background image

P

O
D
S

T

A
W
Y
 Z

A
C
H
O
W
A
N
IA

D

A

n

d

rz

e

j K

ę

d

z

io

rs

k

i

K

a

te

d

ra

 F

iz

jo

lo

g

ii 

Z

w

ie

rz

ą

t i

 E

k

o

to

k

s

y

k

o

lo

g

ii

G
E

N
E

T

Y
C
Z

N
E

P

L

A

N

 W
Y

K

Ł

A

D

U

P

o

c

ia

 p

o

d

s

ta

w

o

w

e

, h

is

to

ria

 g

e

n

e

ty

k

i

O

rg

a

n

iza
c

ja

 m

a

te

ri

a

łu

 g

e

n

e

ty

c

zn
e

g

o

 w

 k

o

m

ó

rc

e

Z

a

p

is

 in

fo

rm

a

c

ji 

g

e

n

e

ty

c

z

n

e

j i

 je

j o

d

c

zy
ty

w

a

n

ie

E

fe

k

ty

 f

e

n

o

ty

p

o

w

e

e

k

s

p

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

R

e

g

u

la

c

ja

 e

k

s

p

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

Z

m

ie

n

n

o

ś

ć

 g

e

n

e

ty

c

z

n

a

G

łó

w

n

e

 za
s

a

d

y

 i 

p

ra

w

a

 d

zi

e

d

zi

c

ze
n

ia

D

zi

e

d

z

ic

ze
n

ie

 c

e

c

h

 il

o

ś

c

io

w

y

c

h

 

D

zi

e

d

z

ic

ze
n

ie

 c

e

c

h

 ja

k

o

ś

c

io

w

y

c

h

G

e

n

y

 a

 za
c

h

o

w

a

n

ie

background image

K

A

M

IE

N

IE

 M

IL

O

W

E

 R

O

Z

W

O

J

U

 G

E

N

E

T

Y

K

I

G

rz

e

g

o

rz

 M

e

n

d

e

l

T

h

o

m

a

s

M

o

rg

a

n

O

sw
a

ld

 A

ve
ry

J.

 W
a

tso
n

i F

. C

rick

L

a

ta

 

1

8

6

0

te

 –

b

a

d

a

c

 d

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ie

 c

e

c

h

 u

 

g

ro

c

h

u

 G

. M

e

n

d

e

l

fo

rm

u

łu

je

 p

o

d

s

ta

w

o

w

e

 p

ra

w

a

 

d

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ia

. C

e

c

h

y

 s

ą

 o

k

re

ś

lo

n

e

 p

rz

e

z

 

n

ie

c

g

łe

 je

d

n

o

s

tk

i p

rz

e

n

o

s

z

o

n

e

 n

a

 p

o

to

m

s

tw

o

1

9

0

0

-1

9

0

3

 –

d

e

 V

rie

s

b

a

d

a

c

 w

ie

s

io

łk

i

fo

rm

u

łu

je

 te

o

rię

 m

u

ta

c

ji 

i p

rz

y

p

is

u

je

 m

u

ta

c

jo

m

 

d

o

m

in

u

c

ą

 r

o

 w

 e

w

o

lu

c

ji.

 

1

9

0

9

 –

W
. J

o

h

a

n

s

s

e

n

, w

p

ro

w

a

d

z

a

 te

rm

in

 „

g

e

n

” 

o

z

n

a

c

z

a

c

y

 je

d

n

o

s

tk

ę

 d

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ia

 c

e

c

h

y

1

9

1

0

T

. M

o

rg

a

n

(b

a

d

a

n

ia

 n

a

 D

ro

s

o

p

h

ila

c

h

ro

m

o

s

o

m

o

w

a

 te

o

ria

 d

z

ie

d

z

ic

z

n

o

ś

c

i

-

g

e

n

y

 

z

a

jm

u

 o

k

re

ś

lo

n

e

 lo

c

u

s

n

a

 c

h

ro

m

o

s

o

m

ie

 i 

u

ło

Ŝ

o

n

e

 s

ą

 li

n

io

w

o

;. 

1

9

4

1

-

G

. B

e

a

d

le

i E

. T

a

tu

m

: k

o

n

c

e

p

c

ja

 „

je

d

e

n

 

g

e

n

, j

e

d

e

n

 e

n

z

y

m

”.

1

9

4

4

-

O

. A

v

e

ry

, C

. M

a

c

L

e

o

d

i M

. M

c

C

a

rt

y

u

s

ta

le

n

ie

, Ŝ

e

 

g

e

n

y

 z

b

u

d

o

w

a

n

e

 s

ą

 z

 D

N

A

.

1

9

5

3

J

. W
a

ts

o

n

i F

. C

ric

k

u

s

ta

la

 c

h

e

m

ic

z

n

ą

 

s

tr

u

k

tu

 D

N

A
i f

o

rm

u

łu

 c

e

n

tr

a

ln

y

 d

o

g

m

a

b

io

lo

g

ii 

m

o

le

k

u

la

rn

e

j: 

D

N

A

 
R

N

A

 


b

ia

łk

o

1

9

7

7

 –

R

. R

o

b

e

rts

i P

. S

h

a

rp

: g

e

n

y

 m

o

g

ą

 b

y

ć

 p

o

d

z

ie

lo

n

e

 n

a

 s

e

g

m

e

n

ty

. W
s

k

a

z

u

je

 to

 n

a

 

m

o

Ŝ

liw

o

ś

ć

, Ŝ

e

 je

d

e

n

 g

e

n

 m

o

Ŝ

e

 k

o

d

o

w

a

ć

 k

ilk

a

 b

ia

łe

k

.  

1

9

9

3

 –

id

e

n

ty

fik

a

c

ja

 p

ie

rw

s

z

e

g

o

 m

ik

ro

R

N

A
(n

ie

k

o

d

u

c

e

, r

e

g

u

la

to

ro

w

e

 c

z

ą

s

te

c

z

k

i) 

u

 

n

ic

ie

n

ia

 C

a

e

n

o

rh

a

b

d

itis

e

le

g

a

n

s

.

2

0

0

0

 –

w

s

p

n

y

 o

p

is

 g

e

n

o

m

u

c

z

ło

w

ie

k

a

 (

H

u

m

a

n

G

e

n

o

m

e

P

ro

je

c

t)

2

0

0

6

 –

p

o

ja

w

ia

 s

 k

o

n

c

e

p

c

ja

, Ŝ

e

 lu

d

z

k

ie

 g

e

n

y

 s

ta

n

o

w

 je

d

n

o

 d

łu

g

ie

 k

o

n

ti

n

u

u

m

.

K

A

M

IE

N

IE

 M

IL

O

W

E

 R

O

Z

W

O

J

U

 G

E

N

E

T

Y

K

I

1

4

.0

4

.2

0

0

3

o

p

u

b

lik

o

w

a

n

o

 d

o

k

u

m

e

n

s

tw

ie

rd

z

a

c

y

 

z

a

k

o

ń

c

z

e

n

ie

 H

G

P

p

o

z

n

a

n

o

 9

9

%

 g

e

n

o

m

u

k

o

d

u

c

e

g

o

 g

e

n

y

,

z

 9

9

,9

9

%

 d

o

k

ła

d

n

o

ś

c

 

background image

P

O

J

Ę

C

IA

 P

O

D

S

T

A

W
O

W
E

G

E

N

lin

io

w

a

 se
kw
e

n

c

ja

 d

e

o

ksyr

yb
o

n

u

kl

e

o

ty

d

ó

w
n

a

 n

ic

i D

N

A

, k

o

d

u

ca
 

ko
m

p

le

m

e

n

ta

rn

ą

 se
kw
e

n

c

 r

yb
o

n

u

kl

e

o

tyd
ó

w
w

 cz
ą

st

e

cz
ce
 R

N

A

, o

ra

z

 

se
kw
e

n

c

 a

m

in

o

kw
a


w

 w

 cz
ą

st

e

cz
ce
 p

o

lip

e

p

ty

d

u

 (

w

 p

rz

yp
a

d

ku
 

m

R

N

A

). 

Z

a

w

ie

ra

 se
kw
e

n

c

 r

e

g

u

lu


 tr

a

n

s

kr

y

p

c

.

A

L

L

E

L

w

a

ria

n

t d

a

n

e

g

o

 g

e

n

u

, z

a

jm

u

cy
 to

 sa
m

o

 m

ie

js

ce
 (

lo

cu
s

)

w

 

ch
ro

m

o

so
m

ie

; p

o

w

st

a

je

 n

a

 d

ro

d

z

e

 m

u

ta

c

ji;

 w

 z

a

le

Ŝ

n

o

ści
 o

d

 c

h

a

ra

k

te

ru

 

z

m

ia

n

y

 w

y

Ŝ

n

ia

m

y

 

a

. d

o

m

in

u

ce

re

ce
syw

n

e

K

O

D

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

Y

sp
o


b

 o

d

w

z

o

ro

w

a

n

ia

 se
kw
e

n

c

ji 

n

u

kl

e

o

tyd
ó

w

 D

N

A

 

(R

N

A

) n

a

 se
kw
e

n

c

 a

m

in

o

kw
a

s

ó

w

. W
ła

ś

ci

w

o

śc
i k

o

d

u

 g

e

n

e

t.:

tr

ó

jko
w

y

n

ie

z

a

ch
o

d

z

ą

cy

u

n

iw

e

rsa
ln

y

b

e

z

p

rze
ci

n

ko
w

y

je

d

n

o

z

n

a

cz
n

y

z

d

e

g

e

n

e

ro

w

a

n

y

K

O

M

P

L

E

M

E

N

T

A

R

N

O

S

Ć

 Z

A

S

A

D

z

a

sa
d

a

 p

rz

e

b

ie

g

u

 r

e

p

lik

a

c

ji

D

N

A

i t

ra

n

sk
ryp
c

ji 

(A

-T

(U

), 

G

-C

)

O

R

G

A

N

IZ

A

C

J

A

 M

A

T

E

R

IA

Ł

U

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

E

G

O

 W

 K

O

M

Ó

R

C

E

background image

F

o

rm

y

 D

N

A

:

B

ty

p

o

w

a

, p

ra

w

o

s

k

tn

a

, d

w

ie

 s

z

c

z

e

lin

y

, ł

a

tw

o

 m

o

Ŝ

e

 s

 z

g

in

a

ć

;

Z

je

d

n

a

 s

z

c

z

e

lin

a

, z

y

g

z

a

k

o

w

a

ta

 s

tr

u

k

tu

ra

 s

z

k

ie

le

tu

 fo

s

fo

-c

u

k

ro

w

e

g

o

, m

a

ło

 s

ta

b

iln

a

, m

o

Ŝ

e

 

p

o

w

s

ta

ć

 lo

k

a

ln

ie

 z

 f

o

rm

y

 B

, w

s

k

u

te

k

 r

o

ta

c

ji 

z

a

s

a

d

; u

ła

tw

ia

 ją

 m

e

ty

la

c

ja

c

y

to

z

y

n

y

w

 5

’ 

C

z

ą

s

te

c

z

k

a

 D

N

A

 je

s

s

ta

b

ili

z

o

w

a

n

a

 p

rz

e

z

 b

ia

łk

a

 

tw

o

rz

ą

c

e

 s

tr

u

k

tu

ry

 

w

y

Ŝ

s

z

e

g

o

 r

z

ę

d

u

 o

 r

ó

Ŝ

n

y

m

 

s

to

p

n

iu

 u

p

a

k

o

w

a

n

ia

:

-

n

u

k

le

o

s

o

m

-

s

p

ir

a

le

 (

s

o

le

n

o

id

), 

p

ę

tle

 it

p

.

-

c

h

ro

m

a

ty

d

a

(=

c

h

ro

m

o

s

o

m

)

D

z

k

i t

e

m

u

 o

k

. 1

9

0

 c

m

!

D

N

A

 

w

 k

o

m

ó

rc

e

 je

s

t p

o

d

z

ie

lo

n

e

 n

a

 

k

a

w

a

łk

i –

c

h

ro

m

o

s

o

m

y

 (

4

6

),

 

k

ry

c

h

 li

n

io

w

e

 r

o

z

m

ia

ry

 m

o

g

ą

 

b

 <

 1

0

 µ

m

, c

o

 u

m

o

Ŝ

liw

ia

 ic

h

 

ro

z

d

z

ia

ł

p

o

d

c

z

a

s

 p

o

d

z

ia

łu

.

background image

M

a

rc

h

1

7

, 2

0

0

6

—L

o

o

k

in

g

 fo

r s

ig

n

s

o

f

lif

e

in

o

u

te

r

s

p

a

c

e

?

 H

e

re

's

o

n

e

 th

a

t

s

c

ie

n

tis

ts

re

a

lly

w

e

re

n

't

background image

G

e

n

o

m

 c

z

ło

w

ie

k

a

 (

o

k

. 3

 ×

1

0

9

b

p

)

z

a

w

ie

ra

:

z

a

le

d

w

ie

 2

0

-2

5

 ty

s

g

e

n

ó

w

 ko
d

u

cy
ch
 b

ia

łk

a

p

rz

e

z

 m

R

N

A

(o

k

. 3

-5

%

)

g

e

n

ko
d

u

ce
 R

N

A

(r

R

N

A

, t

R

N

A

, n

cR
N

A

: m

iR

N

A

, d

u

Ŝ

e

 R

N

A

)

n

ie

ko
d

u

ce
se
kw
e

n

c

je

 D

N

A

-

re

g

u

la

to

ro

w

e

  -

re

g

u

lu

 e

ksp

re

s

 g

e

n

u

:

p

ro

m

o

to

r,

 e

n

h

a

n

c

e

r, 

s

ile

n

c

e

r,

 iz

o

la

to

r c

h

ro

m

o

s

o

m

o

w

y

-

re

p

e

tyt

yw
n

e

(p

o

w

ta

rz

a

ln

e

),

-

e

le

m

e

n

ty

 r

u

ch
o

m

e

 (

tr

a

n

sp
o

z

o

n

y

i r

e

tr

o

tr

a

n

sp
o

z

o

n

y

). 

O

R

G

A

N

IZ

A

C

J

A

 G

E

N

O

M

U

O

rg

a

n

iz

a

c

ja

 in

fo

rm

a

c

ji 

w

 D

N

A

 p

rz

y

p

o

m

in

a

 r

a

c

z

e

j b

a

rd

z

o

 z

ło

Ŝ

o

n

y

 p

ro

g

ra

m

 

k

o

m

p

u

te

ro

w

y

 n

 z

e

s

ta

w

 p

rz

e

p

is

ó

w

 n

a

 r

ó

Ŝ

n

e

 b

ia

łk

a

n

c

R

N

A
(n

ie

ko
d

u

ce
R

N

A

):

m

iR

N

A

m

ik

ro

R

N

A
(1

9

-2

5

 n

u

k

le

o

ty

d

ó

w

): 

re

g

u

la

to

ry

 p

ro

c

e

s

u

 r

o

z

w

o

ju

 u

 z

w

ie

rz

ą

t; 

u

c

z

e

s

tn

ic

z

ą

 

w

 p

o

tr

a

n

s

k

ry

p

c

y

jn

e

j

re

g

u

la

c

ji 

e

k

s

p

re

s

ji 

s

w

o

is

ty

c

h

 m

R

N

A

p

rz

y

p

u

s

z

c

z

a

ln

ie

 s

ą

 s

e

tk

i r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 c

z

ą

s

te

c

z

e

k

 w

 g

e

n

o

m

ie

c

z

ło

w

ie

k

a

R

N

A

 >

 1

0

0

0

0

 n

u

k

le

o

ty

d

ó

w

: b

lo

k

o

w

a

n

ie

 e

k

s

p

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

 u

 w

y

Ŝ

s

z

yc

h

 e

u

k

a

rio

n

w

S

e

m

ik

o

n

s

e

rw

a

ty

w

n

a

re

p

lik

a

c

ja

D

N

A

 o

ra

z

 t

ra

n

s

m

is

ja

 in

fo

rm

a

c

ji 

g

e

n

e

ty

c

z

n

e

j n

a

 b

ia

łk

o

background image

Z

A

P

IS

 IN

F

O

R

M

A

C

J

I G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

E

J

 I 

J

E

J

 O

D

C

Z

Y

T

Y

W

A

N

IE

T

ra

n

s

k

ry

p

c

ja

T

ra

n

sk
ryp
c

 p

rz

e

p

ro

w

a

d

z

a

 z

ło

Ŝ

o

n

ko
m

p

le

ks 
b

ia

łko
w

y

 –

ko
m

p

le

ks 
tr

a

n

skr
yp
cy
jn

y

S

yn
te

z

ę

 m

R

N

A

p

ro

w

a

d

z

i p

o

lim

e

ra

z

a

R

N

A
z

a

le

Ŝ

n

a

 o

d

 D

N

A

T

ra

n

s

la

c

ja

O

 p

rz

y

p

o

rz

a

d

k

o

w

a

n

iu

a

m

in

o

k

w

a

s

u

 

d

o

 o

k

re

ś

lo

n

e

g

o

 k

o

d

o

n

u

d

e

c

y

d

u

je

 

s

p

e

c

y

fic

z

n

o

ś

ć

 e

n

z

y

m

u

(a

m

in

o

a

c

y

lo

-t

R

N

A
s

y

n

te

ta

z

y

)

łą

c

z

ą

c

e

g

o

 d

a

n

ą

 c

z

ą

s

te

c

z

k

ę

 tR

N

A

(i 

o

k

re

ś

lo

n

y

 a

n

ty

k

o

d

o

n

)

z

 d

a

n

y

m

 a

m

in

o

k

w

a

s

e

m

background image

K

o

m

p

lik

a

c

ja

 za
p

is

u

 i 

o

d

c

zy
tu

 –

g

e

n

y

 p

o

d

z

ie

lo

n

e

T

yp
o

w

e

 g

e

n

s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

, ko
d

u

ce
 b

ia

łko
 z

a

w

ie

ra

 n

a

 p

rz

e

m

ia

n

 se
kw
e

n

c

je

 

ko
d

u

ce
 a

m

in

o

kw
a

sy
 (e

k

s

o

n

y

) i

 n

ie

ko
d

u

ce
(in

tr

o

n

y

). 

C

o

 to

 o

z

n

a

cz
a

?

:

-
ko
n

ie

cz
n

o

ść 
p

re

cyz

y

jn

e

g

o

 o

z

n

a

cz
e

n

ia

 k

o

ń


w

 ka
Ŝ

d

e

g

o

 in

tro

n

u

(G

T

 –

A

G

)

-
ko
n

ie

cz
n

o

ść 
o

b

b

ki

 p

ie

rw

o

tn

e

g

o

 tr

a

n

sk
ryp
tu

(p

re

-m

R

N

A

):

w

yci
ę

ci

e

 in

tr

o

n

ó

w

p

o

łą

cz
e

n

ie

 e

kso

n

ó

w
(skł
a

d

a

n

ie

 –

sp
lici

n

g

)

o

z

n

a

cze

n

ie

 p

o

cz
ą

tku
 cz
ą

st

e

cz
ki

d

o

łą

cz
e

n

ie

 se
kw
e

n

c

ji 

ko
ń

c

o

w

e

j

s

c

h

e

m

a

t s

k

ła

d

a

n

ia

 e

k

s

o

n

ó

w
p

rz

y

 u

d

z

ia

le

 k

o

m

p

le

k

s

u

 tr

a

n

s

k

ry

p

c

y

jn

e

g

o

a

lte

rn

a

tyw
n

e

 skł
a

d

a

n

ie

(a

lte

rn

a

te

s

p

lic

in

g

) –

z

 te

j sa
m

e

j i

n

fo

rm

a

c

ji 

w

y

jśc
io

w

e

j

p

o

w

s

ta

 p

rz

e

z

 „

p

rz

e

ta

so
w

a

n

ie

” r

ó

Ŝ

n

e

 p

ro

d

u

kt

y

 ko
ń

co
w

e

.

K

o

m

p

lik

a

c

ja

 za
p

is

u

 i 

o

d

c

zy
tu

 –

g

e

n

y

 p

o

d

z

ie

lo

n

e

background image

E

F

E

K

T

Y

 F

E

N

O

T

Y

P

O

W

E

 E

K

S

P

R

E

S

J

I G

E

N

Ó

W

G

e

n

y

 k

o

d

u

:

b

ia

łk

o

 s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

n

p

.: 

tu

b

u

lin

a

c

yt

o

s

z

k

ie

le

t; 

a

k

ty

n

a

m

ik

ro

fil

a

m

e

n

ty

; a

n

ty

g

e

n

y

 

p

o

w

ie

rz

c

h

n

io

w

e

 –

g

ru

p

y

 k

rw

i; 

re

c

e

p

to

r A

C

h

p

o

b

u

d

liw

o

ś

ć

 b

ło

n

y

 

b

ia

łk

o

 e

n

z

y

m

a

ty

c

z

n

e

n

p

.: 

s

y

n

te

z

a

 N

A

, A

, D

A

 –

n

e

u

ro

tr

a

n

s

m

is

ja

; M

A

O

, A

C

h

E

ro

z

k

ła

d

 

n

e

u

ro

tr

a

n

s

m

ite

w

; s

y

n

te

z

a

 m

e

la

n

in

y

 –

z

a

b

a

rw

ie

n

ie

 s

k

ó

ry

b

ia

łk

o

 r

e

g

u

la

to

ro

w

e

(h

o

rm

o

n

n

p

.: 

in

s

u

lin

a

 –

m

e

ta

b

o

liz

m

 g

lu

k

o

z

y

; h

o

rm

o

n

 w

z

ro

s

tu

 –

w

ie

lk

o

ś

ć

 c

ia

ła

O

d

 s

e

k

w

e

n

c

ji 

d

o

 e

fe

k

w

 f

e

n

o

ty

p

o

w

y

c

h

-

p

o

w

z

a

ń

 p

o

m

d

z

y

 p

ro

d

u

k

ta

m

i g

e

n

ó

w

w

 c

a

ło

ś

c

io

w

ą

 fu

n

k

c

 b

io

lo

g

ic

z

n

ą

 –

tr

a

n

s

m

is

 s

yg

n

a

łu

 w

 k

o

m

ó

rc

e

R

e

g

u

la

c

ja

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i g

e

n

ó

w

: s

y

s

te

m

 in

d

u

k

c

y

jn

y

background image

R

e

g

u

la

c

ja

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i g

e

n

ó

w

: s

y

s

te

m

 r

e

p

re

s

y

jn

y

W
y

s

p

u

je

 u

 b

a

k

te

ri

i. 

U

m

o

Ŝ

liw

ia

 k

o

n

tr

o

 s

z

la

k

ó

w

 a

n

a

b

o

lic

z

n

y

c

h

 i

p

o

z

io

m

u

 

m

e

ta

b

o

lit

ó

w

 w

e

w

n

ą

tr

z

k

o

m

ó

rk

o

w

y

c

h

 (

tu

: t

ry

p

to

fa

n

u

).



p

rz

e

z

 z

m

ia

n

ę

 st

ru

k

tu

ry 

c

h

ro

m

a

tyn
y

: e

u

ch
ro

m

a

tyn
a

h

e

te

ro

ch
ro

m

a

tyn
a



p

rz

e

z

 ko
m

p

le

ks 
tr

a

n

s

kr

y

p

cy
jn

y



p

rz

e

z

 se
kw
e

n

c

je

 r

e

g

u

la

to

ro

w

e

 (

w

z

m

a

cn
ia

cz
e

 i 

w

yci
sz
a

cz
e

)



p

rz

e

z

 ko
m

p

le

m

e

n

ta

rn

e

 ko
p

ie

 g

e

n

ó

w

 w

 in

n

y

m

 m

ie

jscu

 g

e

n

o

m

u

(p

tn

o

g

e

n

o

m

o

w

e

); 

m

a

 ch
a

ra

kt

e

r b

lo

ko
w

a

n

ia

 tr

a

n

sk
ryp
c

ji 

i d

o

tycz

ty

lko
 n

ie

kt

ó

ry

ch

g

e

n

ó

w

.

R

E

G

U

L

A

C

J

A

  A

K

T

Y

W

N

O

Ś

C

I G

E

N

Ó

W

 U

 E

U

K

A

R

IO

N

T

Ó

W

B

ra

k

 o

p

e

ro

n

u

: r

e

g

u

lo

w

a

n

a

 je

s

t t

ra

n

s

k

ry

p

c

ja

 k

a

Ŝ

d

e

g

o

 g

e

n

u

background image

S

c

h

e

m

a

k

o

m

p

le

k

s

u

 in

ic

ju

c

e

g

o

 t

ra

n

s

k

ry

p

c

. 1

-

e

n

h

a

n

c

e

r,

 p

o

łą

c

z

o

n

y

 z

a

k

ty

w

a

to

re

m

 -

c

z

yn

n

ik

ie

m

 tr

a

n

s

k

ry

p

c

y

jn

y

m

2

 -

k

o

m

p

le

k

s

 M

e

d

ia

to

ra

; 3

 -

p

o

d

s

ta

w

o

w

e

 c

z

y

n

n

ik

tr

a

n

s

k

ry

p

c

y

jn

e

: T

B

P

, T

F

IIB

, T

F

IIE

, T

F

IIF

, T

F

IIH

;

4

 -

R

N

A

 -

p

o

lim

e

ra

z

a

II.

R

E

G

U

L

A

C

J

A

  A

K

T

Y

W

N

O

Ś

C

I G

E

N

Ó

W

 U

 E

U

K

A

R

IO

N

T

Ó

W

E

P

IG

E

N

E

T

Y

K

A

P

ro

c

e

s

y

 e

p

ig

e

n

e

ty

c

z

n

e

 o

b

e

jm

u

:

-

ch
e

m

icz
n

e

 m

o

d

y

fika
c

je

 D

N

A

-

ch
e

m

icz
n

e

 m

o

d

y

fika
c

je

 b

ia

łe

z

w

z

a

n

ych

 z

 D

N

A

 (

h

is

to

n

y

)

-

re

g

u

la

c

 e

ksp

re

s

ji 

p

rz

e

z

 n

cR
N

A

E

p

ig

e

n

e

ty

k

a

 t

o

 b

a

d

a

n

ie

 d

z

ie

d

z

ic

z

n

y

c

h

 z

m

ia

n

 w

 e

k

s

p

re

s

ji 

g

e

n

ó

w

, k

re

 n

ie

 s

ą

 r

e

z

u

lt

a

te

m

 z

m

ia

n

y

 s

e

k

w

e

n

c

ji 

D

N

A

.

O

d

d

z

ia

ływ
a

n

ie

 m

e

ch
. e

p

ig

e

n

e

tycz
n

ych

:

-

n

ie

kt

ó

re

 p

ro

ce
sy 
kl

u

cz
o

w

e

 d

la

 r

o

z

w

o

ju

 i 

Ŝ

n

ico
w

a

n

ia

 r

ó

Ŝ

n

y

ch
 

typ
ó

w

 ko
m

ó

re

w

 u

s

tr

o

ju

-

in

a

k

tyw
a

c

ja

 ch
ro

m

o

so
m

u

 X

 u

 k

o

b

ie

t (

i sa
m

ic 

in

n

y

ch
 ssa

k

ó

w

). 

C

zy
n

n

ik

i ś

ro

d

o

w

is

k

a

o

ra

z

 st

a

rz

e

n

ie

 m

o

g

ą

 z

a

ó

ci

ć

 d

z

ia

ła

n

ie

 

tych
 m

e

ch
a

n

iz

m

ó

w

 

P

e

m

b

re

y

M

. i

 O

. B

y

g

re

n

, 2

0

0

6

S

e

x

-s

p

e

c

if

ic

s

, m

a

le

lin

e

tr

a

n

s

g

e

n

e

ra

tio

n

a

l

re

s

p

o

n

s

e

s

in

h

u

m

a

n

s

(u

d

o

k

u

m

e

n

to

w

a

n

ie

 z

m

ia

n

 e

p

ig

e

n

e

ty

c

z

n

y

c

h

 u

 c

z

ło

w

ie

k

a

)

background image

Z

M

IE

N

N

O

Ś

Ć

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

A

 I 

 J

E

J

 P

O

D

Ł

O

ś

E

R

e

k

o

m

b

in

a

c

je

(c

ro

ss
in

g

-o

ve
r, 

lo

so
w

a

 se
g

re

g

a

c

ja

 w

 a

n

a

fa

z

ie

I m

e

jo

z

y)

M

u

ta

c

je

(p

u

n

k

to

w

e

, ch
ro

m

o

so
m

o

w

e

, g

e

n

o

m

o

w

e

)

Z

M

IE

N

N

O

Ś

Ć

 G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

A

 I 

 J

E

J

 P

O

D

Ł

O

ś

E

M

u

ta

c

je

 p

u

n

k

to

w

e

 i 

s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

 (

c

h

ro

m

o

s

o

m

o

w

e

)

background image

T

rip

lo

id

ia

M

u

ta

c

je

 li

c

z

b

o

w

e

 c

h

ro

m

o

s

o

m

ó

w

 (

g

e

n

o

m

o

w

e

)

-

a

n

e

u

p

lo

id

ie

-

e

u

p

lo

id

ie

G

łó

w

n

e

 za
s

a

d

y

 i 

p

ra

w

a

 d

zi

e

d

zi

c

ze
n

ia

I p

ra

w

o

 M

e

n

d

la

(c

z

ys

to

ś

c

i g

a

m

e

t)

a

lle

le

h

o

m

o

lo

g

icz
n

e

 w

yk
lu

cz
a

 s

 w

 g

a

m

e

ta

ch

;

w

 c

z

a

s

ie

 m

e

jo

z

(a

n

a

fa

z

a

I) 

d

w

a

 w

y

s

p

u

c

e

 w

 m

a

c

ie

rz

ys

te

j k

o

m

ó

rc

e

 g

a

m

e

t a

lle

le

d

a

n

e

g

o

 g

e

n

u

 

(b

iw

a

le

n

t)

 r

o

z

c

h

o

d

z

ą

 s

 p

o

 je

d

n

ym

 d

o

 k

a

Ŝ

d

e

j z

 p

o

to

m

n

yc

h

 k

o

m

ó

re

k

 r

o

z

ro

d

c

z

y

c

h

, t

a

k

 Ŝ

e

 k

a

Ŝ

d

y

 p

le

m

n

ik

 

lu

b

 ja

jo

 m

a

 ty

lk

o

 je

d

e

n

 a

lle

l

d

a

n

e

g

o

 g

e

n

u

 

(p

o

d

c

z

a

s

 g

d

z

yg

o

ta

 d

w

a

p

ra

w

o

 n

ie

 d

o

ty

c

z

y

 g

e

n

ó

w

 w

 c

h

ro

m

o

s

o

m

a

c

h

 p

łc

io

w

y

c

h

 m

ę

Ŝ

c

z

y

z

n

 

II 

p

ra

w

o

 M

e

n

d

la

(n

ie

z

a

le

Ŝ

n

e

g

o

 d

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ia

 r

ó

Ŝ

n

yc

h

 p

a

a

lle

li)

a

lle

le

n

ie

sp
rz

ę

Ŝ

o

n

e

d

z

ie

d

z

icz
ą

 si

ę

 n

ie

z

a

le

Ŝ

n

ie

 o

d

 si

e

b

ie

;

w

 c

z

a

s

ie

 m

e

jo

z

a

lle

le

n

a

le

Ŝ

ą

c

e

 d

o

 d

w

ó

c

h

 r

ó

Ŝ

n

yc

h

 p

a

r (

g

e

n

ó

w

) r

o

z

c

h

o

d

z

ą

 s

 d

o

 g

a

m

e

t n

ie

z

a

le

Ŝ

n

ie

o

d

 s

ie

b

ie

 (

p

o

d

 w

a

ru

n

k

ie

m

, Ŝ

e

 n

ie

 le

Ŝ

ą

 n

a

 je

d

n

ym

 c

h

ro

m

o

s

o

m

ie

) t

a

k

, Ŝ

e

 w

 g

a

m

e

ta

c

h

 m

o

g

ą

 s

 s

p

o

ty

k

a

ć

 

z

e

 s

o

b

ą

 w

 d

o

w

o

ln

yc

h

, z

a

le

Ŝ

n

yc

h

 o

d

 p

rz

y

p

a

d

k

u

 k

o

m

b

in

a

c

ja

c

h

 

p

ra

w

o

 n

ie

 d

o

ty

c

z

y

 g

e

n

ó

w

 s

p

rz

ę

Ŝ

o

n

y

c

h

, t

.j.

 le

Ŝ

ą

c

y

c

h

 n

a

 ty

m

 s

a

m

y

m

 c

h

ro

m

o

s

o

m

ie

;

c

ro

s

s

in

g

-o

v

e

r

u

m

o

Ŝ

liw

ia

 c

z

ę

ś

c

io

w

o

 n

ie

z

a

le

Ŝ

n

ą

 s

e

g

re

g

a

c

 a

lle

li

s

p

rz

ę

Ŝ

o

n

y

c

h

 

W

 p

o

d

a

n

e

j w

e

rs

ji 

p

ra

w

a

 M

e

n

d

la

 t

o

 

w

ła

ś

c

iw

ie

 p

ra

w

a

 M

e

n

d

la

 

i

M

o

rg

a

n

a

background image

G

łó

w

n

e

 za
s

a

d

y

 i 

p

ra

w

a

 d

zi

e

d

zi

c

ze
n

ia

P

ra

w

o

 H

a

rd

y

 i 

W

e

in

b

e

rg

a

(s

ta

ło

śc
i p

u

li 

g

e

n

e

tycz
n

e

j p

o

p

u

la

c

ji)

w

 u

s

ta

b

iliz

o

w

a

n

e

j p

o

p

u

la

c

ji,

 w

 s

ta

łych

 w

a

ru

n

ka
ch
 cz
ę

st

o

ść
 w

yst
ę

p

o

w

a

n

ia

 

p

o

sz
cz
e

g

ó

ln

ych

 a

lle

li

n

ie

 u

le

g

a

 z

m

ia

n

ie

 z

 u

p

ływ
e

m

 cz
a

su

;

„s

ta

łe

 w

a

ru

n

k

i” 

to

-

b

ra

k

 z

a

c

h

o

d

z

e

n

ia

 n

o

w

y

c

h

 (

n

ie

z

w

n

o

w

a

Ŝ

o

n

yc

h

m

u

ta

c

ji,

-

b

ra

k

 m

ig

ra

c

ji 

o

s

o

b

n

ik

ó

w

 (

z

a

w

n

o

 e

m

ig

ra

c

ji 

ja

k

 im

ig

ra

c

ji)

-

b

ra

k

 s

e

le

k

c

y

jn

e

j p

rz

e

w

a

g

i o

k

re

ś

lo

n

e

g

o

 a

lle

la

(p

rz

e

Ŝ

y

w

a

ln

o

ś

ć

, m

o

Ŝ

liw

o

ś

ć

 r

o

z

ro

d

u

,

p

ło

d

n

o

ś

ć

) -

n

ie

 d

z

ia

ła

 d

o

b

ó

n

a

tu

ra

ln

y

 

-

b

ra

k

 d

z

ia

ła

n

ia

 lu

b

 n

ie

is

to

tn

y

 e

fe

k

t c

z

y

n

n

ik

ó

w

 lo

s

o

w

y

c

h

 (

d

u

Ŝ

a

 p

o

p

u

la

c

ja

„P

ro

c

e

n

to

w

y

 u

d

z

ia

ł r

u

d

y

c

h

 a

lb

o

 p

ie

g

o

w

a

ty

c

h

 je

s

t s

ta

ły

 w

 k

o

le

jn

y

c

h

p

o

k

o

le

n

ia

c

h

p

 +

 q

 =

 1

 

o

ra

z

  

p

2

+

 2

p

q

 +

 q

2

=

 1

G

e

n

o

ty

p

y

 i 

fe

n

o

ty

p

y

 p

o

to

m

s

tw

a

 r

o

d

z

ic

ó

w

 p

o

s

ia

d

a

c

y

c

h

 a

lle

l

d

o

m

in

u

c

y

i r

e

c

e

s

y

w

n

y

 w

 je

d

n

e

j p

a

rz

e

 g

e

n

ó

w

 a

u

to

s

o

m

a

ln

y

c

h

D

Z

IE

D

Z

IC

Z

E

N

IE

 C

E

C

H

 –

c

e

c

h

y

 ja

k

o

ś

c

io

w

e

:



J

ą

d

ro

w

e

(p

o

d

le

g

a

 p

ra

w

o

m

 M

e

n

d

la

 i 

M

o

rg

a

n

a

)



P

o

z

a

d

ro

w

e

=

 cy
to

p

la

zm

a

tycz
n

e

 (m

ito

ch
o

n

d

ria

ln

e

); 

n

ie

 p

o

d

le

g

a

 p

ra

w

o

m

 

M

e

n

d

la

 i 

M

o

rg

a

n

a

. P

rz

ycz

yn
y:

-

h

a

p

lo

id

a

ln

y

g

e

n

o

m

 m

ito

ch
o

n

d

ria

ln

y

-

d

z

ie

d

z

icz
e

n

ie

 z

a

sa
d

n

icz
o

 tyl

ko
 p

o

 m

a

tce
 („

p

o

 ką
d

z

ie

li”

m

it

o

c

h

o

n

d

ri

a

ln

a

E

w

a

G

 

-

1

:

1

F

 

-

1

:

1

G

 

-

1

:

2

:

1

F

 

-

3

:

1

G

 

-

1

:

0

F

 

-

1

:

0

background image

D

z

ie

d

z

icz
e

n

ie

 ce
ch

a

u

to

s

o

m

a

ln

e

j

d

o

m

in

u

c

e

j

(u

 g

ó

ry)

 i 

re

c

e

s

y

w

n

e

j

(u

 d

o

łu

)

D

z

ie

d

z

icz
e

n

ie

 sp
rz

ę

Ŝ

o

n

e

 z

 p

łci

ą

 (

z

 ch
ro

m

o

so
m

e

m

 X

). 

M

u

ta

c

ja

 u

ja

w

n

ia

 si

ę

 p

rz

e

d

e

 

w

sz
yst
ki

m

 u

 m

ę

Ŝ

cz
yz
n

 (

h

e

m

iz

yg
o

t)

background image

R

o

z

k

ła

d

 c

z

ę

s

to

ś

c

i w

y

s

p

o

w

a

n

ia

 g

e

n

o

ty

p

ó

w

 w

 p

o

to

m

s

tw

ie

 w

 z

a

le

Ŝ

n

o

ś

c

i o

d

 li

c

z

b

y

 

p

a

g

e

n

ó

w

D

z

ie

d

z

ic

z

e

n

ie

 c

e

c

h

 il

o

ś

c

io

w

y

c

h

 –

g

e

n

y

 k

u

m

u

la

ty

w

n

e

G

E

N

E

T

Y

C

Z

N

E

 P

O

D

Ł

O

ś

E

 Z

A

C

H

O

W
A

N

IA

[P

in

e

l

B

io

p

s

y

c

h

o

lo

g

y

, z

m

ie

n

io

n

e

]

E

W
O

L

U

C

J

A

z

m

ia

n

a

 c

z

ę

s

to

ś

c

i w

ys

p

o

w

a

n

ia

, l

ic

z

b

o

ra

z

s

tr

u

k

tu

ry

 g

e

n

ó

w

 w

 p

o

p

u

la

c

ji 

(m

u

ta

c

je

, s

e

le

k

c

ja

 it

p

.)

Ś

R

O

D

O

W
IS

K

O

w

 ja

k

im

 p

rz

e

b

ie

g

a

 r

o

z

w

ó

o

d

d

z

ia

łu

je

 n

a

 fo

rm

o

w

a

n

ie

s

 s

ie

c

i n

e

rw

o

w

e

G

E

N

Y

p

ro

g

ra

m

 r

o

z

w

o

ju

 s

ie

c

i n

e

rw

o

w

e

j -

s

tr

u

k

tu

ra

ln

e

g

o

 p

o

d

ło

Ŝ

a

 z

a

c

h

o

w

a

ń

(u

n

ik

a

ln

e

j d

la

 k

a

Ŝ

d

e

j o

s

o

b

y)

R

Z

E

C

Z

Y

W
IS

T

E

 Z

A

C

H

O

W
A

N

IE

w

yn

ik

 in

te

ra

k

c

ji

p

o

m

d

z

u

k

s

z

ta

łto

w

a

n

ym

 

w

z

o

rc

e

m

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i n

e

u

ro

n

a

ln

e

j

(ta

k

Ŝ

e

 d

o

ś

w

ia

d

-

c

z

e

n

ie

m

a

 p

e

rc

e

p

c

 b

ie

Ŝ

ą

c

e

j s

yt

u

a

c

ji

S

U

K

C

E

S

P

R

Z

E

T

R

W
A

N

IE

,  

R

E

P

R

O

D

U

K

C

J

A

A

K

T

U

A

L

N

Y

 S

T

A

N

 O

R

G

A

N

IZ

M

U

A

K

T

U

A

L

N

A

 S

Y

T

U

A

C

J

A

background image

D

zi

e

d

zi

cze

n

ie

 ce
ch
 ko
m

p

le

ks
o

w

ych

, n

a

 kt

ó

re

 s

a

d

a

 s

 li

czn

e

 c

e

ch
y

 

„p

o

d

rzę
d

n

e

” p

o

w

za
n

e

 ze
 s

o

b

ą

 w

 s

p

o

s

ó

b

 h

ie

ra

rch
iczn
y.

G

a

rla

n

d

, 2

0

0

6

: P

h

e

n

o

ty

p

ic

p

la

s

tic

ity

a

n

d

E

xp

e

rim

e

n

ta

l

e

vo

lu

tio

n

. T

h

e

J

o

u

rn

a

l

o

f

E

xp

e

rim

e

n

ta

l

B

io

lo

g

y

2

0

9

, 2

3

4

4

-2

3

6

1

]

G

e

n

y

 a

 za
c

h

o

w

a

n

ie

O

d

z

ie

d

z

ic

z

a

ln

o

ś

ć

(h

e

rit

a

b

lil

it

y

) –

c

z

ę

ś

ć

 z

m

ie

n

n

o

ś

c

i f

e

n

o

ty

p

o

w

e

j

m

d

z

y

 

o

s

o

b

n

ik

a

m

i, 

k

ra

 m

o

Ŝ

e

 b

y

ć

 p

rz

y

p

is

a

n

a

 r

ó

Ŝ

n

ic

o

m

 g

e

n

e

ty

c

z

n

y

m

w

 o

k

re

ś

lo

n

e

j p

o

p

u

la

c

ji:

-

o

b

e

jm

u

je

 a

d

d

y

ty

w

n

ą

 w

a

ri

a

n

c

 g

e

n

e

ty

c

z

n

ą

, c

z

y

li 

s

u

m

o

w

a

n

ie

 s

 

n

ie

z

a

le

Ŝ

n

y

c

h

 w

p

ły

w

ó

w

 a

lle

li

lu

b

 lo

c

i

(o

. s

e

n

s

u

 s

tr

ic

to

)

-

o

b

e

jm

u

je

 a

d

d

y

ty

w

n

e

 i 

n

ie

a

d

d

y

ty

w

n

e

ź

d

ła

 w

a

ri

a

n

c

ji,

 c

zy
li 

p

c

z

 

p

o

w

y

Ŝ

s

z

e

g

o

 t

a

k

Ŝ

e

 r

ó

Ŝ

n

ic

e

 w

y

n

ik

a

c

e

 z

 in

te

ra

k

c

ji 

p

o

m

d

zy
 r

ó

Ŝ

n

y

m

a

lle

la

m

i

(d

o

m

in

a

c

ja

) a

lb

o

 lo

c

i

(e

p

is

ta

z

a

) (

o

.

s

e

n

s

u

 la

to

)

background image

S

ty

m

u

lu

je

 s

e

n

s

o

ry

c

z

n

ie

 i 

e

m

o

c

jo

n

a

ln

ie


z

m

ia

n

a

 w

z

o

rc

a

 p

o

łą

c

z

e

ń

 n

e

u

ro

n

a

ln

yc

h

w

 m

ó

z

g

u

 
m

o

d

yf

ik

a

c

ja

 m

a

p

y

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i m

ó

z

g

u

 (

p

e

rc

e

p

c

y

jn

e

j, 

m

o

to

ry

c

z

n

e

j)

„A

k

t p

e

rc

e

p

c

ji 

m

o

Ŝ

n

a

 r

o

z

u

m

ie

ć

ja

k

o

 k

ro

k

 n

a

 d

ro

d

z

e

 s

a

m

o

o

rg

a

n

iz

a

c

ji

m

ó

z

g

u

 w

 p

ro

c

e

s

ie

 

p

o

s

z

u

k

iw

a

n

ia

 k

o

n

ta

k

w

 z

 o

to

c

z

e

n

ie

m

.”

[W

b

e

l, 

1

9

9

7

]

D

o

s

ta

rc

z

a

 w

z

o

rc

ó

w

 p

o

s

p

o

w

a

n

ia


u

c

z

e

n

ie

 p

rz

e

z

 n

a

ś

la

d

o

w

n

ic

tw

o

, w

a

ru

n

k

o

w

a

n

ie

E

fe

k

ty

w

n

o

ś

ć

o

d

d

z

ia

ły

w

a

n

ia

 ś

ro

d

o

w

is

k

a

 je

s

s

k

o

re

lo

w

a

n

a

 z

 p

la

s

ty

c

z

n

o

ś

c

m

ó

z

g

u

J

a

k

 d

zi

a

ła

 ś

ro

d

o

w

is

k

o

?

P

o

g

d

y

 o

 w

io

d

ą

c

e

j r

o

li 

ś

ro

d

o

w

is

k

a

 w

 k

s

z

ta

łt

o

w

a

n

iu

 z

a

c

h

o

w

a

n

ia

 o

b

o

w

z

y

w

a

ły

 

d

o

 la

t 7

0

. u

b

. w

ie

k

u

C

z

y

n

n

ik

i ś

ro

d

o

w

is

k

a

 w

p

ły

w

a

c

e

 n

a

 z

a

c

h

o

w

a

n

ie

 (

ic

h

 u

d

z

ia

ł

s

z

a

c

u

je

 s

n

a

 o

k

. 5

0

%

):


H

o

rm

o

n

y

 m

a

tk

i d

z

ia

ła

c

e

 w

 Ŝ

yc

iu

 w

e

w

n

ą

tr

z

ło

n

o

w

y

m

, „

p

ro

fil

 m

e

ta

b

o

lic

z

n

y

 m

a

tk

i”


T

ry

b

 Ŝ

yc

ia

 m

a

tk

i (

d

ie

ta

, u

Ŝ

y

w

k

i, 

c

z

y

n

n

ik

i s

tr

e

s

o

w

e

i n

ie

k

re

 c

h

o

ro

b

y

 


U

ra

z

y

 o

k

o

ło

p

o

ro

d

o

w

e


U

ra

z

y

 g

ło

w

y

 w

e

 w

c

z

e

s

n

y

m

 d

z

ie

c

s

tw

ie


O

d

d

z

ia

ły

w

a

n

ie

 r

o

d

z

ic

ó

w

 i 

w

yc

h

o

w

a

w

c

ó

w


R

ó

w

ie

ś

n

ic

i „

ś

ro

d

o

w

is

k

o

p

ra

c

y

J

a

k

ą

ro

w

 k

s

z

ta

łt

o

w

a

n

iu

 w

z

o

rc

ó

w

 p

o

s

p

o

w

a

n

ia

 s

p

e

łn

ia

ro

d

z

ic

e

?

-
z

n

a

cz
ą

c

ą

(r

z

e

sze

 p

e

d

a

g

o

g

ó

w

, p

sych

o

lo

g

ó

w

 i 

w

ych

o

w

a

w

c

ó

w

)

-
z

n

iko
m

ą

(P

in

ke
r, 

H

a

rr

is

)

D

a

rw

in

 –

„O

 p

o

ch
o

d

z

e

n

iu

 g

a

tu

n


w

...

”, 

„O

 w

y

ra

z

ie

 u

cz
u

ć 

u

 c

z

ło

w

ie

ka
 i 

z

w

ie

rz

ą

t”

F

ra

n

c

is

G

a

lt

o

n

(1

8

2

2

-1

9

1

1

) -

p

io

n

ie

r s

ta

tyst
yk
i, 

tw

ó

rca
 e

u

g

e

n

ik

i (

e

u

g

e

n

e

s

-

g

r. 

d

o

b

rz

e

 u

ro

d

z

o

n

y,

 r

a

so
w

y

): 

p

o

w

n

a

n

ie

 b

liź

n

t m

o

n

o

-

i d

iz

yg
o

tycz
n

ych

:

“N

a

su
w

a

 si

ę

 n

ie

o

d

p

a

rta

 ko
n

kl

u

z

ja

: j

e

śl

i w

a

ru

n

ki

 śr

o

d

o

w

isko

w

e

 m

ie

s

zczą

 si

ę

 w

 

za
kr

e

si

e

 ty

p

o

w

y

ch
 d

la

 d

a

n

e

j s

fe

ry 

s

p

o

ł. 

i kr

a

ju

 w

p

ły

w

 d

zi

e

d

zi

c

zn
o

ś

c

i zn
a

c

zn
ie

 

p

rze
w

a

Ŝa
 n

a

d

 w

p

ły

w

e

m

 ś

ro

d

o

w

is

k

a

. O

b

a

w

ia

m

 si

ę

 je

d

n

a

k,

 Ŝe
 w

n

io

ski
 z 

m

o

ich
 

b

a

d

a

ń

 są
 zb
y

t j

e

d

n

o

zn
a

c

zn
e

 i 

m

o

g

ą

 zo
s

ta

ć

 p

o

d

d

a

n

e

 w

 w

ą

tp

liw

o

ś

ć,

 p

o

n

ie

w

a

Ŝ

 

ta

k

 n

ie

w

ie

lk

i w

p

ływ
 ś

ro

d

o

w

iska

 je

s

t n

ie

zg
o

d

n

z

 p

o

w

s

ze
ch
n

ie

 p

a

n

u

c

ym

p

o

g

d

a

m

i..

.”

W
illi

a

m

 Ja
m

e

s

(1

8

9

0

) –

w

 z

a

ch
o

w

a

n

iu

 cz
ło

w

ie

ka
 z

n

a

cz
ą


 r

o

 o

d

g

ryw
a

 

in

s

ty

n

k

ty

u

ja

w

n

ia

ce
 s

 ju

Ŝ

 o

d

 m

o

m

e

n

tu

 u

ro

d

z

e

n

ia

 i 

p

ó

ź

n

ie

j. 

G

e

n

y

 a

 za
c

h

o

w

a

n

ie

background image

w

ro

d

z

o

n

y

 –

o

d

z

ie

d

z

ic

z

a

ln

y

(in

s

ty

n

k

t z

a

m

k

n

ty

), 

m

o

d

yf

ik

o

w

a

ln

y

 p

rz

e

z

 w

y

u

c

z

e

n

ie

(i.

 o

tw

a

rty

[A

lc

o

c

k

, 1

9

8

9

], 

c

h

a

ra

k

te

ry

s

ty

c

z

n

y

 d

la

 g

a

tu

n

k

u

, z

b

liŜ

o

n

y

 u

 p

o

k

re

w

n

yc

h

,  

u

ja

w

n

ia

c

y

 s

 w

 w

a

ru

n

k

a

c

h

 w

z

b

u

d

z

e

n

ia

 p

o

p

ę

d

u

 (

m

o

ty

w

a

c

ji)

p

ro

w

a

d

z

ą

c

y

 d

o

 z

a

s

p

o

k

o

je

n

ia

 p

o

p

ę

d

ó

w

, r

e

a

liz

a

c

ji 

p

o

tr

z

e

b

w

ie

lo

e

ta

p

o

w

y

, h

ie

ra

rc

h

ic

z

n

y

-

o

 s

ta

łe

j s

e

k

w

e

n

c

ji 

b

o

d

z

ie

c

 k

lu

c

z

o

w

y

 (

w

y

z

w

a

la

c

z


w

ro

d

z

o

n

y

 m

e

c

h

a

n

iz

m

 w

y

z

w

a

la

c

y

 
s

z

ty

w

n

y

 w

z

o

rz

e

c

 

z

a

c

h

o

w

a

n

ia

 (

i. 

z

a

m

k

n

ty

)

b

o

d

z

ie

c

 k

lu

c

z

o

w

y

 (

w

y

z

w

a

la

c

z


w

ro

d

z

o

n

y

 m

e

c

h

a

n

iz

m

 w

y

z

w

a

la

c

y

 
w

z

o

rz

e

c

 

z

a

c

h

o

w

a

n

ia

 m

o

d

yf

ik

o

w

a

n

y

 p

rz

e

z

 d

o

ś

w

ia

d

c

z

e

n

ie

 (

n

p

. ś

p

ie

w

 g

o

d

o

w

y

, b

u

d

o

w

a

 g

n

ia

z

d

a

)

(i.

 o

tw

a

rty

)

w

z

o

rz

e

c

 z

a

c

h

o

w

a

n

ia

o

b

e

jm

u

je

-

fa

z

ę

a

p

e

te

n

c

yj

n

ą

-

re

a

k

c

je

 o

rie

n

ta

c

y

jn

e

 i 

z

o

rie

n

to

w

a

n

e

 

-

fa

z

ę

k

o

n

s

u

m

a

c

y

jn

ą

(d

z

ia

ła

n

ie

 s

p

e

łn

ia

c

e

-
re

a

k

c

je

 te

rm

in

a

ln

e

 (

w

ro

d

z

o

n

e

) 

w

y

g

a

s

z

e

n

ie

 p

o

p

ę

d

u

.

In

s

ty

n

k

t j

a

k

o

 fo

rm

a

 za
c

h

o

w

a

n

ia

S

c

h

e

m

a

t za
c

h

o

w

a

n

ia

 p

o

p

ę

d

o

w

e

g

o

S

p

rzę
Ŝe
n

ia

 zw
ro

tn

e

 

P

ro

ce
sy 
n

a

p

ę

d

o

w

e

 i 

a

n

tyn
a

p

ę

d

o

w

e

B

o

d

zi

e

c

P

ro

ce
s

s

p

e

cyf
ic

zn
e

W
z

o

rze
c

 r

e

a

kc
ji

P

ro

ce
s

n

a

p

ę

d

o

w

e

P

ro

ce
s

a

n

tyn
a

p

ę

d

o

w

e

R

e

a

kc
ja

background image

S

ch
e

m

a

ty

 z

a

le

Ŝ

n

o

ści
 w

 p

ro

ce
sa
ch
 m

o

tyw
a

cy
jn

yc
h

 

P

o

trze
b

a

 -

n

a

p

ę

d

 -

re

a

k

c

ja

 -

w

zm
o

c

n

ie

n

ie

B

B

, B

W
-

b

o

d

z

ie

c

 b

e

z

w

a

ru

n

k

o

w

y

 i 

w

a

ru

n

k

o

w

y

, P
-

p

o

tr

z

e

b

a

, N

 -

n

a

p

ę

d

R

, R

O

, R

S

, R

E
-

re

a

k

c

ja

 o

rie

n

ta

c

y

jn

a

, s

p

e

c

y

fic

z

n

a

 (

k

o

n

s

u

m

a

c

y

jn

a

i e

m

o

c

jo

n

a

ln

a

W
z

S

, W
z

E
-

w

z

m

o

c

n

ie

n

ie

 s

p

e

c

y

fic

z

n

e

 i 

e

m

o

c

jo

n

a

ln

e

B

o

d

z

ie

c

 B

e

z

w

a

ru

n

k

o

w

y

to

Ŝ

s

a

m

y

 z

 P

o

tr

z

e

b

ą

i W
z

m

o

c

n

ie

n

ie

m
s

p

e

c

y

fic

z

n

y

m

W
z

m

o

c

n

ie

n

ie

n

a

s

ile

n

ie

 lu

b

 o

s

ła

b

ie

n

ie

 B

o

d

ź

c

a

 B

e

z

w

a

ru

n

k

o

w

e

g

o

B

B

P

N

R

R

O

R

S

R

E

W
zE

W
zS

B

W

S

c

h

e

m

a

t za
c

h

o

w

a

n

ia

 p

o

p

ę

d

o

w

e

g

o

W
y

ko
rz

yst
yw
a

n

e

 d

o

 n

ie

w

e

rb

a

ln

e

j ko
m

u

n

ika
c

ji,

 b

u

d

o

w

a

n

ia

 r

e

la

c

ji,

 s

ta

tu

su
 

sp
o

łe

cz
n

e

g

o

 it

p

.

o

z

n

a

ki

 d

o

st

o

je

ń

st

w

a

 i 

d

o

m

in

a

c

ji:

 

p

Ŝe
n

ie

 ci

a

ła

, h

e

łm

y

, e

p

o

le

ty,

m

o

to

cykl

 b

e

z

 tł

u

m

ika
, ko
lu

m

n

g

ło

śn
iko
w

e

,

A

S

Y

M

IL

O

W

A

N

E

 K

U

L

T

U

R

O

W

O

 W

Y

Z

W

A

L

A

C

Z

E

, R

Y

T

U

A

Ł

Y

 I 

W

Z

O

R

C

E

 

Z

A

C

H

O

W

A

N

IA

 U

 C

Z

Ł

O

W

IE

K

A

syg

n

a

ły

 b

e

h

a

w

io

ra

ln

e

 p

o

d

d

a

n

ia

 -

p

o

d

le

g

ło

ści

p

re

ze
n

ta

c

ja

 b

e

z

b

ro

n

n

o

ści
, p

o

d

a

n

ie

 d

ło

n

i, 

m

a

le

n

ie

 -

u

o

n

z

n

a

ki

 p

o

w

ita

n

ia

, ł

a

g

o

d

z

e

n

ia

, p

rz

yn
a

le

Ŝ

n

o

ści

p

o

d

a

ru

n

ki

, ka
rm

ie

n

ie

, p

o

ca
łu

n

e

k

, iska
n

ie

 ..

., 

se
ks
,

z

n

a

ki

 o

 z

n

a

cz
e

n

iu

 r

o

z

ro

d

cz
y

m

:

w

zo
rze

a

tra

kcy

jn

e

g

o

 w

y

g

d

u

b

o

d

źce

 za
p

a

ch
o

w

e

 (

p

e

rfu

m

y,

 d

e

zo
d

o

ra

n

ty 

itp

.)

w

zm
a

c

n

ia

n

ie

 syg

n

a

łó

w

 n

a

tu

ra

ln

ych

 (

ko
sm
e

tyki
, u

b

ra

n

ie

)

E

lim

in

a

c

ja

 (

o

s

ła

b

ie

n

ie

) w

y

z

w

a

la

c

z

y

 s

to

s

o

w

a

n

a

 w

 n

ie

k

ry

c

h

 g

ru

p

a

c

h

 s

p

o

ł. 

e

tn

ic

z

n

y

c

h

:

-

u

n

ifika
c

ja

 st

ro

w

 o

ra

z

 sa
m

 s

tr

ó

j (

m

u

n

d

u

re

sz
ko
ln

!!!

)

-

re

g

u

ły 

p

o

s

p

o

w

a

n

ia

 (f

o

rm

p

o

w

ita

ń

 i 

ko
n

ta

kt

ó

w

 m

d

z

yl

u

d

z

ki

ch

background image

„S

p

ó

r co
 je

st

 w

a

Ŝ

n

ie

jsz
e

: ce
ch
y

 w

ro

d

z

o

n

e

 cz

w

y

ch
o

w

a

n

ie

, j

e

st

 w

 z

a

sa
d

z

ie

 

z

a

ko
ń

cz
o

n

y,

 o

d


d

 w

yka

z

a

n

o

 w

p

ływ
 g

e

n

ó

w

 n

a

 w

ła

ś

ci

w

ie

 w

s

z

yst
ki

e

 a

s

p

e

kt

z

a

ch
o

w

a

n

ia

 lu

d

z

ki

e

g

o

. P

o

s

p

 w

 g

e

n

e

tyce
 m

o

Ŝ

e

 p

o

m

ó

w

 w

y

e

lim

in

o

w

a

n

iu

 

n

a

jtr

u

d

n

ie

jsz
ych

 d

o

 z

w

a

lcz
e

n

ia

 p

ro

b

le

m

ó

w

 sp
o

łe

cz
n

ych

, w

 ty

m

 n

a

rk

o

m

a

n

ii,

 

w

łó

czę

g

o

st

w

a

, a

 ta


e

 p

rz

e

st

ę

p

st

w

 z

 u

Ŝ

yci
e

m

 p

rz

e

m

o

c

y.

” 

[z

 w

yp
o

w

ie

d

z

i D

.E

. K

o

s

h

la

n

d

a

, J

r.,

 r

e

d

. S

c

ie

n

ce
, 2

0

0

2

 r]

 

Je
st

 to

 o

 tyl

e

 in

tr

y

g

u

ce
, Ŝ

e

 w

sz
yscy 

lu

d

z

ie

 p

o

s

ia

d

a

 9

9

,9

9

%

 ta

k

ie

g

o

 sa
m

e

g

o

 D

N

A

S


d

 z

a

te

m

 b

ie

rz

e

 si

ę

 r

ó

Ŝ

n

o

ro

d

n

o

ść?

R

o

la

 g

e

n

ó

w

 w

 za
c

h

o

w

a

n

iu

?

S

N

P

 (

s

in

g

le

 n

u

c

le

o

tid

e

p

o

ly

m

o

rp

h

is

m

) –

ta

ki

ch
 m

ie

jsc
 je

st

 w

 g

e

n

o

m

ie

o

k

. 2

 m

ln

co
 d

a

je

 o

g

ro

m

n

ą

 li

cz
b

ę

 m

o

Ŝ

liw

ych

 ko
m

b

in

a

c

ji 

z

e

st

a

w

ó

w

 ta

k

ic

h

 z

m

ia

n

B

a

d

a

n

ia

b

liź

n

t

B

o

u

c

h

a

rd

 e

t a

l.,

 1

9

9

0

: S

o

u

rc

e

s

 o

f h

u

m

a

n

 p

s

yc

h

o

lo

g

ic

a

l d

iff

e

re

n

c

e

s

: T

h

e

 M

in

n

e

s

o

ta

 s

tu

d

y

o

tw

in

s

 r

e

a

re

d

 a

p

a

rt.

 S

c

ie

n

c

e

2

5

0

:2

2

3

-2

2

8

. -

n

a

jo

b

s

z

e

rn

ie

js

z

y

 r

a

p

o

rt 

n

a

 te

n

 te

m

a

t

1

. 5

6

 p

a

m

o

n

o

z

y

g

o

ty

c

z

n

yc

h

w

yc

h

o

w

y

w

a

n

y

c

h

 o

s

o

b

n

o

2

. 4

5

8

 p

a

r m

o

n

o

z

y

g

o

ty

c

z

n

yc

h

w

y

c

h

o

w

y

w

a

n

y

c

h

 r

a

z

e

m

 
(w

ie

k

 b

a

d

a

n

y

c

h

 1

9

-6

8

 la

t)

O

c

e

n

a

 in

te

lig

e

n

c

ji

te

s

te

m

 W
e

c

h

s

le

ra

:

k

o

re

la

c

ja

 0

,7

0

 d

la

 1

i 0

,8

5

 d

la

 2

(t

z

n

. w

p

ły

w

 g

e

n

ó

w

 c

z

y

li 

o

d

z

ie

d

z

ic

z

a

ln

o

ś

ć

 o

d

p

o

w

ia

d

a

z

a

 7

0

%

  i

 8

5

%

 r

ó

Ŝ

n

ic

 w

 in

te

lig

e

n

c

ji)

.

Z

a

te

m

 s

tw

ie

rd

z

o

n

o

 je

d

y

n

ie

 1

5

%

 r

ó

Ŝ

n

ic

 w

 in

te

lig

e

n

c

ji 

m

. b

liź

n

ia

k

a

m

i m

o

n

o

z

y

g

o

t. 

w

yc

h

o

w

y

w

a

n

y

m

i r

a

z

e

m

O

c

e

n

a

 c

e

c

h

 o

s

o

b

o

w

o

ś

c

i: 

ś

re

d

n

io

 k

o

re

la

c

ja

 o

k

. 0

,5

0

 d

la

 o

b

u

 g

ru

p

W
yn

ik

i w

y

Ŝ

s

z

e

 n

 u

z

ys

k

a

n

e

 p

rz

e

z

 in

n

yc

h

 b

a

d

a

c

z

y

; g

e

n

e

ty

c

z

n

e

 u

w

a

ru

n

k

o

w

a

n

ie

 w

k

s

z

o

ś

c

b

a

d

a

n

y

c

h

 c

e

c

h

 w

 ty

m

 k

u

ltu

ro

w

yc

h

re

lig

ijn

o

ś

c

i,

o

rie

n

ta

c

ji 

p

o

lit

y

c

z

n

e

j,

z

a

d

o

w

o

le

n

ia

 z

 p

ra

c

y

,

p

re

fe

re

n

c

ji 

s

p

ę

d

z

a

n

ia

 w

o

ln

e

g

o

 c

z

a

s

u

s

k

ło

n

n

o

ś

c

i d

o

 r

o

z

w

o

d

ó

w

).

 

background image

B

a

d

a

n

ia

b

liź

n

t

“Z

a

d

z

iw

ia

c

e

 k

o

re

la

c

je

”:

 

-

O

s

k

a

w

yc

h

o

w

y

w

a

n

y

 n

a

 f

a

s

z

y

s

 w

 C

z

e

c

h

o

s

ło

w

a

c

ji 

i J

a

c

k

-

n

a

 ś

y

d

a

 w

 T

rin

id

a

d

z

ie

. W
 

m

o

m

e

n

c

ie

 s

p

o

tk

a

n

ia

 o

b

a

j n

o

s

ili 

k

o

s

z

u

le

 z

 e

p

o

le

ta

m

i, 

s

p

u

s

z

c

z

a

li 

w

o

d

ę

 w

 to

a

le

c

ie

 p

rz

e

d

 i 

p

o

 

u

Ŝ

yc

iu

 i 

lu

b

ili 

s

tr

a

s

z

 k

ic

h

a

n

ie

m

 lu

d

z

i w

 w

in

d

a

c

h

;

-

d

w

ie

 A

n

g

ie

lk

i n

o

s

iły

 p

o

 s

ie

d

e

m

 p

ie

c

io

n

k

ó

w

 a

 s

y

n

o

w

ie

 p

ie

rw

o

ro

d

n

i n

a

z

y

w

a

li 

s

 R

ic

h

a

rd

A

n

d

re

w
i A

n

d

re

w
R

ic

h

a

rd

-

J

im
&

 J

im
m

ie

li 

p

s

o

 im

ie

n

iu

 T

o

y

, p

ie

rw

s

z

ą

 Ŝ

o

n

ę

 o

 im

ie

n

iu

 L

in

d

a

i d

ru

g

ą

 o

 im

ie

n

iu

 B

e

tty

;

-

J

e

rr

y

L

e

v

e

y

i M

a

rk

N

e

w

m

a

n

-

o

b

a

j z

o

s

ta

li 

s

tr

a

Ŝ

a

k

a

m

i i

 p

ili 

p

iw

o

 B

u

d

w

e

is

e

r

K

ry

ty

k

a

:

-

z

a

w

s

z

e

 m

o

Ŝ

n

a

 z

n

a

le

ź

ć

 ja

k

ie

ś

 z

b

ie

Ŝ

n

o

ś

c

i n

a

w

e

t m

d

z

y

 o

b

c

y

m

i s

o

b

ie

 i 

n

ie

s

p

o

k

re

w

n

io

n

y

m

i

lu

d

ź

m

i j

e

ś

li 

u

ro

d

z

ili 

s

 w

 ty

m

 s

a

m

y

m

 k

ra

ju

 i 

te

g

o

 s

a

m

e

g

o

 d

n

ia

;

-

b

a

d

a

n

e

 b

liź

n

ta

 m

o

g

ły

 b

 z

a

in

te

re

s

o

w

a

n

e

 r

o

z

g

ło

s

e

m

 (

b

a

d

a

n

ia

 o

g

ła

s

z

a

n

e

 b

y

ły

 w

 m

e

d

ia

c

h

) i

 

c

e

lo

w

o

 z

a

ta

ja

ły

 f

a

k

ty

 w

c

z

e

ś

n

ie

js

z

y

c

h

 s

p

o

tk

a

ń

 o

ra

z

 w

y

o

lb

rz

y

m

ia

ły

 p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

a

B

Ł

Ę

D

Y

 P

R

Z

Y

J

Ę

C

IA

 J

E

D

Y

N

IE

 B

IO

L

O

G

IC

Z

N

E

G

O

 P

O

D

Ł

O

ś

A

 Z

A

C

H

O

W

A

N

IA

 

w

z

ro

s

t p

o

p

u

la

rn

o

ś

c

i e

u

g

e

n

ik

i

(p

o

cz
. X

X

 w

.)

 –

p

b

y

 w

yka

za

n

ia

 o

d

z

ie

d

z

icz
a

ln

o

śc

Ŝ

n

ych

 ce
ch
 p

sy
ch
icz
n

ych

 u

 cz
ło

w

ie

ka

C

h

a

rle

s

D

a

ve
n

p

o

rt

ce
ch
y

 p

syc

h

icz
n

e

 są
 m

o

n

o

g

e

n

o

w

e

(są
 n

p

. t

a


e

 g

e

n

Ŝe
b

ra

ct

w

a

, p

rz

e

st

ę

p

cz
o

ści
 i 

n

ie

d

o

ro

z

w

o

ju

 u

m

ysł
o

w

e

g

o

; z

d

o

ln

o

ści
 d

o

 b

y

ci

a

 

o

fice
re

m

 Ŝ

e

g

lu

g

i (

ty

lko
 u

 m

ę

Ŝ

cz
yz
n

). 

W
sp
ó

łz

a

ło

Ŝ

yci
e

l A

m

e

ric

a

n

E

u

g

e

n

ics
S

o

ci

e

ty

:

-

“K

o

n

k

u

rs

y

 n

a

jb

a

rd

z

ie

j p

rz

y

s

to

s

o

w

a

n

y

c

h

 r

o

d

z

in

” 

n

a

 ja

rm

a

rk

a

c

h

 w

 U

S

A

 (

o

c

e

n

ia

n

o

 b

y

d

ło

i l

u

d

z

i)

 [l

a

ta

 2

0

. i

 3

0

.]

-

p

o

m

ó

g

ł w

 w

y

d

a

n

iu

 z

e

z

w

o

le

n

ia

 w

 2

7

 s

ta

n

a

c

h

 n

a

 s

te

ry

liz

a

c

 w

ź

n

w

 

p

ro

m

o

c

ja

 p

o

lig

a

m

ii

(J.

H

. N

o

ye
s

) –

“G

d

d

o

b

ry

 c

o

w

ie

ki

e

ru

si

ę

 su
m

ie

n

ie

m

 

o

g

ra

n

iczy 

si

ę

 d

o

 te

g

o

, n

a

 co
 ze
z

w

a

la

 p

ra

w

o

, c

o

w

ie

y

, b

e

Ŝa
d

n

ych

 h

a

m

u

lcó
w

 

m

o

ra

ln

ych

 b

ę

d

zi

e

 ro

z

p

rze
s

tr

z

e

n

ia

ł sw
o

je

 n

a

si

e

n

ie

 w

b

re

w

 p

ra

w

n

ym
 

o

g

ra

n

icze

n

io

m

.”

L

e

s

e

fe

ry

z

m
(„

d

a

rw

in

iz

m

 s

p

o

łe

cz
n

y”

) –

s

iln

i p

o

w

in

n

i w

 g

o

s

p

o

d

a

rce
 i 

w

sp
ó

łz

a

w

o

d

n

ic

tw

ie

 p

o

k

o

n

a

ć

 sł

a

b

y

ch
 d

la

 d

o

b

ra

 sp
o

łe

cz
e

ń

st

w

a

. B

ie

d

n

y

m

 n

ie

 

p

o

w

in

n

o

 s

 p

o

m

a

g

a

ć 

w

 w

a

lce
 o

 b

yt

.

F

a

s

z

y

z

m

 (

z

w

ł. 

n

ie

m

ie

ck
i) 

e

lim

in

a

c

ja

 (

e

u

ta

n

a

z

ja

) m

n

ie

jsz
o

ś

ci

 „

z

a

ś

m

ie

ca

cych

” r

a


u

p

o

śl

e

d

z

o

n

ych

 u

m

ysł
o

w

o

 i 

fiz

ycz

n

ie

, ś

yd
ó

w

, C

yg
a

n

ó

w

, ka
to

likó
w

 i 

in

n

y

ch
.

background image

B

łę

d

ó

w

 c

g

 d

a

ls

zy

P

Ł

E

Ć

 M

Ó

Z

G

U

background image
background image

M

ó

z

g

i h

o

m

o

 i 

h

e

te

ro

. B

a

d

a

n

ia

 w

y

k

o

n

a

n

e

 z

a

 p

o

m

o

c

ą

 p

o

z

y

tr

o

n

o

w

e

j

to

m

o

g

ra

fii

 e

m

is

y

jn

e

p

o

k

a

z

u

 p

o

d

o

b

ie

ń

s

tw

a

 w

 a

k

ty

w

n

o

ś

c

i m

ó

z

g

ó

w

 h

o

m

o

-

i h

e

te

ro

s

e

k

s

u

a

ln

y

c

h

. W

y

ja

ś

n

ie

n

ie

 

s

k

w

 n

a

 z

d

c

iu

: L

C

M

 -

le

w

e

 c

ia

ło

 m

ig

d

a

ło

w

a

te

, P

C

M

 -

p

ra

w

e

 c

ia

ło

 m

ig

d

a

ło

w

a

te

H

o

m
o

s

e

k

s

u

a

li

z

m
 z

a

p

is

a

n

y

 w

 m
ó

z

g

u

W
o

jc

ie

c

h

 M

o

s

k

a

l

2

0

0

8

-0

6

-1

7

o

s

ta

tn

ia

 a

k

tu

a

liz

a

c

ja

 2

0

0

8

-0

6

-1

9

 1

6

:5

3

 

background image

H

o

m

o

s

e

k

s

u

a

lizm
 -

g

e

n

y

 c

zy
 ś

ro

d

o

w

is

k

o

?

m

a

rk

, p

a

p

 

/z

a

: G

W

/

2

0

0

8

-0

7

-0

2

, o

s

ta

tn

ia

 a

k

tu

a

liz

a

c

ja

 2

0

0

8

-0

7

-0

2

 0

8

:2

5

 

S

z

w

e

d

z

c

y

 b

a

d

a

c

z

e

 w

y

k

a

z

a

li,

 Ŝ

e

 g

e

n

e

ty

c

z

n

e

 i 

ś

ro

d

o

w

is

k

o

w

e

 u

w

a

ru

n

k

o

w

a

n

ia

ja

k

 n

a

 p

rz

y

k

ła

d

 r

ó

Ŝ

n

y

 w

p

ły

w

 h

o

rm

o

n

ó

w

 w

 Ŝ

y

c

iu

 p

ło

d

o

w

y

m

, s

ą

 w

a

Ŝ

n

y

m

c

z

y

n

n

ik

a

m

i w

p

ły

w

a

c

y

m

i n

a

 z

a

c

h

o

w

a

n

ia

 h

o

m

o

s

e

k

s

u

a

ln

e

D

r Q

a

z

i

R

a

h

m

a

n

, j

e

d

e

n

 z

 a

u

to

w

 p

ra

cy

"T

o

 ku
b

e

ł z

im

n

e

j w

o

d

y

 d

la

 ty

ch
, k

rz

sz
u

ka

 p

o

je

d

yn
cz
e

g

o

 g

e

n

u

g

e

jo

s

tw

a

a

lb

o

 

je

d

n

e

g

o

 cz
yn
n

ika
 ś

ro

d

o

w

isk
o

w

e

g

o

, k

re

m

u

 m

o

Ŝ

n

a

 b

o

b

y

 p

rz

yp
isa
ć

 

o

d

p

o

w

ie

d

z

ia

ln

o

ść
 z

a

 h

o

m

o

se
ksu

a

liz

m

 -

cz
yn
n

ik

i, 

k

re

 w

p

ływ
a

 n

a

 o

rie

n

ta

c

 

se
ksu

a

ln

ą

, są
 z

ło

Ŝ

o

n

e

. Z

re

sz

 n

a

 h

e

te

ro

se
ksu

a

ln

o

ść
te

Ŝ

 w

p

ływ
a

 m

ie

sz
a

n

ka
 

cz
yn
n

ikó
w

 g

e

n

e

tycz
n

ych

 i 

śr

o

d

o

w

is

ko
w

ych

".

d

r N

ik

la

s

L

in

g

s

tr

o

e

m
z

 K

a

ro

lin

s

ka
In

s

tit

u

te

t

-

p

ie

rw

sz
e

 b

a

d

a

n

ie

 d

o

ro

ych

 b

liź

n

m

o

n

o

-

i d

iz

yg
o

tycz
n

ych

(w

ie

-

2

0

 d

o

 4

7

 la

t)

 w

 S

z

w

e

c

ji;

 p

rz

e

b

a

d

a

n

o

 3

 tys
. 8

2

6

 p

a

b

liź

n

t.

M

e

to

d

y

k

a

:

A

n

ki

e

to

w

a

 -

u

cz
e

st

n

ikó
w

 p

yt

a

n

o

 o

 li

cz
b

ę

 p

a

rtn

e

w

 o

d

m

ie

n

n

e

j i

 te

sa
m

e

j p

łci

, kt

ó

 m

ie

li 

w

 Ŝ

yci
u

Ź

d

ło

:  

"A

rch
ive
s

o

f

S

e

x

u

a

l

B

e

h

a

v

io

u

r"

H

o

m

o

s

e

k

s

u

a

lizm
 -

g

e

n

y

 c

zy
 ś

ro

d

o

w

is

k

o

?

m

a

rk

, p

a

p

 

/z

a

: G

W

/

2

0

0

8

-0

7

-0

2

, o

s

ta

tn

ia

 a

k

tu

a

liz

a

c

ja

 2

0

0

8

-0

7

-0

2

 0

8

:2

5

 

A

n

a

liz

a

 w

y

n

ik

ó

w

:

Z

a

 z

a

ch
o

w

a

n

ie

 h

o

m

o

se
ksu

a

ln

e

 u

 m

ę

Ŝ

c

z

y

z

n

w

 3

5

 p

ro

c

. o

d

p

o

w

ia

d

a

 cz
yn
n

iki

 

g

e

n

e

tycz
n

e

, w

 6

5

%

 -

śr

o

d

o

w

isko

w

e

 (m

.in

. w

p

ływ
 r

o

d

z

in

y

, a

 z

w

ła

sz
cz
a

 r

o

d

z

icó
w

)

"m

ę

Ŝ

c

z

y

z

n

a

 s

ta

je

 s

 g

e

je

m

 lu

b

 n

ie

 w

 z

a

le

Ŝ

n

o

ś

c

i o

d

 r

ó

Ŝ

n

y

c

h

 ś

c

ie

Ŝ

e

k

 

ro

z

w

o

jo

w

y

c

h

, n

a

to

m

ia

s

t n

ig

d

y

 n

ie

 w

p

ły

w

a

 n

a

 t

e

n

 p

ro

c

e

s

 je

d

n

a

 ś

c

ie

Ŝ

k

a

"

.

U

 k

o

b

ie

t

h

o

m

o

se
ksu

a

liz

m

 je

st

 u

w

a

ru

n

ko
w

a

n

y

 g

e

n

e

tycz
n

ie

 ty

lko
 w

 1

8

 p

ro

c

., 

w

p

ływ
 

śr

o

d

o

w

isk
a

 r

o

d

z

in

n

e

g

o

 –

1

6

%

, w

p

ływ
 cz
yn
n

ikó
w

 „

p

o

z

a

ro

d

z

in

n

ych

” –

6

4

%

.

W
y

n

ik

i t

e

 z

w

ra

ca

 u

w

a

g

ę

 n

a

 to

, Ŝ

e

 w

p

ra

w

d

z

ie

 g

e

n

e

tyka

 w

p

ły

w

a

 n

a

 n

a

sz
ą

 

se
ksu

a

ln

o

ść 
w

 w

a

Ŝ

n

y

m

, ch
o

ć

 u

m

ia

rk

o

w

a

n

y

m

 st

o

p

n

iu

, t

o

 

c

z

y

n

n

ik

i ś

ro

d

o

w

is

k

o

w

e

 

m

a

 z

n

a

c

z

e

n

ie

 d

o

m

in

u

c

e

.

Ź

d

ło

:  

"A

rch
ive
s

o

f

S

e

x

u

a

l

B

e

h

a

v

io

u

r"

background image

Fot. Patricia Steur EAST NEWS

M

A

O

-A
(o

k

s

y

d

a

z

a

m

o

n

o

a

m

in

) –

d

e

a

m

in

u

je

5

-H

T

, N

A

, A

, D

A

 i 

ty

ra

m

in

ę

. Z

a

b

u

rz

e

n

ia

 d

z

ia

ła

n

ia

 

M

A

O

-A

m

o

Ŝ

liw

o

ś

ć

 c

h

o

b

 a

fe

k

ty

w

n

yc

h

.

R

o

d

 L

e

a

(2

0

0

5

,2

0

0

6

) -

6

0

 p

ro

c

. M

a

o

ry

s

ó

w

 (

rd

z

e

n

n

i m

ie

s

z

k

a

ń

c

y

 N

o

w

e

j Z

e

la

n

d

ii)

 a

 ty

lk

o

 3

0

 

p

ro

c

. E

u

ro

p

e

jc

z

y

k

ó

w

 (

i b

ia

ły

c

h

 im

ig

ra

n

w

 n

a

 N

o

w

e

j Z

e

la

n

d

ii)

 p

o

s

ia

d

a

 s

ła

b

o

 a

k

ty

w

n

ą

 

fo

rm

ę

 M

A

O

-A

. C

o

 to

 o

z

n

a

c

z

a

?

-

w

k

s

z

a

 p

o

d

a

tn

o

ś

ć

 M

a

o

ry

s

ó

w

 n

a

 u

z

a

le

Ŝ

n

ie

n

ie

 s

 o

d

 p

a

le

n

ia

 ty

to

n

iu

, h

a

z

a

rd

u

 i 

c

h

ę

c

i

d

o

z

n

a

w

a

n

ia

 n

o

w

yc

h

 w

ra

Ŝ

e

ń

 ?

-

p

re

d

y

s

p

o

z

y

c

ja

 d

o

 w

a

le

c

z

n

o

ś

c

i i

 a

g

e

s

y

w

n

o

ś

c

i

?

 [f

a

k

te

m

 p

o

z

o

s

ta

 k

o

n

fli

k

ty

 p

le

m

ie

n

n

e

 

o

ra

z

 c

z

ę

s

te

 s

to

s

o

w

a

n

ie

 o

d

w

e

tu

]

-

p

re

d

y

s

p

o

z

y

c

ja

, k

ra

 u

m

o

Ŝ

liw

iła

 p

rz

o

d

k

o

m

k

o

lo

n

iz

a

c

 N

o

w

e

j Z

e

la

n

d

ii 

?

G

E

N

 W

O

J

O

W

N

IK

Ó

W

B

y

ło

 ju

Ŝ

 ty

le

 p

o

d

e

jrz

e

ń

 n

a

 te

m

a

t g

e

n

e

ty

c

z

n

y

c

h

 

u

w

a

ru

n

k

o

w

a

ń

 z

d

o

ln

o

ś

c

i "

d

o

 g

ry

 n

a

 g

ita

rz

e

 c

z

y

 w

 

ru

g

b

y

", 

Ŝ

e

 n

ie

 z

d

z

iw

 s

 g

d

y

b

y

 c

h

c

ia

n

o

 u

d

o

w

o

d

n

 "

M

a

o

ry

s

i s

ą

 g

e

n

e

ty

c

z

n

ie

 p

re

d

e

s

ty

n

o

w

a

n

i n

p

je

d

y

n

ie

 d

o

 p

ro

w

a

d

z

e

n

ia

 b

u

ld

o

Ŝ

e

w

". 

H

o

n

e

H

a

ra

w

ira

m

a

o

ry

s

k

i

d

e

p

u

to

w

a

n

y

d

o

 p

a

rla

m

e

n

tu

 N

Z

z

a

: G

W

 1

.0

9

.2

0

0

6

P

rze
p

a

ś

ć

 

p

o

m

d

zy
 

g

e

n

e

m

 

a

 

za
c

h

o

w

a

n

ie

m

 

je

s

ta

k

 

o

g

ro

m

n

a

Ŝe
 

d

o

b

re

 w

y

tłu

m

a

c

ze
n

ie

 w

y

m

a

g

a

ło

b

y

 m

e

ta

fo

k

o

s

m

o

lo

g

ic

zn
y

c

h

. N

a

w

e

p

rzy
 

o

d

p

o

w

ie

d

zi

a

ln

y

m

 

o

p

is

ie

 

fu

n

k

c

ji 

p

e

łn

io

n

y

c

h

 

p

rze

o

k

re

ś

lo

n

e

 

g

e

n

y

n

ie

 

m

o

Ŝn
a

 

p

rzy
p

is

a

ć

 

p

o

je

d

y

n

c

zy
c

h

 

g

e

n

ó

w

 

k

o

n

k

re

tn

y

m

 

za
c

h

o

w

a

n

io

m

o

p

is

a

ć

 

m

o

Ŝn
a

 

je

d

y

n

ie

 

k

o

le

k

ty

w

n

y

 

w

y

s

iłe

k

 

w

ie

lu

 

g

e

n

ó

w

 

ic

h

 

p

rzy
p

u

s

zc
za
ln

y

 

w

p

ły

w

 

n

a

 

p

e

w

n

e

 

re

a

k

c

je

 

u

k

ła

d

u

 

n

e

rw

o

w

e

g

o

.”

[p

ro

f. 

M

e

d

in

a

C

e

n

te

r

fo

M

in

d

, B

ra

in

a

n

d

L

e

a

rn

in

g

R

o

z

s

tr

z

y

g

a

n

ie

 o

 t

y

m

 w

 ja

k

im

 s

to

p

n

iu

 d

a

n

a

 c

e

c

h

a

 je

s

t w

y

tw

o

re

m

 g

e

n

ó

w

a

 w

 ja

k

im

 ś

ro

d

o

w

is

k

a

 je

s

t r

ó

w

n

ie

 ja

ło

w

e

 ja

k

 r

o

z

w

a

Ŝ

a

n

ie

 c

zy
 d

o

b

ie

g

a

c

y

z

 o

d

d

a

li 

o

d

g

ło

s

 b

ę

b

n

a

 je

s

t w

y

d

a

w

a

n

y

 p

rz

e

z

 p

e

rk

u

s

is

, c

zy
 p

rz

e

z

 je

g

o

 

in

s

tr

u

m

e

n

t.”

[H

a

n

s

K

u

m

m

e

r, 

p

ry

m

a

to

lo

g

]

„U

s

u

n

c

ie

 je

d

n

e

g

o

 g

e

n

u

 m

o

Ŝ

e

 w

p

ły

n

ą

ć

 n

a

 z

a

c

h

o

w

a

n

ie

, a

le

 z

a

p

e

w

n

e

 je

s

t t

e

Ŝ

 w

ie

le

 in

n

y

c

h

 

g

e

n

ó

w

, k

ry

c

h

 u

s

z

k

o

d

z

e

n

ie

 d

a

 p

o

d

o

b

n

y

 e

fe

k

t.

J

e

ś

li 

z

 d

o

m

k

u

 z

 k

a

rt 

w

y

c

g

n

ie

m

y

 je

d

n

ą

, t

o

 

c

a

ła

 p

ir

a

m

id

k

a

 s

 r

o

z

p

a

d

n

ie

. N

ie

 m

a

 z

n

a

c

z

e

n

ia

, k

ra

 d

o

k

ła

d

n

ie

 to

 b

ę

d

z

ie

 k

a

rt

a

D

la

te

g

o

n

ie

 

m

o

Ŝ

n

a

 p

o

w

ie

d

z

ie

ć

, Ŝ

e

 je

d

e

n

 g

e

n

 s

te

ru

je

 z

a

c

h

o

w

a

n

ie

m

. Z

a

le

Ŝ

y

 o

n

o

 o

d

 d

u

Ŝ

yc

h

, n

ie

z

w

y

k

le

 

s

k

o

m

p

lik

o

w

a

n

yc

h

 z

e

s

p

o

łó

w

 g

e

n

ó

w

.”

 

[p

ro

f. 

M

a

łg

o

rz

a

ta

 K

o

s

s

u

t, 

n

e

u

ro

b

io

lo

g

, I

B

D

 im

. N

e

n

c

k

ie

g

o

P

A

N

background image