Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
1/8
1. CINNARIZINUM (Cynaryzyna)
Stugeron
N
N
1-(E)-Cynamylo-4-difenylometylopiperazyna
Działanie:
- lek nieselektywnie blokujący kanały wapniowe, w
ten sposób rozszerza naczynia krwionośne mózgowe i
obwodowe;
- wykazuje aktywność przeciwhistaminową
Zastosowanie:
- leczenie zaburzeń przedsionkowo – ślimakowych o podłożu niedokrwiennym
- zespoły niedokrwienne w okulistyce
- stany niedokrwienne mózgu
- zaburzenia psychiczne związane szczególnie ze starzeniem
- po udarach i urazach mózgowych
- pomocniczo w terapii psychotropowej
Oznaczanie:
- acydymetrycznie w środowisku bezwodnym wg FP VI:
N
N
N
N
H
H
2
HClO
4
+ CH
3
COOH
(CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
+ 2 (CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
+
2 ClO
4
-
+ 2 CH
3
COOH
do zmiany zabarwienia 1-naftolobenzeiny:
O
H
OH
OH
O
H
OH
+
zólta
zielona
+ H
+
+ H
2
O
2. GLYCERYLI TRINITRAS (Triazotan gliceryny)
(Nitroglycerylum solutum)
C
H
2
C
H
2
H
O NO
2
O NO
2
O NO
2
Triazotan 1,2,3-propanotriolu,
Triazotan gliceryny, Nitrogliceryna
Działanie:
- rozszerza naczynia krwionośne w wyniku biotransformacji
z uwolnieniem tlenku azotu. NO aktywuje cyklazę
guanylową stymulującą syntezę cGMP. Ten z kolei
aktywuje kinezy białkowe, które hamują fosforylację
łańcucha miozyny – a w efekcie powoduje rozkurcz mięśni
gładkich naczyń krwionośnych
Zastosowanie:
- w chorobie wieńcowej (dusznicy bolesnej) – rozkurcz naczyń wieńcowych = zwiększenie dopływu do serca tlenu i
składników odżywczych; stosuje się w ostrych napadach dusznicy – podjęzykowo; działa szybko ale krótko.
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
2/8
Oznaczanie:
- kolorymetrycznie wg FP IV:
C
H
2
C
H
2
H
O NO
2
O NO
2
O NO
2
CH
2
OH
CH
2
OH
H
OH
+
3H
2
O
+
CH
3
COOH
3HNO
3
OH
SO
3
H
SO
3
H
OH
SO
3
H
SO
3
H
O
2
N
OH
SO
3
H
SO
3
H
O
2
N
O
SO
3
SO
3
N
O
O
HNO
3
+
+ H
2
O
+ 3 NH
3
_
_
_
3 NH
4
+
+
barwny!
3. IZOSORBIDI DINITRAS (Izosorbidu diazotan)
Sorbonit, Isoket
O
O
H
H
O NO
2
H
O
H
O
2
N
2,5-Diazotan-1,4:3,6-dianhydro-D-glucitolu
Działanie:
- rozszerza naczynia krwionośne w wyniku
biotransformacji z uwolnieniem tlenku azotu.
NO aktywuje cyklazę guanylową stymulującą
syntezę cGMP. Ten z kolei aktywuje kinezy
białkowe, które hamują fosforylację łańcucha
miozyny – a w efekcie powoduje rozkurcz mięśni
gładkich naczyń krwionośnych
Zastosowanie:
- zapobiegawczo i leczniczo w chorobie niedokrwiennej serca – działa rozkurczowo na mięśnie gładkie naczyń,
zwłaszcza żylnych, polepsza ukrwienie mięśnia sercowego i zmniejsza jego zapotrzebowanie na tlen.
Oznaczanie:
- HPLC (dotyczy: aerozolu, roztworu do wstrzykiwań, tabletek i tabletek o przedłużonym czasie uwalniania)
- kolorymetrycznie:
O
O
H
H
O
H
O
H
O
2
N
NO
2
O
O
H
H
OH
H
O
H
H
+
2H
2
O
+
CH
3
COOH
2HNO
3
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
3/8
OH
SO
3
H
SO
3
H
O
2
N
O
SO
3
SO
3
N
O
O
+ 3 NH
3
_
_
_
3 NH
4
+
+
barwny!
4. NIFEDIPINUM (Nifedypina)
Cordafen, Cordipin, Corinfar, Adalat
N
H
C
H
3
CH
3
O
C
H
3
O
O CH
3
O
NO
2
H
Ester dimetylowy kwasu 2,6-dimetylo-4-(2-nitrofenylo)-1,4-
dihydropirydyno-3,5-dikarboksylowego
Działanie:
- jest selektywnym antagonistą kanałów wapniowych L (kanały o
długim czasie otwarcia). Blokując te kanały powoduje rozszerzenie
naczyń wieńcowych i naczyń obwodowych, spadek ciśnienia krwi,
ograniczenie pracy serca i zmniejszenie zużycia tlenu przez mięsień
sercowy
Zastosowanie:
- choroba niedokrwienna serca
- nadciśnienie tętnicze
Oznaczanie:
- cerometrycznie wobec kwasu nadchlorowego (wg Ph.Eur. V):
N
H
C
H
3
CH
3
O
C
H
3
O
O CH
3
O
NO
2
H
N
C
H
3
CH
3
O
C
H
3
O
O CH
3
O
NO
2
+
2 Ce(SO
4
)
2
HClO
4
+
Ce
2
(SO
4
)
3
H
2
SO
4
N
N
N
N
N
N
FeIII
N
N
N
N
N
N
FeII
+
Ce
4+
2+
3+
+
Ce
3+
czerwona
blado – niebieska
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
4/8
5. PENTOXIFYLLINUM (Pentoksyfilina)
Oxypentifyllinum, Trental, Polfilin
C
H
3
O
(CH
2
)
4
N
N
N
N
O
CH
3
CH
3
O
3,7-Dimetylo-1-(5-oksoheksylo)-3,7-dihydro-
1H-puryno-2,6-dion
_________________________________________
1-(5-Oksoheksylo)-teobromina
Działanie:
- stymuluje syntezę i uwalnianie prostacykliny,
wytwarzanej przez komórki śródbłonka naczyń i
hamującej agregację płytek krwi;
- hamuje fosfolipazę A2 – enzym katalizujący
syntezę tromboksanu (silnego stymulatora
agregacji płytek);
- obniża lepkość krwi, a więc jej zdolność do
tworzenia zakrzepów.
Zastosowanie:
- zaburzenia ukrwienia kończyn dolnych
- zaburzenia krążenia mózgowego
- zaburzenia krążenia w obrębie ucha środkowego i oka
Oznaczanie:
- acydymetrycznie w środowisku bezwodnym techniką potencjometryczną – elektroda szklana jest tu chyba
wskaźnikową, natomiast elektrodą odniesienie chyba będzie zmodyfikowana kalomelowa – zawierająca nasycony
roztwór KClO
4
C
H
3
O
(CH
2
)
4
N
N
N
N
O
CH
3
CH
3
O
C
H
3
O
(CH
2
)
4
N
N
N
N
O
CH
3
CH
3
O
H
+ (CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
ClO
4
-
+ CH
3
COOH
+
6. DIHYDRALAZINI SULFAS (Dihydralazyny siarczan)
Nepresol
NH
NH
N NH
2
N NH
2
H
H
+
+
SO
4
2-
Siarczan (VI) 1,4-dihydrazynoftalazyny
Działanie:
- bezpośrednio rozszerza tętniczki – a więc działa hipotensyjnie
- przy dłuższym stosowaniu – zwiększa zapotrzebowanie na tlen i
retencję jonów sodowych (więc przeważnie podaje się z lekami
moczopędnymi)
Zastosowanie:
- w terapii nadciśnienia – środek obniżający ciśnienie krwi,
głównie rozkurczowe
Oznaczanie:
- BROMIANOMETRYCZNIE wg FP VI:
KBrO
3
+ 5 KBr + 6 HCl
3 Br
2
+ 6 KCl + 3 H
2
O
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
5/8
NH
NH
N
NH
2
N
NH
2
N
N
OH
OH
+
4 Br
2
+
2 H
2
O
+
N
2
+
8 HBr
Br
2
+ KI
2 KBr + I
2
I
2
+ 2 Na
2
S
2
O
3
2 NaI + Na
2
S
4
O
6
(odbarwienie skrobi)
7. TODRALAZINI HYDROCHLORIDUM (Todralazyny HCl)
Binazin
N
N
N
H
N
H
O
O
C
2
H
5
HCl
(Mono)chlorowodorek 2-(ftalazyn-1-ylo)-
1-(etoksykarbonylo)-hydrazyny
Działanie:
- bezpośrednio rozszerza tętniczki – a więc działa
hipotensyjnie
- przy dłuższym stosowaniu – zwiększa zapotrzebowanie na
tlen i retencję jonów sodowych (więc przeważnie podaje
się z lekami moczopędnymi)
Zastosowanie:
- w terapii nadciśnienia – środek obniżający ciśnienie krwi, głównie rozkurczowe
Oznaczanie:
- acydymetrycznie w środowisku bezwodnym wg FP VI – po reakcji z octanem rtęci, wobec fioletu krystalicznego
jako wskaźnika
- argentometrycznie wg Szyszki – elektroda szklana i srebrowa.
Ag
+
+ Cl
-
AgCl
- spektrofotometrycznie - tabletki
8. AMINOPHYLLINUM DIHYDRICUM (Aminofilina dwuwodna)
Euphyllinum
N
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
2
C
H
2
C
H
2
NH
3
NH
3
+
+
2 H
2
O
Dwuwodna sól etylenodiaminowa 1,3-dimetylo-
3,7-dihydro-1H-puryno-2,6-dionu
Teofilinian etylenodiaminy, dwuwodny
Działanie:
- hamowanie fosfodiesteraz – w rezultacie zwiększenie stężenia cAMP
- wpływają na przepływ jonów wapnia pomiędzy przestrzenią wewnątrz i zewnątrzkomórkową, doprowadzając do
zwiększonej kurczliwości włókien mięśniowych (serce) lub hiperpolaryzacji błony komórkowej (działanie
spazmolityczne)
- antagonista receptorów A1 i A2 adenozynowych
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
6/8
Zastosowanie:
- rozkurczające mięśniówkę gładką w stanach skurczowych oskrzeli
- w astmie oskrzelowej
Oznaczanie:
- acydymetryczne oznaczanie etylenodiaminy wg FP VI. (mocniejszy kwas – HCl – wypiera słabszy – teofilinę – z
jego soli):
N
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
2
C
H
2
C
H
2
NH
3
NH
3
C
H
2
C
H
2
NH
3
Cl
NH
3
Cl
N
NH
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
+
+
+
2 HCl
+
+
-
-
+
2
wobec zieleni bromokrezolowej do zabarwienia zielonego:
SO
3
O
Br
Br
C
H
3
CH
3
Br
O
Br
SO
3
O
Br
Br
C
H
3
CH
3
Br
OH
Br
-
-
H
+
-
niebieski
zólty
- alkalimetrycznie po reakcji z AgNO
3
– po ogrzaniu do 135 stopni i rozpuszczeniu w wodzie uzyskujemy teofilinę,
która reaguje z azotanem potasu:
N
NH
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
N
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
Ag
+
AgNO
3
+
HNO
3
HNO
3
+ NaOH
NaNO
3
+ H
2
O
wobec błękitu bromotymolowego do barwy zielonej:
SO
3
O
Br
C
H
3
CH
3
Br
O
C
H
3
C
H
3
CH
3
CH
3
SO
3
O
Br
C
H
3
CH
3
Br
OH
C
H
3
C
H
3
CH
3
CH
3
-
-
OH
-
niebieski
-
zólty
+ H
2
O
- krople i roztwór do wstrzykiwań miareczkuje się kwasem siarkowym wobec zieleni bromokrezolowej do barwy
zielonej; do roztworu po miareczkowaniu dodaje azotanu srebra i następnie miareczkuje roztworem wodorotlenku
sodu do ponownej zmiany zabarwienia wskaźnika (do niebieskiego) – wg FP IV
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
7/8
9. DIPROPHYLLINUM (Diprofilina)
N
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
OH
OH
H
(RS)-7-(2,3-Dihydroksypropylo)-1,3-dimetylo-
3,7-dihydro-1H-puryno-2,6-dion
Działanie:
- hamowanie fosfodiesteraz – w rezultacie
zwiększenie stężenia cAMP
- wpływają na przepływ jonów wapnia pomiędzy
przestrzenią wewnątrz i zewnątrzkomórkową,
doprowadzając do zwiększonej kurczliwości
włókien mięśniowych (serce) lub hiperpolaryzacji
błony komórkowej (działanie spazmolityczne)
- antagonista receptorów A1 i A2
adenozynowych
Zastosowanie:
- rozkurczające mięśniówkę gładką w stanach skurczowych oskrzeli
- w astmie oskrzelowej
Oznaczanie:
- acydymetrycznie w środowisku bezwodnym techniką potencjometryczną:
N
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
OH
OH
H
NH
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
OH
OH
H
HClO
4
+ CH
3
COOH
(CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
+ (CH
3
COOH
2
)
+
ClO
4
-
ClO
4
-
+ CH
3
COOH
+
- spektrofotometrycznie – tabletki
10. THEOPHYLLINUM (Teofilina)
N
N
H
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
H
2
O
1,3-Dimetylo-3,7-dihydro-1H-puryno-
2,6-dion, jednowodny
Działanie:
- hamuje uwalnianie prostaglandyn powodujących skurcz
oskrzeli oraz mediatorów reakcji uczuleniowych antygen –
przeciwciało
- stabilizuje komórki tuczne
- stymuluje CNS
- działa spazmolitycznie na mięśnie gładkie, szczególnie
oskrzeli
- dodatni inotropizm na serce
- nasila diurezę
Zastosowanie:
- rozkurczające mięśnie gładkie
- przeciwdychawicze
Oznaczanie:
- alkalimetrycznie po reakcji z AgNO
3
N
NH
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
N
N
N
N
O
CH
3
O
C
H
3
Ag
+
AgNO
3
+
HNO
3
Leki zwiotczające mięśnie gładkie o działaniu bezpośrednim
© Bartosz Chyży http://www.farmacja.e-lama.pl
8/8
HNO
3
+ NaOH
NaNO
3
+ H
2
O
wobec błękitu bromotymolowego do barwy zielonej:
SO
3
O
Br
C
H
3
CH
3
Br
O
C
H
3
C
H
3
CH
3
CH
3
SO
3
O
Br
C
H
3
CH
3
Br
OH
C
H
3
C
H
3
CH
3
CH
3
-
-
OH
-
niebieski
-
zólty
+ H
2
O
11.
DROTAVERINI HYDROCHLORIDUM (Drotaweryny HCl)
No-Spa
N
O
O
C
2
H
5
C
2
H
5
O
O
C
2
H
5
C
2
H
5
H
H
+
Cl
-
Chlorowodorek 6,7-dietoksy-1-[(3,4-
dietoksyfenylo)metyleno]-1,2,3,4-
tetrahydroizochinoliny
Działanie:
- spazmolityczne muskulotropowe o działaniu
głównie na mięśnie gładkie przewodu
pokarmowego
Zastosowanie:
- skurcze i nadmierna pobudliwość mięśniowa w
obrębie przewodu pokarmowego, układu
moczowo – płciowego;
- zaburzenia krążenia obwodowego i wieńcowego.
Oznaczanie:
- acydymetryczne w środowisku bezwodnym, po reakcji z octanem rtęci; wobec fioletu krystalicznego;
- spektrofotometrycznie – roztwór inj., tabletki
12. PAPAVERINI HYDROCHLORIDUM (Papaweryny HCl)
O
O
CH
3
CH
3
N
O
O
C
H
3
C
H
3
H
+
Cl
-
Chlorowodorek 1-(3,4-dimetoksybenzylo)-6,7-
dimetoksyizochinoliny
Działanie:
- spazmolityczne muskulotropowe o działaniu
głównie na mięśnie gładkie przewodu
pokarmowego
Zastosowanie:
- skurcze i nadmierna pobudliwość mięśniowa w
obrębie przewodu pokarmowego, układu
moczowo – płciowego;
- zaburzenia krążenia obwodowego i wieńcowego
Oznaczanie:
-
acydymetryczne w środowisku bezwodnym, po reakcji z octanem rtęci; wobec fioletu krystalicznego