Nauka i światopogląd
cz. 2
Dr Justyna Herda
Instytut Filozofii Przyrody i Nauk Przyrodniczych
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Nauka i światopogląd
cz. 2
Dr Justyna Herda
Instytut Filozofii Przyrody i Nauk Przyrodniczych
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Humanizm
•
Demokratyczny, nieteistyczny, etyczny światopogląd
•
Człowiek w pełni samodzielnie kształtuje swój obraz
świata, system wartości, swoje życie
•
Brak wiary w istnienie nadprzyrodzoności
•
Ateizm, agnostycyzm
•
Alternatywa wobec religii
•
W wielu krajach Europy Zachodniej ruch humanistyczny
korzysta z tych samych praw, co kościoły wyznaniowe
•
Człowiek samodzielnie nadaje sens swojemu życiu
•
Nauka dostarcza środków do rozwiązywania
problemów, ale nie wyznacza celów
•
Nauka jest czynnikiem koniecznym ale
niewystarczającym dla poprawy ludzkiego bytu
Towarzystwo Humanistyczne (1991)
•
Humanizm jest postawą wobec świata zakładającą
poznawczą i etyczną suwerenność człowieka i odrzucenie
prawd absolutnych. Humanizm nie może być przedstawiany
jako kodeks praw. Poniższe zasady powinny być traktowane
raczej jako wskazówki za czym się on opowiada niż jako jego
definicja.
•
Naczelną wartością jest człowiek i jego wolność wewnętrzna
i zewnętrzna. Humanizm jest wyrazem moralnego
przekonania o wadze tej wartości.
•
Wolność człowieka może być ograniczona jedynie
koniecznością poszanowania wolności innych ludzi.
•
Humanizm jest nie tylko postawą etyczną, lecz także próbą
zrozumienia świata i życia w oparciu o ludzkie możliwości,
bez potrzeby uciekania się do autorytetów ideologii i religii.
•
Humanizm oznacza uznanie ludzkiej współzależności i
potrzeby wzajemnego szacunku.
•
Prawem każdego jest dążenie do szczęścia, do nadania sensu
życiu i do spełnienia.
•
Człowiek staje się człowiekiem w społeczeństwie.
Społeczeństwo powinno zapewnić warunki najpełniejszego
możliwego rozwoju każdej jednostki.
•
Rozwój człowieka wymaga stałego poprawiania warunków
wolnego dociekania oraz istnienia społeczeństwa otwartego.
•
Postęp społeczny wyraża się w zwiększeniu wolności
osobistego wyboru.
•
Humanizm zakłada równość i wartość każdego człowieka
niezależnie od płci, rasy, narodowości, religii i światopoglądu.
•
Nikt nie ma prawa narzucać innym swoich przekonań lub
zmuszać do ich wyznawania.
•
Wartości humanistyczne powinny być propagowane nie przez
pouczanie, lecz przez kształtowanie emocjonalnej i
intelektualnej dojrzałości do ich przyjęcia.
•
Humanistyczny system wartości może być ukształtowany
jedynie podmiotowo, w drodze osobistego rozwoju.
•
Żaden cel nie uświęca środków.
„…celem naszym jest propagowanie wolnomyślicielskiej
postawy światopoglądowej, w opozycji do postawy
religijnej. Nie tylko jako wyraz przekonania, że jest ona
lepsza, słuszniejsza, uczciwsza intelektualnie, bardziej
twórcza, etc., lecz i dlatego, że ona najskuteczniej
umożliwia realizację celu, jakim jest poznawanie świata,
człowieka i kształtowanie postawy twórczej i wolnej od
uprzedzeń. Światopogląd wolnomyślicielski określają cztery
pojęcia: racjonalizm, sceptycyzm, humanizm i filozofia
naukowa.”
www.racjonalista.pl
1)
„Racjonalizm: typ zdroworozsądkowego myślenia i sądzenia
oparty na nieskrępowaniu sądów, czyli oparty na
wolnomyślności;
2)
Sceptycyzm: pełni rolę korygującą przyjęte drogą rozumową
sądy; mówi o cnocie wątpienia i sprzeciwiania się;
3)
Humanizm: jest dla nas najcenniejszym dostarczycielem
wartości etycznych. Wywyższenie człowieka, daje cały szereg
konsekwencji w dziedzinie etyki. Uzasadnia w sposób
naturalny to co religie czynią wybiegami i mrzonkami.
Podnosi wartość owych postaw moralnych - dobro dla
innych, otwartość, altruizm, życzliwość nie w wyniku
rachowania zysków i strat na sądzie ostatecznym, lecz jako
dobra samoistne, na mocy sankcji serca i rozumu humanisty
przekonanego, iż realizuje słuszną istotę człowieczeństwa;
4)
Filozofia naukowa: nasz światopogląd opiera się na filozofii
naukowej, czyli takiej, która wzoruje się na nauce.”
www.racjonalista.pl
„W ciągu ostatnich kilku lat nastąpiło wyraźne przesunięcie w
amerykańskim życiu umysłowym, czego efektem jest
postępująca marginalizacja tradycyjnych intelektualistów. Dziś
oparte na Marksie, Freudzie i modernizmie wykształcenie
zdobywane w latach pięćdziesiątych to za mało dla myślącego
człowieka. Tymczasem intelektualiści, z dumą (a i z przekorą)
demonstrując nieznajomość najważniejszych intelektualnych
osiągnięć naszej epoki, stają się – przynajmniej w pewnym
sensie – coraz bardziej zacofani. Kulturą, którą współtworzą,
lekceważy naukę, jest nieempiryczna; posługuje się własnym,
hermetycznym żargonem i zajmuje się wyłącznie samą sobą.
Żywi się komentarzami do komentarzy, a w tej spirali
komentowania dochodzi wreszcie do punktu, w którym
zerwany zostaje wszelki kontakt z realnym światem.”
John Brockman, 1991
„… nową kulturę tworzą uczeni i myśliciele zanurzeni w
empirii, którzy dzięki swemu dorobkowi i aktywności
pisarskiej zaczynają zajmować w świadomości społecznej
miejsce niegdyś przypisane tradycyjnym intelektualistom.
Dziś to oni dociekają, jaki jest najgłębszy sens ludzkiego
życia, i na nowo definiują, kim i czym jesteśmy.”
John Brockman, 2003
„Wiele wskazuje, że dziś w Trzecią Kulturę włączają się coraz
liczniej przedstawiciele nauk humanistycznych – przynajmniej
ci z tego grona, którzy potrafią myśleć tak, jak myślą naukowcy.
Tak jak ich koledzy z dyscyplin ścisłych, uczeni ci uznają, że
świat realny istnieje, a ich celem jest wyjaśnienie i zrozumienie
tego świata. Swoje pomysły weryfikują w kategoriach logicznej
spójności, mocy wyjaśniającej, zgodności z empirycznymi
faktami.
Nie
podporządkowują
się
bezwarunkowo
intelektualnym autorytetom – przyjmują, że każdą koncepcję
można podważyć i dopiero dzięki takim wyzwaniom nauka
idzie naprzód.”
John Brockman, 2003
„Żeby dojść na skraj światowej wiedzy, odnaleźć
najbardziej złożone i wyrafinowane umysły,
umieścić je w jednym pokoju, aby zadały sobie
nawzajem te same pytanie, które zadają samym
sobie.”
Przedstawiciele trzeciej kultury według Brockmana
•
Helena Cronin
•
Biolog ewolucyjny, London School of Economics, British
Humanist Association
•
Daniel Dennett
•
Ewolucjonista, filozof umysłu, Nowy Ateizm,
•
Secular Coalition for America
•
Richard Dawkins
•
Ewolucjonista, etolog, Nowy Ateizm
•
Jared Diamond
•
Fizjolog, antropolog, Trzeci szympans;
Strzelby, zarazki, maszyny. Losy ludzkich
społeczeństw
•
Ray Kurzweil
•
Nauki komputerowe, futurysta
•
Richard Wrangham
•
Ewolucjonista, antropolog na Harvard University,
Walka o ogień. Jak gotowanie stworzyło człowieka
•
Marvin Minsky
•
Nauki komputerowe, pionier sztucznej inteligencji,
robotyki, zajmuje się procesami poznawczymi u
człowieka i maszyn
•
Stephen Kosslyn
•
Psycholog specjalizujący się w psychologii poznawczej
•
Steven Pinker
•
Psycholog, neuronaukowiec, zwolennik
psychologii ewolucyjnej, Jak działa umysł,
Tabula rasa. Spory o naturę ludzką
•
Martin Rees
•
Brytyjski astronom i astrofizyk, członej Towarzystwa
Królewskiego, Nasz kosmiczny dom, Tylko sześć liczb
•
Lee Smolin
•
Fizyk teoretyczny, prace nad kwantową grawitacją
Nicholas Humphrey
– psycholog teoretyk, LSE
•
„Nie wydaje mi się, by można było być pewnym, że naukowe
odkrycia rzeczywiście doprowadzą do ogólnego wzrostu
szcześliwości na naszej planecie.”
•
„Pełno wokół nas dowodów tego zwycięstwa nauki nad
kulturą humanistyczną…”
Jaron Lanier
– nauki komputerowe, pionier tzw. wirtualnej
rzeczywistości (twórca terminu)
•
„Jeśli my, przedstawiciele nauki i technologii, mamy
rzeczywiście stać się reprezentantami „Nowego Renesansu”,
musimy uświadomić sobie, że istnieją pytania, z którymi
trzeba się zwrócić do wszystkich myślących ludzi, i to za
pomocą innych niż dotychczas stosowane form dialogu.”
•
„Większość prawdziwych uczonych byłąby zapewne szcześliwa,
gdyby kiedyś ów nieunikniony elitaryzm twadej nauki znikł i
mogła pojawić się armia nowych współpracowników. Niestety ,
nie taka czeka nas przyszłość. W zamian za to musimy pracować
nad poprawieniem relacji mięzy wspólnotą naukową a resztą
świata. Uważam zatem, że Trzecia Kultura musi jeszcze dojrzeć.”
Joseph LeDoux
– neuronaukowiec, New York University
•
„…mam wrażenie, iż większość tych, którzy naprawdę tworzą
kulturę jest otwarta i ciekawa tego, co nauki ścisłe mają do
powiedzenia. Niestety, inaczej rzecz się ma z samymi
naukowacami. To chwilami wręcz szokujące, jak pełni
odrzucenia i ignorancji bywają ci ludzie wobec sztuki.”
Timothy Taylor
– archeolog
•
„Całe to oderwane od kontekstu i pozbawione sensu
bajdurzenie, które – a to już zakrawa wręcz na bluźnierstwo –
nazywane bywa nauką. Trzeba jednak dodać, że mamy też do
czynienia z nadzwyczajnym wręcz – a chwilami po prostu
nadzwyczaj aroganckim – lekceważeniem złożoności
humanistyki przez niektórych reprezentatntów „twardej
nauki”, którzy usiłują przekroczyć podziały między sztuką a
nauką.”
Lee Smolin
– fizyk teoretyczny
•
„Nowy styl myślenia opera się na przekonaniu, że prawda
istnieje, a człowiek potrafi ją odkryć.”
Światopogląd racjonalny/racjonalistyczny
•
Odrzucenie dogmatów i autorytetów
•
Propaguje metodę naukową, rozum i zmysły
•
Uzasadnianie przekonań na podstawie logicznego
rozumowania i empirycznej wiedzy
•
Nie jest z definicji ani ateistyczny, ani teistyczny, ale jest bliski
świeckiemu humanizmowi
•
Wiara w potęgę logicznego myślenia oraz możliwość
poznania świata
•
Dany pogląd jest racjonalny jeśli jest dobrze uzasadniony
•
Rozum jest zasadniczy przy wyborze norm morlanych
•
Nie przyjmuje się etyki objawionej
•
Racjonalizm sam w sobie nie potępia innych norm etycznych
ani systemów ideologicznych, światopoglądowych czy
religijnych
•
Tolerancja dla innych światopoglądów
•
Racjonalizm najczęściej łączy się z liberalizmem
•
Racjonalizm jest postrzegany często jako antyreligijny – nie
akceptuje religijnych dogmatów
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
•
rozwijanie i krzewienie światopoglądu opartego na wiedzy
naukowej, rozumie, doświadczeniu, oraz etyce świeckiej i
humanistycznej
•
popularyzacja nauki i metody naukowej
•
działanie na rzecz wyeliminowania wpływu irracjonalnych
ideologii na ustawodawstwo państwowe, rozwój nauki,
działalność artystyczną i obyczajowość
•
wspieranie i obrona praw osób dyskryminowanych, pośrednio
lub bezpośrednio, w szczególności na tle światopoglądu,
orientacji seksualnej, narodowości, rasy, pochodzenia
etnicznego oraz płci, a także pomoc w realizacji własnych praw
Czterej jeźdźcy:
Richard Dawkins, Daniel Dennett, Sam
Harris, Christopher Hitchens
Ateizm
Humanizm
Scjentyzm
Dziękuję za uwagę!