PROTEL~1.QXD

Kurs Protela

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

Chcemy zaprojektować jednostronną płytkę
do nietypowego generatora przebiegu sinuso−
idalnego. Ponieważ już wcześniej ustawili−
śmy reguły, więc od razu można wykonać
polecenie A – A (AutoRoute, All). W otwar−
tym oknie zamiast OK trzeba kliknąć Route
All. U mnie program błyskawicznie zapro−
jektował ścieżki, jak pokazuje rysunek 39.

Przyjrzyj się

płytce. Czy wszyst−
ko jest prawidło−

wo?

Nóżka 14 kostki

nie jest podłączona!
Podczas symulacji
nie było problemu,
bo symulator auto−
matycznie „podłą−
czył” napięcie zasi−
lania do wyprowa−
dzenia oznaczonego
VDD. Teraz pod−
czas projektowania

płytki ujawnił się błąd. Usuń go szybko. Usuń
ścieżki poleceniem T –  U –  A. Przełącz się na
schemat i podłącz obwód VDD do obwodu
VAA (P –  O – wybierz kształt symbolu i na−
zwę), jak pokazuje rysunek 40. Następnie
z poziomu schematu uaktualnij płytkę: D –  P,
GenWizard.PCB, odznacz okienka w części
Classes – Execute.

Przełącz się na płytkę i przekonaj się, że

pojawiła się „nitka” od wyprowadzenia 14
kostki U1 do kondensatora C9.

A tak przy okazji – taka „nitka” w materia−

łach opisujacych Protela nazywana jest trochę
dziwnie „From−To”, czyli dosłownie „od−do”.

Mógłbyś teraz znów wykonać polecenia

A – A, ale przy okazji warto zaprojektować
szersze ścieżki masy i zasilania. Dodaj więc
dwie reguły, które spowodują, że ścieżki tych
obwodów będą grubsze: D – R zakładka Ro−
uting, dolna reguła Width Constraint. Dodaj
nową regułę przyciskiem Add.

W okienku Filter Kind najpierw wybierz

Net, a potem znajdź sieć
GND. Zwiększ szeroko−
ści ścieżek. Okno będzie
wyglądać jak na rysun−
ku 41. Ja dla obwodu
zasilania dodałem kolej−
ną regułę, jak pokazuje
rysunek 42.

Po wykonaniu pole−

cenia A – A Protel nie
poradził sobie z zada−
niem – patrz rysunek 43.
Mała strata, bo daje nam
to znakomitą okazję wy−
próbować interaktywne
narzędzia do prowadze−
nia ścieżek.

Prawym klawiszem +

wybierz czynną warstwę
BottomLayer.

Teraz możesz rysować ścieżki. Przeanali−

zuj propozycje przebiegu ścieżek z rysunków
43 i 39. Cały problem to przebieg obwodu
masy. Zaprojektujmy więc ręcznie kilka ście−
żek, a resztę pracy pozostawmy automatowi.
Przede wszystkim połączmy „dolne” wypro−
wadzenia kondensatorów C2, C6.

Aby zacząć rysować ścieżkę, na pewno

trzeba skorzystać z polecenia Place. Naci−
śnij P lub Place w górnym pasku i zwróć
uwagę, że nie ma tu polecenia Track (ścież−
ka). W żadnym wypadku nie wybieraj pole−
cenia L (Line). Podobnie jak na schemacie,
ma to być ścieżka, a nie zwykła linia. Do

prowadzenia ścieżek koniecznie musisz wy−
korzystać „prawdziwe” ścieżki. Sytuacja
jest taka sama, jak podczas rysowania sche−
matu, gdzie koniecznie trzeba było wyko−
rzystywać „drut” (Wire), a nie „zwykłą li−
nię”. Dlatego zamiast P − L (Place, Line)
obowiązkowo wykonaj P − T (Place, Inte−
ractive Routing). Przekonasz się szybko, że
nie jest to zwykłe rysowanie ścieżek, jak
w prostszych programach.

Spotkanie 10

Na poprzednim spotkaniu ćwiczyliśmy
ustawianie elementów na płytce. Przypo−
minam, że jest to bardzo ważny etap pra−

cy i nie należy żałować czasu nie tylko na
ustawienie elementów, ale też na wstępne
zaplanowanie przebiegu masy, zasilania

i umieszczenie ewentualnych zwór na płyt−
kach jednostronnych. Kolejnym etapem
jest prowadzenie ścieżek.

Rys. 39

Rys. 40

Rys. 42

Rys. 43

Rys. 41

Kurs Protela

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

Naciśnij więc kolejno klawisze P − T.

Kursor zmieni się w krzyżyk. Kliknij „dol−
ny” punkt lutowniczy kondensatora C2. Ru−
szaj myszką i zaobserwuj, co się dzieje.
Cienka „nitka” zachowuje się teraz jak gum−
ka. Spróbuj więc poprowadzić ścieżkę do
„dolnego” punktu kondensatora C6.

Nie można?
Ścieżka w żaden sposób nie chce „wyjść”

z zaklętego obszaru! Pokazuje to rysunek 44.

I właśnie na takich problemach „wyłoży−

ło się” wielu początkujących, którzy nie mo−
gąc dojść, dlaczego tak się dzieje, w ogóle
porzucili Protela na korzyść prostszych pro−
gramów.

Ty zapewne domyślasz się, że Protel po

prostu nie powala Ci poprowadzić ścieżki
w sposób, który naruszałby ustalone wcze−
śniej reguły.

Przekonaj się, że tak jest. Wykonaj pole−

cenie T − P (Tools, Preferences) i w zakładce
Options zmień Mode z Avoid Obstacle (uni−
kaj przeszkód) na Ignore Obstacle (Ignoruj
przeszkody), jak pokazuje rysunek 45.

Teraz można poprowadzić ścieżki dowol−

nie, ale Protel sygnalizuje konflikty (złama−
nie reguł), podświetlając odpowiednie skła−
dniki jaskrawym zielonym kolorem, jak po−
kazuje rysunek 46.

Idiotycznym rozwiązaniem byłoby we−

tknięcie głowy w piasek, czyli wyłączenie
wyświetlania takich konfliktów. Można wy−
łączyć bieżące monitorowanie konfliktów:
T − D (Tools, DesignRuleCheck) i w zakładce
On−line kliknąć All Off. Otwórz tę zakładkę.
Zamiast wyłączać, włącz dodatkowo spraw−
dzanie innych reguł (Max/Min Width Con−
straints, Short Circuit Constraints, Compo−
nent Clearence) według rysunku 47.

K o n i e c z n i e

powróć też do
opcji Avoid Ob−
stacle (T − P,
Options). Znów
Protel nie pozwo−
li Ci poprowadzić
ścieżki z wypro−
wadzenia nr 1
kondensatora C2.
Spróbuj nato−
miast poprowa−
dzić ścieżkę od
„dolnego” wy−
p r o w a d z e n i a
kondensatora C3
do nóżki 8 kostki
U1. Tym razem
wszystko uda się doskonale. Kliknij najpierw
na punkcie nr 2 kondensatora C3 i przesuń
kursor w dół.

I oto doszliśmy do niezmiernie ważnych

zagadnień praktycznych! Zwróć uwagę, że
zawsze pokazują się dwa odcinki ścieżki: je−
den wypełniony, drugi tylko w zarysie. Ten
pierwszy, wypełniony, to proponowana
ścieżka, którą umieścisz na płytce najbliż−
szym kliknięciem myszki. Ten drugi, „pu−
sty”, to segment przewidywany jako następ−
ny. Przez ten dodatkowy, „pusty” segment
Protel oferuje naprawdę cenną pomoc. Zau−
waż, że program inteligentnie obcina ten „pu−
sty” segment i tym samym pokazuje Ci dopu−
szczalne położenie ścieżek. Z wyprzedze−
niem zorientujesz się, czy uda się poprowa−
dzić ścieżkę w zaplanowany przez Ciebie
sposób. W trybie Avoid Obstacles nie możesz
„wjechać” na elementy czy obszary grożące
kolizją. I tak „pusty” segment pozwala wcze−
śniejszej zorientować się, czy ścieżki trzeba
poprowadzić inaczej. Nie musisz wycofywać
się przez kasowanie poprowadzonych już
ścieżek. Praktycy znający prostsze programy
od razu docenią tę pomoc.

A to jeszcze nie koniec przyjemnych nie−

spodzianek. Podczas prowadzenia ścieżki
(P – T) naciśnij klawisz spacji. Zmieni się
położenie obu odcinków. Znów naciśnij kla−
wisz spacji – wróciłeś do pierwszej wersji.
Zwróć uwagę, że w jednym przypadku ten
wypełniony segment wychodzi zawsze
z punktu początkowego „na wprost”, a drugi
odcinek, ten „pusty”, jest zawsze pochylony
pod kątem 45 stopni. Po naciśnięciu klawisza
spacji jest odwrotnie − z punktu początkowe−

go wychodzi odcinek ukośny, a drugi jest „pro−
sty”. Przykład pokazany jest na rysunku 48.
Wytyczając ścieżkę, możesz w ten sposób
według upodobania „w locie” zmieniać jej
przebieg. Poćwicz koniecznie i poprowadź
kilka ścieżek, korzystając z klawisza spacji.
Przyzwyczaj się do omawianych cech. To co
przy pierwszym kontakcie wygląda na utru−
dnienie, po nabraniu wprawy okaże się zna−
komitą pomocą w trasowaniu ścieżek. Może
na początku takie działanie wyda Ci się
dziwne, ale to naprawdę jest ogromna zaleta,
a nie wada.

Ale to jeszcze nie wszystko. Najczęściej

ścieżki prowadzimy właśnie tak, jak pokazuje
rysunek 48: na wprost i pod kątem 45 stopni
(porównaj rysunki 39 i 43). Taki tryb prowa−
dzenia ścieżek nazwiemy po prostu trybem 45.
W trybie 45 za pomocą klawisza spacji mo−
żesz zmieniać kierunek rysowania pierwsze−
go segmentu,
jak pokazuje ry−
sunek 48.

Protel oferu−

je Ci kilka dal−
szych godnych
uwagi trybów
interaktywnego
p r o w a d z e n i a
ścieżek. Aktual−
ny tryb możesz
zmienić w trak−
cie pracy: po
rozpoczęciu in−
t e r a k t y w n e g o

Rys. 45

Rys. 46

Rys. 48

Rys. 49

Rys. 44

Rys. 47

Kurs Protela

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

rysowania ścieżki naciśnij jednocześnie kla−
wisze Shift i Spacja. Zwróć uwagę, jak zmie−
nia się proponowany sposób trasowania ście−
żek. Jak pokazuje rysunek 49, masz do dys−
pozycji aż cztery dalsze tryby (Łuk45, 90,
Łuk90, Free). W trzech pierwszych za pomo−
cą klawisza spacji możesz, jak poprzednio,
zmieniać położenie początkowego segmentu.
W czwartym nie ma to sensu, bo ścieżkę mo−
żesz umieszczać pod dowolnym kątem.

W sumie masz aż dziewięć trybów inte−

raktywnego prowadzenia ścieżek. Wypróbuj
je wszystkie!

Na marginesie wspomnę, że tryby te doty−

czą nie tylko ręcznego trasowania ścieżek.
Projektując ścieżki za pomocą autorutera
możesz wybrać jeden z trzech trybów – usta−
wisz go jako jedną z reguł (D – R, zakładka
Routing, reguła Routing Corners, okienko
Style, gdzie masz możliwości: 45degrees,

90degrees i Rounded).

Nie żałuj czasu,

sprawdź wszystkie tryby
z rysunku 49 zarówno na
naszej płytce generatora,
jak i na innych. Poznaj
możliwości Protela w tym
zakresie.

Tylko się nie zachłyśnij

możliwościami i nie mie−
szaj na jednej płytce wszy−
stkich trybów. Osobiście
proponuję Ci, żebyś jed−
nak wykorzystywał dwa
„klasyczne” tryby z rysun−
ku 48. Podczas normalnej
pracy nie będziesz więc

naciskał kombinacji Shift+Spacja, tylko bę−
dziesz przełączał jeden z dwóch trybów z ry−
sunku 48 za pomocą klawisza Spacja.

Koniec zabawy! Skasuj wszystkie ścieżki

umieszczone na płytce generatora (T − U − A).

Znów spróbuj połączyć „dolne” wypro−

wadzenia kondensatorów C2, C6 po polece−
niu P − T. Nadal nie potrafisz?

W trakcie umieszczania pierwszego seg−

mentu naciśnij więc klawisz tabulatora (Tab).
Otworzy się spore okno. W małym okienku
Trace Width wpisz 50 zamiast 70, jak poka−
zuje rysunek 50. Teraz już uda Ci się popro−
wadzić ten fragment obwodu masy.

Ja dla ułatwienia wyłączyłem wyświetla−

nie warstwy TopOverlay (D − O). Popro−

wadziłem tylko fragmenty dwóch obwodów,
jak pokazuje rysunek 51. Aby reszta obwodu
masy była wykonana ścieżką o szerokości 70
milsów, wydałem polecenie P − T i zacząwszy
rysować dalszy fragment obwodu masy, naci−
snąłem Tab. W okienku Trace Width znów
wpisałem 70. Zamknąłem okno (OK) i... zre−
zygnowałem z rysowania ścieżek.

Resztę zleciłem autoruterowi. Po polece−

niu A − A w oknie dodatkowo zaznaczyłem
okienko Lock All Pre−routes, by automat nie
zmienił moich ścieżek i kliknąłem Route All
− patrz rysunek 52.

Po niecałych trzech sekundach na ekranie

pojawił się obraz jak na rysunku 53. Doko−
nałem drobnych korekt za pomocą poleceń
M − E, M − B oraz E − D. Powiększyłem
punkty dołączenia baterii (100mil).

Choć wcześniej włączyłem bieżącą kon−

trolę błędów zgodnie z ustawionymi reguła−
mi, na wszelki wypadek wygenerowałem do−
datkowo raport z testu reguł: T − D, przycisk
Run DRC. Raport nie wykazał żadnych błę−
dów, jak pokazuje rysunek 54.

Na koniec dodałem punkt wyjściowy

generatora. Ponieważ punktu tego nie było
na schemacie, Protel może potraktować ob−
cy punkt jako błąd i podświetlić na zielono
– u mnie przy pierwszej próbie program za−
sygnalizował błąd, ale przy innej próbie
nie zareagował na dodanie punktu i zaak−
ceptował go jako należący do projektu.
Ostateczny układ ścieżek pokazany jest na
rysunku 55.

Następnie wyłączyłem wyświetlanie ście−

żek: (Shift+S), ale lepiej D – O, Layers,
i ustaliłem położenie napisów. Dodałem też
napisy (P − S, Tab) trzech wyprowadzeń ze−
wnętrznych: OUT, O, P. Dodałem napis Sin−
Gen, aby łatwo zidentyfikować płytkę. Ukry−
łem za to napis BAT1 (podwójne kliknięcie,
Hide).

Ciąg dalszy na stronie 29.

Rys. 54

Rys. 52

Rys. 53

Rys. 50

Rys. 51