made by koperek©
PROGRAM
Rudimenta Latinitatis – podręcznik;
trzy deklinacje;
sześd czasów w stronie czynnej;
Alfabet łacioski zawiera 24 litery, jest podstawą alfabetów wszystkich języków europejskich.
W zasadzie nie różni się zbyt dużo od alfabetu polskiego, nie ma w nim tylko zmiękczeo typu „ś”, „d”
oraz kilku liter:
K
funkcję „k” pełni litera „c”
przed a, o, u czytana jako „k”
np. Cato, konsul, cum
przed e, i, ae, oe czytana jako „c”
np. Cicero, Caesar, circus
J
funkcję „j” pełni litera „i”
np., iaceo, Iulia
W
funkcję „w” pełni litera „u”
w odpowiednich złożeniach
qu
– [kv] , np. aqua [akva]
gu
– [gv], np. lingua [lingva]
su
– [sv], np. consuedudo [konsvetudo]
Oprócz tego w złożeniach „
th
” (np. theatrum) i „
ph
” (np. philosophus) „h” jest nieme.
Istnieją również tzw.
DYFTONGI
, czyli pojedyncze samogłoski (na ogół długie) o zmiennym przebiegu
artykulacji, co sprawia, że ucho ludzkie słyszy dwa dźwięki, mimo że są one zespolone niejako
w jeden i mają właściwości pojedynczej samogłoski. Są to:
- ae czytane jako "e”
- oe czytane jako "e”
- au czytane jako "au”
- eu czytane jako "eu”
erudio, erudire, erudivi, eruditum
– byd wykształconym
eklektyzm
(gr. ἐκλεκτικός wybierający) - łączenie niejednorodnych elementów, pochodzących
z różnych stylów lub doktryn w jedną całośd
made by koperek©
AKCENT
w łacinie pada na drugą sylabę od kooca. Nieliczne wyjątki, które akcentuje się na sylabę
ostatnią,
powstały
w
wyniku apokopy ostatniej
sylaby
w
wyrazie
trzysylabowym.
Wyrazy
te
to: abhinc, adhuc, istinc.
W
pozostałych
przypadkach
akcent
w języku
łacioskim uzależniony jest od iloczasu. Działa tu tak zwane prawo przedostatniej sylaby
(łac. lex paenultimae syllabae), które stanowi, że:
jeśli przedostatnia sylaba wyrazu jest długa (z natury lub pozycji), akcent pada na nią;
w przeciwnym wypadku akcent pada na trzecią sylabę od kooca.
Podział samogłosek:
Samogłoski długie (łac. vocales productae): ā, ē, ī, ō, ū
(akcent pada ZAWSZE tylko na nie)
Samogłoski krótkie (łac. vocales correptae): ă, ĕ, ĭ, ŏ, ŭ
PRZYPADKI
Rzeczowniki łacioskie, podobnie jak polskie, mogą występowad w trzech rodzajach (
genera
), męskim
(
masculinum
), żeoskim (
femininum
), oraz nijakim (
neutrum
). W dwóch liczbach (
numeri
):
pojedynczej (
singularis
) i mnogiej (
pluralis
). Odmieniają się przez sześd przypadków (
casi
): mianownik
(
nominativus
), dopełniacz (
genetivus
), celownik (
dativus
), biernik (
accusativus
), narzędnik
(
ablativus
), wołacz (
vocativus
).
NOMINATIVUS (PODAJE SŁOWNIK)
kto ? co ?
GENETIVUS (PODAJE SŁOWNIK)
kogo ? czego ? czyj ? czyja ? czyje?
DATIVUS
komu? czemu? dla kogo?
ACCUSATIVUS
kogo? co?
ABLATIVUS
z/o kim? czym? gdzie? kiedy?
LOCATIVUS
o!
DEKLINACJA I
Do deklinacji I należą głównie rzeczowniki rodzaju żeoskiego zakooczone w Nom Sg na -a. Koocówki
fleksyjne deklinacji I to:
Singularis
Pluralis
Nom.
-
ā
-
ae
Gen.
-
ae
-
arum
Dat.
-
ae
-
is
Acc.
-
am
-
as
Abl.
-
a
-
is
Voc.
-
ă
-
ae
Np.
schola, - ae
vita, - ae
via, - ae
terra, - ae
tabula, - ae
fabula, - ae
magistra, - ae
domina, - ae
amica, - ae
puella, - ae
ancilla, - ae
(niewolniczka)
made by koperek©
Bardzo łatwo zauważyd związki między poszczególnymi przypadkami. Na przykład:
Nom Sg/Pl = Voc Sg/Pl
Gen Sg = Nom Pl
Gen Sg = Dat Sg
Dat Pl = Abl Pl
Deklinacji nie ulegają jedynie rzeczowniki, lecz także przymiotniki. Każdy przymiotnik dostosowuje
się jednak do rzeczownika w rodzaju, przypadku i liczbie, jest to jedna ze złotych zasad łaciny,
tzw zgodnośd przymiotników. W wiekszości przypadków przymiotnik przyjmie taką samą koocówkę
jak rzeczownik (aqua clara, feminae bonae, mensarum alteaurm), jednak są przymiotniki, które mają
własną deklinacje.
WYJĄTKI
W pierwszej deklinacji jest parę wyjątków. Są to rzeczowniki rodzaju męskiego zakooczone w nom sg
na a. Rzeczowników tych jest niewiele. Najczęściej spotykane to nazwy zawodów
(
poeta, agricola, nauta
) lub narodowości (
persa
). Odmieniają się jak rzeczowniki rodzaju żeoskiego,
pierwszej deklinacji, jednak gdy połączone są z przymiotnikami, przymiotniki te odmieniają się
według deklinacji II.