Filozofia przyjaźni
Wykład III
1
Rodzaje przyjaźni
Filozofia przyjaźni
Wykład III
1
Rodzaje przyjaźni
Plan wykładu
o Związki dobra z miłością
o Rodzaje przyjaźni
• Przyjaźo ze względu na dobro
szlachetne (bonum honestum)
• Przyjaźo ze względu na dobro
dające przyjemnośd (bonum
delectabile)
• Przyjaźo ze względu na dobro
niosące pożytek (bonum utile)
o Wnioski
2
Rodzaje przyjaźni
Dobro podstawą wszelkiego dążenia
o Przyjaźo jest pewnym rodzajem działania
o Miłością obejmujemy to, co jest dobre
o Coś może byd dobre na trzy sposoby:
• Dobre samo przez się
• Dobre jako sprawiające radośd z jego posiadania
• Dobre ze względu na coś innego (jako środek do
osiągnięcia celu)
3
Rodzaje przyjaźni
Poszczególne rodzaje dobra
• Bonum honestum
– Zabiegamy o nie ze
względu na nie samo
• Bonum delectabile
– Na pierwszy plan
wysuwa się aspekt
posiadania go i
radowania się nim
• Bonum utile
– Traktowane jako środek
do osiągnięcia celu
4
Rodzaje przyjaźni
Rodzaje przyjaźni
Przyjaźo ze względu
na dobro szlachetne
Przyjaźo ze względu
na dobro dające
przyjemnośd
(przyjemne)
Przyjaźo ze względu
na dobro dające
korzyśd (dobro
pożyteczne)
Amicitia honesti
Amicitia delectabilis Amicitia utilis
5
Rodzaje przyjaźni
Arystoteles
Etyka eudemejska
Skoro więc „dobro" ma większą ilośd znaczeo (bo raz dobrem
nazywamy to, co jest nim w istocie, innym razem to, co jest
pożyteczne i korzystne), a ponadto przyjemnośd raz znaczy
to, co bezwzględnie przyjemne i bezwzględnie dobre, innym
razem to, co jest przyjemne dla określonej osoby i uchodzi za
dobro; jak w stosunku do bytów pozbawionych duszy jest
możliwe, że wybieramy sobie jakiś jeden z nich i dla każdego z
wymienionych powodów go miłujemy, tak jest i w przypadku
człowieka. Bo jednego miłujemy za to, że takim właśnie jest
człowiekiem i ze względu na doskonałośd, innego, ponieważ
jest potrzebny i pożyteczny, a jeszcze innego, ponieważ jest
przyjemny i dla przyjemności.
Rodzaje przyjaźni
6
Arystoteles
Etyka eudemejska c.d.
W rzeczywistości istnieje wiele rodzajów
przyjaźni. Wynikało to już z tego, co
powiedzieliśmy, skoro rozróżniliśmy potrójne
znaczenie terminu „przyjaźo". Jedna *forma
przyjaźni+ została określona z uwagi na
doskonałośd, druga na to, co pożyteczne, a
trzecia na to, co przyjemne.
Rodzaje przyjaźni
7
Rodzaje przyjaźni
o Nie są równej rangi
o Każdy z rodzajów przyjaźni można traktowad
jako pewien etap nawiązywania relacji
o Najniższą podstawę stanowi przyjaźo
użytecznościowa
o Najwyższą rangę posiada przyjaźo oparta na
dobru szlachetnym
8
Rodzaje przyjaźni
Przyjaźo ze względu na dobro
szlachetne
Amicitia honesti, amicitia perfecta, maxima
o Podobieostwo przyjaciół wynika z posiadania
przez nich cnót,
o Dobro przyjaciela stanowi cel relacji.
o Trwałośd, niezmiennośd i pełne zaufanie jako
charakterystyczne cechy tej relacji.
9
Rodzaje przyjaźni
Amicitia honesti - Arystoteles
A ta, która opiera się na doskonałości, jest
przyjaźnią ludzi najlepszych. Z tego zatem jest
widoczne, że pierwsza przyjaźo, przyjaźo wśród
ludzi dobrych, polega na odwzajemnianiu się
uczuciem przyjaźni i wzajemnej predylekcji.
Przedmiot miłości jest drogi dla tego, kto miłuje,
ale i ta osoba, która miłuje, jest droga dla tego,
kto jest przedmiotem miłości. Stąd ten rodzaj
przyjaźni występuje wśród ludzi (bo tylko
człowiek zdaje sobie sprawę z tego, że może
wybierad).
Rodzaje przyjaźni
10
Amicitia honesti – Arystoteles c.d.
…a prawdziwy przyjaciel bezwzględnie przyjazny
jest pierwszym przyjacielem i jest tego rodzaju
przyjacielem, który sam jest wart wyboru ze
względu na niego samego (a musi byd takim
człowiekiem, skoro bowiem pragnie się dóbr ze
względu na niego samego, to trzeba, żeby i on
sam przez się był godzien wyboru), to prawdziwy
przyjaciel jest również bezwzględnie przyjemny. Z
tego względu, jak się zdaje, wszelki przyjaciel jest
przyjemny.
Rodzaje przyjaźni
11
Przyjaźo ze względu na dobro
przyjemne
o Przyjaciel jest odbierany jako źródło
przyjemności dla nas.
o Warunki trwałości relacji: obustronne
poszanowanie dla zwyczajów oraz równa
wymiana przyjemności jako dobra.
o Piękno jako element szczególnie istotny w
relacji.
o Przyjemnośd może tu byd skutkiem trwania
w przyjaźni opartej na dobru szlachetnym.
12
Rodzaje przyjaźni
Amicitia delectabilis - Arystoteles
A tę opartą na przyjemności spotykamy wśród
młodych, bo są nastawieni do tego zmysłowo,
dlatego przyjaźo ludzi młodych łatwo ulega
zmianie, gdyż ze zmianą charakteru w trakcie
dojrzewania zmienia się ich odczucie
przyjemności.
Rodzaje przyjaźni
13
Przyjaźo oparta na dobru użytecznym
o Odmiana przyjaźni będącej „drogą” do
osiągnięcia przyjaźni opartej na dobru
przyjemnym bądź szlachetnym.
o Wzajemna miłośd nie jest sama w sobie
celem, lecz korzyśd, jaką możemy uzyskad z
relacji.
o Miarą miłości są wzajemne „dary”
o Wymiana korzyści stanowi konieczny
warunek utrzymania więzi.
14
Rodzaje przyjaźni
Amicitia utilis - Arystoteles
Z tych ta *przyjaźo+, która opiera się na tym, co
pożyteczne, jest przyjaźnią większości ludzi, bo dla
pożytku się przyjaźnią (…)
A pozostałe formy przyjaźni spotykamy i wśród zwierząt i
moment użyteczności występuje wyraźnie w jakimś
małym zakresie i w stosunkach pomiędzy człowiekiem
a zwierzętami oswojonymi oraz pomiędzy zwierzętami.
Przykładami są: opowiadanie Herodota o przyjaźni
pomiędzy strzyżykiem i krokodylem oraz wspólne lub
oddzielne siadywanie ptaków, o których mówią
wróżbici. I ludzie źli mogą byd sobie nawzajem
przyjaciółmi tak ze względu na pożytek, jak i ze względu
na przyjemnośd.
Rodzaje przyjaźni
15
Podsumowanie
o Najpełniejszym wyrazem
przyjaźni jest przyjaźo
oparta na dobru
szlachetnym
o Przyjaźo oparta na
przyjemności jest radością
z osiągniętej przyjaźni
doskonałej
o Przyjaźo użytecznościowa
jest „drogą” do
osiągnięcia przyjaźni
doskonałej
16
Rodzaje przyjaźni