Miary obciążeń zdrowotno-społecznych

Anna Busiakiewicz

Zakład Polityki Zdrowotnej i Zabezpieczenia Społecznego CM UMK

Plan:

1.

Wst

ę

p 

2.

Miary obci

ąż

e

ń

zdrowotnych

3.

Konstrukcje i przydatno

ść

wska

ź

ników: 

HDI,DALY,QALY,HALE

4.

Mierniki funkcjonowania w chorobie

5.

Wnioski

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
Wstęp

Sytuacja zdrowotna ludno

ś

ci determinowana jest 

głównie przez:

-

styl 

ż

ycia

-

ś

rodowisko

-

uwarunkowania genetyczne

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
Wstęp

-

Nierówno

ś

ci w zdrowiu

-

Transformacja epidemiologiczna

-

Koncepcja obszarów zdrowia ( sytuacji zdrowotnej) 
Lalonda

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych

Dla potrzeb ONZ opracowano

Wska

ź

nik Rozwoju Ludzko

ś

ci

Human Development Index- HDI

Stosowany do oceny sytuacji społeczno-

ekonomicznej w poszczególnych krajach

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych

WHO i Bank 

Ś

wiatowy opracowały

Wska

ź

nik wyra

ż

aj

ą

cy utrat

ę

lat 

ż

ycia skorygowanych 

niepełnosprawno

ś

ci

ą

Disability Adjustet Life Years- DALY

W celu oceny globalnego obci

ąż

enia chorobami

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych

WHO i Bank 

Ś

wiatowy zmodyfikował DALY tworz

ą

c 

Disability Adjustet Life Expectancy- DALE

oraz

Healthy Life Expectancy- HALE

( pochodne wcze

ś

niej powstałego wska

ź

nika –

długo

ś

ci 

ż

ycia skorygowanej o jako

ść

- QALY)

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych

Istnieje równie

ż

grupa wska

ź

ników, które mierz

ą

ró

ż

ne 

aspekty funkcjonowania w chorobie, a zwłaszcza 

jako

ść ż

ycia zwi

ą

zan

ą

ze zdrowiem i chorob

ą

Health Related Quality of Life - HRQoL

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych

Konstrukcje i przydatno

ść

wska

ź

ników

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
HDI

Wska

ź

nik pomiaru osi

ą

gni

ęć

poszczególnych 

krajów w zakresie rozwoju i dobrobytu 
ludno

ś

ci

Cel:

-

poprawa 

ż

ycia obywateli poprzez monitoring 

zało

ż

e

ń

programu Rozwoju Narodów 

Zjednoczonych

-

Identyfikacji problemów wymagaj

ą

cych interwencji 

mi

ę

dzynarodowych

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
HDI

Wska

ź

nik HDI zbudowany jest z trzech składowych, 

które s

ą

uznawane za kluczowe w rozwoju 

człowieka:

-

Długie i zdrowe 

ż

ycie

-

Wykształcenie

-

Dochód na osob

ę

w rodzinie

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
HDI

Ka

ż

dy z tych czynników stanowi 1/3 warto

ś

ci ogólnego 

wska

ź

nika, którego warto

ść

maksymalna mo

ż

e 

wynosi

ć

1

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
HDI

HDI dla Polski wynosi 0,841

35 miejsce spo

ś

ród 157 krajów 

( 2008r.)

Najwy

ż

sza dla Norwegii – 0,944

Najni

ż

sza dla Sierra Leone – 0,255

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

Wska

ź

nik słu

żą

cy do pomiaru obci

ąż

enia 

chorobami w danej populacji 

Stanowi prób

ę

cało

ś

ciowego uj

ę

cia problemu 

chorób i ich wpływu na 

ż

ycie ludzi przez 

poł

ą

czenie w jednym wska

ź

niku długo

ś

ci 

ż

ycia i obni

ż

enia si

ę

jako

ś

ci 

ż

ycia 

zwi

ą

zanego z niepełnosprawno

ś

ci

ą

i 

inwalidztwem

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

Wska

ź

nik przydatny do:

-

identyfikacji głównych przyczyn obci

ąż

enia 

chorobami 

-

alokacji 

ś

rodków na zwalczanie przyczyn 

chorobowych

-

oceny skuteczno

ś

ci podejmowanych działa

ń

w 

procesie monitorowania zmian w procesie 
chorobowym

-

oceny skuteczno

ś

ci zastosowanej konkretnej 

interwencji

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

Jeden DALY oznacza utrat

ę

jednego roku 

ż

ycia 

w zdrowiu

-

obecno

ść

inwalidztwa

-

przedwczesna umieralno

ść

Warto

ść

: 1 – pełnia zdrowia

Warto

ść

: 0 - zgon

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

Np. w tertraplegii lub utraty wzroku oznacza 

ż

e,   

warto

ść

roku prze

ż

ytego z tym inwalidztwem wg 

twórców tej metody ( dr Christopher Murray, dr Alan 
Lopez z Uniwersytetu Harvarda)

wynosi 0,1 lub 0,2, a utrata 0,9 lub 0,8 roku.

Utrat

ę

lat 

ż

ycia odnoszono do maksymalnego 

prze

ż

ycia m

ęż

czyzn – 80 lat, kobiet – 82,5 roku w 

Japonii – 2005 r.

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

W 2005 roku utrata DALY wynosiła 1,6 miliarda lat z 

czego 89% przypadało na kraje rozwijaj

ą

ce si

ę

, a 

tylko 11% na kraje rozwini

ę

te

Przyczyn

ą

66% utraconych lat była przedwczesna 

umieralno

ść

a 34% inwalidztwo

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

Według raportów WHO główne przyczyny 

obci

ąż

enia chorobami zmieniaj

ą

si

ę

w ci

ą

gu 

ostatnich lat.

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

W 1990 roku najwa

ż

niejsze przyczyny powoduj

ą

ce 

utrat

ę

DALY wskazywano:

- zaka

ż

enia układu oddechowego

- choroby biegunkowe

-

przyczyny okołoporodowe

-

-depresj

ę

-

chorob

ę

wie

ń

cow

ą

-

choroby naczyniowe OUN 

-

gru

ź

lic

ę

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY

Prognozy na rok 2020 przewiduj

ą

wzrost chorób 

cywilizacyjnych:

-

choroby sercowo-naczyniowe

-

depresja

-

wypadki komunikacyjne

-

przewlekłe nieswoiste choroby układu oddechowego

-

gru

ź

lica

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY - zagrożenia

Metodologia obliczania DALY wymaga dobrych 

jako

ś

ciowo i kompletnych danych o sytuacji 

zdrowotnej danego kraju

( trudno

ś

ci w krajach rozwijaj

ą

cych si

ę

)

Przypisanie osobom niepełnosprawnym wagi poni

ż

ej 

1 – za jeden rok 

ż

ycia jest odbierane jako akt 

dyskryminacji ( przedmiot krytyki ze strony 
autorytetów w dziedzinie epidemiologii i zdrowia 
publicznego)

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
DALY - zagrożenia

Decyzje dotycz

ą

ce alokacji 

ś

rodków i finansowania 

ś

wiadcze

ń

zdrowotnych nie powinny opiera

ć

si

ę

jedynie na ocenie liczby zyskanych lub utraconych 
DALY, co faworyzowałoby osoby pełnosprawne ze 
schorzeniami rokuj

ą

cymi nadzieje szybkiego 

wyleczenia

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
QALY

Długo

ść ż

ycia korygowana jako

ś

ci

ą

jest najstarszym 

ze stosowanych wska

ź

ników ł

ą

cz

ą

cych w jednej 

warto

ś

ci umieralno

ść

i jako

ść ż

ycia 

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
QALY

Holistyczny sposób postrzegania pacjenta i jego 

dolegliwo

ś

ci spowodował potrzeb

ę

dokładniejszej 

oceny jako

ś

ci 

ż

ycia pacjentów

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
QALY

QALY jest jednostk

ą

pomiaru wyników interwencji 

zdrowotnej stosowan

ą

przy porównywaniu programów 

zdrowotnych 

Jako

ś

ci 

ż

ycia przypisuje si

ę

warto

ś

ci:

1- pełnia zdrowia

0 – zgon

Jeden rok 

ż

ycia w pełnym zdrowiu wynosi 1 QALY

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
QALY

Dla ka

ż

dego badania jako

ść ż

ycia oceniana jest 

oddzielnie na podstawie preferencji pacjentów, 

populacji ogólnej lub lekarzy

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
HALE

Wska

ź

nik komplementarny do DALY, 

przedstawiaj

ą

cym liczb

ę

lat, któr

ą

człowiek 

prze

ż

ywa w pełnym zdrowiu

Odzwierciedla stan ludno

ś

ci w poszczególnych 

krajach lub regionach

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych
HALE

W Polsce HALE wynosi dla m

ęż

czyzn 63 lata,

dla kobiet 68,5

W Szwecji odpowiednio – 71,9; 74,8

W Azji południowo- wschodniej dla m

ęż

czyzn i kobiet 

wska

ź

nik jest podobny – 53 lata

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie

Poprawa komfortu 

ż

ycia chorego jest w niektórych 

chorobach najwi

ę

kszym sukcesem interwencji 

medycznej i bywa dla pacjenta równie wa

ż

na jak 

przedłu

ż

enie długo

ś

ci 

ż

ycia

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie HRQoL

HRQoL wprowadził H.Schipper i jego 

współpracownicy, definiuj

ą

c je jako 

„ funkcjonalny efekt choroby i jej leczenia odbierany 

przez pacjenta”

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie HRQoL

Jako

ść ż

ycia uwarunkowana stanem zdrowia 

obejmuje według H.Schipera cztery dziedziny:

-

stan fizyczny i sprawno

ść

ruchow

ą

-

stan psychiczny

-

sytuacj

ę

społeczn

ą

i warunki ekonomiczne

-

doznania somatyczne

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie HRQoL

Ocena HRQol ró

ż

ni si

ę

od typowych pomiarów 

klinicznych i wymaga postrzegania wskaza

ń

specyficznych dla danej choroby

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie HRQoL

W konkretnych badaniach konieczny jest wła

ś

ciwy 

wybór narz

ę

dzia ( metoda kwestionariuszowa))

Pytania musz

ą

by

ć

tak opracowane, by zobrazowały 

zaburzenia najbardziej reprezentatywne w danej 
chorobie

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie HRQoL

Konstrukcja pyta

ń

w du

ż

ej mierze opiera si

ę

na skali 

Likerta – respondent zajmuje stanowisko wobec ró

ż

nych 

stwierdze

ń

poprzez tzw. stopniowanie opinii.

Dzi

ę

ki temu mo

ż

na indywidualizowa

ć

podej

ś

cie do 

chorego i lepiej rozumie

ć

jego subiektywne odczucia 

oraz ró

ż

nicowa

ć

metody leczenia

Miary obciążeń zdrowotno-społecznych 
Mierniki funkcjonowania w chorobie HRQoL

Przykłady najcz

ęś

ciej stosowanych technik badawczych:

-

HAD Hospital Anxiety and Depression Scale

-

Skala Stanu Wydolno

ś

ci

-

Skala ESAS

-

QOl

-

QLQ C- 30 ( moduły)

-

BREF

-

Skale wizualno- analogowe

Wnioski

1. Mierniki sytuacji zdrowotno-społecznej w sposób 

kompleksowy kwantyfikuj

ą

wa

ż

ne aspekty sytuacji 

zdrowotnej i ich determinanty 

2. Przedstawiaj

ą

zdrowie ludno

ś

ci oceniaj

ą

c globalne 

lub krajowe obci

ąż

enie umieralno

ś

ci

ą

i 

niepełnosprawno

ś

ci

ą

3. Odr

ę

bn

ą

grup

ę

stanowi

ą

kompleksowe mierniki 

oceny osób chorych

Bibliografia

Leowski J.,Transformacja epidemiologiczna- nowe wyzwania zdrowia 
publicznego., Zdrowie Publiczne 2005, s.101-112

Zejda K. Priorytety naukowe w zdrowiu publicznym w Polsce., Zdrowie 
Publiczne 2001., 1:111.5-6

Wołowicka L., -red., Jako

ść ż

ycia w naukach medycznych. ,A.M. Pozna

ń

., 2001

Dzi

ę

kuj

ę

za uwag

ę

!