powiatowy-humanistyczny

„zDolny

zak Gimnazjalista” 2008/2009, blok humanistyczny , etap powiatowy Arkusz zatwierdzony przez WKK

My, małpy Zachodu

Trudno o wi

ksz

nierównoczesno

ść

Rzeczpospolita XVIII wieku i kraje o

wieconego absolutyzmu. Dla

wieceniowców – od Woltera, poprzez Fryderyka II nazywaj

cego polskich szlachciców w orientalnych kontuszach

„Irokezami Europy”, a

po warszawskich reformatorów – polski ustrój był jednym wielkim po

miewiskiem. Z kolei dla

ideologów sarmatyzmu polska miała najlepszy ustrój.

A wzory wydawały si

gotowe. Z Anglii reformatorzy mogli bra

liberalny merkantylizm i nowoczesny

parlamentaryzm. Z Francji – wolteria

skie wolnomy

licielstwo. Z Prus – sprawn

, scentralizowan

administracj

merkantylizm pa

stwowy. A z Rosji – gdyby caryca pozwoliła – cho

by rozbudow

armii.

Jednak program modernizacji poprzez proste na

ladownictwo okazał si

zawieszony w pró

ni nie tylko dlatego,

e blokowały go Prusy i Rosja, ale przede wszystkim dlatego,

e szlachecki gmin uznał kosmopolityczne o

wiecenie za

twór obcy. A ostateczny upadek Rzeczpospolitej dramatycznie osłabił w

ród polskiej klasy politycznej poczucie własnej

warto

ci i znaczenia w Europie, umacniaj

c mitologi

narodow

, poczucie odr

bno

ci polskiej historii i polskiej kultury.

Równocze

nie przez cały wiek XIX spadkobiercy polskich o

wieceniowców gotowi byli zło

tradycyjn

polsk

sielsko-anielsk

„i

cizn

” – jak wówczas nazywano istot

– na ołtarzu nowoczesno

ci i zmiany polskiej to

samo

ci. (...)

Zamiana ziemian w mieszcza

stwo i marsz do Europy po utracie pa

stwowo

ci w 1795 r. niektórym zdawały si

przekonuj

perspektyw

. Hugo Kołł

taj – jeden z czołowych reformatorów epoki stanisławowskiej stał si

pierwszym

euroentuzjast

. My

lał o „federacji imperium zachodniego”, bo wtedy mieszkaniec Europy „w któr

kolwiek uda si

stron

... najdzie w ka

dym kraju jedn

dla siebie, i

tak powiem, ojczyzn

: bo wsz

dzie t

sam

konstytucj

, te

same

prawa, t

ęŜ

sam

miar

, wag

i monet

;

adnego kraju zwyczaje nie b

dla niego obce: mow

tylko i klima znajdzie

inne”. Dzi

w UE staje si

to w odwrotnej kolejno

ci: najpierw moneta, a potem konstytucja.

Rozczarowanie do Europy przyszło wraz z kl

Wiosny Ludów w 1848 r. Europa rozpadła si

na dwa wrogie

obozy, na parti

porz

dku i na parti

przewrotu. Zmiany cywilizacyjne przestawały by

nadziej

. (...)

Na dobr

spraw

wszystkie polskie drogi w XIX wieku prowadziły donik

d, głównie dlatego,

e nie istniała polska

stwowo

ść

, która stwarzałaby solidn

ram

dla modernizacji Polski. Ale nie tylko dlatego. Potrzebna była zmiana

mentalno

ci i wzorca kultury polskiej. Cywilizacja bowiem (...) to „blok systemowy”, to nie tylko technologia, ale poczucie,

e zmiana sposobu prz

dzenia bawełny i płodozmian ł

czy si

ze zniesieniem podda

stwa, z rz

dem przedstawicielskim,

z etyk

utylitarystyczn

, a to z kolei ze sceptycyzmem religijnym, higien

i wygod

ycia, i wreszcie gdzie

tam dalej było

biegłe czytanie i pisanie po francusku. Tak jak dzi

w UE po angielsku.

wieceniowi modernizatorzy zwykle ogl

dali si

na o

wieceniowego władc

, który roztoczyłby piecz

nad

reformami. Po Stanisławie Augu

cie stawiali na Napoleona, a po Napoleonie – na cara Aleksandra. Jednak w warunkach

„lenno

ci” na rzeczywisty skok cywilizacyjny nie było widoków.

Im bardziej zamazana była przyszło

ść

, tym

wietniejszy blask zdawał si

od przeszło

ci. Nie Nowa Fabryka,

lecz Stary Dwór miał by

sza

cem polskiej „istno

ci”. A przeciwnikiem stawał si

nie tylko zaborca, lecz – równie

prozachodni modernizator. I tak ze szlacheckiego dworku wyjdzie zarówno polski obskurantyzm, jak i wielka poezja
romantyczna (...).

Jedni modernizatorzy stawiali na forsown

industrializacj

nie zwa

c na koszty. (...). Drudzy stawiali na obcy

kapitał, co doprowadziło do kolonizacji kraju, urabiaj

c „kompleks

limaka” i uraz diabelskiej ziemi obiecanej polskiego

Manchesteru. W dodatku jedyny atut – tania siła robocza – nie był atutem. Słabo wyszkoleni robotnicy byli zagro

eniem

dla maszyn, a maszyny dla nich.

Trzeci

drog

skoku cywilizacyjnego było podnoszenie poziomu o

wiaty. Ale i to była uliczka bez wyj

cia,

poniewa

z jednej strony rosyjskie władze hamowały rozwój szkolnictwa, a z drugiej nie było miejsca nawet dla tych

nielicznych inteligentów, którzy jako „ludzie bezdomni” przymierali głodem. Polska rozbiorowa nie miała szans na własn

drog

modernizacyjn

Krzemi

ski Adam, My, małpy Zachodu, Polityka 2002 nr 16, s.56 –57 (fragmenty)

zDolny Ślązak Gimnazjalista

BLOK HUMANISTYCZNY

IX DOLNO

SKI KONKURS DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH

II ETAP - POWIATOWY

25.11.2008 r., godz. 12

Czas trwania 90 minut

TWÓJ KOD

∑

łn

)

Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza

„zDolny

zak Gimnazjalista” 2008/2009, blok humanistyczny, etap powiatowy Arkusz zatwierdzony przez WKK

Strona 2 z 4

Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza

ĘŚĆ

Zadania za 1 pkt

Tabela odpowiedzi

Zakre

l X wła

ciw

odpowied

. W ka

dym zadaniu

tylko jedna odpowied

jest poprawna.

W razie pomyłki otocz bł

dnie zaznaczon

odpowied

kółkiem i jeszcze raz zaznacz X dobr

odpowied

1.  Epoka stanisławowska to
A.  odrodzenie.
B.  o

wiecenie.

C. romantyzm.
D. pozytywizm.

2. Kultura jakiego kraju była najbardziej

reprezentatywna dla XVIII-wiecznej Europy?

A.  Polski.
B.  Francji.
C.  Anglii.
D.  Rosji.

3. Poprawnym zapisem celownika l. mnogiej nazwy

mieszka

ców Europy jest

A.  Europejczykom.
B.  europejczykom.
C.  Europejczyk

D. Europejczyków.

4. Wyraz wolnomy

licielstwo to

A. zrost.
B. zło

enie.

C. zestawienie.
D. skrótowiec.

5. Nieprawdziwym stwierdzeniem jest,

e obóz

reform w II połowie XVIII wieku wzywał przede
wszystkim do

A. ograniczenia liberum veto i wolnej elekcji.
B. przeprowadzenia reform politycznych,

wzmacniaj

cych pa

stwo.

C. wła

ciwego kształcenia – wychowania

wiatłych

obywateli, rozumiej

cych potrzeb

reform.

D. ograniczenia wydatków na wojsko.

6. Poni

ej wymieniono kilka nazw miejscowo

ci,

pod którymi w epoce napoleo

skiej stoczono

ne bitwy. Zaznacz t

nazw

, która obecnie

ywana jest w j

zyku potocznym na okre

lenie

całkowitej i nieodwracalnej kl

ski.

A.  Austerlitz.
B.  Lipsk.
C.  Ulm.
D.  Waterloo.

7. Które miasto na przełomie XIX i XX w. uwa

ane

było za stolic

kulturaln

ziem polskich?

A. Pozna

B.  Warszawa.
C.  Kraków.
D.  Lwów.

8. Wychowawc

młodzie

y, historykiem, nazywanym

samotnikiem brukselskim, był

A. Ksi

ąŜę

Adam Jerzy Czartoryski.

B.  Adam Mickiewicz.
C.  Joachim Lelewel.
D.  Juliusz Słowacki.

9. Wybierz spotkanie mi

dzynarodowe które okre

lono

słowami: Kongres nie posuwa si

, on ta

czy

A. Kongres berli

ski.

B. Kongres wiede

ski.

C. Kongres paryski.
D. Kongres wersalski.

10. Zaznacz dat

czarnej procesji.

A. Kwiecie

1791

B.  Maj 1791
C.  Marzec 1794
D.  Listopad 1795

11. Tekst Bo

e, co

Polsk

napisał Alojzy Feli

ski z okazji

pierwszej rocznicy

A. powstania Królestwa Polskiego.
B. powstania Ksi

stwa Warszawskiego.

C. powstania ko

ciuszkowskiego.

D. powstania listopadowego.

12. Nieprawdziwym stwierdzeniem jest,

e po upadku

powstania listopadowego

A. na ziemiach zaboru rosyjskiego nast

piły najwi

ksze

zaostrzenia i restrykcje wobec Polaków.

B. namiestnikiem na terenie Królestwa Polskiego został

Edward Flottwell zaciekły wróg polsko

ci.

C. mimo kl

ski nie zamierały d

ąŜ

enia do rozwoju

gospodarczego.

D. organizatorami poczyna

niepodległo

ciowych byli

cznicy mi

dzy emigracj

a krajem, zwani emisariuszami.

13. Autorem dzieła Głos wolny, wolno

ść

ubezpieczaj

jest

A. Stanisław Konarski.
B. Stanisław Leszczy

ski.

C. Hugo Kołł

taj.

D. Ignacy Krasicki.

Tabela odpowiedzi do cz

ęś

ci A

10 11 12

13 14 15 16

Zadania otwarte

Poprawno

ść

odpowiedzi. Wypełnia WKK

„zDolny

zak Gimnazjalista” 2008/2009, blok humanistyczny, etap powiatowy Arkusz zatwierdzony przez WKK

Strona 3 z 4

Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza

14. Ułó

chronologicznie podane ni

ej wydarzenia:

A.  konfederacja barska (......)
B.  elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego (......)
C.  I rozbiór Polski (......)
D.  powołanie Komisji Edukacji Narodowej(......)

15.  Wska

dwa archaizmy leksykalne w zdaniu

Wszystko i wsz

dzie wi

kszo

głosów

udecydowane by

powinno; przeto liberum veto,

konfederacje (...) na zawsze znosimy.

A. .....................................................................

B. .....................................................................

16. Wymie

trzech

twórców

polskiej

literatury

romantycznej. (Podaj imiona i nazwiska.)

A. ....................................................................................

B. ....................................................................................

C. ....................................................................................

17. Podane wyrazy: Dolno

zak, Europejczyk, Polak,

wrocławianin, człowiek uporz

dkuj według rosn

cego

zakresu.

...................................................................................................

ĘŚĆ

Zadania za 2 punkty

18. Na podstawie akapitu trzeciego wska

trzy

konsekwencje upadku Rzeczypospolitej.

A. .............................................................................

....................................................................................

B. .............................................................................

....................................................................................

C. .............................................................................

....................................................................................

19. W podanym ci

gu wyrazów wska

(podkre

cztery zapo

yczenia z j

zyka angielskiego.

aglomeracja, akompaniament, bajt, bank, barman,
dyskietka, gokart, pieriestrojka, sfinks, technika,
weekend, zen.

20. Z podanego fragmentu utworu wypisz i nazwij

dwa ró

rodki stylistyczne.

Góry rozsnute na

wietle ksi

ęŜ

yca

Rosn

jak gdyby na powierzchni blasku,

Bezmiern

przestrze

srebro skro

przesyca

nieg jest jakby z zielonego piasku.

Kazimierz Wierzy

ski Zima zakopia

ska

A. ........................................ ........................................

B. ........................................ ........................................

21. Z jakich dokumentów pochodz

poni

sze cytaty?

A. Naród winien jest sobie samemu obron

od napa

ci i dla

przestrzegania

cało

swojej.

Wszyscy

przeto

obywatele s

obro

cami cało

ci i swobód narodowych.

Wojsko nic innego nie jest, tylko wyci

gni

ta siła

obronna i porz

dna z ogólnej siły narodu.

..........................................................................................
..........................................................................................

B. Wzajemnie lud wiejski, doznaj

c sprawiedliwo

i dobroci Rz

du, powinien gorliwie pozostałe dni

szczyzny odbywa

, zwierzchno

ci swojej by

posłusznym, gospodarstwa pilnowa

, rol

dobrze

uprawia

i zasiewa

..........................................................................................
..........................................................................................

22. Z jakimi postaciami historycznymi kojarzysz słowa ?
A. Przysi

gam

obliczu

Boga

całemu

Narodowi

Polskiemu, i

powierzonej mi władzy na niczyj prywatny

ucisk nie u

, lecz jedynie jej dla obrony cało

granic,

odzyskiwania

samowładno

Narodu

i ugruntowania powszechnej wolno

ci u

ywa

. Tak

mi Panie Bo

e dopomó

i niewinna m

ka Syna Jego.

..........................................................................................
..........................................................................................

B. Wzywam teraz kochaj

cych ojczyzn

, nich id

za mn

do ko

cioła na zło

enie Bogu wspólnej przysi

i dzi

kczynienia,

e nam dozwolił tak uroczystego

i zbawiennego dopełni

dzieła.

..........................................................................................
..........................................................................................

K1
K2

„zDolny

zak Gimnazjalista” 2008/2009, blok humanistyczny, etap powiatowy Arkusz zatwierdzony przez WKK

Strona 4 z 4

Przepisz tutaj swój kod znajdujący się we wkładce do arkusza

ĘŚĆ

Zadania za 3 punkty

23. Utwórz rodzin

sze

ciu wyrazów od słowa

podstawowego twór.

A. ....................................., B. ........................................,

C. ....................................., D. ........................................,

E. ....................................., F. ..........................................

24. Wymie

trzy powody, dla których wszystkie

polskie drogi w XIX wieku prowadziły donik

(akapit 7.). Nie cytuj tekstu, odpowiedz własnymi
słowami.

A. ...................................................................................

B. ...................................................................................

C. ...................................................................................

25. Przyporz

dkuj definicj

zwi

zkowi frazeolo-

gicznemu, wpisuj

c w tabel

odpowiedni

liter

cienko prz

ąść

z torbami

stan

ąć

na nogi

A. doprowadzi

kogo

do n

dzy

B. uzna

za przepadłe i pogodzi

z tym

C. wyzby

kłopotów finansowych, podnie

ść

z upadku

D. mie

kłopoty finansowe, by

w trudnej sytuacji

materialnej, prze

ywa

trudno

ci, niepowodzenia

26. Przyporz

dkuj definicj

do poj

cia, wpisuj

w tabel

odpowiedni

liter

kosmopolityzm

sarmatyzm

megalomania

wiatopogl

d, styl

ycia wła

ciwy szlachcie polskiej

od XVII do XVIII w., cechuj

cy si

konserwatyzmem,

wstecznictwem, za

ciankowo

B. postawa

nacechowana

przesadnym

poczuciem

własnej warto

C. miło

ść

do ojczyzny i poczucie silnej wi

zi z własnym

narodem, poł

czone z gotowo

cenia si

dla ich dobra, przy równoczesnym poszanowaniu
innych narodów

D. postawa oparta na podkre

laniu swej wspólnoty

z całym

wiatem, powi

zana z biernym, oboj

tnym

stosunkiem do tradycji i interesów własnego narodu

27. Poł

cz osoby z ich dokonaniami, wpisuj

w tabel

odpowiedni

liter

Grzegorz Piramowicz

Ignacy Krasicki

Tadeusz Rejtan

A. „ojciec” Teatru Narodowego, który wi

zał go z

yciem

narodu

B. wybitny pedagog, sekretarz Towarzystwa do Ksi

Elementarnych

C. patriota, który wyst

pił najbardziej odwa

nie na sejmie w

1773r., zatwierdzaj

cym rozbiór ziem polskich

D. poeta, satyryk, pi

tnował wady i przywary ludzkie

Zadania za 4 punkty

28. Poł

cz osob

z jej charakterystyk

, wpisuj

w tabel

odpowiedni

liter

Fryderyk I

Fryderyk II

Piotr I

Maria Teresa

A. przeprowadził(a)

reformy

duchu

absolutyzmu

wieconego, reform

administracji, skarbu i wojska,

utworzył(a) szkoły ludowe

B. jako elektor brandenburski koronował(a) si

w roku 1701

na króla

C. w czasie jego/jej panowania pa

stwo stało si

wielk

pot

militarn

D. zwiedził(a)

kraje

zachodnie

ich

wzór

przeprowadził(a) reformy

29. Poł

cz poj

cia z ich znaczeniem, wpisuj

c w tabel

odpowiedni

liter

monarchia absolutna

liberum veto

rokosz

konfederacja

A. prawo pozwalaj

ce jednemu posłowi na zerwanie sejmu

B. zbrojne wyst

pienie szlachty przeciw królowi

C. zwi

zek zbrojny organizowany przez rycerstwo, szlacht

lub wojsko w celach politycznych

D. całkowite skupienie władzy w r

kach króla lub cesarza

bez kontroli ze strony społecze

stwa

Wypełnia WKK

K1
K2
K3
K4

K1
K2
K3