1
Temat 10:
Rachunek produktu
Rachunek produktu
narodowego
narodowego
System rachunków narodowych
System rachunków narodowych to zbiór wzajemnie
powiązanych rachunków makroekonomicznych
pozwalających na uzyskanie spójnych danych o
produkcji i dochodach. Stanowią podstawę statystyki
ekonomicznej kaŜdego państwa.
Zestawiane tu są:
•
Rachunki bieŜące,
•
Rachunki akumulacji,
•
Bilanse
.
System rachunków narodowych
Rachunki narodowe są ujmowane w statystyce w
przekroju sektorów instytucjonalnych.
Sektory instytucjonalne:
- sektor przedsiębiorstw
- sektor instytucji finansowych i ubezpieczeniowych
- sektor instytucji rządowych i samorządowych
- sektor gospodarstw domowych
- sektor instytucji niekomercyjnych
- sektor zagranica
Metodologia obliczania dochodu narodowego
MPS
(Material
Product
System), czyli system
produkcji materialnej, stosowany w krajach o
gospodarce centralnie administrowanej
SNA (System of National Account), czyli system
rachunkowości społecznej, wykorzystywany w kra-
jach o gospodarce rynkowej
Metodologia MPS
W MPS pojawia się rozróŜnienie pracy
produkcyjnej
(przyczyniającej się do wzrostu dochodu narodowego)
i
nieprodukcyjnej
(nie tworzącej dochodu).
Sfera produkcji materialnej
to: przemysł i budownictwo,
rolnictwo i leśnictwo, transport i łączność, handel
wewnętrzny i zagraniczny.
Sfera produkcji niematerialnej
: nauka, oświata,
wychowanie, kultura i sztuka, ochrona zdrowia i
opieka społeczna, kultura fizyczna i sport, turystyka i
wypoczynek, administracja państwowa i wymiar
sprawiedliwości, finanse i ubezpieczenia.
Metodologia MPS
Według MPS
dochód narodowy
to suma dochodów
pierwotnych (brutto) powstających w wyniku
procesów produkcji w sferze materialnej.
Inaczej jest to suma produkcji czystej (wartości dodanej,
nowowytworzonej) wypracowanej przez przedsię-
biorstwa sfery materialnej w ciągu roku.
2
Kategorie produkcji i dochodu wg MPS
Produkcja globalna
- suma wartości produkcji material-
nej wytworzonej przez społeczeństwo w ciągu roku.
Produkcja globalna = wartość dodana + amortyzacja
(wartość zuŜytych środków trwałych) + koszty
przedmiotów pracy i środków obrotowych
Produkcja globalna - koszty materialne (przedmiotów
pracy) = Dochód Narodowy Brutto
Kategorie produkcji i dochodu wg MPS
Dochód Narodowy Brutto - Amortyzacja = Dochód
Narodowy Netto
Dochód Narodowy Netto =
Σ
wartości dodanej
Dochód Narodowy Netto (a nie DNB) jest dzielony.
Podział dochodu według MPS
WyróŜnia się trzy fazy podziału:
- podział pierwotny, odbywa się w przedsiębiorstwach,
dochód dzielony jest między bezpośrednich
wytwórców produkcji czystej
- podział wtórny, redystrybucja przez budŜet, dochód
otrzymują pracownicy sfery nieprodukcyjnej
- podział ostateczny, na poziomie konsumentów
System rachunków narodowych (SNA)
Wartość globalna – suma wszystkich towarów i usług
wytworzonych
w
całej
gospodarce
narodowej,
niezaleŜnie od tego, czy te produkty podlegają dalszemu
przetworzeniu czy nie.
ZuŜycie pośrednie obejmuje towary i usługi (krajowe i
z importu) zuŜyte w badanym okresie na cele bieŜącej
działalności gospodarczej.
System rachunków narodowych
Produkt krajowy brutto – suma wartości dodanej
brutto wszystkich działów gospodarki narodowej w
granicach administracyjnych danego kraju.
Wartość dodaną brutto = róŜnica wartości globalną
towarów i usług i zuŜycia pośredniego.
.
PKB a PNB
Produkt Narodowy Brutto to produkt wytworzony przez
obywateli danego kraju, niezaleŜnie gdzie
zamieszkują.
PNB = PKB + dochody netto z własności za granicą
Dochody netto z własności za granicą to róŜnica
wytworzonych przez Polaków dochodów
transferowanych z zagranicy i dochodów obcych
obywateli zamieszkałych w Polsce.
3
PKB nominalny i realny
PKB nominalny
- obliczany w cenach bieŜących,
rynkowych.
PKB realny
abstrahuje od ruchu cen. Jest to PKB
obliczony w cenach z roku przyjętego za bazowy,
czyli tzw. PKB w cenach stałych. Jego zmiana
wskazuje na zmianę wolumenu produkcji.
PKB nominalny i realny
Zamianę PKB nominalnego na PKB realny umoŜliwia
deflator PKB
. Jest to miara przeciętnego wzrostu (lub
spadku) cen wszystkich dóbr wytwarzanych w kraju.
Deflator PKB =
100
⋅
real
nom
PKB
PKB
System rachunków narodowych
Podejścia przy obliczaniu PKB:
-
Podejście wydatkowe
, PKB to suma wydatków
finalnych dokonanych przez wszystkie podmioty
gospodarcze;
-
Podejście dochodowe
, PKB to suma dochodów
osiągniętych przez wszystkie podmioty gosp.;
-
Podejście produktowe
, PKB to suma wartości
wszystkich dóbr finalnych wytworzonych w
gospodarce.
Schemat obliczania PKB i jego kategorii wg podejścia
wydatkowego
Dla gospodarki otwartej
PKB = Konsumpcja indywidualna + Inwestycje prywatne
brutto + Wydatki państwa na dobra i usługi + Eksport netto
(eksport - import)
X
G
I
C
AD
+
+
+
=
gdzie: AD - popyt zagregowany, C – konsumpcja
indywidualna, I – inwestycje prywatne brutto, G - wydatki
państwa na dobra i usługi, X - nadwyŜka eksportowa
Schemat obliczania PKB i jego kategorii
wg podejścia wydatkowego
PKB obliczony podejściem wydatkowym jest wyraŜony w
cenach rynkowych.
PKB
cr
+ Dochody netto z własności za granicą = PNB
cr
PNB
cr
- podatki pośrednie = PNB
cw
PNB
cw
- Amortyzacja = PNN
cw
= Dochód Narodowy
Schemat obliczania PKB i jego kategorii
wg podejścia dochodowego
PKB jest tu sumą dochodów wszystkich czynników
produkcji.
PKB = Wynagrodzenia za pracę najemną, dochody z
własności, czynsze, renty, dochody z pracy na własny
rachunek, zyski wypłacane właścicielom kapitału.
Tak obliczony dochód jest ujęty w cenach czynników
wytwórczych.
4
Schemat obliczania PKB i jego kategorii
wg podejścia dochodowego
PKB
cw
+ dochody netto z własności za granicą = PNB
cw
PNB
cw
- Amortyzacja = PNN
cw
= DN
DN - zyski nie rozdzielone przedsiębiorstw - składki na
ubezpieczenie społeczne + płatności transferowe +
dochody z odsetek + dywidendy wypłacone osobom
fizycznym = Dochód osobisty ludności
DOL - podatki od dochodów osobistych =
Rozporządzalny dochód osobisty ludności
Schemat obliczania PKB i jego kategorii
wg podejścia produktowego
PKB jest tu sumą wartości wszystkich dóbr finalnych
wytworzonych przez wszystkie sektory gospodarki w
danym roku.
Unika się w taki sposób podwójnego liczenia wartości
dóbr, raz jako pośrednich i drugi raz jako finalnych.
Produkcja finalna = produkcja globalna - suma
przepływów międzygałęziowych
Podział produktu społecznego
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
SPOśYCIE
AKUMULACJA
Saldo bilansu
handlowego i sumy
niezbilansowane
SpoŜycie towarów
i usług: prywatne i
zbiorowe
Wydatki na:
- nakłady na tworzenie
majątku trwałego
- przyrost rzeczowych
ś
rodków obrotowych