności
zagrażających drobnoustrojów, obecności sub−
stancji organicznych i innych zanieczyszczeń;

właściwości dezynfekowanego sprzętu, jego bu−
dowy i wrażliwości na różne środki myjące, de−
zynfekcyjne;

właściwości metody dezynfekcji (czynników de−
zynfekcyjnych), takich jak: parametry, zakres
działania, wrażliwość na występujące zanieczysz−
czenia, szkodliwość dla ludzi i dezynfekowanych
materiałów, środowiska, możliwość wypłukania
pozostałości.

Ponad trzydzieści lat temu został zaproponowany
przez Spauldinga podział na trzy kategorie narzę−

Część 3, rozdział 4, podrozdział 1, s. 1

DEZYNFEKCJA

3.4. Dezynfekcja sprzêtu, narzêdzi,

przedmiotów, powierzchni

Higiena w placówkach opieki medycznej

3.4. DEZYNFEKCJA NARZĘDZI, SPRZĘTU

MEDYCZNEGO, PRZEDMIOTÓW,
POWIERZCHNI

3.4.1. WYBÓR METODY I KLASYFIKACJA SPRZĘTU

POD WZGLĘDEM ZAGROŻENIA ZAKAŻENIEM

wybór metody

klasyfikacja

sprzętu

03_04_1.QXD 2009-06-15 15:35 Page 1

dzi,  sprzętu  medycznego,  przyborów  lekarskich,
w którym jako kryterium przyjęto ryzyko zakażenia
pacjenta. W zależności od przewidywanego kontak−
tu  z tkankami  został  określony  poziom  czystości
mikrobiologicznej  narzędzi  i sprzętu  medycznego
przygotowanego do użycia.

Zmodyfikowany model tego podziału z uwzględ−
nieniem zagrożenia, jakie stanowi środowisko szpi−
talne dla pacjentów i

pracowników, może

obejmować cztery poziomy.

1. Najwyższe zagrożenie stanowią narzędzia i sprzęt
medyczny, które będą kontaktowały się z uszkodzo−
ną tkanką, naruszały ciągłość tkanki, penetrowały do
sterylnych  tkanek,  włączając  jamy  ciała  i układ
krwionośny,  np.  narzędzia  chirurgiczne,  inwazyjne
endoskopy  –  m.in.  laparoskopy,  artroskopy,  angio−
skopy, akcesoria endoskopowe, cewniki dosercowe,
implanty,  płyny  infuzyjne,  igły,  strzykawki,  opa−
trunki chirurgiczne – muszą być sterylne.

2. Średnie  zagrożenie  stanowią  narzędzia  i sprzęt
medyczny, które będą kontaktowały się z nieuszko−
dzonymi błonami śluzowymi. Podstawą do zakwa−
lifikowania  sprzętu  medycznego  do  tej  grupy  jest
założenie, że nie narusza ciągłości tkanek, np. nie−
inwazyjne  endoskopy  elastyczne,  sprzęt  anestezjo−
logiczny,  wzierniki  ginekologiczne.  Sprzęt  ten
powinien być sterylny, czyli poddany procesom ste−
rylizacji,  najlepiej  termicznej  parą  wodną  pod  ci−
śnieniem.

W przypadku, gdy ze względu budowę sprzętu nie
jest możliwe wykonanie sterylizacji, dopuszcza się
wysoki poziom dezynfekcji, w którym zostaną zabi−
te wszystkie drobnoustroje, ale mogą pozostać

Część 3, rozdział 4, podrozdział 1, s. 2

DEZYNFEKCJA

3.4. Dezynfekcja sprzêtu, narzêdzi,
przedmiotów, powierzchni

Higiena w placówkach opieki medycznej

poziomy
zagrożenia

03_04_1.QXD 2009-06-15 15:35 Page 2

oporne  spory  bakterii.  Wynika  to  z założenia,  że
nieuszkodzone  błony  śluzowe  są  na  ogół  odporne
na zakażenie przez powszechnie występujące spory
bakterii, ale nie są odporne na wiele innych drobno−
ustrojów,  takich  jak  bakterie  wegetatywne,  prątki
gruźlicy, grzyby, wirusy. Przyjmuje się, że w więk−
szości  przypadków  poprzedzenie  dezynfekcji  pra−
widłowym  myciem  oraz  użycie  odpowiedniego
środka dezynfekcyjnego pozwala na uzyskanie wia−
rygodnego  poziomu  bezpieczeństwa,  czyli  sprzętu
wolnego  od  drobnoustrojów  mogących  spowodo−
wać zakażenie.

W  praktyce  uniknięcie  wtórnego  skażenia  sprzętu
w czasie płukania wykonywanego w celu usunięcia
pozostałości  środka  chemicznego  oraz  podczas
transportu  i przechowywania  zdezynfekowanego
sprzętu  jest  technicznie  trudnym  zadaniem.  Ponie−
waż podczas zabiegu z użyciem tego rodzaju sprzę−
tu  może  nastąpić  uszkodzenie  błon  śluzowych,
zaleca  się  stosowanie  procesów  sterylizacji,  najle−
piej  termicznej  parą  wodną  pod  ciśnieniem,  jeżeli
budowa sprzętu na to pozwala. W przypadku złożo−
nego sprzętu, jeżeli jest możliwe jego rozmontowa−
nie,  prawidłowym  postępowaniem  jest  poddanie
sterylizacji niektórych elementów, a innych, wrażli−
wych na czynniki sterylizujące – dezynfekcji wyso−
kiego poziomu.

3. Małe zagrożenie stanowi sprzęt kontaktujący się
z normalną, nieuszkodzoną skórą (np. stetoskopy,
mankiet do pomiaru ciśnienia krwi, termometry), po−
winien być on jednak wolny od bakterii wegetatyw−
nych, niektórych grzybów i niektórych wirusów. Na
ogół te powierzchnie nie są zanieczyszczone znaczną
liczbą chorobotwórczych bakterii i nie kontaktują się

Część 3, rozdział 4, podrozdział 1, s. 3

DEZYNFEKCJA

3.4. Dezynfekcja sprzêtu, narzêdzi,

przedmiotów, powierzchni

Higiena w placówkach opieki medycznej

03_04_1.QXD 2009-06-15 15:35 Page 3

z wrażliwymi miejscami pacjenta. Z zasady, nieusz−
kodzona  skóra  działa  jako  skuteczna  bariera  dla
większości  drobnoustrojów;  więc  przedmioty,  które
tylko  dotykają  nieuszkodzoną  skórę,  wymagają
przede  wszystkim  czyszczenia  i dezynfekcji  środ−
kiem  dającym  niski  poziom  dezynfekcji  (bakterio−
bójczy, grzybobójczy). W przypadku zwiększonego
ryzyka,  np.  chorych  o obniżonej  odporności,  może
być wskazany wyższy, niż wymieniony, poziom czy−
stości mikrobiologicznej.

Do  tej  kategorii  mogą  być  również  zaliczone  po−
wierzchnie  urządzeń,  aparatury  medycznej  (np.
maszyn  hemodializacyjnych),  inne  powierzchnie,
które często są dotykane rękami. Powierzchnie te po−
winny być czyszczone i dezynfekowane między ko−
lejnymi  pacjentami,  z zastosowaniem  procesów
dezynfekcyjnych odpowiednich do zagrożenia.

Wyposażenie takie, jak stelaże łóżek, powierzchnie
stolików, rzadko mogą przenosić drobnoustroje;
w rutynowych działaniach powinny być prawidłowo
myte i poddawane dezynfekcji zgodnie z przyjętymi
w zakładzie procedurami, np. z zastosowaniem środ−
ków myjąco−dezynfekujących o małym zakresie
działania.

4. Minimalne  zagrożenie  przeniesienia  zakażenia
stanowią przedmioty i powierzchnie, które nie kon−
taktują się z pacjentem (np. podłogi, meble), i dlate−
go  coraz  częściej  przyjmuje  się,  że  nie  muszą  być
rutynowo  dezynfekowane,  ale  przede  wszystkim
prawidłowo  myte.  Osoby  odpowiedzialne  za  stan
higieny w szpitalu decydują o częstości dezynfekcji
w pomieszczeniach o małym ryzyku zakażenia, jak
np.  korytarze.  Dezynfekcja  jest  zalecana  w po−

Część 3, rozdział 4, podrozdział 1, s. 4

DEZYNFEKCJA

3.4. Dezynfekcja sprzêtu, narzêdzi,
przedmiotów, powierzchni

Higiena w placówkach opieki medycznej

03_04_1.QXD 2009-06-15 15:35 Page 4

mieszczeniach z większym ryzykiem zakażenia, jak
np. sale operacyjne, stacje dializ, oddziały zakaźne,
pokoje dla chorych ze zmniejszoną odpornością, dla
pacjentów po oparzeniach.

Przedstawiony podział nie zawsze jest wyraźny i bu−
dzi wiele kontrowersji, często powodując oszacowa−
nie  zagrożenia  jako  mniejsze  w przypadku  sprzętu
kontaktującego  się  z błonami  śluzowymi  i jako
większe  w przypadku  przedmiotów  i powierzchni,
które nie kontaktują się z pacjentem i personelem.

Podana  klasyfikacja  jest  wskazaniem,  które  może
ułatwić  dobór  metody  pozwalającej  na  uzyskanie
odpowiedniej  czystości  mikrobiologicznej,  jednak
nie zwalnia od każdorazowej oceny zagrożenia, któ−
re może się zmieniać w zależności od stanu pacjen−
ta, obszaru i warunków występujących w zakładzie.

Ze względu na zagrożenie, jakie stanowią w środo−
wisku szpitalnym krew, płyny ustrojowe, wydzieli−
ny, wydaliny, do kategorii średniego ryzyka można
zaliczyć  również  zanieczyszczone  tym  materiałem
narzędzia, sprzęt medyczny, wyposażenie sanitarne,
powierzchnie itp. Zgodnie z przyjętym założeniem,
że  każdy  pacjent  może  być  źródłem  drobnoustro−
jów, także wirusów przenoszonych drogą krwi, po−
winny  być  stosowane  uniwersalne  zasady  postę−
powania,  które  chronią  pacjentów,  pracowników,
zmniejszają zagrożenie rozprzestrzeniania się drob−
noustrojów w środowisku:

narzędzia i sprzęt wielokrotnego użytku, szcze−
gólnie ostre, zanieczyszczone krwią, wydzielina−
mi lub wydalinami, bezpośrednio po zabiegu
poddaje się dezynfekcji o szerokim zakresie dzia−

Część 3, rozdział 4, podrozdział 1, s. 5

DEZYNFEKCJA

3.4. Dezynfekcja sprzêtu, narzêdzi,

przedmiotów, powierzchni

Higiena w placówkach opieki medycznej

uniwersalne

zasady

postępowania

03_04_1.QXD 2009-06-15 15:35 Page 5

łania; po zakończonym procesie narzędzia mogą
być przekazane do dalszego przygotowania do
użycia; jeżeli ze względu na konstrukcję sprzętu
odstępuje się od wstępnej dezynfekcji, należy de−
zynfekować przedmioty i obszar, który mógł ulec
skażeniu drobnoustrojami podczas czyszczenia
sprzętu;

narzędzia  i sprzęt  jednorazowego  użytku  oraz
specyficzne  odpady  medyczne  (np.  opatrunki)
natychmiast  po  zabiegu  umieszcza  się  w odpo−
wiednim  pojemniku  lub  w płynie  dezynfekcyj−
nym, a następnie w bezpieczny sposób odsyła do
mikrobiologicznego unieszkodliwiania;

powierzchnie  zanieczyszczone  krwią,  płynami
ustrojowymi,  wydzielinami,  wydalinami  lub  in−
nym  materiałem  biologicznym  dezynfekuje  się
miejscowo  preparatami  o odpowiednim  zakresie
działania,  a następnie,  po  usunięciu  zanieczysz−
czeń,  zmywa  roztworami  preparatów  do  ogólnej
dezynfekcji.

Część 3, rozdział 4, podrozdział 1, s. 6

DEZYNFEKCJA

3.4. Dezynfekcja sprzêtu, narzêdzi,
przedmiotów, powierzchni

Higiena w placówkach opieki medycznej

KONIEC

PRZYK

ŁADU

03_04_1.QXD 2009-06-15 15:35 Page 6

Redukcja kontaminacji środowiska pacjenta drobno−
ustrojami chorobotwórczymi do poziomu bezpiecz−
nego,  na  drodze  technik  usuwania,  inaktywacji
i zabicia, jest wyzwaniem stałym dla każdego zakła−
du  opieki  zdrowotnej.  Wtreści  ostatnich  regulacji
prawnych (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 10 li−
stopada 2006 r. Dz. U. Nr 213 poz. 1568) rozwiąza−
nie  problemu  dekontaminacji  profesjonalnej  jest
organizacyjnie  i technologicznie  niesprecyzowane.
Informacje dotyczące obszaru dekontaminacji znaj−
dują się w:

– Rozdz. 1 §11 p. 6b – cytat – „dział – jednostka or−

ganizacyjna szpitala działająca według specyfiki
prowadzonej działalności; w zależności od tej spe−
cyfiki wyróżnia się następujące grupy działów:
/a)– e) / e) techniczne, w szczególności kotłownia
i centralna dezynfektornia – stacja przygotowania
łóżek.”

–

Rozdz. 3 §35 – cytat – “W zakładzie opieki zdro−

wotnej zamkniętej należy zapewnić co najmniej
jedno pomieszczenie przeznaczone do mycia i de−
zynfekcji, w szczególności środków przeznaczo−
nych do transportu.”

Część 3, rozdział 13, podrozdział 1.1, s. 1

DEZYNFEKCJA

3.13. Dekontaminacja profesjonalna

w zak³adach opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

3.13.

DEKONTAMINACJA
PROFESJONALNA W ZAKŁADACH
OPIEKI ZDROWOTNEJ

3.13.1.

ZAPEWNIENIE BEZPIECZEŃSTWA
MIKROBIOLOGICZNEGO

3.13.1.1. Wprowadzenie

03_13_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 1

W  regulacji  prawnej  z 2005  r.  –  aktualnie  nieobo−
wiązującej  (Rozporządzenie  Ministra  Zdrowia  22
czerwca 2005 r., Dz.U. nr 116, poz. 985), w p. XXII
załącznika nr 1, znajdowała się jednostka organiza−
cyjna szpitala pod nazwą Centralna dezynfektornia –
stacja  przygotowania  łóżek.  Wyposażeniem  profe−
sjonalnym  tej  stacji  były  następujące  urządzenia:
przelotowa  automatyczna  myjnia−dezynfektor  do
dużych  zastosowań,  przelotowa  automatyczna  ko−
mora dezynfekcyjna, przelotowa bezciśnieniowa ko−
mora  dezynfekcyjna  do  dezynfekcji  precyzyjnej
aparatury,  oraz  boksy  osprzętowione  mycia  ciśnie−
niowego  i suszenia.  Wyszczególnione  w rozporzą−
dzeniu  wymogi  higieniczno−sanitarne  określają
ponadto układ pomieszczeń i drogi technologiczne,
tzw. brudne i czyste. Zmiana ujęcia tematu w regu−
lacji  prawnej  dziś  obowiązującej  (z  10  listopada
2006 r.) nie zmienia potrzeb w zakresie dekontami−
nacji, szczególnie szpitalnej, ale pozwala swym nie−
precyzyjnym  określeniem,  na  bardziej  swobodne
i indywidualne dla poszczególnych zakładów opieki
zdrowotnej  rozwiązania  technologiczne  w tym  ob−
szarze działań.

Mikrobiologicznie  bezpieczne  środowisko  każdego
chorego, to środowisko (pomieszczenia, wyposażenie,
sprzęt,  aparatura  itd.)  skontaminowane  mikroorgani−
zmami patogennymi w takim stopniu, że wszelkie dro−
gi  transmisji  „dawek  zakaźnych”  drobnoustrojów
z środowiska  do  organizmu  człowieka  chorego  stają
się niemożliwe.

Częstymi drogami przeniesienia drobnoustrojów są,
np.:

– transmisje kontaktowe, szczególnie poprzez tzw.

Część 3, rozdział 13, podrozdział 1.1, s. 2

DEZYNFEKCJA

3.13. Dekontaminacja profesjonalna
w zak³adach opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

bezpieczeństwo
mikrobiologiczne

03_13_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 2

powierzchnie „nośniki skażeń” (poręcze, słu−
chawki, gałki, pokrętła, klawiatury komputerów
itd.) oraz łóżka szpitalne, ich wyposażenie i sprzęt
pielęgnacyjny,

– transmisje jatrogenne, poprzez sprzęt medyczny

i aparaturę inwazyjną,

– transmisje drogą pokarmową, poprzez zakażoną

żywność (również przynoszoną z domów), wypo−
sażenie kuchni i kuchenek, oraz naczynia stołowe,

– transmisje inhalacyjno−aerozolowe, poprzez sys−

temy klimatyzacji, urządzenia medyczne tworzą−
ce aerozole, zabiegi medyczne je generujące (np.:
odsysanie) itd.,

– transmisje inhalacyjno−pyłowe, poprzez powie−

trze skontaminowane mikroorganizmami, oraz
drobinami zanieczyszczeń natury fizycznej, sta−
nowiącymi wektory przeniesienia,

– transmisje drogą krwi (krew i każdy inny materiał

biologiczny, w którym może być krew).

Poziomy  bezpieczeństwa  biologicznego  (Biosafety
Level – BSL – od 1 do 4) określane dla poszczegól−
nych jednostek medycznych, zakładają pewne rygo−
ry  higieniczno−sanitarne,  których  przestrzeganie
zapewni  właściwe  bezpieczeństwo  mikrobiologicz−
ne każdego pacjenta, oraz personelu i tzw. osób trze−
cich (odwiedzający, uczniowie, studenci).

Precyzyjnie,  wymogi  te  określa  również  rozporzą−
dzenie  Ministra  Zdrowia  z 22  kwietnia  2005  r.
(Dz.U.  nr  81,  poz.  716)  w sprawie  szkodliwych,

Część 3, rozdział 13, podrozdział 1.1, s. 3

DEZYNFEKCJA

3.13. Dekontaminacja profesjonalna

w zak³adach opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

poziomy

bezpieczeństwa

biologicznego

03_13_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 3

czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku
pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodo−
wo narażonych na te czynniki. Temat uzupełnia
Ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach
z 6 września 2001 r. (Dz.U. nr 126, poz. 1384) wska−
zując na czynniki biologiczne, które muszą podlegać
monitoringowi, a więc kontroli i to zarówno na po−
ziomie istniejącego, zaistniałego zakażenia, jak i za−
grożenia.

Reasumując, monitorowanie owych zagrożeń i ich eli−
minacja ma za zadanie nie dopuszczenie do niepo−
żądanych zdarzeń natury infekcyjnej u osób hospitali−
zowanych, tj. osób merytorycznie nieprzygotowanych
do walki z tym problemem. Bezpieczeństwo pacjen−
tów, to bezpieczne pod względem mikrobiologicznym
otoczenie chorego.

Część 3, rozdział 13, podrozdział 1.1, s. 4

DEZYNFEKCJA

3.13. Dekontaminacja profesjonalna
w zak³adach opieki zdrowotnej

Higiena w placówkach opieki medycznej

KONIEC

PRZ

ŁADU

03_13_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 4

Sterylizacja parowa jest najstarszą i ciągle doskona−
loną  metodą  wyjaławiania/jałowienia.  Powierzch−
nia  sterylna  –  według  PN−EN  554  oraz  aktualnej
wiedzy  na  ten  temat  –  to  powierzchnia  wolna  od
zdolnych  do  życia  drobnoustrojów,  a praktyczny
poziom pewności wyznaczony dla sterylizacji me−
dycznej  –  to  możliwość  błędu  jeden  na  milion,
tj. SAL10

−6

W procesie sterylizacji parowej czynnikiem mikro−
bójczym jest ciepło wilgotne, czyli para nasycona.
Para nasycona to według normy PN−EN 554 „para
wodna  o temperaturze  odpowiadającej  punktowi
wrzenia wody, z której się tworzy”. Optymalna pa−
ra  nasycona,  tzw.  sucha  –  to  para  o temperaturze
i ciśnieniu  odpowiadającemu  krzywej  parowania
wody. Taka para to idealny stan dla procesu biobój−
czego.  Nieprawidłowości  w sterylizacji  występują
wówczas, gdy parametry dostarczanej pary wyma−
ganej  do  wyjałowienia  odchylają  się  w kierunku
pary  przegrzanej,  albo  pary  wilgotnej  (zbyt  skon−
densowanej).  Para  przegrzana,  której  temperatura
dla  danego  ciśnienia  jest  wyższa  niż  temperatura
wynikająca z krzywej parowania wody, potrzebuje
(podobnie, jak ciepło suche) dłuższego czasu jało−

Część 4, rozdział 7, podrozdział 1.1, s. 1

STERYLIZACJA

4.7. Podstawy teoretyczne i praktyczne

procesu sterylizacji

Higiena w placówkach opieki medycznej

4.7.

PODSTAWY PROCESU STERYLIZACJI

4.7.1.

STERYLIZACJA PAROWA

4.7.1.1. Czynnik biobójczy

04_07_1_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 1

wienia. Czas ten może w praktyce okazać się dłuż−
szy niż cykl sterylizacyjny danego urządzenia/sys−
temu sterylizującego, a przeprowadzony proces
nieskuteczny.

Badania jakości pary, wymogi dla pary (stopień su−
chości, przegrzanie pary, obecność gazów nie ulega−
jących skraplaniu itd.) opisuje norma PN−EN 285.

Mechanizmem  śmierci  podczas  biobójczego  działa−
nia pary jest denaturacjia białek, tj. zniszczenie 3−rzę−
dowej  struktury  białek  mikroorganizmów,  obec−
nych na wyjaławianej powierzchni. Śmierć drobno−
ustrojów nie następuje jednak natychmiastowo i jed−
nocześnie. Zjawisko śmierci drobnoustrojów w parze
nasyconej  można  przedstawić  za  pomocą  wykresu
lub określić, wyliczając tzw. stałe dla procesu.

Rys. 1. Krzywa redukcji żywych spor narażonych

na działanie pary nasyconej (zależność
spadku żywych bakterii w funkcji czasu)

W  procesie  jałowienia  liczba  komórek  obumierają−
cych w każdym przedziale czasu jest funkcją liczby
komórek  przeżywających,  a śmierć  populacji  ma
charakter  wykładniczy.  Zjawisko  śmierci  komórek

Część 4, rozdział 7, podrozdział 1.1, s. 2

STERYLIZACJA

4.7. Podstawy teoretyczne i praktyczne
procesu sterylizacji

Higiena w placówkach opieki medycznej

proces
jałowienia

Spory

1 10

Czas

Krzywa zabicia dla pary

6 min

04_07_1_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 2

w procesie sterylizacji można przedstawić posługu−
jąc się skalą logarytmiczną.

Rys. 2. Inaktywacja populacji spor bakterii wyrażona

jako logarytm procentów w funkcji czasu
(krzywe logarytmiczne dla skażenia A i B w
sterylizacji medycznej)

Z wykresów widać wyraźnie, że efekt sterylizacji –
to działanie stałego czynnika biobójczego w określo−
nym czasie, zastosowanego wobec powierzchni ska−
żonej o znanym i odpowiednio niskim poziomie
skażenia. Czas (utrzymania) sterylizacji parą nasyco−
ną, np. 121

C wynosi według PN−EN 554 15 min,

a w 134

C – 3 min.

Wymogi stawiane w procesach biobójczych parze na−
syconej mają powodować trwanie w czasie ekspozy−
cji sterylizacyjnej stałych warunków zabicia na
każdej jałowej powierzchni, tj. zarówno jawnej, jak
i ukrytej, np. na powierzchniach gwintów, strzasków,
zamków, wąskich świateł przedmiotów rurowych itp.

Powierzchnia, która w procesie sterylizacji zostanie
jedynie rozgrzana do temperatury procesu biobójcze−
go (np. 134

C) i nie będzie miała kontaktu z parą na−

Część 4, rozdział 7, podrozdział 1.1, s. 3

STERYLIZACJA

4.7. Podstawy teoretyczne i praktyczne

procesu sterylizacji

Higiena w placówkach opieki medycznej

log

spor

04_07_1_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 3

syconą (ciepłem wilgotnym), nie może być sterylna,
gdyż czas jałowienia dla ciepła suchego jest o wiele
dłuższy, np. 160

C – 2 godziny.

Rys. 3. Różne czasy dla pary i suchego powietrza

Część 4, rozdział 7, podrozdział 1.1, s. 4

STERYLIZACJA

4.7. Podstawy teoretyczne i praktyczne
procesu sterylizacji

Higiena w placówkach opieki medycznej

Spory

Czas

Ciepło suche

Ciepło wilgotne

04_07_1_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 4

Stałe warunki zabicia – to zagwarantowanie na po−
wierzchni jałowionej pełnej i wyłącznej obecności
pary nasyconej, pary wolnej od powietrza i gazów
niekondensujących, pary o odpowiednich parame−
trach w tzw. czasie utrzymania, który według EN
i według DIN wynosi:

Czas utrzymania – wraz z czasem „wyrównania”
tworzą tzw. czas ekspozycji w cyklu sterylizacyjnym.

Według normy PN – EN 554:

czas wyrównania – to okres między osiągnię−
ciem temperatury sterylizacji w komorze steryli−
zatora a osiągnięciem temperatury sterylizacji
we wszystkich punktach wewnątrz wsadu;

Część 4, rozdział 7, podrozdział 1.2, s. 1

STERYLIZACJA

4.7. Podstawy teoretyczne i praktyczne

procesu sterylizacji

Higiena w placówkach opieki medycznej

czas ekspozycji

4.7.1.2. Cykl sterylizacyjny

15 min

3 min

zykładowe

nor

DIN

20 min

5 min

przy temperaturze

121

134

eżnoś

nas

conej

przy nadciśnieniu

równym

1 atm. (bar)

2 atm. (bary)

ciśnieniu

200 kPa

2 bar

300 kPa

3 bar

04_07_1_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 5

czas utrzymania (od 15 do 30 sek.) – to okres,
dla którego temperatura we wszystkich punktach
wewnątrz ładunku sterylizatora jest utrzymana
w ramach przedziału temperatury sterylizacji;

Sensory parametrów krytycznych – to:

wykrywacze gazów obojętnych, nie ulegających
skraplaniu, np. detektory – odczyt powyżej 5%
zawartości gazów;

sensory (czytniki) pomiaru temperatury i ciśnienia.

Cykl sterylizacji, to według PN−EN 554 i 285 auto−
matycznie następujące po sobie etapy procesu za−
chodzące w sterylizatorze w celu przeprowadzenia
sterylizacji.

Faza ekspozycji – to według normy PN−EN 285,
czas wyrównania plus czas utrzymania.

Tolerancja dla pary czasu utrzymania wynosi:

wzrost temperatury o 3

wahanie temperatury maksymalnie o 1

odnotowywane pomiary temperatury nie różnią−
ce się od siebie o więcej niż 2

Część 4, rozdział 7, podrozdział 1.2, s. 2

STERYLIZACJA

4.7. Podstawy teoretyczne i praktyczne
procesu sterylizacji

Higiena w placówkach opieki medycznej

sensory

cykl sterylizacji

faza ekspozycji

KONIEC

PRZYK

ŁADU

04_07_1_1.qxd 2009-06-15 15:36 Page 6

Dział ten obejmuje leczenie kąpielami oraz metody
ich stosowania w zakładach kąpielowych i w zdro−
jowiskach. Wody lecznicze, które stosuje się do ką−
pieli wywierają wpływ na organizm zarówno
poprzez temperaturę, składniki rozpuszczone w wo−
dzie stałe i gazowe, a także właściwości hydrosta−
tyczne.

Balneoterapia obejmuje kąpiele słodkowodne, mi−
neralne, kąpiele gazowe, borowinowe. Stosuje się
ją w chorobach gośćcowych, narządu krążenia, na−
rządów kobiecych, dróg moczowych, przewodu
pokarmowego.

Dział ten wykorzystuje do celów leczniczych szcze−
gólne cechy klimatu określonych miejscowości,
tzw. uzdrowisk. Bodźce klimatyczne wywierają na
organizm korzystny wpływ, pobudzają czynności
fizjologiczne organizmu co prowadzi do utrwalenia
wyników leczenia klinicznego i poprawy lub zapo−
biegania rozwoju pewnych chorób.

W klimatoterapii wykorzystywane są następujące
czynniki:

Część 6, rozdział 5, podrozdział 2, s. 1

HIGIENA
W LECZNICTWIE OTWARTYM

6.5. Zak³ady rehabilitacji leczniczej

Higiena w placówkach opieki medycznej

balneoterapia

6.5.2. BALNEOTERAPIA, KLIMATOTERAPIA,

KINEZYTERAPIA, MASAŻ LECZNICZY

klimatoterapia

06_05_2.qxd 2009-06-15 15:37 Page 1

– pogodowo−klimatyczne – takie jak temperatura,

wilgotność,

– fotochemiczne – takie jak promieniowanie sło−

neczne,

– mechaniczne, na które składa się ciśnienie atmos−

feryczne oraz wiatry,

– chemiczne, do których należy skład powietrza.

Nawet gatunki roślin i rodzaj gleby mogą stanowić
czynnik klimatyczny wykorzystywany w klimato−
terapii.

Kinezyterapia to leczenie ruchem, obejmuje ćwicze−
nia  i różne  zabiegi  ruchowe  dostosowane  do  danej
jednostki chorobowej. Już w V i IV w. p. n. e. sław−
ny  grecki  lekarz  Hipokrates  za  dwa  główne  filary
medycyny  uważał  dietetykę  i gimnastykę,  a jeden
z najstarszych hinduskich systemów filozoficznych,
czyli joga, stawia sobie za cel osiągnięcie najwyższej
zdolności psychofizycznej poprzez stosowanie odpo−
wiednich ćwiczeń gimnastycznych i oddechowych.

Kinezyterapia umożliwia uzyskanie poprawy, a czę−
sto  całkowity  powrót  do  utraconych  funkcji  przede
wszystkim  ruchowych,  zabezpiecza  przed  wykształ−
caniem  nieprawidłowych  stereotypów  ruchowych,
zapobiega powikłaniom w układzie krążenia i oddy−
chania, co często ma miejsce przy długim unierucha−
mianiu.  Większość  ćwiczeń  wymaga  czynnej
współpracy pacjenta z terapeutą z wyjątkiem sytuacji,
gdy przeprowadza się ćwiczenia bierne u pacjentów
nieprzytomnych w celu zapobieżenia niekorzystnym
skutkom długotrwałego unieruchomienia.

Część 6, rozdział 5, podrozdział 2, s. 2

HIGIENA

W LECZNICTWIE OTWARTYM

6.5. Zak³ady rehabilitacji leczniczej

Higiena w placówkach opieki medycznej

kinezyterapia

06_05_2.qxd 2009-06-15 15:37 Page 2

Kinezyterapia  jest  najczęściej  stosowana  w scho−
rzeniach i dysfunkcjach narządów ruchu, w zespo−
łach  bólowych  kręgosłupa,  po  udarze  mózgu,  po
zawale  serca,  w niektórych  chorobach  układu  od−
dechowego,  w chorobach  reumatoidalnych,  przed
porodem.

Sprzęt  stosowany  przy  kinezyterapii  jest  bardzo
zróżnicowany.  Podstawowym  urządzeniem  jest
Uniwersalny  Gabinet  Usprawniania  Leczniczego
(UGUL),  małe  pomieszczenie  zbudowane  z krat
mające sufit i 3 ścianki. W skład oprzyrządowania
tego  urządzenia  wchodzą  specjalne  linki,  bloczki,
dzięki którym można wykonywać różne ćwiczenia
np. w odciążeniu, z oporem, podwieszanie, wyciąg
kręgosłupa. W skład sprzętu stosowanego w kine−
zyterapii  mogą  wchodzić  także  ławki,  poduszki,
stoły,  np.  stół  pionizacyjny,  który  może  być  usta−
wiany pod różnymi kątami w stosunku do podłoża,
fotele, piłki, drabinki.

Kinezyterapię możemy podzielić na:

– miejscową, dotyczącą jedynie narządu ruchu, któ−

ry został zmieniony chorobowo. Działania te to
różne ćwiczenia czynne, bierne, w odciążeniu lub
z oporem, wyciągi, usuwanie przykurczów stawo−
wych, ćwiczenia relaksacyjne, oddechowe i inne,

– ogólną, w której wykonywane są ćwiczenia ogól−

nokondycyjne, ćwiczenia w wodzie; ćwiczenia te
nie dotyczą części ciała objętych chorobą,

– specjalistyczne sposoby terapii (metody kinezyte−

rapeutyczne) korzystające ze specyficznych tech−

Część 6, rozdział 5, podrozdział 2, s. 3

HIGIENA
W LECZNICTWIE OTWARTYM

6.5. Zak³ady rehabilitacji leczniczej

Higiena w placówkach opieki medycznej

zastosowanie

używany sprzęt

06_05_2.qxd 2009-06-15 15:37 Page 3

nik i opierające się na najnowszej wiedzy z zakre−
su anatomii i fizjologii np. odtwarzanie prawidło−
wej funkcji układu nerwowego czy ruchowego.

Masaż należy do najstarszych zabiegów terapeu−
tycznych. Był stosowany już w starożytności,
a wywodzi się z Indii i Chin. W starożytnej Grecji
stosowano masaże u sportowców biorących udział
w igrzyskach olimpijskich.

Jest to zabieg leczniczy lub kosmetyczny polegają−
cy na uciskaniu określonych miejsc ciała, co powo−
duje m.in. rozszerzenie naczyń krwionośnych,
rozluźnienie mięśni, usunięcie uczucia zmęczenia.
W odróżnieniu od kinezyterapii, w której pacjent
współpracuje z terapeutą, przy masażu zachowanie
pacjenta jest bierne.

Istnieje  wiele  rodzajów  masażu  leczniczego,  do
których  zaliczamy  między  innymi  masaż  klasycz−
ny,  specjalistyczny,  w środowisku  wodnym.
W środowisku  wodnym  stosowane  są  np.  masaże
wibracyjne,  wirowe,  podwodne.  Masaż  klasyczny
nie daje tylu możliwości tak szerokiego typu dobo−
ru bodźców jak masaż w środowisku wodnym.

Wskazaniem zastosowania masaży są m.in. choroby
układu  krążenia  (np.  zwężające  zapalenie  tętnic,
zwężające  stwardnienie  tętnic,  stany  po  zakrzepach
żylnych,  choroba  Raynauda,  samoistna  sinica  koń−
czyn,  odmrożenia,  stany  po  chirurgicznym  leczeniu
żylaków), choroby reumatyczne (np. reumatyzm tka−
nek miękkich, zwyrodnienia stawów obwodowych),
ortopedyczne  (np.  stany  po  zwichnięciach,  zmiany
przeciążeniowe), choroby układu nerwowego.

Część 6, rozdział 5, podrozdział 2, s. 4

HIGIENA

W LECZNICTWIE OTWARTYM

6.5. Zak³ady rehabilitacji leczniczej

Higiena w placówkach opieki medycznej

masaż leczniczy

zastosowanie

KONIEC

PRZYK

ŁADU

06_05_2.qxd 2009-06-15 15:37 Page 4

Przed  wprowadzeniem  szczepień  przeciw  pneumo−
kokom  szczepionką  skoniugowaną  u dzieci,  pneu−
mokoki stanowiły główny drobnoustrój wywołujący
bakteryjne  pozaszpitalne  zapalenia  płuc  u dzieci.
Częstość ich występowania wynosi w zależności od
regionu i grupy wiekowej, 14−35% przypadków le−
czonych ambulatoryjnie niezależnie od wieku dziec−
ka,  a wśród  dzieci  hospitalizowanych  z powodu
zapalenia  płuc  –  około  70%,  jak  również  30–55%
przypadków  zapalenia  ucha  środkowego  u dzieci.
Podobne, a nawet wyższe ryzyko zakażenia dotyczy
osób  dorosłych  >  65  lat,  a także  bez  względu  na
wiek u pacjentów z przewlekłymi schorzeniami (ta−
bela 3), a także osób eksponowanych na specyficzne
czynniki środowiskowe (niski status socjalny, duże
zagęszczenie,  częsta  antybiotykoterapia).  Istotne
ryzyko zakażenia w skrajnych grupach wiekowych,
a także  w populacjach  przewlekle  chorych,  jest
związane przede wszystkim z niedoborem lub zabu−
rzeniem  rozpoznawania  i eliminacji  antygenów
polisacharydowych, co prowadzi do produkcji prze−
ciwciał  o słabszym  powinowactwie  do  antygenu
i upośledzenia pamięci immunologicznej.

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.3, s. 1

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce

do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

częstość

występowania

zakażeń

7.2.27.3. Epidemiologia inwazyjnych zaka¿eñ pneumokokowych

07_02_27_3.qxd 2009-06-15 15:38 Page 1

Częstość występowania inwazyjnych zakażeń pneu−
mokokowych  wykazuje  znaczne  zróżnicowanie.
Jest  to  związane  zarówno  z odmienną  podatnością
poszczególnych  ras  i populacji  na  te  zakażenia
(Afroamerykanie, Indianie, Aborygeni), jak również
z odmiennymi  metodami  monitorowania.  Wysoka
zapadalność wśród rasy czarnej, aktywne monitoro−
wanie  oraz  częste  pobieranie  posiewów  krwi  u pa−
cjentów  z gorączką  i objawami  zapalenia  płuc
w USA,  jest  prawdopodobną  przyczyną  znacznie
wyższych  wskaźników  zapadalności  w tym  kraju
w stosunku do krajów Europejskich.

Najniższe  wskaźniki  zapadalności  na  IChP  wśród
dzieci  poniżej  2 lat  stwierdzono  w Szwecji,  a naj−
wyższe  w Hiszpanii,  odpowiednio  1,7/100000
i 96/100000,  w porównaniu  z 190/100000  w USA
przed wprowadzeniem szczepionki (lata 1997–1999).
W badaniu  przeprowadzonym  w Polsce  w 5 woje−
wództwach obejmujących 33% populacji dzieci poni−
żej  5 lat  w latach  2003–2004  częstość  IChP  wśród

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.3, s. 2

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce
do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

Tabela 3. Grupy wysokiego ryzyka rozwoju IChP

1. Schorzenia immunologiczno-hematologiczne

Pierwotne i wtórne zaburzenia odpornoœci

Ma³op³ytkowoœæ idiopatyczna, sferocytoza wrodzona

Stan po przeszczepieniu szpiku, stan po przeszczepieniu narz¹dów unaczynionych

Ostre i przewlek³e bia³aczki, ch³oniaki

Asplenia wrodzona i wtórna (pourazowa lub z innych przyczyn)

Zespó³ nerczycowy

Nosiciele wirusa HIV oraz chorzy na AIDS

2. Niemowlêta przedwczeœnie urodzone, dzieci z dysplazj¹ oskrzelowo-p³ucn¹

3. Pacjenci po urazach i z wadami oœrodkowego uk³adu nerwowego, z wyciekiem p³ynu

mózgowo-rdzeniowego

4. Pacjenci z przewlek³ymi schorzeniami uk³adu oddechowego, kr¹¿enia,

metabolicznymi (m.in. cukrzyca), w¹troby, nerek

podatność
na zakażenia

07_02_27_3.qxd 2009-06-15 15:38 Page 2

dzieci wynosiła około 18/100000 (19/100000 u dzie−
ci poniżej 2 lat oraz 6/100000 w wieku 3–5 lat), a czę−
stość zapalenia opon mózgowo−rdzeniowych około
4/100000.

Stwierdzono  wysoki  odsetek  szczepów  niewrażli−
wych  na  penicylinę  i opornych  na  erytromycynę
wynoszący  31%  oraz  8%  szczepów  o obniżonej
wrażliwości na ceftriakson. Należy jednak podkre−
ślić, że dane te mogą być niedoszacowane w zakre−
sie  zapadalności  oraz  przeszacowane  w zakresie
lekooporności, z powodu zbyt małej liczby analizo−
wanych izolatów, a także niewielkiej liczby posie−
wów krwi pobieranych w przypadku hospitalizacji
dziecka z objawami zakażenia inwazyjnego.

Powszechnym  problemem  jest  brak  danych  doty−
czących występowania IChP u dorosłych, jak rów−
nież  u pacjentów,  u których  materiał  na  posiew
pobierany  jest  po  podaniu  antybiotyków.  Z tego
względu możliwe jest jedynie określenie przybliżo−
nej  zapadalności  w Polsce  według  wskaźników
szacunkowo przyjętych w Unii Europejskiej, które
może  wynosić  około  40  przypadków  IChP  na
100000  dzieci  do  5 lat,  w tym  około  8/100000
przypadków ZOMR.

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.3, s. 3

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce

do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

Tabela 4. Zapadalność na IChP oraz rozpowszechnienie serotypów
w badaniu koordynowanym przez PGR ds. IChP u dzieci

Grupa wiekowa

IChP (sepsa, ZOMR, ciê¿kie

zapalenie p³uc ³¹cznie)

ZOMR

0-2 lata

19/100000

4,1/100000

>2-5 lat

5,8/100000

1,2/100000

£¹cznie 0 -5 lat

17,6/100000

3,8/100000

Dominuj¹ce serotypy: 14, 6B, 23F, 18C (pokrycie dla szczepionki 7 -walentnej = 73%)

07_02_27_3.qxd 2009-06-15 15:38 Page 3

U pacjentów z grup ryzyka zapadalność na IChP
jest wielokrotnie wyższa według danych z USA
(tabela 5).

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.3, s. 4

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce
do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

Tabela 5. Zapadalność na IChP w zależności od czynników ryzyka
(wg danych z USA)

Czynniki ryzyka

Liczba przypadków IChP/100000

Wiek

6-11 m-cy

235

< 12 m-cy

205

< 23 m-cy

165

Rasa

Afroamerykanie

>400

Indianie, Alaska

557 – 2.00

Aborygeni Australia

170

Asplenia

600–6.00

Zaka¿enie HIV

587–11.500

KONIEC

PRZYK

ŁADU

07_02_27_3.qxd 2009-06-15 15:38 Page 4

Ze względu na powszechne występowanie w popu−
lacji, wysoką zapadalność i umieralność, a także na−
rastającą  lekooporność  pneumokoków,  jedynym
skutecznym  sposobem  walki  z zakażeniami  pneu−
mokokowymi  jest  strategia  oparta  na  powszechnej
profilaktyce poprzez szczepienia ochronne, aktyw−
nym  monitorowaniu  epidemiologicznym  opartym
na badaniach mikrobiologicznych nosicielstwa oraz
zakażeń  zlokalizowanych  i inwazyjnych  oraz  sku−
tecznej i racjonalnej antybiotykoterapii zakażeń.

W  wyniku  naturalnego  kontaktu  z pneumokokami
u człowieka  może  rozwinąć  się  bezobjawowy  stan
nosicielstwa lub ostre zakażenie o różnym nasileniu.
Ostre  zakażenia  najczęściej  mają  charakter  zlokali−
zowany, dotyczą ucha środkowego, zatok oraz płuc
(odoskrzelowe  zapalenie  płuc).  Znacznie  rzadziej
dochodzi do inwazji łożyska naczyniowego, rozsie−
wu drobnoustrojów do płuc (krwiopochodne zapale−
nie płuc), centralnego układu nerwowego (zapalenie
opon mózgowo−rdzeniowych) lub sepsy. Inwazyjne
zakażenia  pneumokokowe  cechuje  ciężki  przebieg
oraz  wysoka  częstość  trwałych  skutków,  szczegól−
nie w przypadkach zapalenia opon mózgowo−rdze−
niowych w skrajnych grupach wiekowych.

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.4, s. 1

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce

do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

profilaktyka

7.2.27.4. Aspekty kliniczne

07_02_27_4.qxd 2009-06-15 15:38 Page 1

Największa  śmiertelność  związana  jest  z zakaże−
niami inwazyjnymi (sepsa, zapalenie opon mózgo−
wo−rdzeniowych, ciężkie zapalenie płuc). Przebieg
zakażenia pneumokokowego zależy przede wszyst−
kim  od  właściwości  poszczególnych  serotypów
oraz  wieku  chorego  oraz  jego  układu  odporności.
Spośród ponad 91 serotypów pneumokoków, oko−
ło 20% wykazuje cechy istotnej zjadliwości i obni−
żonej  wrażliwości  na  antybiotyki,  co  może
warunkować  zdolność  do  inwazji  i wywołania
ciężkiego zakażenia. Najwięszy odsetek szczepów
lekoopornych dotyczy serotypów 14, 9V, 23F, 6B,
które są objęte dostępną oraz zgłoszonymi do reje−
stracji szczepionkami skoniugowanymi.

Dla skutecznej eliminacji szczepów inwazyjnych za−
sadnicze znaczenie ogrywa czas, ponieważ pneumo−
koki  są  to  drobnoustroje  szybko  namnażające  się
w środowisku  krwi.  Skuteczna  reakcja  obronna
w zakażeniach pneumokokowych zależy od współ−
działania  mechanizmów  związanych  z odpornością
wrodzoną i nabytą. W początkowym okresie zakaże−
nia największe znaczenie odgrywają nieswoiste me−
chanizmy,  takie  jak  odruch  kaszlowy,  mechanizm
oczyszczania  nabłonka  oskrzelowego  przez  aparat
rzęskowy i śluz, układ dopełniacza i komórki fago−
cytujące (granulocyty obojętnochłonne, limfocyty T,
komórki NK) oraz mechanizmy humoralne zależne
od układu dopełniacza, aktywności białka C−reakty−
wnego, lektyn oraz przeciwciał osponizujących kla−
sy IgM. W drugim etapie uruchamia się odpowiedź
swoista opierająca się na obecności na błonach ślu−
zowych układu oddechowego oraz we krwi przeciw−
ciał  serotypowo  swoistych,  skierowanych  przeciw
antygenom wielocukrowym i białkowym, w szcze−

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.4, s. 2

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce
do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

prędkość
skuteczności
eliminacji
szczepów
inwazyjnych

07_02_27_4.qxd 2009-06-15 15:38 Page 2

gólności przeciw białku powierzchniowemu (PspA)
oraz komórki pamięci immunologicznej.

Terapia  antybiotykowa  w przypadku  zakażenia
pneumokokowego powinna obejmować najskutecz−
niejszy  antybiotyk  we  właściwym  dawkowaniu.
O skuteczności leczenia decydują parametry farma−
kokinetyczne  i farmakodynamiczne  antybiotyku,
lekowrażliwość szczepu oraz stan układu odporno−
ści (tabela 6). Przy wyborze antybiotyku konieczna
jest  znajomość  lokalnej  wrażliwości  szczepów  od−
powiedzialnych za zakażenia układu oddechowego
oraz zakażenia inwazyjne. W przypadku szczepów
wrażliwych na penicylinę, ampicylina lub penicyli−
na  są  lekami  z wyboru  w zakażeniach  wymagają−
cych  hospitalizacji,  a  w  zakażeniach  inwazyjnych
cyfalospory III generacji (ceftriakson, cefotaksym).

W antybiotykoterapii ambulatoryjnej zakażeń ukła−
du  oddechowego  (zapalenie  ucha  środkowego,  za−
palenie  zatok,  łagodne  zapalenie  płuc)  lekiem
z wyboru jest amoksycylina. W leczeniu empirycz−
nym  ciężkich  zakażeń  pneumokokowych  obecne
wytyczne  obejmują  ceftriakson  w skojarzeniu
z wankomycyną lub w monoterapii, wankomycynę
z rifampicyną, a także linezolid, w zależności od lo−
kalnej  sytuacji  w zakresie  rozpowszechnienia
szczepów opornych na antybiotyki beta−laktamowe.

Szeroko  wykonywane  badania  mikrobiologiczne
w praktyce klinicznej, przed rozpoczęciem antybio−
tykoterapii,  przede  wszystkim  częste  posiewy  krwi
u pacjentów  gorączkujących  z objawami  zakażenia
układu  oddechowego,  posiewy  płynu  opłucnowego
u pacjentów z zapaleniem płuc i opłucnej oraz posie−
wy  płynu  mózgowo−rdzeniowego  u

chorych

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.4, s. 3

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce

do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

skuteczność

leczenia

badania

mikrobiologiczne

przed

antybiotykoterapią

07_02_27_4.qxd 2009-06-15 15:38 Page 3

z ZOMR,  umożliwiają  monitorowanie  epidemiolo−
giczne bieżącej sytuacji w zakresie inwazyjnych za−
każeń pneumokokowych. Szczepy izolowane z tych
zakażeń powinny być przesyłane do ośrodków refe−
rencyjnych  (w  Polsce  KOROUN  –  www.koroun.
edu.pl),  w celu  określenia  serotypu  i ewentualnych
mechanizmów lekooporności.

Dane uzyskane z rutynowej diagnostyki mikrobiolo−
gicznej,  jak  również  aktywnego  monitorowania
w wybranych  populacjach,  dostarczają  niezbędnej
informacji  do  formułowania  strategii  zapobiegania
oraz oceny ich skuteczności. W Polsce, ogólna licz−
ba  posiewów  krwi  jest  4–5−krotnie  niższa  od  śred−
nich  wskaźników  w Unii  Europejskiej,  a częstość
wykonywania  posiewów  krwi  u dzieci  jest  jeszcze
niższa, co w praktyce uniemożliwia zarówno plano−
wanie  interwencji  profilaktycznych,  jak  również
oszacowanie korzyści z ich wprowadzenia.

Część 7, rozdział 2, podrozdział 27.4, s. 4

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.2. Dzia³ania zmierzaj¹ce
do zapobiegania zaka¿eniom szpitalnym

Higiena w placówkach opieki medycznej

Tabela 6. Szacunkowe parametry wybranych antybiotyków w odnie−
sieniu do szczepów S. pneumoniae wrażliwych na penicylinę

Antybiotyk
podany
do¿ylnie

Stê¿enie maksymalne

(Cmax) w surowicy po

podaniu pojedynczej

dawki leku (mg/l)

Graniczna wartoœæ

MIC dla wra¿liwych

szczepów

S.pneumoniae (mg/l)

WskaŸnik

skutecznoœci

C max/MIC

Penicylina

≤

0,06

333

Ampicylina

≤

0,12

416

Cefuroksym

100

≤

0,5

200

Ceftriakson

150

≤

0,5

300

Wankomycyna

20-50

≤

20-50

KONIEC

PRZYK

ŁADU

07_02_27_4.qxd 2009-06-15 15:38 Page 4

W rozważaniu problemów bezpieczeństwa i higie−
ny w stacji dializ kluczowe miejsce zajmuje stano−
wisko  dializacyjne.  Stanowi  ono  miejsce
wysokiego  ryzyka  szerzenia  się  infekcji  krwiopo−
chodnych.  Pod  pojęciem  stanowiska  dializacyjne−
go rozumiemy strefę, w której znajduje się:

maszyna dializacyjna (tzw. sztuczna nerka),

łóżko lub fotel dializacyjny,

stolik dializacyjny stanowiący dla pielęgniarki
pomocnicze miejsce pracy w strefie stanowiska
dializacyjnego;  stolik  powinien  być  wykorzy−
stywany  podczas  dializy  wyłącznie  u jednego
pacjenta  i nie  może  być  wykorzystywany  dla
innych pacjentów (patrz także – 7.5.1.3. Orga−
nizacja pracy w stacji dializ).

W strefie stanowiska dializacyjnego obowiązuje
rygorystyczne stosowanie prostych, lecz niezwykle
skutecznych środków zabezpieczających, które zo−
staną dalej omówione.

Podstawowym założeniem jest przyjęcie, że każdy
pacjent i jego płyny ustrojowe są potencjalnie za−
kaźne. Oznacza to, że każdy płyn ustrojowy musi

Część 7, rozdział 5, podrozdział 1.1, s. 1

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.5. Standardy higieny w kluczowych

jednostkach szpitala

Higiena w placówkach opieki medycznej

uniwersalne zasady

zapobiegania

infekcjom

krwiopochodnym

7.5. STANDARDY HIGIENY

W KLUCZOWYCH JEDNOSTKACH
SZPITALA

7.5.1.

BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY
W STACJACH DIALIZ

7.5.1.1. Stanowisko dializacyjne i zasady zapobiegania infekcjom

07_05_1_1.QXD 2009-06-15 15:39 Page 1

być  traktowany  jak  materiał  zakaźny,  a wszystkie
użyte narzędzia i wyposażenie muszą być uważane
za  potencjalne  źródło  patogenów  przenoszonych
przez  krew.  Zasada  ta  obejmuje  także  chorych,
u których  aktualnie  wykonane  testy  laboratoryjne
nie wykazały nosicielstwa. Nie można bowiem ni−
gdy wykluczyć, że chory w momencie badania był
już zainfekowany, lecz znajdował się w fazie tzw.
„niemego okienka serologicznego”. Wykazano, że
przeciwciała anty−HCV pojawiają się do 1 roku po
infekcji,  a okres  wylęgania  HBV  sięga  180  dni
[10,11].

Z powyższego założenia logicznie wynika koniecz−
ność  stosowania  odpowiednich  środków  zapobie−
gawczych.  Obowiązuje  stosowanie  odpowiednich
osłon skóry i błon śluzowych pracowników, chro−
niących przed kontaktem z krwią i z innymi płyna−
mi  ustrojowymi  pacjenta.  Stosowanie  tych  osłon
jest obowiązkowe dla wszystkich członków zespo−
łu medycznego, gdy jest ryzyko skażenia. Funkcję
osłon spełniają:

1) rękawiczki,

2) osłona twarzy,

3) fartuch ochronny.

Należy podkreślić, że wszystkie procedury, w któ−
rych dochodzi do kontaktu z krwią lub innym ma−
teriałem zakaźnym, powinny być przeprowadzane
tak, aby uniknąć rozpryskiwania krwi lub innego
materiału zakaźnego.

Rękawiczki muszą być zakładane, gdy:

istnieje ryzyko bezpośredniego kontaktu rąk

Część 7, rozdział 5, podrozdział 1.1, s. 2

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.5. Standardy higieny w kluczowych
jednostkach szpitala

Higiena w placówkach opieki medycznej

rękawiczki

07_05_1_1.QXD 2009-06-15 15:39 Page 2

pracownika z krwią pacjenta, jego płynami
ustrojowymi, z uszkodzonymi błonami śluzo−
wymi lub skórą pacjenta,

przy dotykaniu przedmiotów i powierzchni
skażonych krwią, płynami ustrojowymi lub
wydalinami pacjenta,

przy manipulacjach z dostępem naczyniowym
pacjentów dializowanych, gdy zachodzi ryzyko
opryskania krwią.

Oznacza  to,  że  zakładanie  rękawiczek  jest  obo−
wiązkowe  przy  wejściu  w strefę  stanowiska  diali−
zacyjnego  w celu  podłączenia  lub  wyłączenia
dializy,  poprawienia  wkłucia  do  przetoki  dializa−
cyjnej i obsługi maszyny dializacyjnej.

przed założeniem rękawiczek oraz po ich zdję−
ciu  obowiązuje  przeprowadzenie  higienicznej
dezynfekcji rąk [norma PN−EN 1500], bowiem
rękawiczki nie dają 100% ochrony [1,15]. Nale−
ży  podkreślić,  że  używanie  rękawic  nie  może
zastąpić dezynfekcji rąk, ponieważ nie stanowią
one  całkowicie  nieprzepuszczalnej  bariery  dla
drobnoustrojów  [1,15].  Wykazano,  że  nawet
pomimo  skrupulatnego  przestrzegania  opisa−
nych zasad – na skórze rąk pielęgniarek pracu−
jących  z chorymi  HCV  (+)  stwierdzano  po
zakończeniu pracy obecność wirusów HCV [1],

przy opuszczaniu strefy stanowiska rękawiczki
muszą być natychmiast wyrzucone do odpa−
dów medycznych,

jest niedopuszczalne przechodzenie z jednego
stanowiska do drugiego bez zmiany rękawi−

Część 7, rozdział 5, podrozdział 1.1, s. 3

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.5. Standardy higieny w kluczowych

jednostkach szpitala

Higiena w placówkach opieki medycznej

higieniczna

dezynfekcja rąk

07_05_1_1.QXD 2009-06-15 15:39 Page 3

czek lub chodzenie w rękawiczkach po terenie
stacji dializ. Nie przestrzeganie tej zasady jest
jedną z głównych przyczyn szerzenia się infek−
cji wewnątrzszpitalnych [1,4,6,7,11,18,19],

lekarze wchodzący w strefę stanowiska dializacyj−
nego w celu zbadania pacjenta lub dokonania wpi−
su  do  dokumentacji  pacjenta  znajdującej  się  na
stanowisku – każdorazowo po opuszczeniu stano−
wiska powinni zdezynfekować ręce zgodnie z pro−
cedurą higienicznej dezynfekcji rąk. W sytuacjach
gdy  lekarz  ma  wykonać  jakikolwiek  zabieg  czy
opatrunek, w czasie których może dojść do kon−
taktu z krwią pacjenta, jego płynami ustrojowymi
lub wydalinami czy z uszkodzoną skórą lub błona−
mi  śluzowymi  –  stosowanie  rękawiczek,  osłony
twarzy i fartucha ochronnego jest obowiązkowe.

Osłona twarzy obowiązuje w czasie wykonywania
każdej procedury, w czasie której może dojść do roz−
pryśnięcia krwi lub powstania zawiesin kropelkowych
z płynów ustrojowych pacjenta. Po ewentualnym
opryskaniu osłona powinna być natychmiast zdezyn−
fekowana.

Fartuch ochronny obowiązuje w czasie wykony−
wania każdej procedury, w czasie której może
dojść do rozpryśnięcia krwi lub powstania zawiesin
kropelkowych z płynów ustrojowych pacjenta.

Szczególne środki ostrożności muszą być podjęte
dla zabezpieczenia przed skaleczeniem przez igły,
skalpele lub inne ostro zakończone narzędzia.

W szczególności:

na igły nie wolno ponownie zakładać ich osłon,

Część 7, rozdział 5, podrozdział 1.1, s. 4

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.5. Standardy higieny w kluczowych
jednostkach szpitala

Higiena w placówkach opieki medycznej

osłona twarzy

fartuch
ochronny

07_05_1_1.QXD 2009-06-15 15:39 Page 4

nie wolno igieł zginać lub wykonywać nimi
żadnych dodatkowych manipulacji,

bezpośrednio po użyciu jednorazowe igły,
skalpele lub inne ostro zakończone przedmioty
muszą być włożone do odpowiednich pojemni−
ków wykonanych z trudnego do przebicia two−
rzywa, oznakowanych i niemożliwych do
ponownego otwarcia,

pojemnik na zużyte ostre przedmioty powinien
być umieszczony na stanowisku dializacyjnym
lub najbliżej miejsca, w którym przedmioty te
są używane.

Inne istotne uwagi, to:

w czasie resuscytacji – sztucznego oddychania
nie należy prowadzić metodą usta−usta, lecz
z użyciem rurek ustno−gardłowych lub intuba−
cyjnych i aparatów AMBU, które stale powin−
ny być dostępne w sali dializacyjnej, a po
każdym użyciu dezynfekowane,

należy zwrócić uwagę, aby członkowie zespołu
medycznego mający uszkodzenia naskórka, je−
go zmiany zapalne lub sączące, byli czasowo,
do chwili wyleczenia tych zmian, odsuwani od
kontaktu z pacjentami,

na terenie stacji cały personel pracuje w ubra−
niu ochronnym, które powinno być zmieniane
zgodnie z potrzebą. Niedopuszczalna jest praca
w fartuchach poplamionych krwią,

odzież ochronna nie może być prana w domu –
pralki domowe nie są w stanie wykonać prania
spełniającego wymogi prania odzieży szpitalnej,

Część 7, rozdział 5, podrozdział 1.1, s. 5

HIGIENA W LECZNICTWIE
ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.5. Standardy higieny w kluczowych

jednostkach szpitala

Higiena w placówkach opieki medycznej

07_05_1_1.QXD 2009-06-15 15:39 Page 5

personel medyczny nie powinien na terenie sta−
cji nosić biżuterii na rękach,

obowiązuje  bezwzględny  zakaz  spożywania
posiłków  i picia  napojów  w sali  dializacyjnej.
Zakaz ten dotyczy zarówno zespołu medyczne−
go,  jak  i pacjentów.  Wyjątkiem  są  chorzy  na
cukrzycę,  którym  w uzasadnionych  przypad−
kach lekarz może zezwolić na spożycie drobne−
go posiłku.

Opisane  powyżej  zasady  muszą  dotyczyć  bez  wy−
jątku  całego  personelu  Stacji  Dializ.  Stosowanie
wyżej opisanych prostych zasad postępowania jest
całkowicie  wystarczające  nawet  przy  dializowaniu
chorych  z objawami  aktywnych  infekcji  wirusami
wzw lub HIV. Zwane są one także „zasadami CDC”
– zostały one bowiem po raz pierwszy sformułowa−
ne  w latach  1977–1988  przez  Centrum  Kontroli
i Prewencji Chorób w Atlancie (CDC – Center for
Disease Control and Prevention) [2,3,4,8]. Opisane
zalecenia profilaktyki zakażeń szerzących się przez
krew zawiera także wydana przed około 30. laty in−
strukcja MZiOS z 1977 r. [14].

Część 7, rozdział 5, podrozdział 1.1, s. 6

HIGIENA W LECZNICTWIE

ZAMKNIĘTYM – SZPITALACH

7.5. Standardy higieny w kluczowych
jednostkach szpitala

Higiena w placówkach opieki medycznej

KONIEC

PRZYK

ŁADU

07_05_1_1.QXD 2009-06-15 15:39 Page 6

Miejsca magazynowania odpadów zakaźnych or−
ganizowane na terenie zakładu udzielającego
świadczeń medycznych powinny spełniać następu−
jące kryteria:

ściany i podłogi wykonane z materiałów łatwo
zmywalnych i umożliwiających dezynfekcję,

posiadać zawór ze złączką do węża z doprowa−
dzoną wodą oraz wpust podłogowy,

posiadać wydzielone boksy na pojemniki lub
worki z posegregowanymi odpadami;

posiadać wentylację,

być zabezpieczone przed dostępem osób po−
stronnych,

być zabezpieczone przed dostępem owadów
i gryzoni,

powinno być przeznaczone tylko i wyłącznie do
przechowywania odpadów i mieć niezależne
wejście,

minimalna szerokość i wysokość drzwi wejścio−

Część 8, rozdział 3, podrozdział 2.1, s. 1

POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI

8.3. Postêpowanie z odpadami

medycznymi

Higiena w placówkach opieki medycznej

odpady zakaźne

8.3.2. MAGAZYNOWANIE ODPADÓW ZAKAŹNYCH

8.3.2.1. Punkty magazynowania wewn¹trzobiektowego

08_03_2.QXD 2009-06-15 15:40 Page 1

wych powinna gwarantować swobodny dostęp
obsługi.

W  przypadku  niewielkich  placówek  medycznych,
takich jak np. małe przychodnie, poradnie, indywi−
dualna  i grupowa  praktyka  lekarska,  możliwe  jest
przechowywanie  odpadów  medycznych  w wydzie−
lonym  miejscu,  odizolowanym  od  części,  w której
udzielane są świadczenia zdrowotne.

Czas przechowywania odpadów specyficznych nie
może przekraczać 48 godzin w pomieszczeniach
o temperaturze wyższej niż 10

C. W temperaturze

poniżej 10

C odpady specyficzne mogą być prze−

chowywane tak długo, jak pozwala na to ich ro−
dzaj, ale nie dłużej niż 14 dni.

Część 8, rozdział 3, podrozdział 2.1, s. 2

POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI

8.3. Postêpowanie z odpadami
medycznymi

Higiena w placówkach opieki medycznej

czas
przechowywania

KONIEC

PRZYK

ŁADU

08_03_2.QXD 2009-06-15 15:40 Page 2

W ostatnich latach powstało wiele obiektów, w któ−
rych unieszkodliwiane są odpady medyczne zakaźne.
Obiekty  te  przyjmują  odpady  medyczne  z różnych
jednostek świadczących usługi medyczne, takich jak
szpitale, przychodnie, gabinety indywidualnej prakty−
ki lekarskiej, laboratoria analityczne, stacje sanitarno−
−epidemiologiczne posiadające zaplecze laboratoryjne
itp.  W obiektach  takich  powinny  być  utworzone
punkty  magazynowania  odpadów  przyjętych  do
unieszkodliwienia.

Pomieszczenie, w którym zbierane będą odpady prze−
widziane do unieszkodliwienia powinno:

być chłodzone (temperatura magazynowania
tych odpadów powinna być niższa niż 10

C),

dostępne z zewnątrz, w celu zapewnienia możli−
wości bezkolizyjnego dostarczenia partii przy−
wożonych odpadów, oraz z pomieszczenia,
w którym prowadzona jest utylizacja odpadów,

wyposażone w zawór ze złączką do węża z zim−
ną i ciepłą wodą oraz wpust podłogowy,

Część 8, rozdział 3, podrozdział 2.2, s. 1

POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI

8.3. Postêpowanie z odpadami

medycznymi

Higiena w placówkach opieki medycznej

obiekty

przyjmujące

odpady

medyczne

8.3.2.2. Punkty magazynowania pozaobiektowego

08_03_2.QXD 2009-06-15 15:40 Page 1

mieć podłogi i ściany gładkie i łatwo zmywalne,
odporne na działanie środków dezynfekcyjnych,

zostać wyposażone w wentylację z filtracją po−
wietrza odprowadzanego z pomieszczenia,

być wyposażone w odpowiednią liczbę pojemni−
ków lub wózków na odpady,

mieć wydzielony aneks do mycia tych pojemni−
ków lub wózków,

być zabezpieczone przed dostępem osób po−
stronnych oraz przed możliwością dostania się
gryzoni oraz insektów.

Wyżej  wskazane  kryteria,  podobnie  jak  miejsca
magazynowania  odpadów  zakaźnych  na  terenie
placówki medycznej wynikają z wymagań stawia−
nych  takim  pomieszczeniom  w przepisach  wyko−
nawczych do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. − Prawo
budowlane  (Dz.U.  z 2003  r.  Nr  207,  poz.  206
z późn.  zm.),  tj.  rozporządzenia  Ministra  Infra−
struktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie wa−
runków  technicznych  jakim  powinny  odpowiadać
budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz, 690
z późn. zm.) oraz konieczności wprowadzenia do−
datkowych zabezpieczeń z uwagi na zakaźny cha−
rakter odpadów.

Część 8, rozdział 3, podrozdział 2.2, s. 2

POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI

8.3. Postêpowanie z odpadami

medycznymi

Higiena w placówkach opieki medycznej

KONIEC

PRZYK

ŁADU

08_03_2.QXD 2009-06-15 15:40 Page 2

Document Outline