Metoda Baumana 

Przy  prowadzeniu  poszukiwawczych  robót  geologicznych  za  pomocą  otworów  wiertniczych  określa  się 

przede  wszystkim  bieg  (rozciągłość)  oraz  upad  warstw  geologicznych  w  tym  warstw  złożowych,  jeśli  formą 

złoża  jest  pokład.  Istnieją  różne  sposoby  analitycznego  i  graficznego  wyznaczania  elementów  zalegania 

warstw  z  danych  uzyskanych  z  odwiertów.  Jedną  z  najbardziej  znanych  metod  graficznego  określania  jest 

metoda  Baumana.  Według  tej  metody  głębokość  zalegania  napotkanej  otworami  powierzchni  stropu  lub 

spągu pokładu należy odnieść do jednej dowolnie wybranej płaszczyzny poziomej – najczęściej do poziomu 

morza, aby wszystkie dane o zaleganiu pokładu wyrażone zostały w jednym układzie współrzędnych. 

Zakłada się, że w punktach A, B, C (rysunek) wykonano trzy odwierty poszukiwawcze, które napotkały spąg 

pokładu.  Wysokości  bezwzględne  h

A

,  h

B

  i  h

C

  spągu  pokładu  spełniają  następujący  warunek:  

h

A

  >  h

B

  >  h

C

.  Oznacza  to,  że  spąg  pokładu  w  otworze  A  znajduje  się  najwyżej  (biorąc  pod  uwagę  wysokość 

bezwzględną),  w  otworze  C  najniżej  natomiast  wysokość  spągu  w  punkcie  B  znajduje  się  pomiędzy  

A i C. Dotyczy to również wysokości spągu pokładu znajdujących się poniżej poziomu zerowego. 

Procedura: 

1.

 

Miejsca  wykonania  odwiertów  oznacza  się  na  mapie  powierzchni  terenu  w  odpowiedniej  skali  (np. 

1:2000, 1:5000). 

2.

 

Pomiędzy  otworami  na  mapie,  mającymi  najwyższe  i  najniższe  współrzędne  wysokościowe  spągu 

pokładu (czyli A i C), wykreśla się odcinek linii prostej 

. Ponieważ wysokość spągu w Puncie B jest 

mniejsza  od  wysokości  w  punkcie  A  oraz  większa  niż  w  punkcie  C,  to  oznacza,  że  na  odcinku 

 

istnieje punkt (nazwijmy go B’), w którym wysokość spągu pokładu jest taka sama jak w punkcie B. 

3.

 

Na odcinku 

 odszukuje się punkt B’ poprzez wykonanie interpolacji. W tym celu w punktach A i C 

wystawia się odcinki prostopadłe do 

. Na nich oznacza się punkty D i E, tak aby odcinek 

 miał 

długość równą h

A

 – h

B

 (w skali mapy, na której wykonujemy zadanie), natomiast odcinek

 długość 

równą  h

B

  –  h

C

.  Każdy  z  odcinków  wykreślamy  w  przeciwnych  kierunkach  (nie  ma  znaczenia  czy 

odcinek  pierwszy  w  stronę  lewą  czy  prawą,  ważne  jest,  żeby  obydwa  były  narysowane  w 

przeciwnych kierunkach) 

4.

 

Końce odcinków, czyli punkty D i E łączymy linią prostą, która przecina odcinek 

 w punkcie B’, w 

którym  spąg  pokładu  jest  na  tej  samej  wysokości  jak  w  punkcie  B.  Uzyskujemy  tym  samym  dwa 

punkty  o  takiej  samej  wysokości  spągu,  a  zatem  możemy  przez  nie  poprowadzić  linię  biegu. 

Odmierzając kątomierzem azymut linii biegu uzyskujemy BIEG pokładu. 

5.

 

Konstruujemy  linię  prostopadłą  do  prostej  BB’,  która  wyznacza  kierunek  nachylenia  pokładu  (linia 

upadu).  Prowadzimy  ją  przez  punkt,  w  którym  spąg  pokładu  jest  najwyżej  (czyli  przez  punkt  A).  To 

pozwoli  na  jednoznaczne  określenie  kierunku  upadu,  ponieważ  linia  ta  będzie  wskazywała  zawsze 

kierunek od punktu A do punktu jej przecięcia z linią biegu (na rysunku oznaczonego przez M). 

6.

 

Konstrukcja  kąta  upadu  polega  na  odłożeniu  długości  odcinka 

  od  punktu  A  na  odcinku 

 

(poprzez  wykreślenie  okręgu  od  promieniu 

  i  środku  w  punkcie  A).  Powstaje  punkt  M’,  który 

należy  połączyć  z  punktem  D.  Uzyskujemy  tym  samym  trójkąt  ADM’.  Kąt  AM’D  jest  rzeczywistym 

kątem upadu α, który mierzymy przy pomocy kątomierza. 

7.

 

Uzyskane  metodą  Baumana  wyniki  podajemy  w  zapisie  II  lub  III-członowym  oraz  oznaczamy 

odpowiednim symbolem na mapie. 

UWAGA: przy określaniu zalegania pokładu metodą Baumana mogą powstać błędy, jeśli pomiędzy otworami 

wiertniczymi znajduje się uskok.