„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego” 

 

 
 
 
 

 

 
MINISTERSTWO EDUKACJI 

NARODOWEJ 

 
 
 
 
 

Andrzej śelasko 

 
 

 
 
 
Wykonywanie odlewów specjalnymi metodami  
812[03].Z2.04 

 
 
 
 
 
 
 

Poradnik dla nauczyciela 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy 
Radom 2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

1 

Recenzenci: 
mgr inŜ. Jadwiga Łoin 
mgr inŜ. Igor Lange 
 
 
 
Opracowanie redakcyjne: 
mgr inŜ. Andrzej śelasko 
 
 
 
Konsultacja: 
dr inŜ. BoŜena Zając 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  812[03].Z2.04 
„Wykonywanie  odlewów  specjalnymi  metodami”,  zawartego  w modułowym  programie 
nauczania dla zawodu operator maszyn i urządzeń odlewniczych. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wydawca 

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

2 

SPIS TREŚCI 

 

1. Wprowadzenie  

3 

2. Wymagania wstępne  

5 

3. Cele kształcenia  

6 

4. Przykładowe scenariusze zajęć 

7 

5. Ćwiczenia 

13 

5.1. Klasyfikacja technologii odlewniczych metodami specjalnymi oraz zakres 

ich stosowania 

13 

5.1.1. Ćwiczenia  

13 

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia 

16 

7. Literatura 

32 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

3 

1. WPROWADZENIE 

 

Przekazujemy Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny  w prowadzeniu 

zajęć  dydaktycznych  w  szkole  kształcącej  w  zawodzie  operator  maszyn  i  urządzeń 
odlewniczych.  

W poradniku zamieszczono: 

−

 

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie uczeń powinien mieć juŜ ukształtowane, 
aby bez problemów mógł korzystać z poradnika,  

−

 

cele  kształcenia,  wykaz  umiejętności,  jakie  uczeń  ukształtuje  podczas  pracy 
z poradnikiem, 

−

 

przykładowe scenariusze zajęć, 

−

 

przykładowe ćwiczenia ze wskazówkami do realizacji, zalecanymi metodami nauczania- 
-uczenia oraz środkami dydaktycznymi, 

−

 

ewaluację osiągnięć ucznia, przykładowe narzędzie pomiaru dydaktycznego, 

−

 

literaturę uzupełniającą. 

 

Wskazane  jest,  aby  zajęcia  dydaktyczne  były  prowadzone  róŜnymi  metodami  ze 

szczególnym uwzględnieniem aktywizujących metod nauczania. 

Formy  organizacyjne  pracy  uczniów  mogą  być  zróŜnicowane,  począwszy  od 

samodzielnej pracy uczniów do pracy zespołowej. 

Jako  pomoc  w  realizacji  jednostki  modułowej  dla  uczniów  przeznaczony  jest  Poradnik 

dla ucznia. Nauczyciel powinien ukierunkować uczniów na właściwe korzystanie z poradnika 
do nich adresowanego. 

Materiał  nauczania  (w  Poradniku  dla  ucznia)  podzielony  jest  na  rozdziały.  Podczas 

realizacji  poszczególnych  rozdziałów  wskazanym  jest  zwrócenie  uwagi  na  następujące 
elementy: 

−

 

materiał  nauczania  –  w  miarę  moŜliwości  uczniowie  powinni  przeanalizować 
samodzielnie (czytanie tekstu technicznego ze zrozumieniem).  

−

 

pytania  sprawdzające  mają  wykazać,  na  ile  uczeń  opanował  materiał  teoretyczny  i  czy 
jest przygotowany do wykonania ćwiczeń, 

−

 

ć

wiczenia  −  spełniają  dominującą  rolę  w  kształtowaniu  umiejętności  oraz  opanowaniu 

materiału  (w  trakcie  wykonywania  ćwiczeń  uczeń  powinien  zweryfikować  wiedzę 
teoretyczną oraz opanować nowe umiejętności),  

−

 

sprawdzian  postępów  stanowi  podsumowanie  rozdziału,  zadaniem  uczniów  jest 
udzielenie odpowiedzi na pytania w nim zawarte (uczeń powinien samodzielnie czytając 
zamieszczone  w  nim  stwierdzenia  potwierdzić  lub  zaprzeczyć  opanowanie  określonego 
zakresu materiału; nauczyciel powinien do tych zagadnień wrócić, sprawdzając czy braki 
w opanowaniu materiału są wynikiem niezrozumienia przez ucznia tego zagadnienia, czy 
niewłaściwej postawy ucznia w trakcie nauczania), 

−

 

test  zamieszczony  w  rozdziale  Ewaluacja  osiągnięć  ucznia  zawiera  zadania  z  zakresu 
całej jednostki modułowej i naleŜy je wykorzystać do oceny uczniów, a wyniki osiągnięte 
przez  uczniów  powinny  stanowić  podstawę  do  oceny  pracy  własnej  nauczyciela 
realizującego tę jednostkę modułową.  

 

Metody polecane do stosowania podczas kształcenia modułowego to: 

−

 

pogadanki połączone z pokazem, 

−

 

ć

wiczenia praktyczne poprzedzone wykładem konwersatoryjnym, 

−

 

metoda przewodniego tekstu. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

4 

W  stosowaniu  metody  przewodniego  tekstu,  niezbędne  jest  przygotowanie 

odpowiedniego  arkusza  (tekstu),  który  prowadzi  ucznia  przez  poszczególne  fazy  działania, 
jest  miejscem  dokumentowania  jego  planowania  pracy,  dokonywanych  ocen,  rozwoju  
i stopnia opanowania treści nauczania.  

Arkusz  „tekstu  przewodniego”  otrzymuje  kaŜdy  uczeń  przed  rozpoczęciem  zajęć, 

wypełnia  go,  działa  według  jego  wskazań,  dokumentując  tym  sposobem  swoją  aktywność  
w procesie nauczania-uczenia się. Arkusz po zakończonych zajęciach pozostaje w dyspozycji 
nauczyciela i stanowi waŜny dokument obrazujący postęp i rozwój umiejętności zawodowych 
ucznia.  

Przygotowanie  arkusza,  zgromadzenie  niezbędnych  dodatkowych  materiałów  (normy, 

dokumentacje  techniczne  i  technologiczne,  schematy  urządzeń,  poradniki,  dokumentacje, 
itd.), jest waŜną czynnością nauczyciela i w duŜej mierze decyduje o powodzeniu stosowania 
proponowanej metody. 

 

Schemat układu jednostek modułowych 

812[03].Z2.01 

Przygotowanie mas 

formierskich i rdzeniowych 

812[03].Z2 

Technologia wytwarzania 

wyrobów metodami 

odlewniczymi 

812[03].Z2.02 

Wykonywanie ręczne form 

piaskowych i rdzeni  

 

812[03].Z2.03 

Wykonywanie maszynowe 

form piaskowych i rdzeni 

812[03].Z2.04 

Wykonywanie odlewów 

specjalnymi metodami  

812[03].Z2.05 

Topienie stopów odlewniczych 

i zalewanie form 

812[03].Z2.06 

Wybijanie, oczyszczanie  

i wykańczanie odlewów 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

5 

2. WYMAGANIA WSTĘPNE 

 

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

−

 

korzystać z róŜnych źródeł informacji, 

−

 

korzystać z poradników i norm, 

−

 

odczytywać informacje podane na rysunku wykonawczym i złoŜeniowym, 

−

 

analizować treść zadania, dobierać metody i plan rozwiązania, 

−

 

komunikować się i pracować w zespole, 

−

 

stosować umiejętności opanowane we wcześniejszych jednostkach modułowych, 

−

 

samodzielnie podejmować decyzje, 

−

 

dokonywać oceny swoich umiejętności. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

6 

3. CELE KSZTAŁCENIA 

 

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien umieć: 

–

 

sklasyfikować specjalne metody odlewania, 

–

 

określić cechy charakterystyczne specjalnych metod odlewania, 

–

 

określić cechy odlewów produkowanych specjalnymi metodami, 

–

 

scharakteryzować  proces  wytwarzania  odlewów  metodą  odlewania  kokilowego, 
odlewania  pod  ciśnieniem,  odlewania  odśrodkowego,  odlewania  ciągłego,  odlewania 
w formy skorupowe, metodą Shaw’a i metodą wytapianych modeli, 

–

 

rozróŜnić  oprzyrządowanie,  maszyny  i  urządzenia  stosowane  w procesach  wytwarzania 
odlewów specjalnymi metodami, 

–

 

dobrać specjalną metodę odlewania do wykonania określonych odlewów,  

–

 

posłuŜyć  się  dokumentacją  technologiczną,  Dokumentacją  Techniczno  –  Ruchową 
maszyn i urządzeń, Polskimi Normami, 

–

 

zastosować  przepisy  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpoŜarowej  oraz 
ochrony  środowiska  obowiązujące  w  procesie  wytwarzania  odlewów  specjalnymi 
metodami. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

7 

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ 

 

Scenariusz zajęć 1 

 
Osoba prowadząca    

 

 …………………………………….…………………….. 

Modułowy program nauczania: 

Operator maszyn i urządzeń odlewniczych 812[03] 

Moduł:  

Technologia wytwarzania wyrobów metodami odlewniczymi 
812[03].Z2 

Jednostka modułowa: 

Wykonywanie 

odlewów 

specjalnymi 

metodami 

812[03].Z2.04 

Temat: Wykonywanie odlewów metodą wytapianych modeli. 

Cel ogólny: Zapoznanie się z techniką wykonywania odlewów metodą wytapianych modeli,  

z uŜywanymi w procesie odlewania maszynami i urządzeniami oraz planowanie 
wykonywania procesów technologicznych formowania i zalewania.  

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−

 

zaplanować wyposaŜenie stanowiska w narzędzia i materiały do wykonywania odlewów 
metodą wytapianych modeli, 

−

 

zaplanować  kolejne  czynności  niezbędne  do  wykonania  podczas  odlewania  metodą 
wytapianych modeli, 

−

 

scharakteryzować metodę wytapianych modeli, 

−

 

posłuŜyć  się  literaturą  techniczną,  dokumentacją  techniczną  i  technologiczną  i  innymi 
dokumentacjami związanymi z technologią wytwarzania odlewów. 

 
W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe:  

−

 

organizowanie i planowanie zajęć, 

−

 

pracy w zespole, 

−

 

oceny pracy zespołu. 

 
Metody nauczania–uczenia się: 

−

 

metoda przewodniego tekstu. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

−

 

uczniowie pracują w grupach 2–4-osobowych. 

 
Czas: 240 minut. 
 
Środki dydaktyczne 

−

 

instrukcja pracy metodą tekstu przewodniego, 

−

 

modele typowych odlewów wykonanych metodą wytapianych modeli, 

−

 

katalogi maszyn i urządzeń odlewniczych, 

−

 

literatura techniczna, 

−

 

arkusze papieru. 

 
Uczestnicy: 

−

 

uczniowie kształcący się w zawodzie operator maszyn i urządzeń odlewniczych. 

 
 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

8 

Zadanie dla ucznia 

Zaplanuj: 

1.

 

wyposaŜenie  stanowiska  (narzędzia,  podstawowe  maszyny  i  materiały)  do  odlewania  
metodą wytapianych modeli, 

2.

 

niezbędne materiały odlewnicze, 

3.

 

czynności  jakie  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów  metodą  wytapianych 
modeli. 

 
Przebieg zajęć: 
 
Faza wstępna 
1.

 

Określenie tematu zajęć. 

2.

 

Wyjaśnienie uczniom tematu, szczegółowych celów kształcenia. 

3.

 

Zaznajomienie uczniów z pracą metodą tekstu przewodniego. 

4.

 

Podział grupy uczniów na zespoły. 

 
Faza właściwa 

−

 

Praca metodą tekstu przewodniego. 

 
Faza I  Informacje 

Pytania prowadzące: 

1.

 

Jakimi cechami charakteryzują się odlewy wytworzone metodą wytapianych modeli? 

2.

 

Z  jakich  tworzyw  odlewniczych  moŜna  wykonywać  odlewy  metodą  wytapianych 
modeli? 

3.

 

Jakie podstawowe materiały formierskie są niezbędne do wykonania formy odlewniczej? 

4.

 

Jakie  podstawowe  czynności  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów  metodą 
wytapianych modeli? 

5.

 

Jakie maszyny i urządzenia są niezbędne do wytwarzania odlewów ta metodą? 

 
Faza II  Planowanie 

Uczniowie określają: 

1.

 

Jakimi  własnościami  charakteryzują  się  odlewy  wytworzone  metodą  wytapianych 
modeli? 

2.

 

Z  jakich  tworzyw  odlewniczych  moŜna  wykonywać  odlewy  metodą  wytapianych 
modeli? 

3.

 

Jakie podstawowe materiały formierskie są niezbędne do wykonania formy odlewniczej? 

4.

 

Jakie  podstawowe  czynności  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów  metodą 
wytapianych modeli? 

5.

 

Jakie maszyny i urządzenia są niezbędne do wytwarzania odlewów tą metodą? 

 
Faza III  Ustalenie 

Uczniowie pracując w zespołach korzystając z poradnika i literatury technicznej ustalają: 

1.

 

własności odlewów wykonanych metodą wytapianych modeli, 

2.

 

tworzywa  odlewnicze,  z  których  moŜliwe  jest  wytwarzanie  odlewów  metodą 
wytapianych modeli, 

3.

 

podstawowe materiały formierskie niezbędne podczas prowadzenia procesu odlewania, 

4.

 

kolejność czynności niezbędną do wytworzenia odlewu. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

9 

Faza IV Wykonanie 
Uczniowie zapisują w przygotowanym formularzu sprawozdania: 
1.

 

organizację  stanowiska  (maszyny,  urządzenia,  narzędzia)  do  odlewania  metodą 
wytapianych modeli, 

2.

 

niezbędne podstawowe materiały formierskie, 

3.

 

czynności  jakie  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów  metodą  wytapianych 
modeli. 

 
Faza V Sprawdzanie 
1.

 

Uczniowie sprawdzają w grupach prawidłowość wykonania ćwiczenia.  

2.

 

Nauczyciel  dokonuje  kontroli,  poprawności  czynności  i  oceny  z  działań  cząstkowych 
uczniów oraz wpisuje oceny w formularz tekstu przewodniego. 

 
Faza VI Analiza końcowa 

Uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy rozwiązania zadania sprawiły im 

trudności. 

Nauczyciel  powinien  podsumować  całe  zadanie,  wskazać,  jakie  umiejętności  były 

ć

wiczone, jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich unikać na przyszłość. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

10 

Scenariusz zajęć 2 

 
Osoba prowadząca    

 

 …………………………………….…………………….. 

Modułowy program nauczania: 

Operator maszyn i urządzeń odlewniczych 812[03] 

Moduł:  

 

 

 

Technologia 

wytwarzania 

wyrobów 

metodami 

                                                           odlewniczymi 812[03].Z2 
Jednostka modułowa: 

Wykonywanie 

odlewów 

specjalnymi 

metodami 

812[03].Z2.04 

Temat: Wykonywanie odlewów kokilowych. 

Cel  ogólny:  Zapoznanie  się  z  techniką  wykonywania  odlewów  kokilowych,  z  uŜywanymi  

w  procesie  odlewania  maszynami,  urządzeniami  i  oprzyrządowaniem 
odlewniczym oraz planowanie wykonywania procesów technologicznych. 

 
Po zakończeniu zajęć edukacyjnych uczeń powinien umieć: 

−

 

zaplanować wyposaŜenie stanowiska do odlewania kokilowego, 

−

 

zaplanować kolejne czynności niezbędne do wykonania podczas odlewania kokilowego, 

−

 

scharakteryzować metodę odlewania kokilowego, 

−

 

posłuŜyć  się  literaturą  techniczną,  dokumentacją  techniczną  i  technologiczną  i  innymi 
dokumentacjami związanymi z technologią wytwarzania odlewów kokilowych. 

 
W czasie zajęć będą kształtowane następujące umiejętności ponadzawodowe:  

−

 

organizowanie stanowiska pracy, 

−

 

planowanie wykonania zadania, 

−

 

pracy w zespole, 

−

 

oceny pracy zespołu. 

 
Metody nauczania–uczenia się: 

−

 

metoda przewodniego tekstu. 

 
Formy organizacyjne pracy uczniów: 

−

 

uczniowie pracują w grupach 2–4-osobowych. 

 
Czas: 360 minut. 
 
Środki dydaktyczne 

−

 

instrukcja pracy metodą  tekstu przewodniego, 

−

 

dokumentacja techniczna i technologiczna, 

−

 

modele typowych odlewów wykonanych metodą odlewania kokilowego, 

−

 

katalogi maszyn i urządzeń odlewniczych, 

−

 

plansze obrazujące rodzaje kokili i oprzyrządowanie odlewnicze, 

−

 

poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura techniczna, 

−

 

arkusze papieru. 

 
Uczestnicy: 

−

 

uczniowie kształcący się w zawodzie operator maszyn i urządzeń odlewniczych. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

11 

Zadanie dla ucznia 

Zaplanuj: 

1.

 

wyposaŜenie stanowiska w maszyny, urządzenia i narzędzia do odlewania kokilowego, 

2.

 

czynności jakie naleŜy wykonać podczas wytwarzania odlewów kokilowych. 

 
Przebieg zajęć: 
 
Faza wstępna 
1.

 

Określenie tematu zajęć. 

2.

 

Wyjaśnienie uczniom tematu, szczegółowych celów kształcenia. 

3.

 

Zaznajomienie uczniów z pracą metodą tekstu przewodniego. 

4.

 

Podział grupy uczniów na zespoły. 

 
Faza właściwa 

−

 

Praca metodą tekstu przewodniego. 

 
Faza I Informacje 

Pytania prowadzące: 

1.

 

Jakimi własnościami charakteryzują się odlewy kokilowe? 

2.

 

Z jakich tworzyw odlewniczych moŜna wykonywać odlewy kokilowe? 

3.

 

Z jakich materiałów wykonywane są formy kokilowe? 

4.

 

Z jakich głównych elementów konstrukcyjnych zbudowana jest kokila? 

5.

 

Jakie czynniki mają wpływ na budowę kokili? 

6.

 

Jakie znasz rodzaje kokili? 

7.

 

Od czego zaleŜy budowa układu wlewowego kokili? 

8.

 

Jakie znasz rodzaje kokilarek? 

9.

 

Jakie są zalety i wady odlewania kokilowego? 

10.

 

Jakie  podstawowe  czynności  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów 
kokilowych? 

 
Faza II Planowanie 

Uczniowie określają: 

1.

 

Jakie maszyny i urządzenia są niezbędne do wytwarzania odlewów kokilowych? 

2.

 

Od czego zaleŜy zastosowanie określonego typu kokili? 

3.

 

Jakie  podstawowe  czynności  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów 
kokilowych? 

 
Faza III Ustalenie 

Uczniowie pracując w zespołach korzystając z poradnika i literatury technicznej ustalają: 

1.

 

własności odlewów wykonanych  metodą odlewania kokilowego, 

2.

 

tworzywa odlewnicze z których moŜliwe jest wytwarzanie odlewów kokilowych, 

3.

 

z jakich głównych elementów konstrukcyjnych zbudowana jest kokila? 

4.

 

jakie czynniki mają wpływ na budowę kokili? 

5.

 

od czego zaleŜy budowa układu wlewowego kokili? 

6.

 

jakie są zalety i wady odlewania kokilowego? 

7.

 

jakie  podstawowe  czynności  naleŜy  wykonać  podczas  wytwarzania  odlewów 
kokilowych? 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

12 

Faza IV Wykonanie 

Uczniowie zapisują w przygotowanym formularzu sprawozdania: 

1.

 

wyposaŜenie stanowiska w maszyny, urządzenia i narzędzia do odlewania kokilowego, 

2.

 

czynności jakie naleŜy wykonać podczas wytwarzania odlewów kokilowych. 

 
Faza V Sprawdzanie 
1.

 

Uczniowie sprawdzają w grupach prawidłowość wykonania ćwiczenia.  

2.

 

Nauczyciel  dokonuje  kontroli,  poprawności  czynności  i  oceny  z  działań  cząstkowych 
uczniów oraz wpisuje oceny w formularz tekstu przewodniego. 

 
Faza VI Analiza końcowa 

Uczniowie wraz z nauczycielem wskazują, które etapy rozwiązania zadania sprawiły im 

trudności. 

Nauczyciel  powinien  podsumować  całe  zadanie,  wskazać,  jakie  umiejętności  były 

ć

wiczone, jakie wystąpiły nieprawidłowości i jak ich unikać na przyszłość. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

13 

5. ĆWICZENIA 

 

5.1. Klasyfikacja technologii odlewniczych  metodami specjalnymi 

oraz zakres ich stosowania 

 

5.1.1. Ćwiczenia 

 
Ćwiczenie 1 

Rozpoznaj i przyporządkuj rysunkom właściwe nazwy metody odlewania, którą obrazują. 

Scharakteryzuj krótko metody odlewania przedstawione na rysunkach. 
 

1 

 

2 

 

A − odlewanie kokilowe

 

B − odlewanie ciśnieniowe 

3.  

 

4.  

 

 

C − odlewanie odśrodkowe 

D − odlewanie ciągłe 

5.  
 
 
 

 

6.  

 

E − Formowanie skorupowe – 
       proces Croninga

 

F − odlewanie metoda 
       wytapianych modeli 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

14 

 

7. 

 

 

1…………… 
2…………… 
3…………… 
4…………… 
5…………… 
6…………… 
7…………… 

G − odlewanie metodą Shawa 

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału  Materiał  nauczania.  NaleŜy  zwrócić  uwagę  na  rodzaje  stosowanych  metod 
odlewania metodami specjalnymi i ich przeznaczenie. 
 

Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

dobrać partnerów do pracy w grupie, 

2)

 

zapoznać się z rysunkami, 

3)

 

zastanowić się jakie metody odlewania przedstawione są na rysunkach, 

4)

 

dopisać  po  prawej  stronie  cyfry,  symbol  metody  formowania  którą  obrazuje  rysunek 
(np. 1F), 

5)

 

scharakteryzować i podać przykłady zastosowania metod odlewania przedstawionych na 
rysunkach, 

6)

 

zaprezentować efekty pracy na forum grupy. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

ć

wiczenie. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−−−−

 

poradnik dla ucznia, 

−−−−

 

literatura techniczna, 

−−−−

 

arkusze papieru formatu A4 i A3. 

 
Ćwiczenie 2 

Podaj  przykłady  charakterystycznych  wyrobów  wytwarzanych  poszczególnymi 

metodami  specjalnymi  odlewania  uwzględniając  kształt  odlewu,  wielkość  i  stopień 
skomplikowania odlewu, rodzaj odlewanego stopu oraz wielkości serii produkcyjnej.  

 
Wskazówki do realizacji 
Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału Materiał nauczania. NaleŜy zwrócić uwagę na przeznaczenie poszczególnych metod 
odlewnia  do  produkcji  odlewów  w  zaleŜności  od  ich  kształtu,  wielkości  i  stopnia 
skomplikowania odlewu, rodzaju odlewanego stopu oraz wielkości serii produkcyjnej. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

dobrać partnerów do pracy w grupie, 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

15 

2)

 

zapoznać się z instrukcją do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać odpowiednie fragmentu poradnika i literatury technicznej, 

4)

 

określić zakres stosowania metod specjalnych odlewania w zaleŜności od kształtu odlewu 
i  rodzaju  odlewanego  stopu,  wielkości  i  stopnia  skomplikowania  odlewu  oraz  wielkości 
serii produkcyjnej. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

ć

wiczenie, 

−

 

tekstu przewodniego. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

instrukcje do wykonania ćwiczeń, 

−

 

poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura techniczna, 

−

 

modele typowych odlewów wytwarzanych metodami specjalnymi, 

−

 

arkusze papieru formatu A4 i A3. 

 
Ćwiczenie 3 

Wypisz  znane  Ci  urządzenia  i  oprzyrządowanie  wykorzystane  podczas  odlewania 

metodami  specjalnymi  i  zapisz  wszystkie  czynności  niezbędne  do  wykonania  odlewów 
metodą odlewania kokilowego i wytapianych modeli.  

 
Wskazówki do realizacji 

 

Przed  przystąpieniem  do  realizacji  ćwiczenia  uczniowie  powinni  przeczytać  fragment 

rozdziału Materiał nauczania. 

 
Sposób wykonania ćwiczenia 

 

Uczeń powinien: 

1)

 

dobrać partnerów do pracy w grupie, 

2)

 

zapoznać się z instrukcją do wykonania ćwiczenia, 

3)

 

przeczytać odpowiednie fragmentu poradnika i literatury technicznej, 

4)

 

zidentyfikować  maszyny,  urządzenia  i  oprzyrządowanie  niezbędne  do  wykonania 
odlewów poszczególnymi metodami odlewania specjalnego. 

5)

 

zaplanować  czynności  niezbędne  do  wykonania  podczas  wytwarzania  wyrobów 
wskazanymi metodami specjalnymi. 

 

Zalecane metody nauczania–uczenia się: 

−

 

ć

wiczenie, 

−

 

tekstu przewodniego. 

 

Ś

rodki dydaktyczne: 

−

 

instrukcje do wykonania ćwiczeń, 

−

 

poradnik dla ucznia, 

−

 

literatura techniczna, 

−

 

katalogi maszyn i urządzeń, 

−

 

katalogi oprzyrządowania, 

−

 

modele typowych odlewów wytwarzanych metodami specjalnymi, 

−

 

arkusze papieru formatu A4 i A3. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

16 

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 

 
Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego  

 

Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  Wykonywanie  odlewów 
specjalnymi metodami 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

–

 

zadania 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14, 15, 16, 17 i 20 są z poziomu podstawowego, 

–

 

zadania 6, 13, 18 i 19 są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 
 

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące 
oceny szkolne: 

−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego, 

−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12  zadań z poziomu podstawowego, 

−

 

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym co najmniej 3 z poziomu ponadpodstawowego, 

−

 

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym 4 z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. a, 2. b, 3. b, 4. a, 5. a, 6. a, 7. c, 8. d, 9. b, 10. a, 11. b, 
12. d, 13. a, 14. d, 15. c, 16. c, 17. d, 18. c, 19. d, 20. a  

 
 

Plan testu 

 

Nr 
zad. 

Cel operacyjny 
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Dobrać metodę wytwarzania ze względu na 
wymagane tolerancje wymiarowe 

A 

P 

a 

2 

Rozpoznać maszyny kokilowe 

A 

P 

b 

3 

Rozpoznać właściwy sposób doprowadzenia 
ciekłego stopu do kokili 

A 

P 

b 

4 

Ustalić wpływ kształtu odlewu na sposób podziału 
kokili 

B 

P 

a 

5 

Rozpoznać rodzaj kokili ze względu  na przebieg 
płaszczyzny podziału 

A 

P 

a 

6 

Ustalić kolejność czynności niezbędnych do 
wykonania odlewu kokilowego 

C 

PP 

a 

7 

Rozpoznać element konstrukcyjny formy 
ciśnieniowej 

A 

P 

c 

8 

Rozpoznać czynniki mające wpływ na wysokość 
temperatury wstępnego podgrzania formy 
ciśnieniowej 

A 

P 

d 

9 

Ustalić sposób zapełniania formy do odlewania pod 
niskim ciśnieniem ciekłym stopem 

B 

P 

b 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

17 

10 

Rozpoznać rodzaj odlewów wytwarzanych metodą 
odlewania ciągłego 

A 

P 

a 

11 

Rozpoznać element konstrukcyjny formy do 
odlewania ciągłego 

A 

P 

b 

12 

Rozpoznać własności modelu w metodzie 
wytapianych modeli 

A 

P 

d 

13 

Rozpoznać wpływ grubości ścianek odlewu na 
wysokość temperatury formy do odlewania 
ciągłego 

A 

PP 

a 

14 

Rozpoznać cechę charakterystyczną odlewania 
odśrodkowego 

A 

P 

d 

15 

Rozpoznać odlewanie pod ciśnieniem 
odśrodkowym 

A 

P 

c 

16 

Rozpoznać odlewanie skorupowe 

A 

P 

c 

17 

Rozpoznać zakres stosowania odlewania 
skorupowego 

A 

P 

d 

18 

Ustalić kolejność czynności niezbędnych do 
wykonania odlewu metodą wytapianych modeli  

C 

PP 

c 

19 

Ustalić kolejność czynności niezbędnych do 
wykonania odlewu metodą odlewania skorupowego 

C 

PP 

d 

20 

Dobrać metodę odlewania 

B 

P 

a 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

18 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 

4.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

5.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

9.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi. 

 
Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj dokładnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Odpowiedzi udzielaj wyłącznie na karcie odpowiedzi. 

4.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

5.

 

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania podane są cztery odpowiedzi, z których tylko 
jedna jest prawidłowa. 

6.

 

Zaznacz  prawidłową  według  Ciebie  odpowiedź  wstawiając  literę  X  w  odpowiednim 
miejscu na karcie odpowiedzi. 

7.

 

W przypadku pomyłki zaznacz błędną odpowiedź kółkiem, a następnie literą X zaznacz 
odpowiedź prawidłową. 

8.

 

Za kaŜde poprawne rozwiązanie zadania otrzymujesz jeden punkt. 

9.

 

Za udzielenie błędnej odpowiedzi, jej brak lub zakreślenie więcej niŜ jednej odpowiedzi - 
otrzymujesz zero punktów. 

10.

 

UwaŜnie czytaj treść zadań i proponowane warianty odpowiedzi. 

11.

 

Nie odpowiadaj bez zastanowienia; jeśli któreś z zadań sprawi Ci trudność – przejdź do 
następnego. Do zadań, na które nie udzieliłeś odpowiedzi moŜesz wrócić później.  

12.

 

Pamiętaj, Ŝe odpowiedzi masz udzielać samodzielnie. 

13.

 

Na rozwiązanie testu masz 60 minut. 

 
 

Materiały dla ucznia: 

−

 

instrukcja, 

−

 

zestaw zadań testowych, 

−

 

karta odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

19 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 
1.

 

Biorąc pod uwagę tolerancje wymiarowe odlewów najdokładniejsze moŜna uzyskać 
a)

 

metodą wytapianych modeli. 

b)

 

metodą odlewania kokilowego. 

c)

 

metodą Shawa. 

d)

 

metodą odlewania w formach piaskowych. 

 
2.

 

Maszynę kokilową zębatkową przedstawiono na rysunku 

 

 

a)

 

1. 

b)

 

2. 

c)

 

3. 

d)

 

4. 

 
3.

 

Najkorzystniejsze  ze  względu  na  właściwy  rozkład  temperatur  jest  doprowadzenie 
ciekłego stopu do kokili 
a)

 

dolne. 

b)

 

górne. 

c)

 

boczne. 

d)

 

mieszane. 

 
4.

 

O sposobie podziału kokili decyduje 
a)

 

kształt odlewu. 

b)

 

rodzaj odlewanego tworzywa. 

c)

 

wymagana dokładność wymiarowa odlewu. 

d)

 

wymiar odlewu. 

 
5.

 

Rysunek przedstawia kokilę 
a)

 

z pionową powierzchnią podziału. 

b)

 

z poziomą powierzchnią podziału. 

c)

 

z kilkoma poziomymi powierzchniami podziału. 

d)

 

z kilkoma róŜnymi podziałami. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

20 

6.

 

Ustal kolejność czynności niezbędnych do wykonania odlewania w kokili 
a)

 

1, 2, 3, 5, 8, 4, 6, 7. 

b)

 

3, 4, 6, 5, 8, 7, 2, 1. 

c)

 

1, 2, 4, 7, 3, 5, 6, 8. 

d)

 

4, 2, 3, 1, 6, 5, 7, 8. 

 

 

1. oczyszczenie powierzchni roboczej kokili 
2. naniesienie  na  powierzchnię  roboczą  kokili  powłoki  
    ochronnej 
3. podgrzanie kokili do temperatury pracy 
4. zalanie kokili ciekłym metalem  
5. zamontowanie rdzeni 
6. wyjęcie rdzeni bocznych  
7. demontaŜ kokili i usunięcie odlewu 
8. złoŜenie kokili i jej zamknięcie 

 
7.

 

Na rysunku rozwiązania konstrukcyjnego płyty

 

głównej formy 

ciśnieniowej pozycja 3 to 
a)

 

rozdzielacz wlewu. 

b)

 

wkładka. 

c)

 

wypychacz. 

d)

 

ś

ruba mocująca wkładkę. 

 
8.

 

Temperatura  wstępnego  podgrzewania  formy  ciśnieniowej 
zaleŜy od 
a)

 

rodzaju formy. 

b)

 

temperatury otoczenia. 

c)

 

stopnia skomplikowania odlewu. 

d)

 

rodzaju odlewanego stopu. 

 
9.

 

Odlewanie  pod  niskim  ciśnieniem  polega  na  zapełnianiu  formy  metalowej  ciekłym 
stopem 
a)

 

z kadzi odlewniczej. 

b)

 

bezpośrednio z tygla przez rurę wlewową pod działaniem spręŜonego gazu. 

c)

 

bezpośrednio z tygla przez rurę wlewową pod działaniem siły grawitacji. 

d)

 

ze zbiornika ciekłego metalu pod działaniem ciśnienia wytwarzanego przez tłok. 

 
10.

 

Metodą odlewania ciągłego wytwarzane są odlewy 
a)

 

o stałym przekroju poprzecznym i o znacznej długości z koniecznością przecinania. 

b)

 

o  stałym  przekroju  poprzecznym  i o  ograniczonej  długości  bez  koniecznością   
przecinania. 

c)

 

o kształcie brył obrotowych. 

d)

 

o dowolnym kształcie. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

21 

11.

 

Na rysunku odlewania półciągłego pozycja 7 to 
a)

 

zaczep. 

b)

 

krystalizator. 

c)

 

piec grzewczy. 

d)

 

rura wlewowa. 

 
 

 
 
 
 
 
 

 
12.

 

W metodzie traconego wosku model moŜe być uŜyty 
a)

 

wielokrotnie, 

b)

 

najwyŜej trzykrotnie, 

c)

 

dwa razy,  

d)

 

jednokrotnie.  

 
13.

 

Temperatura formy do odlewania ciągłego 
a)

 

powinna być tym niŜsza im większa jest grubość ścianki odlewu. 

b)

 

powinna być tym niŜsza im mniejsza jest grubość ścianki odlewu. 

c)

 

powinna być stała i niezaleŜna od grubości ścianek odlewu. 

d)

 

zaleŜy wyłączne od rodzaju odlewanego tworzywa. 

 
14.

 

Odlewanie odśrodkowe właściwe charakteryzuje się tym Ŝe 
a)

 

oś odlewu pokrywa się z osią wirowania formy. 

b)

 

powierzchnię wewnętrzną odlewu odtwarza rdzeń. 

c)

 

odlew jest odtwarzany we wnękach kilku form rozłoŜonych wokół wlewu głównego, 
który stanowi oś wirowania całego układu. 

d)

 

oś wirowania formy pokrywa się z osią wlewu głównego. 

 
15.

 

Odlewanie pod ciśnieniem odśrodkowym przedstawiono na rysunku 

 

 

a)

 

1. 

b)

 

1 i 2. 

c)

 

3. 

d)

 

2 i 3. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

22 

16.

 

Formowanie skorupowe przedstawiono na rysunku 

1. 

 

2. 

 

3. 

 

4. 

 

 

a)

 

1. 

b)

 

2. 

c)

 

3. 

d)

 

4. 

 
17.

 

Formowanie skorupowe stosowane jest w produkcji 
a)

 

jednostkowej. 

b)

 

małoseryjnej. 

c)

 

seryjnej. 

d)

 

wielkoseryjnej. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

23 

18.

 

Ustal  kolejność  czynności  niezbędnych  do  wykonania  odlewu  metodą  wytapianych 
modeli: 
a)

 

1, 2, 3, 5, 8, 4, 6, 7, 9. 

b)

 

3, 4, 6, 5, 8, 7, 2, 9, 1. 

c)

 

1, 2, 4, 7, 9, 3, 5, 6, 8. 

d)

 

4, 2, 9, 3, 1, 6, 5, 7, 8. 

 

 

1. wykonanie modelu matki 
2. wykonanie formy gipsowej modeli 
3. wykonanie zestawu modeli 
4. wykonanie formy matrycy 
5. wykonanie formy 
6. zalanie form  
7. odlanie w matrycy modeli 
8. rozbicie formy i oczyszczanie odlewu 
9. wykonanie układu wlewowego 

 
19.

 

Ustal  kolejność  czynności  niezbędnych  do  wykonania  odlewu  metodą  odlewania 
skorupowego: 
a)

 

1, 2, 3, 5, 8, 4, 6, 7. 

b)

 

3, 4, 6, 5, 8, 7, 2, 1. 

c)

 

1, 2, 4, 7, 3, 5, 6, 8. 

d)

 

4, 2, 3, 1, 6, 5, 7, 8. 

 

 

1. zalanie formy mieszanką ceramiczną 
2. przygotowanie spoiwa 
3. przyrządzanie mieszanki 
4. przygotowanie materiałów ceramicznych 
5. wypalenie formy 
6. oddzielenie formy od modelu 
7. wygrzanie formy 
8. zalanie formy metalem 

 
20.

 

Odlewy  cienkościenne  o  grubości  ścianki  0,5÷3  mm  moŜna  wytwarzać  metodą 
odlewania 
a)

 

skorupowego. 

b)

 

kokilowego. 

c)

 

odśrodkowego. 

d)

 

ciągłego. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

24 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................................................................ 

 
Wykonywanie odlewów specjalnymi metodami  

 
 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 
 

Nr  

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

a 

b 

c 

d 

 

2 

a 

b 

c 

d 

 

3 

a 

b 

c 

d 

 

4 

a 

b 

c 

d 

 

5 

a 

b 

c 

d 

 

6 

a 

b 

c 

d 

 

7 

a 

b 

c 

d 

 

8 

a 

b 

c 

d 

 

9 

a 

b 

c 

d 

 

10 

a 

b 

c 

d 

 

11 

a 

b 

c 

d 

 

12 

a 

b 

c 

d 

 

13 

a 

b 

c 

d 

 

14 

a 

b 

c 

d 

 

15 

a 

b 

c 

d 

 

16 

a 

b 

c 

d 

 

17 

a 

b 

c 

d 

 

18 

a 

b 

c 

d 

 

19 

a 

b 

c 

d 

 

20 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

25 

Test 2 
Test  dwustopniowy  do  jednostki  modułowej  „Wykonywanie  odlewów 
specjalnymi metodami” 

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru, z których: 

–

 

zadania  1,  2,  3,  4,  5,  6,  7,  9,  10,  11,  12,  13,  14,  15,  16,  17,  19  i  20  są  z  poziomu 
podstawowego, 

–

 

zadania 8 i 18  są z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt 

 

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź uczeń otrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak 

uczeń otrzymuje 0 punktów. 
 

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzymuje następujące 
oceny szkolne: 

−

 

dopuszczający – za rozwiązanie co najmniej 8 zadań z poziomu podstawowego, 

−

 

dostateczny – za rozwiązanie co najmniej 12 zadań z poziomu podstawowego, 

−

 

dobry – za rozwiązanie 16 zadań, w tym 1 z poziomu ponadpodstawowego, 

−

 

bardzo dobry – za rozwiązanie 18 zadań, w tym 2 z poziomu ponadpodstawowego. 

 

Klucz odpowiedzi: 1. a, 2. c, 3. b, 4. c, 5. a, 6. b, 7. c, 8. d, 9. a, 10. a, 11. d, 
12. a, 13. b, 14. a, 15. b, 16. d, 17. a, 18. a, 19. b, 20. a. 
 
Plan testu 
 

Nr 
zad. 

Cel operacyjny 
(mierzone osiągnięcia ucznia) 

Kategoria 

celu 

Poziom 

wymagań 

Poprawna 

odpowiedź 

1 

Określić zastosowanie form metalowych podczas 
odlewania róŜnymi metodami 

B 

P 

a 

2 

Dobrać metodę wytwarzania ze względu na 
wymagane tolerancje wymiarowe 

A 

P 

c 

3 

Rozpoznać rodzaj kokili 

A 

P 

b 

4 

Rozpoznać właściwy sposób doprowadzenia 
ciekłego stopu do kokili 

A 

P 

c 

5 

Rozpoznać rodzaj kokili ze względu  na przebieg 
płaszczyzny podziału 

A 

P 

a 

6 

Rozpoznać maszyny do odlewania kokilowego 

A 

P 

b 

7 

Rozpoznać rodzaj kokili ze względu  na przebieg 
płaszczyzny podziału na podstawie rysunku 

A 

P 

c 

8 

Ustalić kolejność czynności niezbędnych do 
wykonania odlewu kokilowego 

C 

PP 

d 

9 

Rozpoznać element konstrukcyjny formy 
ciśnieniowej 

A 

P 

a 

10 

Wskazać wykorzystanie form metalowych przy 
odlewaniu metodami specjalnymi 

A 

P 

a 

11 

Rozpoznać stopy stosowane do wytwarzania 
odlewów metodą odlewania pod ciśnieniem 

A 

P 

d 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

26 

12 

Ustalić sposób zapełniania formy do odlewania pod 
niskim ciśnieniem ciekłym stopem 

B 

P 

a 

13 

Rozpoznać rodzaj odlewów wytwarzanych metodą 
odlewania ciągłego 

A 

P 

b 

14 

Wskazać rodzaj odlewów wytwarzanych metodą 
odlewania ciągłego 

A 

P 

a 

15 

Rozpoznać elementy konstrukcyjne formy do 
odlewania ciągłego 

A 

P 

b 

16 

Rozpoznać własności modelu w metodzie 
wytapianych modeli 

A 

P 

d 

17 

Rozpoznać zakres stosowania odlewania 
skorupowego 

A 

P 

a 

18 

Dobrać masą formierską do wykonania formy 
skorupowej 

C 

PP 

a 

19 

Rozpoznać metodę odlewania w formach 
skorupowych 

A 

P 

b 

20 

Wskazać cechę charakterystyczną odlewania 
odśrodkowego 

A 

P 

a 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

27 

Przebieg testowania 

 

Instrukcja dla nauczyciela 

1.

 

Ustal  z  uczniami  termin  przeprowadzenia  sprawdzianu  z  wyprzedzeniem  co  najmniej 
jednotygodniowym. 

2.

 

Omów z uczniami cel stosowania pomiaru dydaktycznego. 

3.

 

Zapoznaj uczniów z rodzajem zadań zawartych w zestawie oraz z zasadami punktowania. 

4.

 

Przygotuj odpowiednią liczbę testów. 

5.

 

Zapewnij samodzielność podczas rozwiązywania zadań. 

6.

 

Przed rozpoczęciem testu przeczytaj uczniom instrukcję dla ucznia. 

7.

 

Zapytaj, czy uczniowie wszystko zrozumieli. Wszelkie wątpliwości wyjaśnij. 

8.

 

Nie przekraczaj czasu przeznaczonego na test. 

9.

 

Kilka  minut  przed  zakończeniem  testu  przypomnij  uczniom  o  zbliŜającym  się  czasie 
zakończenia udzielania odpowiedzi. 

 
Instrukcja dla ucznia 

1.

 

Przeczytaj dokładnie instrukcję. 

2.

 

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi. 

3.

 

Odpowiedzi udzielaj wyłącznie na karcie odpowiedzi. 

4.

 

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych. 

5.

 

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania podane są cztery odpowiedzi, z których tylko 
jedna jest prawidłowa. 

6.

 

Zaznacz  prawidłową  według  Ciebie  odpowiedź  wstawiając  literę  X  w  odpowiednim 
miejscu na karcie odpowiedzi. 

7.

 

W przypadku pomyłki zaznacz błędną odpowiedź kółkiem, a następnie literą X zaznacz 
odpowiedź prawidłową. 

8.

 

Za kaŜde poprawne rozwiązanie zadania otrzymujesz jeden punkt. 

9.

 

Za udzielenie błędnej odpowiedzi, jej brak lub zakreślenie więcej niŜ jednej odpowiedzi - 
otrzymujesz zero punktów. 

10.

 

UwaŜnie czytaj treść zadań i proponowane warianty odpowiedzi. 

11.

 

Nie odpowiadaj bez zastanowienia; jeśli któreś z zadań sprawi Ci trudność – przejdź do 
następnego. Do zadań, na które nie udzieliłeś odpowiedzi moŜesz wrócić później.  

12.

 

Pamiętaj, Ŝe odpowiedzi masz udzielać samodzielnie. 

13.

 

Na rozwiązanie testu masz 60 minut. 

 
 

Materiały dla ucznia: 

−

 

instrukcja, 

−

 

zestaw zadań testowych, 

−

 

karta odpowiedzi. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

28 

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH 

 
1.

 

Formy metalowe stosowane są do odlewania 
a)

 

pod ciśnieniem. 

b)

 

w metodzie wytapianych modeli. 

c)

 

w procesie Shawa 

d)

 

w procesie Cronina 

 
2.

 

Biorąc pod uwagę tolerancje wymiarowe najdokładniejsze odlewy moŜna uzyskać 
a)

 

metodą Shawa. 

b)

 

metodą odlewania kokilowego. 

c)

 

metodą wytapianych modeli. 

d)

 

metodą odlewania w formach piaskowych. 

 
3.

 

Rysunek przedstawia 
a)

 

kokilarkę 

b)

 

kokilę zawiasową z pionowa powierzchnia 
podziału. 

c)

 

kokilę rozsuwaną 

d)

 

kokilę z dolnym doprowadzeniem ciekłego 
stopu. 

 
4.

 

Najkorzystniejsze  ze  względu  na  właściwy  rozkład  temperatur  jest  doprowadzenie 
ciekłego stopu do kokili 
a)

 

dolne. 

b)

 

górne. 

c)

 

boczne. 

d)

 

mieszane. 

 
5.

 

O sposobie podziału kokili decyduje 
a)

 

kształt odlewu. 

b)

 

rodzaj odlewanego tworzywa. 

c)

 

wymagana dokładność wymiarowa odlewu. 

d)

 

wymiary odlewu. 

 
6.

 

Kokilarka to 
a)

 

element konstrukcyjny kokili. 

b)

 

maszyna do odlewania kokilowego. 

c)

 

odmiana konstrukcyjna kokili. 

d)

 

urządzenie do zalewania kokili ciekłym stopem. 

 
7.

 

Rysunek przedstawia 
a)

 

kokilę z pionową powierzchnią podziału. 

b)

 

kokilę z poziomą powierzchnią podziału. 

c)

 

kokilę z kilkoma poziomymi powierzchniami podziału. 

d)

 

kokilę z kilkoma róŜnymi podziałami. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

29 

8.

 

Ustal kolejność czynności niezbędnych do wykonania odlewania w kokili: 
a)

 

3, 4, 6, 5, 8, 7, 2, 1. 

b)

 

1, 2, 4, 7, 3, 5, 6, 8. 

c)

 

4, 2, 3, 1, 6, 5, 7, 8. 

d)

 

1, 2, 3, 5, 8, 4, 6, 7. 

 

1. oczyszczenie powierzchni roboczej kokili 
2. naniesienie na powierzchnię roboczą kokili powłoki ochronnej 
3. podgrzanie kokili do temperatury pracy 
4. zalanie kokili ciekłym metalem  
5. zamontowanie rdzeni 
6. wyjęcie rdzeni bocznych  
7. demontaŜ kokili i usunięcie odlewu 
8. złoŜenie kokili i jej zamknięcie 

 
9.

 

Na rysunku rozwiązania konstrukcyjnego płyty głównej formy ciśnieniowej pozycja 3 to 
a)

 

wypychacz. 

b)

 

rozdzielacz wlewu. 

c)

 

wkładka. 

d)

 

ś

ruba mocująca wkładkę. 

 
10.

 

Formy metalowe stosowane są do odlewania 
a)

 

pod ciśnieniem. 

b)

 

w metodzie wytapianych modeli. 

c)

 

w procesie Shawa 

d)

 

w procesie Croninga 

 
11.

 

Metodą odlewania pod ciśnieniem wytwarzane są odlewy z 
a)

 

Ŝ

eliwa szarego. 

b)

 

Ŝ

eliwa ciągliwego. 

c)

 

staliwa. 

d)

 

stopów metali nieŜelaznych. 

 
12.

 

Odlewanie  pod  niskim  ciśnieniem  polega  na  zapełnianiu  formy  metalowej  ciekłym 
stopem 
a)

 

bezpośrednio z tygla przez rurę wlewową pod działaniem spręŜonego gazu. 

b)

 

z kadzi odlewniczej. 

c)

 

bezpośrednio z tygla przez rurę wlewową pod działaniem siły grawitacji. 

d)

 

ze zbiornika ciekłego metalu pod działaniem ciśnienia wytwarzanego przez tłok. 

 
13.

 

Metoda odlewania ciągłego wytwarzane są odlewy o 
a)

 

stałym  przekroju  poprzecznym  i o  ograniczonej  długości  bez  konieczności 
przecinania. 

b)

 

stałym przekroju poprzecznym i o znacznej długości z koniecznością przecinania. 

c)

 

kształcie brył obrotowych. 

d)

 

dowolnym kształcie. 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

30 

14.

 

Metodą odlewania ciągłego wytwarza się 
a)

 

rury. 

b)

 

odlewy o skomplikowanych kształtach. 

c)

 

odlewy precyzyjne. 

d)

 

odlewy małe przy produkcji masowej. 

 
15.

 

Na rysunku odlewania półciągłego pozycja 3 to 
a)

 

zaczep. 

b)

 

krystalizator. 

c)

 

piec grzewczy. 

d)

 

rura wlewowa. 

 
 
16.

 

W metodzie traconego wosku model moŜe być uŜyty 
a)

 

wielokrotnie, 

b)

 

trzykrotnie, 

c)

 

najwyŜej dwa razy,  

d)

 

jednokrotnie. 

 
17.

 

Temperatura formy do odlewania ciągłego 
a)

 

zaleŜy wyłączne od rodzaju odlewanego tworzywa. 

b)

 

powinna być tym niŜsza im większa jest grubość ścianki 
odlewu. 

c)

 

powinna być tym niŜsza im mniejsza jest grubość ścianki 
odlewu. 

d)

 

powinna być stała i niezaleŜna od grubości ścianek odlewu. 

 
18.

 

Do wykonania formy skorupowej naleŜy uŜyć masy formierskiej 
a)

 

złoŜonej  z  czystego,  drobnoziarnistego  piasku  kwarcowego,  Ŝywicy  syntetycznej  
i utwardzacza. 

b)

 

bentonitowej. 

c)

 

termoutwardzalnej. 

d)

 

w skład której wchodzi wosk ziemny, stearyna, parafina, kalafonia i olej lniany. 

 
19.

 

Rysunek przedstawia 
a)

 

proces Dieterta. 

b)

 

proces Croninga. 

c)

 

proces Shawa. 

d)

 

proces Adlera. 

 
 
 
 
 

 

20.

 

Odlewanie odśrodkowe właściwe charakteryzuje się tym Ŝe  
a)

 

oś wirowania formy pokrywa się z osią wlewu głównego. 

b)

 

powierzchnię wewnętrzną odlewu odtwarza rdzeń. 

c)

 

odlew jest odtwarzany we wnękach kilku form rozłoŜonych wokół wlewu głównego, 
który stanowi oś wirowania całego układu. 

d)

 

oś odlewu pokrywa się z osią wirowania formy. 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

31 

KARTA ODPOWIEDZI 

 
Imię i nazwisko ............................................................................................................................ 

 

Wykonywanie odlewów specjalnymi metodami  

 
 
Zakreśl poprawną odpowiedź.

 

 
 

Nr  

zadania 

Odpowiedź 

Punkty 

1 

a 

b 

c 

d 

 

2 

a 

b 

c 

d 

 

3 

a 

b 

c 

d 

 

4 

a 

b 

c 

d 

 

5 

a 

b 

c 

d 

 

6 

a 

b 

c 

d 

 

7 

a 

b 

c 

d 

 

8 

a 

b 

c 

d 

 

9 

a 

b 

c 

d 

 

10 

a 

b 

c 

d 

 

11 

a 

b 

c 

d 

 

12 

a 

b 

c 

d 

 

13 

a 

b 

c 

d 

 

14 

a 

b 

c 

d 

 

15 

a 

b 

c 

d 

 

16 

a 

b 

c 

d 

 

17 

a 

b 

c 

d 

 

18 

a 

b 

c 

d 

 

19 

a 

b 

c 

d 

 

20 

a 

b 

c 

d 

 

Razem: 

 

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

 

 
 

32 

7. LITERATURA 

 

1.

 

Piwoński T.: Odlewnictwo. WSiP, Warszawa 1969 

2.

 

Rączka  J.:  Technologia  odlewnictwa.  Laboratorium.  Politechnika  Krakowska,  Kraków 
1988 

3.

 

Rączka  J.:  Technologia  odlewnictwa.  Projektowanie.  Politechnika  Krakowska,  Kraków 
1988 

4.

 

Skarbiński M.: Technologia formy. Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej 1974 

5.

 

Szreniawski J.: Techniki wytwarzania. Odlewnictwo. PWN, Warszawa 1980 

 
Literatura metodyczna 
 
1.

 

Dretkiewicz-Więch  J.:  ABC  nauczyciela  przedmiotów  zawodowych.  Operacyjne  cele 
kształcenia. Zeszyt 32. CODN, Warszawa 1994 

2.

 

Ornatowski T., Figurski J.: Praktyczna nauka zawodu. ITeE, Radom 2000