Technik_tech_wyr_skorz_311[35]_Z1.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Maria Molendowska

Dobieranie materiałów wykończeniowych stosowanych
w wyrobach skórzanych
311[35].Z1.04

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
mgr inż. Barbara Jaśkiewicz
inż. Stanisław Pietryka

Opracowanie redakcyjne:
mgr inż. Maria Molendowska

Konsultacja:
mgr inż. Zdzisław Feldo

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 311[35].Z1.04,

,,Dobieranie materia

łów wykończeniowych stosowanych w wyrobach skórzanych", zawartego

w modułowym programie nauczania dla zawodu technik technologii wyrobów skórzanych.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Wyroby papiernicze

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Wyroby metalowe

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Wyroby drewniane

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Środki wykończalnicze

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o materiałach takich, jak tektury,

papier, drewno, metale, środki wykończalnicze oraz w opanowaniu umiejętności ich doboru
do produkcji wyrobów skórzanych.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia tej jednostki modułowej, czyli umiejętności, jakie osiągniesz pozwolą Ci

na dobieranie materiałów wykończeniowych stosowanych do produkcji wyrobów
skórzanych.

3. Materiał nauczania, który umożliwi Ci samodzielne przygotowanie się do wykonania

ćwiczeń i zaliczenia sprawdzianów. Do poszerzenia wiedzy wykorzystaj wskazaną
literaturę oraz inne źródła informacji.

4. Pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonania ćwiczenia.
5. Ćwiczenia, które umożliwią Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne.

6. Sprawdzian postępów.
7. Zestaw pytań sprawdzających stopień opanowania przez Ciebie wiedzy i umiejętności

z zakresu całej jednostki modułowej.

8. Literaturę.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela lub

instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną czynność.
Po przerobieniu materiału spróbuj zaliczyć sprawdzian z zakresu jednostki modułowej.

Jednostka

modułowa:

Dobieranie

materiałów

wykończeniowych

stosowanych

w wyrobach skórzanych, której treści teraz poznasz jest jednym z modułów koniecznych do
zapoznania się z materiałami podstawowymi i pomocniczymi stosowanymi w wyrobach
skórzanych.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów bhp oraz

instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju wykonywanych prac. Przepisy te
poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[35].Z1

Surowce i materiały

pomocnicze

311[35].Z1.02

Rozpoznawanie i dobieranie

tworzyw skóropodobnych

311[35].Z1.03

Dobieranie klejów stosowanych

w produkcji wyrobów skórzanych

311[35].Z1.04

Dobieranie materiałów

wykończeniowych stosowanych

w wyrobach skórzanych

311[35].Z1.01

Rozpoznawanie i dobieranie

tworzyw sztucznych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

– wykorzystywać podstawowe prawa chemii i fizyki w procesach wytwarzania materiałów

podstawowych i pomocniczych,

– posługiwać się dokumentacją technologiczną i techniczną stosowaną w procesach

wytwarzania wyrobów skórzanych,

– stosować podstawowe badania organoleptyczne i oznaczenia laboratoryjne do określania

jakości skór, tworzyw skóropodobnych, tworzyw sztucznych,

–  posługiwać się przyrządami pomiarowymi,
–  organizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami ergonomii,
–  korzystać z różnych źródeł informacji,
–  przestrzegać  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpożarowej

oraz ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

scharakteryzować materiały do: łączenia elementów, wypełniania i usztywniania,
zdobienia oraz wykończania wyrobów skórzanych,

–

scharakteryzować surowce i proces produkcji wyrobów papierniczych i tektury,

–

określić właściwości różnych rodzajów tektury stosowanej w kaletnictwie,

–

scharakteryzować surowce i proces produkcji wyrobów metalowych,

–

scharakteryzować wyroby metalowe stosowane w produkcji wyrobów skórzanych,

–

określić metody zabezpieczania metali przed korozją,

–

określić rodzaje i właściwości drewna,

–

scharakteryzować wyroby drewniane stosowane w produkcji wyrobów skórzanych,

–

scharakteryzować surowce do produkcji środków wykończalniczych, czyszczących
i renowacyjnych wyrobów skórzanych,

–

określić skład i zastosowanie środków do wykończania, czyszczenia i renowacji
wyrobów skórzanych,

–

określić sposoby zabezpieczania i magazynowania materiałów i środków pomocniczych
stosowanych do produkcji wyrobów skórzanych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Wyroby papiernicze

4.1.1. Materiał nauczania

Wyroby papiernicze znalazły zastosowanie w produkcji wyrobów skórzanych, między

innymi  do  usztywniania  wyrobów,  wypełniania  wnętrza  wyrobów,  pakowania  wyrobów,
wykonywania  rączek,  w  niektórych  przypadkach  nawet  całych  wyrobów  czy  sporządzania
wzorników.  Do  wyrobów  papierniczych  możemy  zaliczyć  między  innymi:  papier,  bibułę,
karton, tektury zwykłe i specjalne.

Papier

Papier jest to cieniutka warstwa spilśnionych włókien roślinnych, które poddane zostały

najpierw rozwłóknianiu, a następnie prasowaniu z dodatkiem wypełniaczy, substancji
wiążących, barwiących i innych.
Podstawowymi surowcami do produkcji papieru są:

−

szmaty,

−

masa celulozowa otrzymywana z drewna, przede wszystkim drzew iglastych (celuloza
jest obok ligniny głównym składnikiem drewna),

−

ścier drzewny otrzymywany z drewna miękkiego po mojego odpowiednim rozdrobnieniu,

−

makulatura.

Rys. 1. Schemat otrzymywania celulozy metodą siarczynową [ 5, s. 170]

W produkcji papieru można wyróżnić następujące etapy:
1. Rozdrabnianie i mielenie surowców papierniczych w holendrach z zastosowaniem dużej

ilości wody.

2. Dodawanie kalafonii lub kleju naturalnego w celu uzyskania gładkiej i nasiąkliwej

powierzchni papieru.

3. Dodawanie wypełniaczy, którymi mogą być, np. kreda czy gips w celu wypełnienia

przestrzeni między włóknami.

4. Przenoszenie masy do kadzi, gdzie następuje mieszanie różnych surowców wyjściowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Oczyszczona masa przenoszona jest na maszynę papierniczą, gdzie następuje

odwadnianie, prasowanie, zwilżanie, suszenie i zwijanie taśmy papieru.

Rys. 2. Holender do rozwłókniania masy papierniczej [ 5, s. 171]

1 - wanna,
2 - mieszadło łopatkowe,
3 - bęben rozwłókniający.

Rys. 3. Schemat maszyny papierniczej [ 5, s. 171]

Wyroby papiernicze przeznaczone do celów specjalnych mogą być uszlachetniane przez:

−

powlekanie, np. papier kredowy, podgumowany czy kolorowany,

−

nasycanie, np. papier asfaltowany czy parafinowany,

−

laminowanie, np. sklejanie warstwowe różnego rodzaju papieru czy nakładanie folii
z tworzyw sztucznych,

−

drukowanie, np. tapety.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wielkość arkuszy papieru jest znormalizowana, a najczęściej stosowanym formatem jest

format A4 o wymiarach 210×297. Pocięty papier pakowany jest w tzw. ryzy (500 sztuk).
W zależności od surowca wyjściowego wyroby papiernicze dzieli się na 10 klas. Papier klasy
I ma najwyższą jakość i przeznaczany jest do celów specjalnych (banknoty, mapy,
dokumenty).
W praktyce spotykamy papier:

−

klasy III – papier do pisania,

−

klasy V i VI – papier książkowy,

−

klasy VIII – papier gazetowy.

W oznaczaniu papieru ważna jest jego gramatura, to znaczy masa 1 m

wyrobu papierniczego

wyrażona w gramach.

Tab.1. [5, s.173]

Przykładowe wyroby i ich zastosowanie:

−

papier gazetowy używany do podklejania elementów w celu zlikwidowania nierówności,

−

papier pakowy służy do pakowania towarów,

−

bibuła i wata celulozowa mogą stosowane jako materiał wypełniający przestrzenie
między tekturą, a warstwą zewnętrzną (te wyroby zastępuje się pianką
poliuretanową),najczęściej jednak stosowane są do wypełniania wnętrz wyrobów.

Tektury

Tektura jest to warstwa spilśnionych włókien masy wytworzonej ze ścieru drzewnego

i makulatury z dodatkiem włókien wełnianych i lnianych. Według sposobu produkcji tektury
dzieli  się  na  jedno-  i  wielowarstwowe.  Tektury wielowarstwowe  powstają  przez  prasowanie
jeszcze mokrych pojedynczych, cienkich warstw lub ich sklejanie po 2 - 10.
Tekturę  produkuje  się  bardzo  podobnie  jak  papier,  z  tą  różnicą,  że  stosuje  się  inny  skład
surowcowy.

Do produkcji tektury zwykłej stosowana jest makulatura, natomiast tektury twarde

produkuje się z lepszych gatunków zużytego papieru, który uszlachetnia się dodatkiem masy
celulozowej oraz szmat. Dodatek rozwłóknionych odpadów skórzanych wpływa dodatnio na
ścisłość tektury. Środkami wiążącymi w produkcji tektur mogą być: roztwory dyspersyjne
kalafonii i żywic bitumicznych, lateksu kauczuku syntetycznego czy emulsji polioctanu
winylu.

W zależności od sposobu wykończania rozróżnia się następujące rodzaje tektur:

−

matową, gładzoną tylko przez walce maszyny papierniczej,

−

satynowaną, gładzoną na walcach tzw. kalandrach,

−

gładką, gładzoną za pomocą cylindra połyskowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Schemat otrzymywania tektur [5, s. 174]

Podstawowe badania fizykochemiczne jakości tektur dotyczą głównie grubości, gęstości,

nasiąkliwość, wytrzymałości na rozerwanie, zginanie czy ścieranie.
Budowa tektur zależy od rodzaju użytych włókien, przebiegu produkcji i sposobu
wykończenia.

Właściwości tektur

Ważna cechą tektury jest spoistość. Tektury spoiste posiadają wystarczającą

wytrzymałość  na  rozciąganie  i  wydłużenie,  które  określa  się  za  pomocą  zrywarki.  Tektury
wykazują  stosunkowo  niskie  wskaźniki  wytrzymałościowe  w  porównaniu  z  innymi
materiałami.
Wskaźniki  te  przedstawiają  się  następująco:  w  kierunku  wzdłużnym  0,7  daN/mm

i 15%

wydłużenia, w kierunku poprzecznym 0,3÷0,5 daN/mm

i 20% wydłużenia. Wytrzymałość na

rozciąganie tektury mokrej zmniejsza się 2÷4 - krotnie.

Wytrzymałość na zginanie tektur ma duże znaczenie w czasie produkcji i użytkowania.

Tektury łatwiej wytrzymują zginanie w poprzek nawarstwienia włókien.
Oznaczenie tektur na łamanie wyraża się kątem łamania oraz naprężeniem  łamiącym. Kątem
łamania  określa  się  kąt  odchylenia  płaszczyzny  jednego  płata  arkusza  od  płaszczyzny
drugiego  takiego  samego  arkusza,  po  osiągnięciu,  którego  następuje  pęknięcie  zewnętrznej
warstwy zginanej tektury.
Naprężenie  łamiące  jest to stosunek siły działającej  na  nachylony  płat arkusza w  momencie
osiągnięcia  kąta  łamania,  do  kwadratu  grubości  tektury.  Oznaczenie  przeprowadza  się  na
specjalnej aparaturze łamiącej, po kolei 5 aklimatyzowanych pasków tektury o wymiarach

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

50 × 150mm wyciętych w kierunku poprzecznym i podłużnym. Wielkość kąta łamania i siły
łamiącej odczytuje się na skali aparatu.
Naprężenie łamiące P w kg/N oblicza się według wzoru:

P =

gdzie: F - siła łamiąca [kg/N]

D - grubość próbki w [mm]

Wynik podaje się jako średnią arytmetyczną dla każdego kierunku odchylenia oraz średnią
dla obu kierunków.
Oznaczanie nasiąkliwości tektur

Nasiąkliwość tektur zależy od zastosowanych składników i charakteru rozdrobnienia,

i  wynosi  10÷30  %  po  2  godzinach.  Wilgotność tektury  waha  się  od 10  do  12  %.  Zawartość
wody w tekturze jest zmienna i zależy od warunków magazynowania.
Wyroby papiernicze są materiałami higroskopijnymi, czyli łatwo chłoną wodę z powietrza.
Nasiąkliwość  określa  się  przyrostem  masy  badanej  próbki  wyrażonym  w[%]  w  stosunku  do
masy  pierwotnej  próbki.  Do  oznaczenia  stosuje  się  w  zależności  od  rodzaju  tektury  wodę,
ksylen lub naftę, co regulują normy przedmiotowe.
Próbkę tektury o wymiarach 100 × 100 mm uprzednio zważoną zanurza się do wody na
2 godz. lub do ksylenu na okres 5,5 min. Po tym czasie próbkę zawiesza się do obcieknięcia
nadmiaru cieczy na 20 min. w przypadku wody lub 2 min. w przypadku ksylenu, a pozostałe
krople  usuwa  się  bibułą  i  następnie  waży.  Za  wynik  podaje  się  średnią  arytmetyczną,  z  co
najmniej 5-ciu pomiarów wykonanych na oddzielnych próbkach.
Jednocześnie  z  nasiąkliwością  można  oznaczyć  zdolność  pęcznienia,  zmianę  wymiarów
liniowych po moczeniu i wysuszeniu badanego materiału. Dla przeprowadzenia tego badania
należy  zmierzyć  grubość  i  wymiary  liniowe  suchych  próbek.  W  tym  celu  próbkę  należy
oznakować w taki sposób, aby wszerz i wzdłuż próbki przechodziły po trzy linie w odległości
12,5 mm. jedna od drugiej, tzn. powierzchnia próbki ma wyglądać jak szachownica. Według
naniesionych  linii zmierzyć wymiary otrzymanych pól z dokładnością do 0, 5 mm. Po 2  lub
24  godzinach  nasiąkania  zmierzyć  grubość  i  wymiary  liniowe  próbki.  W  warunkach
normalnych doprowadzić próbkę do stałej masy i znów zmierzyć grubość i wymiary liniowe.
Opracowanie wyników:
Nasiąkliwość (N), w [%] (po 2 lub 24 godz.) obliczyć wg wzoru;

−

· 100

gdzie:
m

- masa próbki materiału po nasiąkaniu w ciągu 2 lub 24 godzin,

- masa próbki materiału przy 18% wilgotności, [g],

100

)

100

(

−

⋅

gdzie:
m - pierwotna masa próbki materiału, [g],
W - wilgotność próbki materiału, [%].

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zmianę wymiarów próbki, [%], po nasiąkaniu obliczyć wg wzoru:

∆l

−

·100

∆h

−

·100

gdzie:
∆l

- zmiana wymiarów liniowych próbki po nasiąkaniu, [%],

i L

- wymiary liniowe próbki przed i po nasiąkaniu, [mm],

∆h

- zmiana grubości próbki po nasiąkaniu, [%],

i h

- grubość próbki przed wysuszeniem i po nasiąkaniu, [mm]

Skurcz , [%] próbki po wysuszeniu obliczyć wg wzorów:

∆l

−

·100

∆h

−

·100

gdzie:
∆l

i ∆h

- zmiana wymiarów liniowych i grubości próbki po wysuszeniu, [%],

- wymiar liniowy próbki po wysuszeniu, [mm],

- grubość próbki po wysuszeniu, [mm].

Oznaczanie wodoodporności tektur

Wodoodporność określa się czasem potrzebnym do przejścia wody o temperaturze 20

znajdującej się pod ciśnieniem stałym  na drugą stronę próbki  lub wysokością ciśnienia, przy
jakim woda przejdzie na drugą stronę badanej próbki.
Do  wyznaczenia  wodoodporności  stosuje  się  aparat  Herzberga  lub  aparat  typu  Shoeppera,
w  którym  na  badaną  próbkę  odpowiednio  zamocowaną  stopniowo  działa  wzrastające
ciśnienie. Przejście wody na drugą stronę próbki sygnalizuje wskaźnik.

Odporność na rozwarstwianie tektur jest bardzo ważna przy stosowaniu ich w produkcji

wyrobów skórzanych. Łatwość rozwarstwiania utrudnia, bowiem stosowanie ich w produkcji.
Tektury łatwo rozwarstwiające się, w płomieniu rozdzielają się na warstwy skręcające się
w przeciwne strony.

Stopień zaklejenia papieru poznaje się przez nakreślenie na nim piórem skrzyżowanych

kresek. Na papierze dobrze zaklejonym atrament nie rozlewa się, a znak jest wyraźny.

Rodzaje tektur
Tektury stosowane w produkcji wyrobów skórzanych:

−

karton jest to gruby papier jedno- lub wielowarstwowy stosowany do usztywniania
elementów wyrobu,

−

tektury zwykłe otrzymywane ze ścieru drzewnego, w postaci jedno- lub
wielowarstwowych arkuszy, przeznaczone do usztywniana wyrobów, jako podkładki,
a o mniejszej gramaturze, do produkcji opakowań,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tektury specjalne:

−

fibra otrzymywana z papieru celulozowego, który zanurzony w roztworze chlorku cynku
pęcznieje i tworzy lepką masę. Do masy tej dodaje się klej i prasuje, następnie wymywa
chlorek cynku i ponownie prasuje. Jest to produkt twardy, sztywny, odporny na działanie
tłuszczów,  kwasów  i  wody  (przy  dłuższym  moczeniu  pęcznieje).  Wilgotność
w  podwyższonych  temperaturach  uplastycznia  fibrę,  przez  co  daje  się  walcować,
formować  czy  tłoczyć.  W  postaci  arkuszy  używana  jest  do  produkcji  waliz  czy  teczek,
natomiast z prętów wyrabia się np. rączki.

−

preszpan  jest  tekturą  specjalną,  wyrabianą  z  surowców  szlachetnych  (szmaty,  masa
celulozowa,  papier  do  pisania).  Jest  on  dobrze  sklejony  krochmalem,  obciążony
składnikami  mineralnymi,  a  następnie  nabłyszczany.  Powierzchnia  jego  jest  gładka,
lśniąca,  jest on giętki  i dość wytrzymały na rozciąganie  i zginanie, znalazł zastosowanie
do nadawania kształtów wyrobom.

−

tektura walizkowa otrzymywana jest z mieszanki wysokowartościowej masy celulozowej
szmat lnianych i bawełnianych, i częściowo makulatury. Do klejenia stosuje się kleje
żywiczne, które naddają tekturze twardość i zwartość. Powierzchnia tektury może być
deseniowana lub gładka.

Magazynowanie wyrobów papierniczych

Papier i tektura są materiałami higroskopijnymi, bardzo wrażliwymi na zmiany

temperatury i wilgotność. W czasie magazynowania temperatura w magazynie powinna
wynosić 15- 20

C, a wilgotność względna powietrza 60 - 65%.Wyroby układa się w stosach

lub pudełkach na półkach lub drewnianych podkładach, oddalonych od ścian i urządzeń
grzewczych, należy je chronić przed działaniem promieni słonecznych.
Każdy magazyn wyrobów papierniczych powinien być zaopatrzony w urządzenia, przyrządy
pomiarowe, podobnie jak magazyn skór gotowych.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest papier?
2.  Jakie znasz podstawowe surowce papiernicze?
3.  Jakie jest źródło pozyskiwania surowców papierniczych?
4.  Jakie znasz etapy produkcji papieru?
5.  Do czego służy holender?
6.  Jakie środki pomocnicze stosowane są w produkcji papieru?
7.  Do czego służy maszyna papiernicza?
8.  Co to jest gramatura papieru?
9.  Jakie znasz klasy papieru?
10.  Jakie znasz sposoby uszlachetniania papieru?
11.  Jakie są etapy produkcji tektur?
12.  Jakie właściwości tektur decydują o ich zastosowaniu w produkcji?
13.  Jak oznaczamy nasiąkliwość i zmiany wymiarów tektur?
14.  Jak oznaczamy łamliwość tektur?
15.  Jak oznaczamy wytrzymałość na rozerwanie i wydłużenie?
16.  Jaki jest skład surowcowy tektur?
17.  Jakie  wyroby  papiernicze  stosowane  są  w  produkcji  wyrobów  kaletniczych  czy

rymarskich?

18. Jakie są rodzaje tektur?
19. Jakie tektury specjalne stosujemy w produkcji wyrobów skórzanych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ gramaturę zaproponowanych wyrobów papierniczych, dokonaj analizy

uzyskanych wyników.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  przygotować próbki wyrobów papierniczych,
4)  zważyć przygotowane próbki,
5)  dokonać pisemnej analizy uzyskanych wyników.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

zestaw próbek wyrobów papierniczych,

–

waga techniczna,

–

instrukcja obsługi wagi technicznej,

–

nóż lub nożyczki,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dokonaj charakterystyki przygotowanych próbek wyrobów papierniczych wykorzystując

do tego celu wzrok, dotyk, proste przyrządy pomiarowe. Spostrzeżenia zapisz w zeszycie
ćwiczeń, zaproponuj zastosowanie przygotowanych wyrobów papierniczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  każdą próbkę wziąć do ręki, dokładnie obejrzeć, zważyć, zmierzyć ,
4)  spostrzeżenia zanotować w zeszycie ćwiczeń,
5)  zaproponować zastosowanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

zestaw próbek wyrobów papierniczych,

–

proste przyrządy pomiarowe,

–

waga techniczna,

–

instrukcja obsługi wagi technicznej,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Zaproponuj zastosowanie przygotowanych wyrobów papierniczych w wyrobach

skórzanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  ocenić organoleptycznie przygotowane próbki wyrobów papierniczych,
4)  zaproponować zastosowanie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

zestaw próbek wyrobów papierniczych,

−

przybory do pisania,

−

zeszyt ćwiczeń,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Rozpoznaj przygotowane wyroby papiernicze, ich nazwy zapisz w zeszycie ćwiczeń.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  dokładnie obejrzeć próbki,
4)  rozpoznać wyroby papiernicze,
5)  zapisać obserwacje i nazwy wyrobów papierniczych w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki wyrobów papierniczych,

–

waga techniczna,

–

instrukcja obsługi wagi technicznej,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić gramaturę papieru?

wymienić surowce papiernicze?

wymienić i wskazać przeznaczenie środków pomocniczych
stosowanych w produkcji papieru?

wymienić etapy produkcji papieru?

wymienić maszyny stosowane w produkcji papieru?

wymienić klasy papieru?

rozpoznać klasy papieru?

rozróżnić wyroby papiernicze?

określić pojęcie tektura?

10)

wymienić surowce do produkcji tektury?

11)

wymienić etapy produkcji tektury?

12)

wymienić właściwości tektur?

13)

oznaczyć wytrzymałość na rozerwanie i wydłużenie tektur?

14)

oznaczyć nasiąkliwość, przemakalność tektur?

15)

oznaczyć wytrzymałość tektur na zginanie?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Wyroby metalowe

4.2.1. Materiał nauczania

Wyrobach skórzanych w celu podniesienia estetyki, zamykania wyrobu, zabezpieczenia

przed zniszczeniem czy wzmocnienia konstrukcji, zastosowano wyroby metalowe, takie jak:
kółka, półkółka, nity, klamry, sprzączki, narożniki, pukle czy różnego rodzaju zamki.

Podstawowym surowcem do wytwarzania różnych narzędzi, okuć, gwoździ, drutów

i  innych  jest  żelazo.  Żelazo  w  przyrodzie  występuje  w  postaci  rudy.  Żelazo  techniczne
otrzymuje  się  z  rud  żelazowych,  które  po  zmieszaniu  z  koksem  i  topnikami  daje  surówkę,
szarą  (stosowana  do  otrzymywania  odlewów),  lub  białą  gdzie  węgiel  jest  chemicznie
związany z żelazem i ma ona zastosowanie do produkcji stali.
Przeróbka  surówki  na  stal  polega  na  jej  odwęglaniu  w  takim  stopniu,  aby  pozostała  ilość
węgla wynosiła 0,05 - 1,7 % w zależności od gatunku stali. Im wyższa zawartość węgla, tym
stal jest bardziej twarda.

Rozróżniamy stal:

−

węglową, gdzie głównymi składnikami są żelazo i węgiel oraz w znikomej ilości
domieszki innych metali,

−

stopową, gdzie głównym składnikiem jest żelazo i domieszki innych metali.

Te dwa rodzaje stali można podzielić na trzy grupy:

−

stal konstrukcyjną, przeznaczoną na części maszyn,

−

stal narzędziową, przeznaczoną do produkcji narzędzi,

−

stal specjalną do różnych innych celów.
W przemyśle skórzanym stosuje się stal narzędziową węglową, która w zależności od

zawartości węgla dzieli się na kilka grup, oraz stal narzędziową stopową.

Tab. 2. Rodzaje stali narzędziowej [5, s. 265]

Zawartość
węgla %

Właściwości

Przeznaczenie

0,6 ÷ 0,7

0,75 ÷ 0,85

0,9 ÷ 1,0

1,0 5÷ 1,15

miękka

ciągliwa

ciągliwa twarda

średnio twarda

produkcja

narzędzi

do obróbki skóry,
młotków,

kleszczy

itp.
sprężyny, druty, noże
do krojenia skór
wycinaki, narzędzia
w

przetwórstwie

skóry o wymaganej
wyższej twardości
do produkcji noży
skrawających

Stop metalu powstaje przez stopienie dwóch lub więcej metali. Otrzymywanie stopów ma

na celu otrzymanie produktu o specjalnych właściwościach i zaletach.

Do najważniejszych stopów oprócz stali zaliczamy:

−

stopy miedzi : brąz – stop miedzi i cyny,

mosiądz – stop miedzi i cynku,
nowe srebro,
tombak,

−

alumel: stop niklu, manganu, aluminium i krzemu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szczególnie wyroby ze stali ulegają samoczynnemu procesowi niszczenia nazywanym

korozją  (związek  metalu  z  tlenem).  Ochrona  przed  korozją  i  walka  z  nią  mają  ogromne
znaczenie gospodarcze.
Mamy  wiele  sposobów  zabezpieczenia  metali  przed  korozją,  do  których  miedzy  innymi
należą:

−

malowanie farbami lub lakierami,

−

oksydowanie polegające na sztucznym wytworzeniu na powierzchni przedmiotów
stalowych cieniutkiej warstewki ochronnej tlenków. Po pokryciu powierzchni olejem
lnianym ogrzewa się ją nad rozżarzonym koksem, zabieg powtarzamy kilkakrotnie.

−

fosfatyzacja polegająca na pokrywaniu przedmiotów metalowych fosforanem żelaza,
cynku, manganu itp.

−

galwanizowanie tj. powlekanie polegające na nanoszeniu za pomocą elektrolizy cienkiej
warstwy metalu odpornego na korozję. Najczęściej stosuje się niklowanie,
chromowanie, miedziowanie, cynkowanie, rzadziej pozłacanie, posrebrzanie itp.

Wyroby metalowe powinny być składowane w magazynach suchych, o wilgotności

powietrza nieprzekraczającej 70%. Wyroby metalowe należy układać w odrębnych
przegrodach, szufladach lub skrzynkach. Wszelkie wyroby z żelaza należy zabezpieczyć
przed korozją smarem, chronić je przed elektrolitami, szczególnie chlorkiem sodu.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz surowce do produkcji wyrobów metalowych?
2.  Dlaczego zabezpieczamy metale przed korozją?
3.  Jakie są metody zabezpieczania metali przed korozją?
4.  Jakie są rodzaje stali?
5.  Co to jest stal?
6.  Co to jest stop?
7.  Jakie właściwości metali decydują o ich przetwórstwie?
8.  Jakie są metody otrzymywania wyrobów z metali?
9.  Na  czym  polega  fosfatyzacja,  oksydowanie  czy  chemiczne  zabezpieczenia  metali  przed

korozją?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaproponuj zastosowanie przygotowanych wyrobów metalowych w wyrobach

skórzanych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  dokładnie zapoznać się z zaproponowanymi wyrobami metalowymi,
4)  pogrupować wyroby metalowe,
5)  zapisać nazwy i zastosowanie wyrobów metalowych w zeszycie ćwiczeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

wyroby metalowe,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na podstawie przygotowanych próbek wyrobów metalowych rozróżnij sposób ich

zabezpieczenia przed korozją.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  dokładnie obejrzeć próbki metali,
4)  użyć w niektórych przypadkach noża,
5)  zanotować sposoby zabezpieczenia przed korozją.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki metali,

–

nóż,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

przybory do pisania,

–

literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podać skład chemiczny stopu brązu, mosiądzu, stali węglowej,
stali stopowej?

wymienić surowce do produkcji wyrobów metalowych?

scharakteryzować sposoby zabezpieczenia przed korozją?

wymienić wyroby metalowe stosowane w produkcji wyrobów
skórzanych?

wymienić sposoby otrzymywania wyrobów z metali?

dokonać podziału stali?

określić pojęcie stopu?

wymienić właściwości metali niezbędne do ich przetwórstwa?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Wyroby drewniane

4.3.1. Materiał nauczania

Surowiec uzyskany po ścięciu drzewa nazywamy drewnem. Roczny przyrost drzewa

nazywamy  słojami.  Na  przekroju  pnia  większości  gatunków  widoczne  są  dwie  warstwy
różniące  się  kolorem:  zewnętrzna  -  biel  i  wewnętrzna  -  twardziel.  Do  gatunków  drzew
twardzielowych  zaliczamy:  sosnę,  dąb,  jodłę,  świerk,  jesion,  wiąz,  a  do  beztwardzielowych
zaś: brzozę, buk, klon, lipę, olchę.
Drewno ze względu na pochodzenie dzieli się na drewno drzew iglastych i liściastych.
Drewno w zależności od gatunku drzewa można podzielić na:

−

miękkie, np. drewno wierzby, topoli, lipy,

−

średnio miękkie np. świerk, jodła olcha, sosna, modrzew,

−

twarde np. buk, dąb, grab, drewno wszystkich drzew owocowych.

Właściwości drewna

Fizyczne i mechaniczne właściwości drewna w dużym stopniu zależą od gatunku drzewa,

z  którego  zostało  uzyskane.  Do  mechanicznych  właściwości  drewna  zalicza  się
wytrzymałość na ściskanie, ścinanie, twardość, łupliwość i sprężystość.
Łupliwość drewna - jest to zdolność  łupania go klinem  lub siekierą wzdłuż włókien. Łatwo
łupliwe drewno to drewno sosny, świerku, dębu lipy, olchy i innych. Trudno łupie się drewno
akacji wiązu, jaworu, gruszy.
Trwałość drewna określa się okresem, w którym jest ono zdrowe i przydatne do użytkowania.
Najbardziej  trwałe  jest  drewno  dębu,  modrzewia  i  sosny,  trwałe  jesionu,  świerku,  wiązu,
a mało trwałe olchy, lipy, topoli.
Sprężystość  lub  elastyczność  -  jest  to  zdolność  przyjmowania  przez  drewno  pierwotnego
kształtu  po  ustaniu  działania  siły  -  powodującej  odkształcenie.  Elastyczne  jest  drewno  cisu,
wiązu, sosny, dębu, a mało elastyczne grabu.
Masa właściwa zależy od gatunku, wieku i warunków, w jakim drzewo rosło. Masa właściwa
drzew  rosnących  w  kraju  waha  się  od  0,5-  0,8  g/cm

., Przy czym lipa i świerk mają masę

właściwą niższą od 0,6 g/cm

, zaś dąb wyższą od 0,8 g/cm

. Masa właściwa decyduje czy

mamy do czynienia z drewnem lekkim czy ciężkim.

Najważniejszymi ujemnymi cechami drewna jest występowanie sęków i duża

higroskopijność, oraz stosunkowo mała odporność na działanie pasożytniczych grzybów
i owadów (obecnie dysponujemy środkami, które zabezpieczają drewno przed pasożytami).

Zastosowanie i magazynowanie

W produkcji wyrobów skórzanych drewno znalazło niewielkie zastosowanie. Z drewna

mogą być produkowane, np.: ozdoby, kółka, rączki.
W  przemyśle  galanteryjnym  wykorzystuje  się  specjalny  rodzaj  drewna  uszlachetnionego,
którym są sklejki i okleiny.
Sklejka  jest  to  płyta  sklejona  z  kilku  cienkich  warstw  drewna.  Warstwy  układa  się  tak,  aby
słoje się krzyżowały.
Okleiną  (fornirem)  nazywa  się  cienkie  arkusze  drewna,  które  najczęściej  stosowane  są
w wyrobach stolarskich.

Drewno należy przechowywać w miejscu przewiewnym, niezbyt suchym, chronić je

przed działaniem promieni słonecznych. Drobne wyroby powinny być magazynowane
oddzielnie, najlepiej w pudełkach. Sklejki i okleiny układa się w miejscach suchych, na
podkładach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tab.3. Przykładowe rodzaje drewna i ich zastosowanie

Gatunek drewna

Cechy charakterystyczne

Zastosowanie

Sosna

drewno silnie przesycone żywicą,
łatwe w obróbce, łupliwe

budownictwie,

stolarstwie,

górnictwie, na podkłady kolejowe,
do produkcji papieru, sklejki
i wełny drzewnej

Jodła

drewno lekkie, o barwie białej,
o skłonności do pękania

budownictwie

wodnym,

górnictwie, do produkcji papieru

Modrzew

drewno z wyraźnymi słojami,
bardzo twarde, trudno obrabialne,
w Polsce pod ochroną

w budownictwie, szkutnictwie, do
wyrobu mebli i galanterii

Topola

drewno lekkie, miękkie, łupliwe,
łatwe w obróbce, nietrwałe

do produkcji papieru, zapałek,
opakowań

Dąb

drewno

dużej

twardości

i wytrzymałości, bardzo trwałe,
trudno obrabialne

budownictwie,

meblarstwie,

posadzkarstwie,

wyrobu

fornirów

Buk

drewno

barwie

białej,

z wyraźnymi słojami, o skłonności
do pęcznienia i pękania, bez
impregnacji nietrwałe

wyrobu

mebli,

klepek

podłogowych, sklejek lotniczych
i stolarskich

Heban

jeden z najtwardszych gatunków
drewna,

czarnej

twardzieli

i białożółtej wąskiej bieli, daje się
obrabiać z dużą dokładnością

do wyrobu luksusowych mebli,
elementów

instrumentów

muzycznych, galanterii,
w rzeźbiarstwie

Mahoń

drewno

brunatnoczerwonej

twardzieli, z wyraźnymi słojami,
łatwo obrabialne, dobrze barwiące
się

wyrobu

mebli,

fornirów,

boazerii, modeli odlewniczych,
w rzeźbiarstwie

Balsa

drewno  o  barwie  białej,  bardzo
lekkie(2-2,5 razy lżejsze  od korka)
miękkie,  niezbyt  łupliwe,  o  małej
trwałości

w przemyśle lotniczym,
w modelarstwie, wędkarstwie, do
budowy

lekkich

jednostek

pływających

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie znasz właściwości drewna?
2.  Co to jest drewno?
3.  Jakie warstwy widoczne są w przekroju pnia?
4.  Jakie są ujemne cechy drewna?
5.  Z jakiego gatunku drzew otrzymujemy drewno miękkie, średnio miękkie, twarde?
6.  Co to jest sprężystość drewna?
7.  Co to jest trwałość drewna?
8.  Co oznacza masa właściwa drewna?
9.  Jakie zastosowanie znalazło drewno w produkcji wyrobów skórzanych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozróżnij przygotowane próbki drewna pod względem twardości.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  oznaczyć próbki drewna,
4)  wykonać próbę twardości drewna,
5)  zapisać wyniki w zeszycie ćwiczeń.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki drewna,

–

stół roboczy,

–

nóż,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na podstawie przygotowanych próbek określ masę właściwą drewna.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  oznaczyć próbki,
4)  obliczyć objętość próbek drewna,
5)  zważyć próbki drewna,
6)  obliczyć masę właściwą próbek,
7)  zapisać wyniki w zeszycie ćwiczeń,
8)  przeprowadzić analizę uzyskanych wyników.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  stół roboczy,
–  próbki drewna,
–  waga techniczna,
–  instrukcja obsługi wagi technicznej,
–  linijka,
–  przybory do pisania,
–  zeszyt ćwiczeń,
–  literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

rozróżnić drewno ze względu na twardość, elastyczność,
łupliwość?

wymienić właściwości drewna?

wymienić gatunki drzew miękkich i twardych?

określić pojęcie sklejki, okleiny?

wymienić cechy ujemne drewna?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Środki wykończalnicze

4.4.1. Materiał nauczania

Materiały do wykończania to przede wszystkim woski, środki nabłyszczające, apretury.

Oprócz tego stosuje się farby do barwienia brzegów i retuszowania oraz środki zmywające.
Stosowanie środków wykończalniczych w gotowych wyrobach skórzanych ma poprawić ich
wygląd estetyczny.

Materiały do sporządzania mieszanek wykończeniowych

Głównymi materiałami do sporządzania mieszanek wykończalniczych są woski

i substancje woskopodobne, substancje błonotwórcze, barwniki i pigmenty barwne.

Wosk i substancje woskopodobne:

−

wosk pszczeli jest naturalnym produktem pszczół, mięknie już w temperaturze 30

i staje się plastyczny, rozpuszcza się na gorąco w alkoholu, benzynie, dobrze zmydla
roztworami zasad,

−

wosk  Karnauba  otrzymuje  się  z  liści  palmy  brazylijskiej,  na  których  tworzy  się
woskowina  oddzielana  w  czasie  gotowania  jej  liści.  Dzięki  wysokiej  temperaturze
topnienia  (83  -  86

i zdolności do tworzenia powłok o dużym połysku znalazł

zastosowanie w produkcji past i apretur,

−

wosk  Montana  otrzymuje  się  z  węgla  brunatnego  przez  ekstrakcję  rozpuszczalnikami
organicznymi  i  wydzielanie  substancji  woskowych.  Wykazuje  znaczną  twardość,
temperaturę  topnienia  80  -  90

C, rozpuszcza się w benzynie, benzenie i innych

rozpuszczalnikach organicznych, daje powłoki o dużym połysku,

−

cerezyna jest substancją woskopodobną otrzymywaną przez oczyszczenie kopaliny
ozokerytu, spotykanej w miejscu wydobywania ropy naftowej, a także w wyniku syntezy.
Nie rozpuszcza się w wodzie, słabo w alkoholu, ale dobrze w benzynie i benzenie, ulega
zmydleniu w roztworach zasad, jej temperatura topnienia to 70 - 78

C, może być

składnikiem apretur zamiast wosku pszczelego,

−

parafina otrzymywana jest przy frakcjonowanej destylacji specjalnych rodzajów ropy.
Ma postać białej, krystalicznej masy, bez zapachu i smaku, jej temperatura topnienia
wynosi 50 - 54

C i jest najtańszym składnikiem apretur woskowych,

−

woski syntetyczne otrzymywane są przez chemiczną przeróbkę wosku Montana lub
podczas produkcji benzyny syntetycznej oraz wosków polietylenowych i silikonowych.

Substancje błonotwórcze

Szelak jest wydzieliną żywiczną niektórych drzew tropikalnych. Ma postać drobnych,

łamliwych płatków, temperatura topnienia szelaku 115 - 120

C, nie rozpuszcza się w wodzie

czy  benzynie,  natomiast  dobrze  rozpuszcza  się  na  gorąco  w  roztworach  zasad,  a  także
w  alkoholu  etylowym.  Przy  ochładzaniu  wydziela  się  osad,  który  jest  rozpuszczalny
w  alkoholu  etylowym,  terpentynie  i  benzynie.  Dzięki  doskonałym  właściwościom
połyskowym jest cennym składnikiem apretur.

Żywice syntetyczne stanowią ważna grupę powłok wykończalniczych, które jak, np.:

związki poliakrylowe, modyfikowane związki celulozy, zostały omówione w jednostce
modułowej 311[35].O1.02.

Substancje barwiące to barwniki i pigmenty dające efekt barwny zostały omówione przy

wykończaniu skór w jednostce modułowej 311[35].O1.02.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Apretury

Apretury do skór miękkich są to ciecze, które naniesione na powierzchnię skóry tworzą

błyszczącą powłokę. W przemyśle stosowane są apretury szelakowe wodne i spirytusowe,
kazeinowe i kazeinowo-szelakowe wodne oraz z żywic akrylowych i lakierów
poliuretanowych.

Apretury szelakowe uzyskuje się z szelaku, który rozpuszcza się roztworach zasadowych

i alkoholu etylowym. Wodne apretury szelakowe stosowane są do wykończania skór
chromowych krytych farbami kazeinowymi, natomiast apretury alkoholowe stosowane są do
skór chromowych krytych farbami akrylowymi i nitrocelulowymi.

Apretury kazeinowe i szelakowo-kazeinowe składają się z kazeiny jako substancji

błonotwórczej, oleju tureckiego, jako zmiękczacza, wody z dodatkiem zasad, jako
rozpuszczalnika, krystalicznego fenolu, który przeciwdziała rozkładowi. Apretury kazeinowe
wykazują niższy połysk, dlatego dodaje się do nich pewną ilość szelaku.

Apretury na podstawie emulsji kolodionowych tworzą powłokę elastyczną, w zależności

od  stopnia  rozcieńczenia,  o  wysokim  połysku  lub  matową.  Można  otrzymać  dwa  rodzaje
emulsji: emulsję lakieru w wodzie, w której woda jest rozcieńczalnikiem oraz emulsję wodną
w  lakierze,  w  której  emulsja  jest  rozcieńczana  rozpuszczalnikami  organicznymi.  Apretury
emulsyjne  kolodionowe  występują  jako  gotowe  produkty  handlowe  wymagające  tylko
odpowiedniego rozcieńczenia.
Dzięki  użyciu  emulsji  kolodionowych  można  osiągnąć  następujące  korzyści:  otrzymać
powłokę  o  lepszym  chwycie,  zwiększyć  temperaturę  zapłonu,  co  poprawia  warunki  bhp,
otrzymać emulsje o niższej lepkości, zaoszczędzić drogich rozpuszczalników organicznych.

Emulsje lub roztwory żywic akrylowych można zaliczyć do apretur uniwersalnych.

Spotyka  się  dwie  grupy  apretur  tego  typu:  apretury  rozpuszczalnikowe  oraz  emulsje  wodne
żywic  akrylowych,  wykazujące  zdolność  do  utwardzania  się  pod  wpływem  podwyższonej
temperatury.
Zaletami  apretur  rozpuszczalnikowych  jest:  uniwersalność,  łatwość  stosowania,  szybkość
schnięcia,  odporność  powłok  na  wodę,  naturalny  woskowy  wygląd,  niewrażliwość  na
działanie plastyfikatorów PCW, a wadą jest ich palność

Lakiery poliuretanowe uniwersalne dają powłoki cienkie, wytrzymałe na ścieranie

o słabym połysku.

Właściwości apretur

Apretury stosowane w fazie wykończania powinny łatwo się nanosić, tworzyć cienką

powłokę  o  odpowiednim  połysku,  możliwie  szybko  wysychać.  Uzyskana  powłoka  powinna
być  elastyczna,  dobrze  związana  z  podłożem,  odporna  na  warunki  atmosferyczne,  na  tarcie
mokre i suche oraz nie powinna zmieniać się przy długotrwałym magazynowaniu.
Przy  ocenie  jakości  apretur  bierze  się  pod  uwagę  lepkość,  szybkość  wysychania,
wytrzymałość  powłoki  na  ścieranie,  elastyczność,  przyczepność  do  podłoża,  odporność  na
działanie wody, połysk czy przepuszczalność pary wodnej.
Uzyskanie  dobrej  przyczepności  możliwe  jest,  jeżeli  apretura  pod  względem  chemicznym
będzie  taka  sama  lub  przynajmniej  podobna  do  zewnętrznej  powłoki  skóry  uzyskanej
w  garbarni.  Wytrzymałość  warstwy  apretury  na  wielokrotne  zginanie  oznaczana  jest  na
fleksometrze Bally’ego i nie powinna być mniejsza niż 100 tys. zgięć. Odporność na działanie
wody określa się odpornością na mokre tarcie. Byłoby idealnie gdyby można je było zmywać
wodą,  co  zostało  osiągnięte  w  przypadku  tworzyw  skóropodobnych.  Stosowanie  apretur  na
ogół obniża przepuszczalność pary wodnej i powietrza, jednak obniżenie tego wskaźnika nie
powinno być większe niż 20%.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wykończanie tworzyw skóropodobnych

Tworzywa skóropodobne są to układy wielowarstwowe, składające się z włóknistego

podłoża  przesyconego  żywicą  syntetyczną,  powłoki  kryjącej  z  litego  lub  porowatego
poliuretanu  i  zewnętrznej  powłoki  wykończeniowej  z  żywic  akrylowych  lub  poliuretanu.
Powłoka  tworzyw  skóropodobnych  jest  stosunkowo  trwała,  a  wygląd  estetyczny  na  tyle
dobry,  że  w  zasadzie  nie  wymaga  dodatkowego  wykończenia.  Gdyby  jednak  taka
konieczność zaistniała można zastosować chemiczne wykończenie, jak dla skór miękkich.

Środki zmywające i retuszujące

Środki zmywające powinny być tak dobrane, aby ułatwiały usunięcie zabrudzeń, plam,

czy  pozostałości  klejów.  Nie  mogą  jednak  niszczyć  wykończenia  materiału,  pozostawiać
wykwitów i różnego rodzaju nalotów. Jako środki zmywające stosuje się bardzo rozcieńczone
wodne  roztwory  mydeł,  sulfonowanych  wyższych  alkoholi,  salmiaku  i  wodne  roztwory
związków  powierzchniowo  czynnych,  zawierających  niewielki  dodatek  rozpuszczalników
organicznych, także rozpuszczalniki organiczne, głównie  benzynę oraz kompozycje  benzyny
i chlorowanych węglowodorów.

Środki retuszujące służą do usunięcia drobnych uszkodzeń powstałych w czasie

wytwarzania wyrobów (pęknięcia, rysy, zadrapania) i możemy je zastosować po uprzednim
oczyszczeniu powierzchni materiału, co można osiągnąć przez użycie środków zmywających.
Do środków retuszujących zaliczamy:

−

pasty, to preparaty woskowe wymieszane z farbami kryjącymi,

−

ołówki składające się z wosków z domieszką pigmentów,

−

farby, to roztwory lub emulsje wodne mające ten sam skład, co farby kryjące.

Magazynowanie środków wykończeniowych

Magazyny, w których będą przechowywane środki wykończalnicze powinno być

pomieszczeniem  murowanym,  zaopatrzonym  w  wentylację  mechaniczną  oraz  sprzęt
przeciwpożarowy.
W  magazynie  powinny  znajdować  się  regały,  na  których  przechowywane  będą  zapakowane
środki wykończalnicze, do zmywania i retuszowania. Środki powinny być tak rozmieszczone,
aby nie padało na nie światło słoneczne i nie znajdowały się zbyt blisko źródła ciepła.
Wilgotność względna powietrza nie powinna przekraczać 65%, a temperatura może wahać się
od  5÷25

C. Każdy środek wykończalniczy, zmywający czy retuszujący powinien być

zaopatrzony w etykietę z wyszczególnionymi na niej podstawowymi danymi.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Na czym polega ocena jakości apretur?
2.  Jakie mamy surowce do sporządzania środków wykończalniczych?
3.  Jakie znasz apretury do skór miękkich?
4.  Jakie substancje błonotwórcze stosujemy w czasie wykończania wyrobów?
5.  Jakim badaniom wytrzymałościowym poddajemy apretury?
6.  Do czego służą środki retuszujące?
7.  Jakie znasz środki retuszujące?
8.  Do czego służą środki zmywające?
9.  Jakie znasz środki zmywające?
10.  Jakie środki wykończalnicze stosujemy w przypadku tworzyw skóropodobnych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie przygotowanych próbek rozpoznaj surowce do sporządzania

środków

wykończalniczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  oznaczyć próbki,
4)  rozpoznać próbki organoleptycznie,
5)  zapisać spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

próbki surowców do przygotowania środków wykończalniczych.

–

stół roboczy,

–

przybory do pisania,

–

zeszyt ćwiczeń,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Usuń drobne uszkodzenia występujące w zaproponowanym wyrobie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z określonym fragmentem materiału nauczania,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  zmyć powierzchnię,
4)  dokonać usunięcia uszkodzeń,
5)  odczekać do wyschnięcia powierzchni,
6)  sprawdzić wynik retuszu.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

stół roboczy,

–

środki retuszujące,

–

wyrób,

–

środek do zmywania,

–

pędzel,

–

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić surowce do sporządzania środków
wykończalniczych?

scharakteryzować surowce do przygotowania środków
wykończalniczych?

ocenić jakość powłoki wykończalniczej?

wymienić apretury do skór miękkich?

scharakteryzować apretury?

wymienić środki retuszujące?

wymienić środki do zmywania?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań  dotyczących  dobierania  środków  wykończeniowych  stosowanych

w wyrobach skórzanych. Wszystkie pytania są pytaniami wielokrotnego wyboru.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

– w pytaniach wielokrotnego wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku

pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić
odpowiedź prawidłową).

6. Odpowiedzi udzielaj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję

z wykonanego zadania.

7. Trudności mogą przysporzyć Ci pytania: 7, 9, 10, 14, 16, 18 gdyż są one na poziomie

trudniejszym niż pozostałe.

8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóż jego rozwiązanie

na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

9. Na rozwiązanie testu masz 60 min.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Surowce do przygotowania środków wykończalniczych to

a)  pasty.
b)  parafina.
c)  apretura szelakowa.
d)  farba kryjąca.

2. Szelak to

a)  mleczko lateksowe.
b)  farba kryjąca.
c)  substancja żywiczna.
d)  substancja woskopodobna.

3. Wosk pszczeli mięknie w temperaturze

a) 70

b) 60

c) 50

d) 30

4. Najbardziej miękkie drewno ma

a)  sosna.
b)  grab.
c)  dąb.
d)  lipa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Środkowa warstwa drewna to

a)  twardziel.
b)  biel.
c)  słój.
d)  kora.

6. Tektura specjalna to

a)  karton.
b)  wata.
c)  fibra.
d)  bibuła.

7. Nasiąkliwość tektur oznacza

a)  ilość wody znajdującej się w tekturze.
b)  ilość wody pochłoniętą przez tekturę w określonym czasie.
c)  ilość wody, którą tektura wydala na zewnątrz.
d)  ilość wody, która powinna znaleźć się w tekturze.

8. Kazeina to

a)  składnik rozpuszczalnika.
b)  składnik mleka.
c)  składnik wosku.
d)  składnik mąki.

9. Apretura uniwersalna to

a)  kazeinowa.
b)  szelakowa.
c)  szelakowo-kazeinowa.
d)  roztwory żywic akrylowych.

10. Rodzaju zastosowanej apretury decyduje o

a)  rodzaju wykończenia skóry w garbarni.
b)  składzie chemicznym apretury.
c)  wodorozcieńczalności.
d)  szybkości wysychania.

11. Żelazo otrzymujemy z

a)  rudy.
b)  lotnych cieczy.
c)  czystych pokładów.
d)  nie występuje w przyrodzie.

12. Do galwanicznych sposobów zabezpieczania metali przed korozją należy

a)  chromowanie.
b)  malowanie.
c)  fosfatyzacja.
d)  lakierowanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. Blachy otrzymujemy przez

a)  tłoczenie.
b)  ciągnienie.
c)  walcowanie.
d)  kucie.

14. Dobra przyczepność do podłoża cechuje

a)  rozpuszczalniki.
b)  apretury.
c)  wodę.
d)  kwasy.

15. Apretury można nanosić

a)  maksymalnie 1 raz.
b)  maksymalnie 2 razy.
c)  maksymalnie 3 razy.
d)  maksymalnie 4 razy.

16. Do zmywania nieznanego rodzaju zabrudzenia powierzchni wyrobu, najpierw

zastosujemy
a)  benzynę.
b)  roztwory wodne alkoholi.
c)  rozpuszczalniki organiczne.
d)  roztwory wodne zawierające związki powierzchniowo czynne.

17. Wyrób papierniczy, który może ulec rozwarstwieniu, co jest jednocześnie jego cechą, to

a)  bibuła.
b)  papier.
c)  tektura.
d)  bibułka.

18. Surowiec do produkcji środków wykończalniczych, który rozpuszcza się na gorąco

w alkoholu i benzynie, to
a)  cerezyna.
b)  wosk pszczeli.
c)  farby kryjące.
d)  szelak.

19. Surowiec do sporządzania środków wykończalniczych, który otrzymujemy przez

ekstrakcję rozpuszczalnikiem organicznym węgla brunatnego to
a)  pasta.
b)  parafina.
c)  Wosk Montana.
d)  Wosk Karnauba

20. Odpowiedni rodzaj stali stosowany w przemyśle skórzanym to

a)  stal konstrukcyjna.
b)  stal specjalna.
c)  stal narzędziowa.
d)  stal stopowa.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Dobieranie materiałów wykończeniowych stosowanych w wyrobach
skórzanych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Christ J. W.: Kaletnictwo. WSiP, Warszawa 1987
2. Gajewski M. Pawłowa M.: Materiały obuwnicze ćwiczenia laboratoryjne. Politechnika

Radomska, Radom 1997

3. Cholewa E, Glinka Z.: Tworzywa sztuczne w przemyśle obuwniczym. WNT, Warszawa

1971

4. Persz T.: Materiałoznawstwo dla techników przemysłu skórzanego. WSiP, Warszawa

1992

5. Persz T.: Materiałoznawstwo dla zasadniczych szkół skórzanych. WSiP, Warszawa1997
6. Radkowska Z. (red): Tworzywa sztuczne w przemyśle obuwniczym. WNT, Warszawa

1971

7. Wirpsza Z.: Technologia syntetycznych materiałów obuwniczych. PR, Radom 1996
8. Aktualne normy związane z badaniami materiałów wykończeniowych