Niże i wyże - decydują o 
panującej pogodzie

  

Układy atmosferyczne są to w przybliżeniu obszary 

wirującego powietrza o średnicy od 150 do nawet 4000 
kilometrów. Ich wysokość jest zmienna. Niektóre osiągają 
wysokość 12-15 kilometrów i rozpościerają się w całej 

warstwie troposfery, czyli w najniższej warstwie atmosfery. 
Inne płytkie, ale szybko przemieszczające się, mają wysokość 
od 1 do 3 kilometrów. Układy atmosferyczne są opisywane 

poprzez różnice w zmienności ciśnienia powietrza oraz 
kierunków wiatrów

 

  

wiejących wokół ich centrów. Główne systemy powietrza, lub jak kto woli 
ciśnienia, to wyże i niże. Wyże nazywane antycyklonami, to obszary o wysokim 
ciśnieniu powietrza, gdzie powietrze opada. Układy atmosferyczne to procesy 

regulujące po części warunki życia, co pozwala Na utrzymanie życia na naszej 
planecie. Są one "silnikami" o ogromnej mocy, które przenoszą ciepło i 
wilgotność z jednego miejsca na drugie, odpowiadają także za wielkie "eksplozje" 

energii. Niże, które są także nazywane cyklonami lub depresjami, to obszary o 
niskim ciśnieniu, tam powietrze unosi się. Chmury powstają przy unoszącym się 

powietrzu. Dlatego niże są związane z pochmurną, deszczową i wietrzną pogodą.

 

Wyże czyli antycyklony 
 
Antycyklony lub wyże, zwykle charakteryzują się stałą pogodą, która nie zmienia 

się przez kilka dni. Wiatry w antycyklonach wieją zgodnie z ruchem wskazówek 
zegara na półkuli północnej, a odwrotnie na półkuli południowej. Na mapach 
pogody wyże wyglądają jak serie współśrodkowych izobar (linii łączących miejsca 

o takim samym ciśnieniu powietrza) z najwyższym ciśnieniem w centrum. Wyże 
są obszarami o na ogół słabych wiatrach i bezchmurnym niebie. Brak chmur 
oznacza, że ciepło promieniujące z powierzchni ziemi ucieka w kosmos. Dlatego 

powierzchnia ziemi i zalegające nad nią powietrze ochładzają się gwałtownie w 
nocy. W zimie to ochłodzenie często powoduje mróz, a w wilgotnym powietrzu 

zamglenie i mgłę. Lekkie wiatry w regionach wyżowych temu sprzyjają. Gdyby 
wiatry były silniejsze, mogłyby wymieszać powietrze i ochłodzenie przy 
powierzchni ziemi mogłoby objąć o wiele szerszą warstwę powietrza. Niektóre 

wyże występują w regionach zimnych. Tam powietrze jest gęstsze, stąd ciśnienie 
przy ziemi jest wyższe. Takie wyże tworzą się w zimie nad takim regionami jak 
Środkowa Kanada i Syberia. Są one zwykle płytkie i mają tylko około 3 km 

wysokości. 
 
Końskie szerokości 

 
Inne wielkie wyże tworzą się nad końskimi szerokościami (nazywanymi tak, 

ponieważ dawniej w tych stronach wyrzucano za burtę martwe konie ze statków 
stojących z powodu ciszy), około 20-30 stopni szerokości geograficznej północnej 
i południowej. Te systemy są głębsze i hardziej trwałe. Ciśnienie powietrza w 

końskich szerokościach jest wyższe, ponieważ są to miejsca nad którymi 

     

    

  

  

 

Galeria zdjęć

 

 

 

  

  

 

 

 

 

Niże na świecie 

 

  

  

  

 
  

  

  

 

Istotne fakty

 

 

 

  

  

 

W wyżu ciśnienie jest 

wysokie, a niebo zwykle 
pogodne. Na północnej 
półkuli Ziemi powietrze 
krąży wokół wyżu zgodnie 
z ruchem wskazówek 
zegara a na południowej 
przeciwnie.

 

W niżu ciśnienie jest 

niskie a niebo zwykle 
zachmurzone. Na 
północnej półkuli Ziemi 
powietrze krąży wokół 
niżu przeciwnie do ruchu 
wskazówek zegara a na 
południowej przeciwnie.

 

Im odległość między 

niżem a wyżem jest 
mniejsza tym przepływ 
powietrza między tymi 
ośrodkami jest większy. 
Oznacza to, że wiatr 
osiąga coraz to większe 

  

powietrze uniesione do góry w strefie równikowej w wyniku silnego nagrzania 

gruntu, opada z powrotem na powierzchnię. Na lądzie, końskie szerokości 
obejmują najgorętsze pustynie na Ziemi, takie jak Sahara. Od układów 
wysokiego ciśnienia na końskich szerokościach, przy powierzchni ziemi w 

kierunku równika wieją pasaty, podczas gdy ciepłe zachodnie wiatry wieją w 
kierunku biegunów. Zachodnie wiatry spotykają zimne wiatry wschodnie wiejące 

z regionów polarnych. Granica między ciepłym a zimnym powietrzem jest 
nazywana frontem polarnym. Cyklony (niże), które przynoszą zmienną, często 
sztormową pogodę do umiarkowanych szerokości, tworzą się wzdłuż tego frontu. 

Front polarny nie jest linią prostą. Zafalowania tworzą się, gdy zimne powietrze 
spychane jest w kierunku równika, a ciepłe w kierunku bieguna. Te ruchy tworzą 
zawirowanie, które jest wzmacniane przez wiatry o dużej prędkości nazywane 

prądami strumieniowymi, wiejące w górnej troposferze. Wiatr w niżu wieje w 
odwroty m kierunku niż w wyżu, czyli zgodnie ze wskazówkami zegara na półkuli 
południowej, a przeciwnie na półkuli północnej. Na mapach pogody, niże 

wyglądają jak serie koncentrycznych izobar, z najniższym ciśnieniem w centrum.

 

Zgniły wyż

 

Jesienią i wiosną gdy podczas przechodzenia wyżu pogoda jest dżdżysta, czyli 
pochmurna, deszczowa i mglista to taki wyż nazywamy zgniłym. Zgniły wyż 

przynosi najpierw opady mżawki oraz lekkiego deszczu a przy ściąganiu z 
zachodu cieplejszego powietrza zaczynają tworzyć się gęste mgły, gdy ciepłe 
powietrze napływa nad wychłodzoną niskimi temperaturami powierzchnię ziemi. 

Mgły utrzymują się często przez całą dobę co oznacza, że na drogach jest bardzo 
ślisko. Przy bezwietrznej aurze w większych miastach może zalegać smog, 
zwłaszcza o poranku i wieczorami. Zwykle po prawej stronie takie wyżu niebo 

jest zasnute niskimi chmurami typu stratus, natomiast po lewej stronie panuje 
bezchmurna pogoda. 

 
Narodziny niżu, czyli cyklonu

 

Ciepłe z chłodnym powietrzem miesza się z trudem. Dlatego ciepłe powietrze, 
które dopływa do zafalowania frontu polarnego zamiast wymieszać się z 

chłodnym, unosi się nad chłodniejsze i bardziej gęste. W ten sposób tworzy się 
układ niżowy. Typowy niż składa się z dwóch frontów. Front ciepły jest strefą 
graniczną pomiędzy nasuwającym się powietrzem ciepłym a chłodnym. W tym 

przypadku ciepłe powietrze unosi się ku górze po zalegającym przy ziemi 
powietrzu chłodnym. Para wodna w unoszącym się powietrzu kondensuje się 
(skrapla) tworząc chmury. Za frontem ciepłym przesuwa się front chłodny. 

Wzdłuż tego frontu chłodne powietrze wciska się pod powietrze ciepłe, 
wymuszając jego unoszenie się. Dlatego strefa frontu chłodnego jest kolejną 

strefą pochmurnej i deszczowej pogody. Front a chłodny porusza się szybciej niż 
ciepły. W wyniku tego front chłodny "dogania" front ciepły, fronty spotykają się. 
Nazywa się to okluzją, gdzie ciepłe powietrze znajduje się w górze, a chłodne 

przy ziemi. Po utworzeniu się okluzji, układ niżowy najczęściej zanika. 
Meteorologowie zbadali kolejność zjawisk pogodowych związanych z 
przechodzeniem niżu. Ich znajomość ma wielkie znaczenie przy prognozowaniu 

pogody. Na przykład pojawienie się wysokich haczykowatych chmur cirrus 
wskazuje na ogół na zbliżanie się niżu. Wkrótce pojawiają się grubsze chmury 
średniego piętra altostratus, a za nimi niskie szare nimbostratus. Te chmury 

przynoszą zwykle opady deszczu trwające przez kilka godzin zanim front się nie 
przesunie. Za ciepłym frontem znajduje się obszar ciepłego powietrza, zwykle 
zachmurzony i wilgotny. Za nim przesuwa się front chłodny z burzami. Wzdłuż 

strefy frontowej często występują opady ulewne, trwające jednak znacznie krócej 
niż te związane z frontem ciepłym. Po przejściu frontu chłodnego wypogadza się, 

prędkości. Między bardzo 
głębokim niżem i wyżem 
prędkość wiatru może 
przekraczać w porywach 
aż 150 km/h. 

 
 

 

  

 
  

  

  

 

Układy niżowe

 

 

 

  

  

 

 

 

 

Rodzaje układów 

 

  

  

  

 
  

  

  

 

Budowa niżu

 

 

 

  

  

 

 

 

 

Jak wygląda niż 

 

  

  

  

 
  

  

  

 

Front atmosferyczny

 

 

 

  

  

 

 

 

 

Jak wygląda front 

 

  

  

  

 
  

  

  

 

Ciekawostki

 

 

 

  

  

 

Najwyższe ciśnienie w 

centrum wyżu udało się 
zanotować 18 grudnia 
2001 roku w maleńkiej 
osadzie Tosontsengel w 
Mongolii - 1085,6 hPa.

 

Najniższe ciśnienie w 

centrum niżu, który był 
tajfunem, zanotowano 12 

  

jest jednak chłodniej. Burze występują wszędzie poza rejonami polarnymi. 

Naukowcy oceniają, że w każdej chwili na ziemi występuje około 2000 burz. 
Wiele z nich występuje wzdłuż frontów chłodnych, gdzie tworzą się ciemne 
chmury cumulonimbus w wyniku gwałtownych prądów wstępujących unoszących 

ciepłe i wilgotne powietrze ponad zalegające przy ziemi powietrze chłodne. 
Najbardziej gwałtowne burze występują w strefie międzyzwrotnikowej w wyniku 

silnego ogrzewania powierzchni ziemi i zalęgającego nad nią powietrza. Takie 
burze dają nawet do 600 mm opadów na dobę. Podobne burze powstające 
wskutek ogrzania powierzchni ziemi występują także w upalne dni, zwykle po 

południu, w strefie umiarkowanej. Gdy pierwsze satelity przesłały obrazy Ziemi. 
zaobserwowano potężne grupy wirujących chmur w pobliżu równika. Te układy 
atmosferyczne powstają. gdy cieple i wilgotne powietrze jest szybko unoszone do 

górnej atmosfery. Czasami kilka takich grup łączy się i przesuwa poza strefę 
równikową w postaci bardzo aktywnego systemu niskiego ciśnienia. zwanego 
cyklonem tropikalnym. huraganem w Ameryce Północnej, willi-willi w Australii lub 

tajfunem we wschodniej Azji.

 

Niebezpieczny Niż Genueński 
 

Do powodzi w Polsce dochodzi głównie przez obfite opady jakie niosą ze sobą 
niże pochodzące z południa Europy. Niż Genueński, bo o nim mowa, to jeden z 
najbardziej niebezpiecznych zjawisk atmosferycznych w Polsce. Niż ten zwykle 

rozpoczyna swoją wędrówkę nad okolicami miasta Genua we Włoszech, i stąd 
jego nazwa. Front niżu niesie ze sobą potężne ilości wody, a więc i ulewne 
deszcze. Przemieszcza się on nieco dziwnie, bo na północ, w porównaniu z 

innymi frontami niżów np. atlantyckich przesuwających się na wschód. Niże 
genueńskie są niebezpieczne także dlatego, że zwykle są blokowane przez wyże 
znad wschodniej Europy i są zmuszane do zatrzymania się nad danym obszarem 

nawet na kilka dni. Fronty tych niżów oddzielają gorące powietrze płynące nad 
wschodnią Europę znad północnej Afryki od zimnych mas powietrza nad 

zachodnią Europą napływających znad Atlantyku. To właśnie monotonność 
ulewnych opadów nad jednym obszarem doprowadza do powodzi. Identyczny 
rodzaj niżu genueńskiego doprowadził do katastrofalnej powodzi w Polsce w lipcu 

1997 roku i sierpniu 2004 roku na południowym wschodzie kraju.

 

Perfekcyjne niże, piękne i niszczycielskie

 

Zarówno amatorzy jak i wytrawni znawcy zjawisk atmosferycznych z 
utęsknieniem czekają na dar od natury w postaci zjawiska, które na długo 
zapisałoby się w ich sercach i zwieńczyłoby wiele lat ich ciężkiej pracy przy 

niesprzyjających warunkach pogodowych, w deszczu, przy wichurze czy 
mrozach. Nie ma chyba nic bardziej widowiskowego od olbrzymiego układu 

niżowego który ogarnąłby przynajmniej pół Europy. Taki właśnie "perfekcyjny 
niż" w 8 stycznia 2005 roku nawiedził północno-zachodnią część Starego 
Kontynentu. W ciągu zaledwie kilku godzin centrum niżu o dość niewinnym 

imieniu Erwin przemieściło się znad Szkocji przez chłodne wody Morza 
Północnego nad południe Skandynawii. To właśnie wtedy cały układ wyglądał jak 
marzenie, potężny wał chmur ciągnących się znad dalekich Azorów przez 

Francję, Niemcy, Skandynawię aż po Morze Północne gdzie wkręcał się niczym na 
kołowrotku w centrum niżu. Marzenia o takim niżu są jednak zawsze związane ze 
skalą zniszczeń gdyż nic ani nikt nie jest w stanie oprzeć się tak wielkiej sile. W 

wichurach i powodziach śmierć poniosło 14 osób. 12-stopniowe sztormy szalały u 
wybrzeży Skandynawii, na Bałtyku i na Morzu Północnym. Powodzie nawiedziły 
wiele miast w Anglii i Szwecji. Nocami i w ciągu dnia padały rekordy styczniowej 

temperatury. Niektórzy powiedzieli, że przyszła już wiosna, tymczasem ze snu 
zimowego zbudziły się niedźwiedzie. Wiatr na wybrzeżach Szkocji osiągnął 144 

października 1979 roku na 
wyspie Guam na 
zachodnim Pacyfiku. Było 
to równo 870 hPa.

 

W każdej chwili nad 

Antarktydą przechodzi 
więcej niżów aniżeli na 
wszystkich innych 
kontynentach. Właśnie 
dlatego na lodach 

Antarktydy pogoda tak 
gwałtownie się zmienia. 
 
 

 

  

 
  

  

  

 

Niż Genueński 

 

 

 

  

  

 

 

 

 

Niebezpieczny niż 

 

  

  

  

 
  

  

  

 

Więcej o tym

 

 

 

  

  

 

Wszystko o pięknym i 
groźnym zjawisku 
jakim jest tornado 

 

 

Wszystko o  zjawisku 
które wielu przeraża 
czyli o burzach 

 

 
 

 

  

  

 
  

  

  

km/h. Na tym się jednak nie skończyło bo już 11 stycznia 2005 roku nad 

Wyspami Owczymi i Szetlandami przetoczył się kolejny "perfekcyjny niż" tym 
razem o imieniu Gero przynosząc wiatry osiągające rekordowe 183 km/h. 
Europejczycy na własnej skórze przekonują się co znaczy mieć własny sezon 

huraganów, jakże odmienny od tego w USA ale równie niszczycielski co piękny.

 

Niż stulecia nad Wyspami Brytyjskimi

 

W październiku 1987 roku niż stulecia przeszedł nad Wielką Brytanią. Bardzo 
głęboki ośrodek niżowy niosący huraganowe wiatru przemknął 15 października 

nad Zatoką Biskajską poczym dzień później nieoczekiwanie pogłębił się. Ciśnienie 
w jego centrum spadło z 964 do zaledwie 953 hPa i w takiej postaci przeszedł 
znad południowo-zachodniej Anglii w kierunku Londynu. Na Kanale Angielskim 

oddzielającym Anglię od Francji porywy wiatru osiągnęły rekordowe 170 
kilometrów na godzinę. Wichury podczas tego perfekcyjnego niżu w przeciągu 
zaledwie 24 godzin zrównały z ziemią 15 milionów drzew i zabiły 18 osób na 

wyspach oraz 4 następne osoby we Francji. Brytyjscy meteorolodzy do dziś 
mówią, że nie dało się w porę zapobiec tej historycznej katastrofie. 

 
Huragany 
 

Huragany to systemy znacznie większe niż burze. których często znajduje się 
kilka w jednym huraganie. Średnica huraganów waha się od 200 do 500 km. W 
środku znajduje się strefa ciszy. tzw. "oko". gdzie powietrze osiada. W tym 

miejscu niebo jest pogodne i powietrze spokojne. Jednak wokół "oka" powietrze 
unosi się gwałtownie zasysając parę wodną z powierzchni i tworząc wirujący 
system chmur oraz niezwykle silnych wiatrów. Prędkość wiatru w huraganie 

przekracza 119 km/h. a czasami dochodzi do 300 km/h. Silny wiatr i silne opady 
mogą powodować spustoszenie, gdy huragan uderzy w wyspy lub wybrzeże. 

Znaczne obszary mogą zostać zatopione. drzewa powyrywane z korzeniami, a 
domy powywracane. Przeciętnie co roku 11 huraganów tworzących się na 
Północnym Atlantyku dociera do Ameryki Północnej. Po wejściu na ląd huragan 

stopniowo zanika, jest bowiem pozbawiony zasilania w parę wodną co sprawia, 
że traci siłę. Tornado są cyklonami o mniejszej skali osiągając jedynie kilkaset 
metrów średnicy. Jednakże, ze względu na swoje rozmiary są najbardziej 

niszczycielskim zjawiskiem pogodowym. W USA, nazywane także trąbami 
powietrznymi tornada mają kształt lejków gwałtownie unoszącego się powietrza, 
w których prędkość wiatru często przekracza 320 km/h.

 

Szlak zniszczenia 

 
Tornado trwa zwykle godzinę. Jednak przechodząc nad lądem z szybkości 10-560 

km/h pozostawia za sobą pas zniszczenia. Te cyklony są powszechne w Stanach 
Zjednoczonych i Australii. Najwięcej danych mamy o tornadach występujących w 
środkowych stanach USA. gdzie pojawia się ich 500 do 600 rocznie. Przyczyny 

powstawania tornado nic są w pełni znane. Są one często związane z burzami, 
gdy lej wirującego powietrza opuszcza się do ziemi od podstawy chmury 
burzowej, podczas gdy ciepłe powietrze unosi się i okręca wokół leja. Ciśnienie 

powietrza w leju jest bardzo niskie. Różnica ciśnienia powietrza pomiędzy 
tornado a wnętrzem budynków sprawia, że budynki eksplodują. Wirujące 
powietrze w leju może unosić ludzi, a nawet wyrywać drzewa z korzeniami. 

Trąby wodne mają podobne cechy jak te, które tworzą się nad morzami i 
jeziorami. Jednakże te wirujące leje wodne są znacznie mniej gwałtowne niż 
tornado. Ich średnica na ogół nie przekracza 30 m i żyją krócej niż godzinę. 

 
Wiry powietrzne i pyłowe 

 

Jeszcze mniejsze rozmiary mają wiry powietrzne. Są zwane także diabelskimi. Te 
wąskie kolumny powietrza różnią się tym od tornado, że występują w pogodne, 
słoneczne dni. Tworzą się wówczas, gdy powietrze unosi się i zaczyna wirować. 

Czasami wiry unoszą pył, siano lub śmiecie. Wiry pyłowe powstają w podobny 
sposób, występują na nagrzanych terenach pustynnych.

 

Monsuny

 

Monsun oznacza porę roku (sezon), to nazwa nadana najlepiej znanym na 

świecie wiatrom przynoszącym opady. Występują najwyraźniej w Indiach. gdzie 
są wynikiem różnicy ciśnienia na kontynencie azjatyckim w lecie i w zimie. W 
zimie potężny wyż tworzy się nad środkową Azją. Północno-wschodni wiatr 

wiejący od wyżu przynosi Indiom chłodną i suchą pogodę. Natomiast mi wiosnę, 
gdy ląd zaczyna się nagrzewać, nad Tybetem i Afganistanem rozwija się ogromny 
ośrodek niskiego ciśnienia. Wciąga on wilgotne powietrze znad Oceanu 

Indyjskiego. Te południowo-zachodnie wiatry przynoszą w lecie obfite opady w 
Indiach.

 

 

 
 

 

Opracowanie: 

 

Portal Pogodowy "Twoja Pogoda