Zagrożenia i osiągnięcia



Faza I:



- niezgodność pomiędzy oczekiwaniami i 

wymaganiami wobec siebie - oczekiwaniami i 

wymaganiami otoczenia a aktualnym poziomem 

kompetencji (we wszystkich zakresach)



- w związku z tym napięcie w sferach: somatycznej 

(zmiany fizyczne i hormonalne – dojrzewanie 

seksualne), psychicznej (dążenie do 

samodzielności, ale i lęk przed nią), społecznej 

(zmiany w kontaktach społecznych) 



Faza II:



- poszukiwanie sposobu redukcji napięcia 

poprzez znoszenie niezgodności (zmiany 

wewnętrzne) przy jednoczesnej potrzebie 

zachowania ciągłości Ja 



Faza III:



- przeorganizowanie Ja poprzez nabycie 

nowych kompetencji i umiejętności, 

sposobów radzenia sobie i akceptację zmian 

zewnętrznych



I. Biologiczne: temperament, siła zmian 

hormonalnych i somatycznych



II. Społeczne i kulturowe: doświadczenia 

wczesnodziecięce, styl rodzicielskie, sieć wsparcia 

społecznego, normy i naciski społeczne, środki 

masowego przekazu



III. Osobowościowe: pesymizm/optymizm, 

rozbieżność między Ja-realnym a Ja-idealnym, 

poziom samoakceptacji, zewnętrzne/wewnętrzne 

umiejscowienie kontroli



IV. Sytuacyjne: poziom, czas i nakładanie się 

realnych trudności i problemów (w tym 

sytuacja szkolna i rodzinna)



Kryzys adolescencji nie jest koniecznością –

nie wszyscy młodzi ludzie go przeżywają



I. Funkcjonowanie poznawcze: 

zainteresowania nieaktualnymi problemami, 

myślenie refleksyjne – wyjaśnianie i 

przewidywanie, myślenie formalne –

hipotetyczno-dedukcyjne, tworzenie nowych 

teorii, pryncypializm i autorytaryzm, zaniżone 

lub zawyżone (a przede wszystkim chwiejne0 

poczucie własnej wartości, egocentryzm 

intelektualny – świat powinien 

podporządkować się regułom, idealizowanie



II. Funkcjonowanie emocjonalne:



Labilność emocjonalna – wahania nastroju, 

nadmiernie silne (niewspółmierne do bodźca) 

reakcje emocjonalne, bunt młodzieńczy, 

egocentryzm afektywny (własne przeżycia 

najważniejsze), negacja, uleganie naciskom ze 

strony rówieśniczej, konflikty z rodzicami



Konflikty z rodzicami mają pozytywne –

asertywność - lub negatywne – utrata wsparcia i 

poczucia własnej wartości - konsekwencje



I. Grupa rówieśnicza: od organizacji lub grup 

tej samej płci do organizacji i grup 

koedukacyjnych



2. Związki intymne: nietrwałe związki 

preintymne w kierunku gotowości do trwałych 

związków intymnych



3. Relacje z dorosłymi: zależność od 

dorosłych w kierunku związków opartych na 

współzależności



1. Autorytet – wie co i jak, się robi



2. Doradca – określa granice, służy pomocą  

radą



3. Konsultant – pozwala na nowe, własne 

sposoby działania



4. Partner – mistrz, ale działający na zasadzie 

równości



1. Usidlająca: zaburzenia pełnienia ról 

społecznych, angażowanie w konflikty 

rodzicielskie, przejęcie opieki nad rodzicami



2. Nadopiekuńcza: wyręczanie i chronienie 

dzieci



Efekty:  niedojrzałość emocjonalna, 

infantylizm społeczny, wyuczona bezradność, 

brak inicjatywy



3. Sztywna: nacisk na nadmierna kontrole 

emocji, zmiana traktowana jako zagrożenie, 

brak pomocy w konstruktywnym 

rozwiązywaniu problemów



Efekty:  brak wiary w siebie, przewrażliwienie, 

lękliwość. 



1. Przyzwolenie na popełnianie błędów



2. Pomoc w uczeni się na własnych błędach



3. Przyzwolenie na samodzielność – nie 

wyręczanie



4. Podkreślanie mocnych stron (zawsze przy 

ocenianiu)



5. Rozwijanie zainteresowań



6. Modelowanie pozytywnego nastawienia do 

siebie



7. Bezwarunkowa akceptacja



8. Unikanie etykietowania – opis przez 

zachowania



9. Otwartość na informacje płynące od 

dziecka



10. Uwzględnianie indywidualnych potrzeb i 

możliwości 



Te zasady dotyczą także kontaktu uczeń-

nauczyciel



I. Przyczyny: styl wychowawczy w rodzinie, niska 

samoocena, stygmatyzacja społeczna, deficyty 

poznawcze, brak adekwatnych wzmocnień



2. Bunt przeciwko: warunkom rozwoju, wzorcom i 

normom promowanym w danej kulturze, naciskom 

społecznym



3. Warunki zewnętrzne: zgoda społeczna lub brak 

zgody społecznej na ujawnianie protestu



4. Rozwiązanie: negocjowanie swoich praw lub ich 

wymuszanie (tożsamość negatywna, przestępcza) 

lub zaburzenia innego typu (anoreksja, bulimia, 

otyłość) 



Przyczyny:



- zaburzenia poczucia tożsamości



- nadopiekuńczy lub nadmiernie kontrolujący 

rodzice



- poczucie utraty panowania nad własnym 

życiem (zaburzenia poczucia autonomii)



- wpływ środków masowego przekazu (moda)



Terapia: wyłącznie terapia rodzinna przynosi 

efekty długotrwałe