267

Wypełnienie kanału korzeniowego stanowi jeden z naj-

ważniejszych etapów leczenia endodontycznego, gdyż 

w sposób istotny wpływa na jego końcowy wynik. Tyl-

ko szczelne wypełnienie kanału, zwłaszcza jego części 

przywierzchołkowej, chroni tkanki okw. przed powsta-

waniem procesów chorobowych, a w przypadku istnie-

jących już zapaleń – warunkuje ich wyleczenie.

Kryteria oceny jakości wypełnień 

13.1. 

kanałów

Wypełnienie  ma  na  celu  szczelne  zamknięcie  kanału, 

tzn.  całkowitą  izolację  jego  światła  od  strony  otworu 

wierzchołkowego, zębiny oraz ubytku w koronie. Tyl-

ko  takie  wypełnienie  chroni  kanał  przed  reinfekcją. 

Reinfekcja może mieć miejsce, gdy mimo opracowania 

i  odkażenia  kanału,  część  drobnoustrojów  pozosta-

ła  w  jego  odgałęzieniach  bocznych  lub  w  kanalikach 

zębiny,  a  wypełnienie  nie  przylega  szczelnie  do  ścian 

kanału. Przy nieszczelnym wypełnieniu drobnoustroje 

mogą przenikać do kanału i powodować zapalenie tka-

nek okw. Przy równoczesnej obecności szpary brzeżnej 

pomiędzy materiałem wypełniającym ubytek a tkanka-

mi  zęba  powstaje  dodatkowe  zagrożenie  przenikania 

drobnoustrojów  z  jamy  ustnej  drogą  mikroprzecieku 

i w tych przypadkach pojawia się rekontaminacja.

Obecnie  za  prawidłowe  wypełnienie  kanału,  nie-

zależnie  od  tego  czy  stosuje  się  metodę  ekstyrpacji 

w znieczuleniu, czy też antyseptyczne leczenie kanało-

we, uważa się takie, które sięga do otworu fizjologicz-

nego (ryc. 13.1.a, 13.2.A).

W  praktyce,  w  ocenie  radiologicznej  wypełnienia 

przyjmuje  się  pewne  granice  tolerancji.  Za  prawidło-

we  można  więc  uznać  takie  wypełnienie,  które  sięga 

do radiologicznego wierzchołka korzenia (ryc. 13.1.b, 

13.2.B) lub też kończy się: u dzieci i młodzieży w od-

ległości 0,5-1 mm, a u dorosłych 1-2 mm przed wierz-

chołkiem radiologicznym. Wymienione różnice wyni-

kają z faktu odmiennej, zależnej od wieku, odległości 

pomiędzy otworem anatomicznym a fizjologicznym.

Błędem  jest  niedopełnienie  kanału  do  otworu  fi-

zjologicznego (ryc. 13.1.c, 13.2.C). W tym przypadku 

13

Wypełnianie systemu 

kanałów korzeniowych

13.1.  Kryteria oceny jaKości wypełnień Kanałów ............ 265

13.2.  Materiały do wypełniania Kanałów Korzeniowych  267
13.2.1.  Materiały do wypełniania kanałów w zębach stałych ...................268
13.2.1.1.  Materiały w postaci ćwieków ..................................................................268
13.2.1.2.  Pasty i cementy ........................................................................................271
13.2.1.3.  Systemy na bazie żywic metakrylanowych – składające się z ćwieków 
i uszczelniaczy ............................................................................................................279
13.2.2.  Materiały do wstecznego wypełniania kanałów ...........................280
13.2.3.  Materiały do wypełniania kanałów w zębach mlecznych .............280
13.2.4.  Materiały do zamykania perforacji ścian kanałów korzeniowych ..281

13.3.  Metody wypełniania Kanałów Korzeniowych .......... 282
13.3.1.  Metoda wypełniania kanału materiałem w postaci pasty lub cemen-
tu 

286

13.3.2.  Metoda tradycyjna pojedynczego ćwieka .....................................286
13.3.3.  Metody kondensacji ćwieków gutaperkowych .............................289
13.3.3.1.  Metoda kondensacji bocznej  zimnych ćwieków gutaperkowych ..........289
13.3.3.2.  Metody kondensacji ćwieków gutaperkowych uplastycznionych termicz-
nie w kanale ...............................................................................................................292
13.3.3.3.  Metoda kondensacji ćwieków gutaperkowych uplastycznionych w kanale 
termomechanicznie ...................................................................................................296
13.3.4.  Metody wypełniania gutaperką uplastycznioną termicznie poza 
kanałem .....................................................................................................298
13.3.4.1.  Metoda wstrzykiwania płynnej gutaperki uplastycznionej termicznie poza 
kanałem 298
13.3.4.2.  Metoda wprowadzania płynnej gutaperki za pomocą narzędzi ............302
13.3.4.3.  Metoda wypełniania kanałów uplastycznionym termicznie obturatorem 
gutaperkowym z rdzeniem z tworzywa sztucznego ................................................304

13.4.  Metody wypełniania Kanałów w zębach 
z niecałKowicie uforMowanyMi wierzchołKaMi Korzeni . 309
13.4.1.  Zmodyfikowana metoda pojedynczego ćwieka ............................310
13.4.2.  Metody wypełniania kanałów przy obliteracji otworu wierzchołko-
wego  313

13.5.  Metody wypełniania Kanałów w zębach Mlecz nych 315

Rozdział 13 / Wypełnianie systemu kanałów korzeniowych

268

bowiem w kanale tworzy się pusta przestrzeń, w której 

gromadzi się płyn tkankowy przedostający się z ozęb-

nej. Płyn ten może łatwo ulec zakażeniu drobnoustro-

jami pochodzącymi z krwiobiegu lub przenikającymi 

z  kanalików  zębiny  niedopełnionej  części  kanału.  Jak 

wykazują  liczne  obserwacje  kliniczne,  niedopełnienie 

Ryc. 13.1.

 Kryteria oceny jakości wypełnienia kanałów: a – kanał prawidłowo wypełniony do otworu fizjologicznego; b – kanał prawidło-

wo wypełniony do wierzchołka radiologicznego; c – kanał niedopełniony; d – kanał przepełniony

Ryc. 13.2.

 A. Obraz rtg. siekacza centralnego szczęki. Kanał prawidłowo wypełniony do otworu fizjologicznego. B. Obraz rtg. pierwszego 

zęba trzonowego żuchwy. Kanały prawidłowo wypełnione: przyśrodkowe do otworu wierzchołkowego, a odśrodkowy do wierzchołka 

radiologicznego. c. Obraz rtg. pierwszego zęba trzonowego żuchwy. Zarówno dwa kanały odśrodkowe, jak i dwa kanały przyśrodkowe 

są niedopełnione. D. Obraz rtg. siekaczy centralnych szczęki. W obu zębach kanały przepełnione

A

B

c

D

Materiały do wypełniania kanałów korzeniowych  

269

kanału  jest  przyczyną  powstawania  zmian  lub  braku 

gojenia zapaleń w tkankach okw. Jeśli więc kanał jest 

niedopełniony, materiał należy usunąć, a zabieg wypeł-

niania powtórzyć.

Za  nieprawidłowe  uważa  się  również  takie  wypeł-

nienie  kanału,  które  sięga  poza  otwór  wierzchołko-

wy  (ryc.  13.1.d,  13.2.D).  Takiemu  niezamierzonemu 

przepchaniu  materiału  trzeba  bezwzględnie  zapobie-

gać.  Wspomnieć  należy,  że  w  przeszłości  niektórzy 

endodonci  zalecali  celowe  przepychanie  materiału 

do  tkanek  okw.  Przepchnięty  materiał  miał  rzekomo 

zamykać  otwory  wierzchołkowe  drobnych  kanałów 

bocznych delty korzeniowej. Były to założenia błędne, 

ponieważ materiał ten nie mógł przylegać szczelnie do 

wierzchołka,  chociażby  ze  względu  na  jego  stałą  wil-

gotność spowodowaną obecnością płynu tkankowego. 

Przepchnięty  materiał,  jako  ciało  obce,  drażni  tkanki 

okw. mechanicznie, a w przypadku gdy nie jest on bio-

zgodny  –  również  chemicznie,  co  opóźnia  lub  nawet 

uniemożliwia  całkowite  wygojenie  zmian  zapalnych. 

Z wielu obserwacji klinicznych wynika, że w przypad-

ku przepchnięcia niewielkiej ilości materiału, który po 

związaniu nie wydziela substancji cytotoksycznych, nie 

stwierdza  się  zaburzeń  procesu  gojenia  przewlekłych 

zmian zapalnych w tkankach okw. W ocenie radiolo-

gicznej, jako przepełniony określa się taki kanał, przy 

którym  materiał  wypełniający  stwierdza  się  –  nawet 

w niewielkiej ilości – poza wierzchołkiem radiologicz-

nym.

Materiały do wypełniania kanałów 

13.2. 

korzeniowych

Materiały te można podzielić na trzy zasadnicze  grupy.

Przeznaczone  do  wypełnień  kanałów  w  zębach 

1. 

stałych.

Przeznaczone do wypełnień wstecznych.

2. 

Przeznaczone  do  wypełnień  kanałów  w  zębach 

3. 

mlecznych.

Wymogi stawiane materiałom trwale wypeł ni ają­

 

\

cym kanały

Podstawowe  cechy,  jakie  powinien  mieć  zbliżony  do 

idealnego materiał wypełniający przedstawione zostały 

w punktach poniżej.

Powinien  być  dobrze  tolerowany  przez  tkanki 

1. 

okw.,  a  więc  nie  wykazywać  działania  cytotok-

sycznego,  mutagennego  oraz  nie  wywoływać  re-

akcji alergicznej.

Powinien przyspieszać gojenie tkanek okw. i od‑

2. 

budowę kości wyrostka zębodołowego lub przy‑

najmniej nie hamować tych procesów. Reparacja 

jest wynikiem rozplemu i napływu nowych komó-

rek, które obficie tworzą białka i mukopolisacha-

rydy, niezbędne w procesie odbudowy. Hamująco 

na procesy reparacyjne wpływają więc te związki, 

które upośledzają procesy metaboliczne (kortyko-

steroidy) lub powodują śmierć komórek (parafor-

maldehyd).

Powinien  wykazywać  działanie  przeciwbakte‑

3. 

ryjne. Część naukowców dopuszcza również tyl-

ko działanie bakteriostatyczne; najważniejsze, aby 

przynajmniej nie sprzyjał wzrostowi bakterii.

Powinien  dawać  się  łatwo  i  szybko  wyjaławiać 

4. 

przed zastosowaniem (nie dotyczy to materiałów 

o właściwościach przeciwbakteryjnych).

Powinien łatwo wprowadzać się do kanału

5. 

, tzn. 

wykazywać odpowiednią plastyczność oraz długi 

czas  wiązania,  umożliwiający  wykonanie  prawi-

dłowego wypełnienia.

Powinien szczelnie wypełniać kanały

6. 

, tzn. wyka-

zywać dobrą adhezję do zębiny.

Nie powinien ulegać resorpcji ze światła kana‑

7. 

łu, tzn. nie może się rozpuszczać w płynach tkan-

kowych. W przeciwnym razie wypełnienie utraci 

szczelność i powstaną puste przestrzenie sprzyja-

jące  reinfekcji  kanału.  Powyższe  wymaganie  nie 

dotyczy  materiałów  przeznaczonych  do  wypeł-

niania zębów mlecznych. Współczynnik resorpcji 

tych materiałów powinien być zbliżony do współ-

czynnika fizjologicznej resorpcji tkanek korzenia, 

tak  by  resorpcja  zębiny,  cementu  korzeniowego 

i materiału wypełniającego kanał przebiegała rów-

nomiernie.

Niektórzy autorzy wśród pożądanych cech materiału 

wymieniają jego zdolność do resorpcji po przepchnię-

ciu poza otwór wierzchołkowy. Nie ma jednak takie-

go materiału, który mógłby spełniać oba wymienione 

powyżej  wymagania.  Jeśli  materiał  jest  rozpuszczalny 

w płynach tkankowych, to będzie ulegał resorpcji za-

równo  z  tkanek  okw.,  jak  i  ze  światła  otworu  wierz-

chołkowego. Natomiast tempo resorpcji materiału roz-

puszczalnego, znajdującego się w obrębie tkanek okw., 

jest szybsze niż z kanału, ze względu na większą ilość 

płynów  tkankowych  i  bardziej  rozległą  powierzchnię 

kontaktu z nimi.

Nie powinien kurczyć się w czasie wiązania w kana‑

le. Nie ma wprawdzie takiego materiału, który podczas 

wiązania  nie  wykazywałby  skurczu.  Chodzi  jednak 

o  to,  aby  skurcz  ten  był  jak  najmniejszy.  Im  większy 

skurcz  materiału,  tym  większe  jest  prawdopodobień-

stwo  powstania  szpar  brzeżnych  pomiędzy  wypełnie-

niem  a  ścianą  kanału.  Pozytywnym  zjawiskiem  jest 

natomiast  zdolność  materiału  do  pęcznienia  podczas 

wiązania pod wpływem znajdującej się w kanale wil-

goci. Zwiększanie objętości materiału może nawet po-

wodować jego wnikanie w odgałęzienia boczne kanału 

oraz kanaliki zębiny.

Powinien w razie potrzeby dawać się łatwo usuwać 

z kanału w celu powtórnego jego wypełnienia. Więk-