Technik_automatyk_sterowania_ruchem_kolejowym_Z4.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Urządzenia do przekazu informacji podróŜnym

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Przekazujemy Ci poradnik dla ucznia, który będzie pomocny w przyswajaniu wiedzy

z dziedziny telekomunikacji, rodzajów łączności stosowanych na kolei oraz ukształtowanie
umiejętności obsługiwania urządzeń łączności przewodowej.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, czyli wykaz umiejętności, jakie powinieneś posiadać przed
przystąpieniem do realizacji tej jednostki modułowej,

−

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności, jakie powinieneś ukształtować podczas zajęć,

−

materiał nauczania, czyli wiedzę teoretyczną z aspektami informacji praktycznych,
pozwalającą na osiągnięcie podanych celów kształcenia,

−

zestaw pytań, który pozwoli Ci sprawdzić opanowanie podanych treści z materiału
nauczania,

−

przykładowe ćwiczenia, które umoŜliwią Ci nabycie umiejętności praktycznych,

−

sprawdzian postępów, który pozwoli Ci sprawdzić opanowanie umiejętności
praktycznych,

−

sprawdzian osiągnięć, który sprawdzi Twoją wiedzę z opanowania treści programowych
materiału nauczania tej jednostki modułowej,

−

wykaz literatury, z jakiej moŜesz korzystać podczas nauki.
Pamiętaj o tym, Ŝe w czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów,

przepisów bhp oraz przepisów instrukcji przeciwpoŜarowej, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[46].Z4

Urządzenia telekomunikacji kolejowej

311[46].Z4.01

Obsługiwanie urządzeń łączności

przewodowej

311[46].Z4.02

Obsługiwanie urządzeń łączności

radiowej

311[46].Z4.03

Obsługiwanie urządzeń telewizji

przemysłowej

311[46].Z4.03

Obsługiwanie urządzeń telewizji

przemysłowej

311[46].Z4.04

Obsługiwanie urządzeń do

przekazu informacji podróŜnym

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

analizować schematy blokowe i ideowe układów i urządzeń elektronicznych,

−

posiadać umiejętność korzystania z dokumentacji techniczno-ruchowej (DTR),

−

analizować działanie analogowych i cyfrowych układów elektronicznych,

−

posługiwać się słownictwem technicznym z dziedziny elektrotechniki i elektroniki,

−

współpracować w grupie,

−

uczestniczyć w dyskusji,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy przeciwpoŜarowe i przepisy
ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

wyjaśnić działanie i zastosowanie sieci zegarowej,

−

określić rodzaje urządzeń megafonowych,

−

wyjaśnić zastosowanie urządzeń nagłaśniających,

−

wyjaśnić zastosowanie i rodzaje urządzeń informowania podróŜnych,

−

zastosować urządzenia sygnalizacji alarmowej,

−

dobrać układy zasilające do urządzeń rozgłoszeniowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Urządzenia do przekazu informacji podróŜnym

4.1.1. Materiał nauczania

Do usprawnienia organizacji pracy, ochrony mienia i ludzi oraz przekazywania

informacji stosuje się urządzenia sygnalizacji teletechnicznej.

Sygnalizacja teletechniczna jest to przesyłanie na odległość sygnałów o określonym

znaczeniu. Podstawową cechą sygnalizacji jest przesyłanie sygnału w jednym kierunku.

W zaleŜności od przeznaczenia rozróŜnia się urządzenia:

−

sygnalizacji wywoławczej,

−

sygnalizacji alarmowej,

−

sygnalizacji informacyjnej.
Urządzenia sygnalizacji wywoławczej stosuje się do przesyłania sygnałów wywołania.

Instaluje się je w budynkach mieszkalnych, administracyjnych (instalacja dzwonkowa),
w hotelach (wezwanie obsługi), w szpitalach (przywołanie pielęgniarki) oraz w szkołach
(dzwonki lekcyjne).

Urządzenia sygnalizacji alarmowej sygnalizują groŜące niebezpieczeństwo w obiekcie

chronionym. Ze względu na rodzaj zagroŜenia urządzenia te dzielą się na urządzenia:

−

sygnalizacji poŜarowej,

−

sygnalizacji napadowej,

−

sygnalizacji włamaniowej,

−

sygnalizacji poziomu wody.
Urządzenia sygnalizacji poŜarowej montuje się w obiektach naraŜonych na wybuch

poŜaru (np. w magazynach). Sygnał alarmowy nadany ręcznie lub samoczynnie przez czujkę
poŜarową natychmiast zostaje przesłany do jednostki straŜy poŜarnej.

Urządzenia sygnalizacji napadowej słuŜą do ochrony ludzi, którzy ze względu na

wykonywane czynności zawodowe (np. kasjerzy) są naraŜeni na niebezpieczeństwo napadu.

Urządzenia sygnalizacji włamaniowej zabezpieczają róŜnego rodzaju pomieszczenia

przed  wejściem  do  nich  osób  niepowołanych.  W  przedsiębiorstwie  PKP  urządzenia  te
instaluje  się  w  pomieszczeniach  kas  biletowych,  pomieszczeniach  dyrekcyjnych,
magazynach,  kancelariach  akt  oraz  innych  pomieszczeniach,  mogących  stać  się  obiektem
zainteresowania osób niepowołanych.

Urządzenia sygnalizacji poziomu wody są przeznaczone do uruchomienia alarmu w razie

przekroczenia w zbiorniku wodnym (wieŜa wodna, hydrofory) określonego poziomu wody.

Do sygnalizacji informacyjnej zalicza się:

−

urządzenia sygnalizacji poszukiwania osób,

−

ruchome reklamy,

−

tablice informacyjne,

−

urządzenia sygnalizacji czasu,

−

urządzenia sygnalizacji zajętości pomieszczeń.
W kolejnictwie najczęściej są stosowane tablice informacyjne, urządzenia sygnalizacji

czasu oraz urządzenia sygnalizacji zajętości pomieszczeń.

Tablice informacyjne są stosowane w budynkach dworcowych oraz na peronach. SłuŜą

one do informowania podróŜnych o kierunkach oraz czasie odjazdu i przyjazdu pociągów
pasaŜerskich.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tablice informacyjne mogą być:

−

stałe – zmiana informacji odbywa się poprzez ręczną wymianę poszczególnych palet
z literami, cyframi lub całymi wyrazami,

−

ruchome – zmiana informacji odbywa się za pomocą elektrycznie uruchamianych
mechanizmów powodujących obrót lub przesuwania palet z napisami, literami, cyframi,

−

wietlne – napisy składają się z kombinacji elementów świetlnych.

Zadaniem urządzeń sygnalizacji czasu jest podawanie dokładnego czasu, jednakowego na

wszystkich zegarach rozmieszczonych na terenie danej stacji lub węzła kolejowego.

W skład scentralizowanych urządzeń sygnalizacji czasu wchodzą:

−

zegar główny (tzw. matka),

−

centrala zegarowa z zegarami wtórnymi przyłączonymi do niej za pomocą linii
dwuprzewodowej.
Zegar główny o bardzo duŜej dokładności wskazań wysyła w odstępach minutowych

impulsy sterujące do zegarów wtórnych, które skokowo przesuwają swoje wskazówki w takt
impulsów sterujących.

Urządzenia sygnalizacji zajętości pomieszczeń są stosowane w salach konferencyjnych,

gabinetach dyrektorskich, szpitalach kolejowych oraz wszędzie tam, gdzie wejście osoby
niepowołanej moŜe zakłócić przebieg pracy.

dźwiękowego

rozgłaszania

wiadomości

słuŜą

urządzenia

rozgłaszania

przewodowego. W przedsiębiorstwie PKP urządzenia te są stosowane na stacjach osobowych,
towarowych i w pociągach pasaŜerskich. Pod względem eksploatacji urządzenia rozgłaszania
przewodowego dzielą się na dyspozytorskie i informacyjne.

Urządzenia dyspozytorskie stosuje się na stacjach towarowych. SłuŜą one do

przekazywania dyspozycji słuŜbowych pracownikom zatrudnionym między innymi przy
rozrządzie wagonów, formowaniu składów pociągów i pracach przeładunkowych.

Urządzenia informacyjne są uŜywane na stacjach osobowych i w pociągach pasaŜerskich.

Na  stacjach  osobowych  słuŜą  one  do  informowania  podróŜnych  o  przyjazdach,  odjazdach
i  opóźnieniach  pociągów  pasaŜerskich  oraz  do  nadawania  krótkich  komunikatów
informacyjnych, ostrzegawczych i porządkowych.

Urządzenia informacyjne w pociągach pasaŜerskich są przeznaczone do informowania

pasaŜerów o zbliŜaniu się do danej stacji kolejowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wizualne urządzenia informacji podróŜnych

Na stacjach i dworcach kolejowych (hale główne, poczekalnie, perony, przejścia

podziemne) rozmieszczone są systemy tablic informacyjnych z rozkładem jazdy pociągów
pasaŜerskich. Wykonywane są one najczęściej w formie tablicy magnetycznej mocowanej na
stałe na ścianie. Zastosowana technologia pozwala na łatwą i szybką wymianę informacji na
tablicy (rys. 1).

Rys. 1. Tablica stała magnetyczna [3]

Na duŜych dworcach PKP do informowania podróŜnych o rozkładzie jazdy pociągów

stosuje się paletowe tablice informacyjne, które w zaleŜności od miejsca instalacji dzielą się
na:

−

paletowe tablice zbiorcze instalowane w halach i poczekalniach dworcowych oraz
tunelach i dojściach do peronów,

−

paletowe tablice peronowe instalowane na peronach i dojściach do peronów,

−

paletowe tablice tunelowe instalowane w tunelach i dojściach do peronów.
NajwaŜniejszymi podzespołami konstrukcyjnymi kaŜdej tablicy paletowej są bębny

paletowe.  Na  paletach  (płytkach)  są  umieszczone  znaki  literowe,  cyfrowe  albo  całe  wyrazy.
Maksymalna  pojemność  bębna  wynosi  40  palet,  39  zapisanych  i  1  czysta  widoczna
w  połoŜeniu  spoczynku  tablicy.  Liczba  bębnów  zaleŜy  od  liczby  ruchomych  informacji
ukazujących się na tablicy (rys. 2).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Paletowa tablica zbiorcza [3]

Na tablicy zbiorczej przedstawionej na rysunku umieszczone są następujące dane

o pociągach odjeŜdŜających:
1)

czas odjazdu (GODZ. ODJAZDU),

nazwa stacji docelowej (STACJA DOCELOWA),

nazwa stacji pośrednich (PRZEZ),

rodzaj pociągu (RODZ. POCIĄGU),

czas opóźnienia (OPÓŹN.),

numer peronu (PERON).
Podane w nawiasach napisy są stałe, umieszczone na obudowie tablicy nad bębnami

paletowymi. Do zapisu informacji 2, 3, 4 i 6 są przewidziane cztery bębny, dla informacji 1
(czas odjazdu) są potrzebne trzy bębny (jeden dla godzin, drugi dla dziesiątek minut, a trzeci
dla jedności minut). Do zapisu informacji 5 (opóźnienie) potrzebne są dwa bębny. Łączna
liczba bębnów potrzebnych dla jednego wiersza w tablicy zbiorczej wynosi więc dziewięć.

Nastawianie informacji na tablicy odbywa się przez obracanie bębnów za pośrednictwem

silników elektrycznych sterowanych z pulpitu. Wszystkie informacje o danym pociągu mogą
być równieŜ nastawiane ręcznie za pomocą przełączników obrotowych. Do kasowania
informacji słuŜy przełącznik powodujący doprowadzenie bębna do pozycji, w której znajduje
się czysta paleta.

W podobny sposób działają paletowe tablice tunelowe (rys. 3) i paletowe tablice

peronowe (rys. 4).

Rys. 3. Paletowa tablica tunelowa [3]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Paletowa tablica peronowa [3]

Dodatkowo paletowe tablice informacyjne mogą być wyposaŜone w zegar dołączony do

dworcowej sieci zegarowej.

W pojazdach szynowych komunikacji pasaŜerskiej elementem systemu informacji

podróŜnych są tablice diodowe. SłuŜą do przekazywania informacji wizualnych o trasie
przejazdu pojazdu, to jest o przystankach pośrednich i końcowych. Pokazują równieŜ bieŜącą
datę i czas. Tablice te montowane są wewnątrz pojazdu w kabinach pasaŜerskich.

Tablica diodowa wykonana jest z podzespołów elektronicznych. Pole odczytowe

zbudowane jest z segmentów diodowych (diody LED) 8x8 punktów. Kolor punktów
ś

wietlnych (Ŝółto-pomarańczowy) sprawia, Ŝe pole jest bardzo dobrze widoczne zarówno

w świetle słonecznym jak i w świetle lamp oświetlenia kabin pasaŜerskich (rys. 5).

Rys. 5. Tablica diodowa [4]

Tablice diodowe sterowane są z jednostki centralnej systemu informacji podróŜnych.

Zasilanie (24V DC) podawane jest z układów sterujących kabiny pojazdu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Urządzenia sygnalizacji czasu

Aby wskazania zegarów na stacjach kolejowych na terenie całego kraju były najbardziej

zbliŜone zastosowano scentralizowane urządzenia zegarowe.

Na małych stacjach scentralizowane urządzenie zegarowe składa się z:

−

zegara głównego, zwanego równieŜ matką, o bardzo duŜej dokładności wskazań,

−

zegarów wtórnych, włączonych do wspólnej linii przewodowej,

−

urządzeń zasilających.
Zegar główny w odstępach minutowych wysyła w linię dwukierunkowe impulsy

elektryczne, które sterują zegarami wtórnymi powodując przesuwanie ich wskazówek. W ten
sposób uzyskuje się zgodność wskazań zegarów wtórnych z zegarem głównym.

Na duŜych stacjach kolejowych zamiast pojedynczego zegara głównego stosuje się

centrale zegarowe, w których są zazwyczaj dwa działające zegary główne: impulsujący
i rezerwowy. Do takiej centrali moŜna przyłączyć kilka linii zegarowych (rys. 6).

Rys. 6. Schemat blokowy scentralizowanego urządzenia zegarowego [2, s. 257]

Zegary wtórne wskazówkowe dzielą się na:

−

wewnętrzne (rys. 7) instalowane w pomieszczeniach zamkniętych (poczekalniach, halach
dworcowych, pomieszczeniach słuŜbowych, itp.),

−

zewnętrzne (rys. 8) instalowane na przestrzeniach otwartych (na peronach).

Rys. 7. Zegar wtórny wewnętrzny [3]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zegar wtórny wewnętrzny sterowany jest z sieci czasu polaryzowanym impulsem

minutowym ±24 V o minimalnym czasie trwania 500 ms. Dzięki małemu poborowi prądu
moŜe być stosowany w długich liniach zegarowych, względnie większą ilość zegarów moŜna
stosować w jednej linii krótkiej. Zegar wymaga oświetlenia zewnętrznego.

Rys. 8. Zegar wtórny zewnętrzny [3]

Zegar wtórny zewnętrzny sterowany jest z sieci czasu polaryzowanym impulsem

minutowym ±12 V (lub ±24 V, lub ±48 V, lub ±60 V) o minimalnym czasie trwania impulsu
500  ms.  Dzięki  małemu  poborowi  prądu  moŜe  być  stosowany  długich  liniach  zegarowych,
względnie większą ilość zegarów moŜna stosować w jednej linii krótkiej. Podświetlana tarcza
pozwala  na  odczyt  czasu  po  zapadnięciu  zmroku.  Napięcie  zasilania  oświetlenia  tarczy
24V DC.

Obecnie coraz częściej do wskazań czasu bieŜącego stosuje się zegary cyfrowe (rys. 9).

Rys. 9. Zegar cyfrowy [3]

Zegar przeznaczony jest do montaŜu w pomieszczeniach zamkniętych. Wyświetlacze

7-segmentowe  sterowane  są  z  mikroprocesorowego  systemu  zawierającego  zegar  czasu
rzeczywistego  RTC,  współpracującego  z  zewnętrznym  odbiornikiem  sygnału  DCF,  co  daje
moŜliwość  automatycznego  synchronizowania  z  czasem  wzorcowym  DCF  nadawanym
z Frankfurtu n/Menem. Zegar zasilany jest napięciem 24 V DC.

Rozbudowaną wersją zegara cyfrowego jest zegar wskazujący bieŜący czas oraz datę

(rys. 10).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Zegar cyfrowy z datownikiem [3]

Zegar przeznaczony jest do montaŜu w otwartej przestrzeni pod zadaszeniem lub

w  pomieszczeniach  zamkniętych.  Zestaw  czterech  wyświetlaczy  7-segmentowych
przeznaczony  jest  do  wizualizacji  daty  (rok,  miesiąc,  dzień).  Wyświetlacze  sterowane  są
z  mikroprocesorowego  systemu  zawierającego  zegar  czasu  rzeczywistego  RTC,
współpracującego  z  zewnętrznym  odbiornikiem  sygnału  DCF.  Zegar  wskazuje  na  przemian
temperaturę  mierzoną  w  miejscu  zainstalowania  czujnika  oraz  czas  odliczany  przez  RTC,
synchronizowany  automatycznie  z  czasem  wzorcowym  DCF  nadawanym  z  Frankfurtu
n/Menem.  Synchronizacja  następuje  automatycznie,  przy  czym  do  dokładnej  pracy  zegara
wystarcza  jedna  synchronizacja  na  kilka  dni.  Sterownik  posiada  wbudowaną  opcję
automatycznej  zmiany  czasu  zimowego  na  letni  i  odwrotnie  oraz  jest  kompatybilny  pod
względem lat przestępnych.

Funkcje sterownika zegara:

−

ręczne ustawienie czasu i daty,

−

ustawienie czasu widoczności godziny i minut,

−

ustawienie czasu widoczności temperatury,

−

wyłączenie opcji pokazywania temperatury,

−

wyłączenie opcji pokazywania czasu,

−

wyłączenie wskaźników cyfrowych.
Wyświetlacz znajdujący się w sterowniku pokazuje:

−

aktualny czas (godziny, minuty),

−

aktualną datę (rok, miesiąc, dzień),

−

dzień tygodnia,

−

temperaturę zewnętrzną (z dokładnością do ±0,5ºC),

−

znacznik synchronizacji DCF,

−

opcje ręcznych ustawień zegara.
Zegar posiada wewnętrzny zasilacz, moŜe być zatem zasilany bezpośrednio z sieci

230 V, 50 Hz.

W skład urządzeń zegarowych wchodzą równieŜ translacje zegarowe stosowane

w  długich  liniach  zegarowych,  na  których  przekroczono  dopuszczalny  spadek  napięcia,  co
moŜe  spowodować  niezadziałanie  niektórych  zegarów  wtórnych.  Praca  translacji  zegarowej
polega  na  odbiorze  impulsów  przychodzących  od  zegara  głównego  i  przetworzeniu  ich  przy
współpracy z lokalnym źródłem napięcia na nowe impulsy elektryczne, które sterują dalszymi
odcinkami linii lub inną linią zegarową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Urządzenia rozgłaszania przewodowego

Zadaniem systemu rozgłoszeniowego jest przekazywanie informacji akustycznych dla

podróŜnych korzystających z usług PKP oraz dla słuŜb eksploatacyjnych PKP. Urządzenia
systemu przeznaczone są do zainstalowania w obiektach PKP, dworcach i przystankach
kolejowych.

System rozgłoszeniowy tworzy ujednoliconą grupę urządzeń elektroakustycznych

uniwersalnej aparatury stacjonarnej przeznaczoną głównie do nagłaśniania kolejowych stacji
ruchu osobowego wraz z obiektami dworcowymi oraz stacji towarowych. Zazwyczaj
urządzenia systemu posiadają budowę modułową pozwalającą na indywidualną konfigurację
wyposaŜenia zaleŜną od specyfiki nagłaśnianego obiektu. MoŜliwa jest równieŜ późniejsza
rozbudowa systemu o dodatkowe moduły wzmacniaczy.

Urządzenia systemu rozgłoszeniowego zasadniczo przeznaczone są do nagłaśniania

obiektów o charakterze lokalnym (hale dworcowe, poczekalnie itp.), jednak system takŜe
umoŜliwia zdalne sterowanie i nagłaśnianie odległych obiektów takich jak bezobsługowe
przystanki kolejowe. Zdalne sterowanie i nagłaśnianie obiektu realizowane jest poprzez kabel
dalekosięŜny lub lokalny.

Sterowanie urządzeniami systemu oraz nadawanie komunikatów odbywa się za pomocą

zainstalowanych  w  obiekcie  pulpitów  mikrofonowych  poprzez  dwutorową  linię
teletransmisyjną.  Dodatkowo,  funkcje  pulpitu  moŜe  pełnić  specjalnie  oprogramowany
komputer PC, którego zadaniem jest  automatyczne nadawanie informacji dla podróŜnych na
poszczególne  obwody  rozgłoszeniowe.  Oprogramowanie  komputera  realizuje  równieŜ
automatyczne  zdalne  wybieranie  i  nagłaśnianie  bezobsługowych  stacji  i  przystanków
kolejowych.

Do podstawowych parametrów eksploatacyjnych systemu rozgłoszeniowego naleŜy:

−

nadawanie z kilku stanowisk zapowiadania mikrofonowego,

−

tworzenie elastycznych, określanych przez uŜytkownika obwodów zapowiadawczych,

−

dowolne konfigurowanie i nadawanie informacji na wybrane obwody rozgłoszeniowe,

−

nadawanie 3-tonowego gongu, poprzedzającego emisję komunikatów,

−

nadawanie informacji priorytetowych z uprzywilejowanego stanowiska zapowiadania,

−

nadawanie informacji o zmniejszonym poziomie rozgłoszenia w porze nocnej,

−

moŜliwość rozbudowy systemu o dodatkowe moduły wzmacniaczy i stanowiska
zapowiadawcze (pulpity),

−

opcjonalnie sterowanie i nadawanie informacji w sposób automatyczny z komputera PC,

−

zasilanie urządzeń systemu z sieci 230 V, 50 Hz.
W skład typowego systemu rozgłoszeniowego wchodzą:

−

pulpit sterujący duŜy (rys. 11) – ma moŜliwość współpracy z kilkoma obwodami
rozgłoszeniowymi,

−

pulpit sterujący mały (rys. 12) – współpracuje z jednym obwodem rozgłoszeniowym,

−

wzmacniacz mocy – stanowi podstawową jednostkę rozgłoszeniową dla obwodu
rozgłoszeniowego,

−

moduł sterujący – umoŜliwia konfigurowanie kilku obwodów rozgłoszeniowych,

−

serwer automatycznych zapowiedzi – jest komputerem PC z nagranymi informacjami
i komunikatami związanymi z ruchem pociągów i bezpieczeństwem podróŜnych
w obrębie danej stacji lub na przyległych nieobsługiwanych przystankach,

−

głośniki i megafony (zestaw kilku głośników znacznej mocy) rozmieszczone w obrębie
danej stacji lub na przyległych nieobsługiwanych przystankach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 11. Pulpit mikrofonowy duŜy [3]

Rys. 12. Pulpit mikrofonowy mały [3]

Do nagłośnienia przestrzeni pasaŜerskiej w pociągach osobowych oraz umoŜliwienia

obsłudze przekazywanie komunikatów głosowych słuŜy system nagłaśniania pociągu.

W skład systemu wchodzą mikrofony z przedwzmacniaczami i przyciskami

aktywującymi, umieszczone na pulpicie sterowniczym, wzmacniacz mocy m.cz. oraz
instalacja głośnikowa. System aktywuje się po załączeniu zasilania pokładowego 24 V DC.

W dowolnej chwili obsługa pociągu moŜe skorzystać z mikrofonu w celu przekazania do

przestrzeni pasaŜerskiej komunikatu głosowego. Aktywacja mikrofonu następuje po
naciśnięciu przycisku znajdującego się na pulpicie sterowniczym.

Wzmacniacz mocy m.cz. umoŜliwia ręczną regulację wzmocnienia i barwy dźwięku.

Posiada wewnętrzne zabezpieczenie przed zwarciami na nisko impedancyjnej linii
głośnikowej.

We wzmacniaczu zastosowana jest automatyka ustawiająca go w tryb pracy „Master” lub

„Slave” zaleŜny od statusu wagonu w składzie pociągu. Pracując jako „Master” wzmacniacz
jest źródłem sygnału odtwarzanego przez identyczne wzmacniacze zainstalowane
w pozostałych wagonach ustawiane automatycznie w tryb „Slave”. Sygnał akustyczny
przekazywany jest między wzmacniaczami łączem międzywagonowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Serwer automatycznych zapowiedzi

Serwer automatycznych zapowiedzi przyjazdów i odjazdów pociągów jest urządzeniem,

którego  głównym  zadaniem  jest  automatyczne  powiadamianie  podróŜnych  o  kursowaniu
pociągów  w  ramach  danej  stacji  (lub  kilku  stacji  przyległych).  Działania  dotyczące  danej
zapowiedzi  są  w  pełni  zautomatyzowane  (obsługiwane  przez  serwer),  obsługa  systemu
sprowadza  się  tylko  do  wprowadzania  informacji  o  ewentualnych  opóźnieniach  pociągów
i zmianie rozkładu jazdy.

Serwer (rys. 13) składa się z:

−

komputera klasy PC z systemem operacyjnym,

−

karty rozszerzenia lub modemu ISDN umoŜliwiającego komunikację z centralą systemu
łączności kolejowej SLK,

−

wzmacniaczy i sterowników na poszczególnych stacjach,

−

oprogramowania umoŜliwiającego sterowanie automatycznymi zapowiedziami oraz
zmianę konfiguracji,

−

oprogramowania dyspozytorskiego umoŜliwiającego komunikację z odpowiednimi
stacjami za pośrednictwem central łączności kolejowej SLK.

Rys. 13. Umiejscowienie serwera automatycznych zapowiedzi [3]

Do podstawowych zadań serwera naleŜy:

−

prezentacja wizualna bieŜącego rozkładu jazdy pociągów pasaŜerskich na danej stacji,
UŜytkownik  moŜe  odczytać  podstawowe  wiadomości  o  rozkładzie  jazdy  pociągów,
numerze  i  rodzaju  pociągu,  godzinie  przyjazdu  lub  odjazdu,  relacji,  numerze  toru
i peronu oraz ewentualnych opóźnieniach.
Osoba  obsługująca  moŜe  wprowadzić  informację  o  ewentualnych  opóźnieniach  oraz
zmianach  torów  i  peronów  przyjazdu  lub  odjazdu  pociągu.  Wprowadzone  informacje
(np. opóźnienia) są automatycznie zapowiadane.

−

prezentacja wizualna bieŜących zapowiedzi.
Dana zapowiedź składana jest z kilku innych fraz zapowiedzi lub nagranych wcześniej
słów. Okno „bufora zapowiedzi” programu prezentuje uŜytkownikowi tekst aktualnie
zapowiadanych pociągów.

−

automatyczne wysyłanie zapowiedzi o wjeździe pociągu na daną stację przy połączeniu
z systemem sterowania ruchem kolejowym oraz uprzednio wprowadzonym numerze
pociągu znajdującego się na szlaku,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wybranie  z  menu  programowego  odpowiedniej  zapowiedzi  typu  „...  wjedzie  ...”,
„...  wjeŜdŜa  ...”,  „...  stoi  ...”,  „...  wjechał  ...”,  „...  odjedzie  ...”  dla  danego  pociągu
i wybranej stacji.
Automatyczne  zapowiedzi  o  wjeździe  pociągu  na  daną  stację  generowane  są  na

podstawie informacji o zajętości odcinka przed daną stacją dla określonego pociągu. Zajętość
odcinka przez pociąg o danym numerze uzyskiwana jest z serwera komunikacyjnego systemu
sterowania ruchem kolejowym.

Program automatycznych zapowiedzi po otrzymaniu telegramu o zajęciu odcinka przez

pociąg  o  określonym  numerze,  dokonuje  korelacji  ze  swoją  wewnętrzną  bazą  (rozkładem
jazdy  oraz  wszystkimi  obsługiwanymi  miejscowościami)  a  następnie  tworzy  określoną
zapowiedź  i  wysyła  ją  przez  cyfrowy  kanał  ISDN  systemu  central  SLK  do  danej  stacji  lub
przystanku.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jak dzieli się sygnalizacja teletechniczna ze względu na przeznaczenie?

Jak dzieli się sygnalizacja teletechniczna ze względu na rodzaj zagroŜenia?

Jakie urządzenia zaliczamy do sygnalizacji informacyjnej?

Jakie zadania spełnia sygnalizacja informacyjna?

Jakie znasz rodzaje tablic informacyjnych?

Jaka jest zasada działania paletowej tablicy informacyjnej?

Z jakich elementów składa się scentralizowane urządzenie zegarowe?

Jakie rodzaje zegarów stosuje się na kolei?

Jakie funkcje uŜytkowe posiadają zegary cyfrowe?

10.

Jakie zadania realizują urządzenia rozgłaszania przewodowego?

11.

Jakie są podstawowe parametry eksploatacyjne typowego systemu rozgłoszeniowego?

12.

Jakie urządzenia wchodzą w skład typowego systemu rozgłoszeniowego?

13.

Jaka jest zasada działania systemu nagłaśniania w pociągach osobowych?

14.

Jakie urządzenia wchodzą w skład serwera automatycznych zapowiedzi?

15.

Jakie są podstawowe zadania serwera automatycznych zapowiedzi?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Nastaw Ŝądaną informację na tablicy paletowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania w poradniku oraz skorzystać z innych źródeł
informacji,

zapoznać się z instrukcją obsługi tablicy paletowej,

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i przepisami bhp,

dyskutować w grupie na temat sposobu wykonania ćwiczenia,

podłączyć pulpit sterujący do tablicy paletowej,

nastawić Ŝądaną informację na tablicy paletowej,

zaprezentować efekt swojej pracy,

opracować wnioski.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja obsługi tablicy paletowej,

−

tablica paletowa,

−

pulpit sterujący do tablicy paletowej,

−

kable połączeniowe,

−

literatura techniczna,

−

materiały i przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Sprawdź parametry impulsu sterującego zegara głównego układu sygnalizacji czasu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania w poradniku oraz skorzystać z innych źródeł
informacji,

zapoznać się z dokumentacją techniczną zegara głównego,

zapoznać się z instrukcją obsługi częstościomierza-czasomierza cyfrowego,

zapoznać się z instrukcją obsługi woltomierza cyfrowego DC,

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i przepisami bhp,

dyskutować w grupie na temat sposobu wykonania ćwiczenia,

wykonać pomiar poziomu napięcia impulsu zegarowego,

wykonać pomiar czasu trwania impulsu zegarowego,

wykonać pomiar częstotliwości taktowania zegara głównego,

10)

zaprezentować efekt swojej pracy,

11)

opracować wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna zegara głównego,

−

instrukcja obsługi częstościomierza-czasomierza cyfrowego,

−

instrukcja obsługi woltomierza cyfrowego DC,

−

zegar główny,

−

częstościomierz-czasomierz cyfrowy,

−

woltomierz cyfrowy DC,

−

kable połączeniowe,

−

literatura techniczna,

−

materiały i przybory do pisania.

Ćwiczenie 3

Zaprogramuj zegar cyfrowy z datownikiem w sposób podany przez prowadzącego

zajęcia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania w poradniku oraz skorzystać z innych źródeł
informacji,

zapoznać się z dokumentacją techniczną zegara cyfrowego,

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i przepisami bhp,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dyskutować w grupie na temat sposobu wykonania ćwiczenia,

zaprogramować zegar,

sprawdzić działanie zegara,

zaprezentować efekt swojej pracy,

opracować wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna zegara cyfrowego,

−

zegar cyfrowy z datownikiem,

−

literatura techniczna,

−

materiały i przybory do pisania.

Ćwiczenie 4

Sprawdź działanie urządzeń systemu rozgłoszeniowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania w poradniku oraz skorzystać z innych źródeł
informacji,

zapoznać się z dokumentacją techniczną urządzeń systemu rozgłoszeniowego,

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i przepisami bhp,

dyskutować w grupie na temat sposobu wykonania ćwiczenia,

sprawdzić działanie pulpitów mikrofonowych,

sprawdzić działanie wzmacniacza mocy,

sprawdzić działanie głośników i megafonów,

zaprezentować efekt swojej pracy,

opracować wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna urządzeń stosowanych w ćwiczeniu,

−

system rozgłoszeniowy,

−

literatura techniczna,

−

materiały i przybory do pisania.

Ćwiczenie 5

Zapoznaj się z moŜliwościami uŜytkowymi oprogramowania serwera automatycznych

zapowiedzi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z materiałem nauczania w poradniku oraz skorzystać z innych źródeł
informacji,

zapoznać się z dokumentacją techniczną serwera automatycznych zapowiedzi,

zapoznać się z oprogramowaniem serwera automatycznych zapowiedzi,

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami ergonomii i przepisami bhp,

dyskutować w grupie na temat sposobu wykonania ćwiczenia,

zapoznać się z ekranem wyboru,

zapoznać się z ekranem wprowadzania danych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zaprezentować efekt swojej pracy,

opracować wnioski.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna serwera automatycznych zapowiedzi,

−

komputer PC z programem serwera automatycznych zapowiedzi,

−

literatura techniczna,

−

materiały i przybory do pisania.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozróŜnić rodzaje tablic informacyjnych?

nastawić Ŝądaną informację na tablicy paletowej?

zmierzyć parametry sygnału sterującego zegara głównego?

zaprogramować zegar cyfrowy?

sprawdzić działanie urządzeń systemu rozgłoszeniowego?

obsługiwać program serwera automatycznych zapowiedzi?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań.

Do kaŜdego zadania dołączone są 4 odpowiedzi. Tylko jedna jest prawdziwa.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, wstawiając w odpowiedniej
rubryce znak X. W przypadku pomyłki naleŜy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zaznaczyć odpowiedź prawidłową.

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ rozwiązanie tego
zadania na później i wróć do niego, kiedy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 60 minut.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Sygnalizacja alarmowa to zespół urządzeń słuŜących do przesyłania na odległość
sygnałów
a)

wywołania.

zagroŜenia.

czasu.

zajętości.

Zadaniem urządzeń informacyjnych na kolei jest
a)

informowanie o rozkładzie jazdy pociągów.

informowanie o zagroŜeniu poŜarowym.

sygnalizowanie włamania.

sygnalizowanie napadu.

PoniŜszy rysunek przedstawia tablicę paletową

stałą.

zbiorczą.

peronową.

tunelową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wizualizacja informacji na tablicy paletowej realizowana jest za pomocą
a)

płytek z literami, cyframi i wyrazami.

pól odczytowych z diodami LED.

wskaźników ciekłokrystalicznych LCD.

arówek.

Do zapisu poniŜszej informacji na tablicy paletowej potrzebne jest

GODZ.

ODJAZDU

STACJA DOCELOWA

PRZEZ

RODZAJ

POCIĄGU

OPÓŹN.

1 8

2 0

POZNAŃ

KONIN

POSP.

1 2 0

5 bębnów paletowych.

6 bębnów paletowych.

7 bębnów paletowych.

8 bębnów paletowych.

Zegarem „matką” nazywamy zegar
a)

wtórny wewnętrzny.

główny.

wtórny zewnętrzny.

wtórny z datownikiem.

Zadaniem zegara głównego jest
a)

wysyłać impulsy sterujące do zegarów wtórnych.

kontrolować ruch pociągów w obrębie stacji.

informować o rozkładzie jazdy pociągów.

przekazywać dyspozycje przy formowaniu składów pociągów.

Minimalny czas trwania zegarowego impulsu sterującego wynosi
a)

1 s.

1 min.

500 ms.

5 s.

PoniŜszy rysunek przedstawia zegar

główny.

wtórny zewnętrzny.

cyfrowy.

wtórny wewnętrzny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10.

MoŜliwość automatycznego synchronizowania wskazań z czasem wzorcowym DCF
posiadają zegary
a)

wtórne zewnętrzne.

cyfrowe.

wtórne wewnętrzne.

mechaniczne.

11.

Zespół urządzeń elektroakustycznych przeznaczony do nagłośnienia obszaru stacji
kolejowej nazywamy systemem
a)

kontroli ruchu pociągów.

sygnalizacji czasu.

rozgłoszeniowym.

alarmowym.

12.

Sterowanie urządzeniami nagłaśniającymi systemu rozgłoszeniowego odbywa się za
pomocą
a)

pulpitów mikrofonowych.

tablic paletowych.

centralek selektorowych.

łącznic telefonicznych.

13.

Do podstawowych parametrów eksploatacyjnych systemu rozgłoszeniowego naleŜy
a)

przesyłanie sygnałów wywołania.

samoczynne nadawanie sygnału alarmowego.

podawanie dokładnego jednakowego czasu.

nadawanie informacji z kilku stanowisk zapowiadania mikrofonowego.

14.

W skład typowego systemu rozgłoszeniowego wchodzą
a)

sygnalizatory wywoławcze.

głośniki i megafony.

zegar główny.

czujniki ruchu.

15.

PoniŜszy rysunek przedstawia

pulpit mikrofonowy duŜy.

urządzenie głośnomówiące.

radiotelefon.

centralkę abonencką.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16.

Wzmacniacz mocy m.cz. systemu nagłaśniania pociągu pracujący w trybie „Master” jest
ź

ródłem sygnału

odtwarzanego przez zestaw mikrofonów systemu.

odtwarzanego przez zestaw przedwzmacniaczy systemu.

dla innych wzmacniaczy systemu pracujących w trybie „Slave”.

dla pulpitu sterującego systemem.

17.

W skład serwera automatycznych zapowiedzi wchodzi
a)

informacyjna tablica paletowa.

scentralizowane urządzenie zegarowe.

system wywoławczy.

komputer klasy PC.

18.

Modem ISDN serwera automatycznych zapowiedzi umoŜliwia
a)

aktualizację wskazań zegarów wtórnych.

komunikację serwera z centralą systemu łączności kolejowej.

zmianę informacji na tablicach paletowych.

kontrolę systemu sygnalizacji alarmowej.

19.

Uprawnienia uŜytkownika serwera automatycznych zapowiedzi pozwalają na
a)

odczytanie podstawowych wiadomości o rozkładzie jazdy pociągów.

wprowadzenie informacji o zmianie rozkładu jazdy pociągów.

wprowadzenie informacji o opóźnieniu pociągu.

wprowadzenie informacji o zmianie numeru peronu.

20.

Automatyczne zapowiedzi o wjeździe pociągu na stację generowane są na podstawie
a)

wybrania z menu programowego odpowiedniej zapowiedzi.

składania nagranych wcześniej fraz zapowiedzi.

uzyskania informacji o zajętości odcinka przed daną stacją.

wprowadzenia informacji o wjeździe pociągu na stację.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko:..................................................................................

Obsługiwanie urządzeń do przekazu informacji podróŜnym

Zaznacz poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

Hołub J.: Podstawy konstrukcji i działania urządzeń fonicznych. WSiP, Warszawa 1999

Machlowski J.: Zarys telekomunikacji kolejowej. WKiŁ, Warszawa 1992

Strony WWW
3.