Pielęgnowanie dzieci w wybranych
jednostkach chorobowych -
ZAPALENIE PŁUC
Pielęgniarstwo pediatryczne -
mgr Małgorzata Zagroba
Pielęgnowanie dzieci w wybranych
jednostkach chorobowych -
ZAPALENIE PŁUC
Pielęgniarstwo pediatryczne -
mgr Małgorzata Zagroba
Zapalenie płuc
(pneumonia. pneumonitis)
Zapalenia płuc należą do dość częstych schorzeń układu
oddechowego u dzieci.
Pierwotne zakażenie miąższu płucnego jest znacznie rzadsze
niż zakażenia wtórne w przebiegu niezbyt ciężkich infekcji
górnych i dolnych dróg oddechowych lub chorób
ogólnoustrojowych (odrą, grypa).
Zapalenia płuc występują częściej u wcześniaków, dzieci
wyniszczonych, z wadami układu oddechowego i wadami
serca. Im młodsze jest dziecko tym cięższy jest przebieg
choroby i poważniejsze rokowanie.
W zależności od charakteru zmian anatomicznych zapalenia
płuc można podzielić na jednoogniskowe (płatowe,
płacikowe), wieloogniskowe odoskrzelowe i śródmiąższowe.
Natomiast ze względu na czynnik etiologiczny wyróżniamy
zapalenia: wirusowe, bakteryjne, atypowe, grzybicze,
aspiracyjne (zachłystowe).
Zapalenie płuc jednoogniskowe płatowe
(pneumonia lobaris)
Występuje najczęściej u dzieci starszych, u niemowląt i dzieci
młodszych spotyka się raczej zmiany wieloogniskowe.
Infekcja dotyczy całego płata lub jego segmentu, często
występuje odczyn zapalny ze strony opłucnej. W pęcherzykach
płucnych gromadzi się wysięk początkowo surowiczokrwisty, a
następnie wlóknikowy.
Czynnikiem etiologicznym najczęściej, bo w 90% przypadków,
jest pneumokok
(Streptococcus pneumoniae),
poza tym mogą to
być inne paciorkowce, gronkowce.
I. Przebieg kliniczny
charakteryzuje się nagłym początkiem z
wysoką temperaturą i dreszczami, u młodszych dzieci mogą
wystąpić drgawki. Obserwuje się duszność o różnym nasileniu
oraz kaszel, początkowo suchy, męczący, który po kilku dniach
zmienia charakter na wilgotny, z odkrztuszaniem dużej ilości,
czasem podbarwionej krwią, śluzowej wydzieliny. Bóle w klatce
piersiowej niekiedy związane są z odczynem zapalnym w
opłucnej.
Nieraz występują także bóle brzucha, podobne jak w zapaleniu
wyrostka robaczkowego.
W morfologii krwi obserwuje się zwiększenie leukocytozy
z wyraźną przewagą komórek wielojądrzastych
obojętnochłonnych, przyspieszone jest opadanie krwinek (OB).
Zapalenie płuc wieloogniskowe odoskrzelowe
(pneumonia multifocalis, bronchopneumonia)
Jest najczęściej stwierdzaną postacią zapalenia płuc u dzieci, zwłaszcza
najmłodszych, których upośledzone jest ograniczanie procesów zapal-
nych. W tym przypadku zmiany rozsiane są w całych płucach, zwłaszcza
w partiach przykręgosłupowych.
Przyczyną
choroby mogą być te same bakterie, które powodują płatowe
zapalenie płuc.
Przebieg kliniczny
wieloogniskowego zapalenia płuc jest na ogół ciężki.
Objawy są podobne jak w zapaleniu płatowym
, występuje kaszel,
duszność, gorączka, bladość powłok czasem z sinicą wokół ust,
zwłaszcza u niemowląt. Niekiedy dziecko ma trudności z
odkrztuszaniem wydzieliny, kaszel jest wówczas bardzo męczący i nasila
duszność. Często objawom z układu oddechowego towarzyszą
zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego w postaci wolnych
stolców, wymiotów, wzdęć brzuszka, a niekiedy nawet niedrożności
porażennej jelit.
Narastająca niewydolność oddechowa z towarzyszącymi zaburzeniami
krążeniowymi pogarsza stan ogólny chorego oraz rokowanie.
Rozpoznanie
zapalenia płuc, poza badaniem fizykalnym, ułatwia badanie
radiologiczne klatki piersiowej, w którym stwierdza się obecność
nacieków jednolitych i ograniczonych albo masywnych, naciekających
cały płat lub nawet całe płuco. Pomocne w diagnostyce może być
badanie bakteriologiczne wydzieliny z dróg oddechowych.
Przebieg i rokowanie zależą od wieku dziecka, stanu ogólnego
i właściwego leczenia.
LECZENIE ZAPALENIA PŁUC
Leczenie zapalenia płuc
u niemowląt powinno odbywać
się w szpitalu
, ponieważ łatwo szerzący się proces
zapalny stanowić może zagrożenie dla życia dziecka
i dlatego wymagana jest hospitalizacja, czasem na
oddziale intensywnej opieki medycznej. Dotyczy to
również dzieci z zapaleniem płuc o ciężkim przebiegu.
Leczenie przyczynowe w infekcjach bakteryjnych polega
na podawaniu antybiotyków
- dożylnie, doustnie,
domięśniowo. W doborze leku należy kierować się
znajomością typu bakterii, które najczęściej powodują
zapalenie płuc u dzieci, wiekiem i stanem
ogólnym chorego.
W zakażeniu wirusowym brak jest leczenia
przyczynowego. Na ogół
wystarcza leczenie objawowe
,
jednakże niektórzy chorzy wymagają hospitalizacji w
celu zastosowania tlenu, dożylnego podawania płynów
czy nawet wspomaganej wentylacji.
Leczenie objawowe
sprowadza się do działań
poprawiających
wentylację płuc i utlenowanie
organizmu
.
Niezwykle ważne jest utrzymanie drożności dróg
oddechowych oraz zapobieganie niedodmie. Wskazane
jest
wysokie ułożenie dziecka
(w pozycji półsiedzącej),
wietrzenie i nawilżanie pomieszczenia,
w którym
dziecko przebywa.
W szpitalu stosuje się
tlenoterapię
, podając tlen
cewnikiem do nosa lub przez maseczkę twarzową, tak
aby pH w gazometrii krwi wynosiło co najmniej 70 mm
Hg.
Ewakuację zalegającej w oskrzelach wydzieliny
ułatwiają
leki muko-i sekretolityczne podawane doustnie,
dożylnie lub wziewnie (Flegamina, ambroksol,
acetylocysteina)
oraz
nawadnianie dziecka
drogą doustną, dożylną lub
poprzez inhalacje nawilżające
z soli fizjologicznej.
Podawanie tych leków należy połączyć z
zabiegami fizykoterapeutycznymi
w postaci
oklepywania klatki piersiowej
w pozycji
drenażowej oraz masażu wibracyjnego;
należy
zachęcać dziecko do kaszlu oraz
wykonywania po kilka głębokich oddechów co
1-2 godziny.
Wskazane są
ćwiczenia oddechowe
.
Podwyższoną temperaturę ciała obniża się
stosując
leki przeciwgorączkowe oraz chłodne
okłady i kąpiele
.
Podaje się
preparaty wielowitaminowe
, zaleca
dietę łatwo strawną.
Dziecku należy
zapewnić spokój.
ZAPALENIE OSKRZELI
Choroba dolnych dróg oddechowych
Jedno z najczęstszych schorzeń infekcyjnych u niemowląt
(między 3 – 6 m.ż.) i dzieci do 2 r.ż.
W okresach jesienno-zimowym i zimowo-wiosennym
(osłabiona odporność)
Przebieg choroby zazwyczaj ostry
Wywołują wirusy, głównie RS (respiratory syncytia virus),
rinowirusy, adenowirusy, wirusy grypy..
A także bakterie znajdujące się w jamie nosowo-gardłowej
dzieci – Streptococcus pneumoniae, Haemophilus
influenzae i Sttaphylococcus aureus
Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową
OBJAWY :
Kilka dni przed wystąpieniem objawów - infekcja kataralna
z podwyższona temperaturą, ogólnym rozbiciem
Męczący kaszel – początkowo suchy, następnie wilgotny
Obturacja o różnym nasileniu
Duszność
Świst oddechowy z wydłużoną fazą wydechową
Uruchomienie mięśni oddechowych – zaciąganie mięśni
międzyżebrowych i przyczepów przepony
Przyspieszony, spłycony oddech
Poruszanie skrzydełkami nosa podczas oddechu
Występujące niekiedy bezdechy, sinica
Wymioty – wywołane uporczywym kaszlem i zalegającą gęstą
wydzieliną
Niepokój LUB apatia
Brak apetytu
Podwyższona temperatura ciała
LECZENIE :
Leki p/gorączkowe
Leki p/kaszlowe – zmniejszenie odruchu kaszlowego
p/histaminowe – zmniejszenie obrzęku błon śluzowych dróg
oddechowych i zmniejszenie ilości wodnistej wydzieliny
Mukolityki – rozrzedzenie wydzieliny i ułatwienie
odkrztuszania
Pochodne efedryny
PIELĘGNOWANIE :
Podawanie leków wziewnych
Wykonywanie inhalacji i nebulizacji
Drenaż ułożeniowy
Toaleta nosa
Obfita podaż płynów
Nawilżanie powietrza
Zapewnienie spokoju i odpoczynku
Fizykoterapia
Właściwa technika karmienia
WAŻNA JEST PROFILAKTYKA
w infekcjach dróg oddechowych
ZASADY PIELĘGNOWANIA DZIECI Z CHOROBAMI UKŁADU
ODDECHOWEGO
W procesie leczenia dzieci ze schorzeniami układu
oddechowego niezwykle ważna rola przypada
obserwacji, zabiegom i opiece pielęgniarskiej.
W chorobach układu oddechowego zawodzą
fizjologiczne mechanizmy usuwania wydzieliny, takie jak
oczyszczanie śluzowo-rzęskowe i odruch kaszlowy,
dlatego konieczna jest pomoc z zewnątrz.
Ewakuację zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych
ułatwiają zabiegi fizykoterapeutyczne, których
stosowanie jest tak samo ważne jak podawanie leków.
Czas zabiegów należy dopasować do innych działań
pielęgnacyjnych i wykonywać je przed posiłkiem dziecka.
Do zabiegów tych należą inhalacje, drenaż ułożeniowy
oraz wspomaganie wydechu.
Inhalacja - t
ą metodą można podawać parę
wodną, leki rozkurczające oskrzela
(Berodual), leki mukolityczne (Mucosolvan,
Mistabron), niektóre antybiotyki.
Po 20-30 minutach
od inhalacji środkiem
mukolitycznym stosuje się
drenaż oskrzeli
polegający na odpowiednim ułożeniu
chorego, oklepywaniu i masażu
wibracyjnym
klatki piersiowej, wspomaganiu wydechu
oraz wywoływaniu odruchu kaszlowego.
W czasie drenażu należy chorego ułożyć w
takiej pozycji, aby umożliwić
przemieszczenie się wydzieliny siłą ciężkości
z obwodowych odcinków oskrzeli do oskrzeli
głównych i tchawicy.
Zależnie od umiejscowienia zmian układa się
dziecko w odpowiedniej pozycji drenażowej,
np. do drenażu segmentów dolnych prawego
płuca w pozycji skośnej, głową w dół na
brzuchu, a następnie na lewym boku.
Segmenty szczytowe drenuje się
w pozycji siedzącej.
Czas trwania zabiegu w każdym ułożeniu
drenażowym powinien wynosić 2-3 minuty,
a więc
czas oklepywania całej klatki
piersiowej - ok. 15-20 minut.
Oklepywanie wykonuje się uderzając
łódkowato ułożonymi dłońmi tak, aby
pomiędzy dłonią a ścianą klatki piersiowej
tworzyła się „poduszka" powietrzna.
Dziecko może być ubrane w piżamę lub
podkoszulkę.
Masaż wibracyjny
wykonuje się za pomocą
drgającego ruchu ręki spowodowanego
napięciem mięśni kończyn górnych i obręczy
barkowej.
Wibrację
stosuje się uciskając w czasie
wydechu na ścianę klatki piersiowej ponad
obszarami zmian oskrzelowo-płucnych.
Oklepywanie i wibracja pomagają oderwać
wydzielinę od ściany oskrzeli.
Wspomaganie wydechu uciskiem na klatkę
piersiową (z wibracją) ma na celu wydłużenie
i pogłębienie fazy wydechowej, a tym samym
przemieszczenie wydzieliny do dużych
oskrzeli.
Dziecko powinno nabierać powietrze przez
nos a wydychać przez ściągnięte wargi lub
wymawiając dźwięk szszsz…
W czasie zabiegu dziecko najczęściej kilkakrotnie
wykrztusza plwocinę, wypluwając ją do trzymanej
w ręce chusteczki higienicznej lub do ligniny.
U dzieci chodzących samoistny drenaż oskrzeli
górnych jest wystarczający, dlatego większą uwagę
należy zwrócić na drenaż segmentów dolnych
i środkowych.
U niemowląt i małych dzieci drenaż powinien mieć
formę zabawy.
Może być prowadzony na specjalnej huśtawce
drenażowej zawieszonej w łóżeczku dziecka lub na
kolanach osoby wykonującej zabieg. Oklepywanie
wykonuje się opuszkami palców.
Brak współpracy z małym dzieckiem zmniejsza
skuteczność drenażu i dlatego
czas trwania zabiegu
powinien być dłuższy (20-30 minut).
Wskazane jest, aby po oklepywaniu dziecko jeszcze
przez kilkanaście minut pozostawało w pozycji
drenażowej.
1.
Działania diagnostyczne.
Ocena ogólnego stanu dziecka, (np. stopień
świadomości, duszność)
oraz różnych dolegliwości zgłaszanych przez
dziecko lub rodziców (np. nudności, wymioty,
pragnienie, ilość oddawanego moczu,
charakter i ilość oddawanych stolców itp.),
ocena rozwoju fizycznego dziecka (pomiar
masy ciała, wysokości, obwodu klatki
piersiowej),
ocena zabarwienia i wilgotności powłok i błon
śluzowych,
kontrola ilości oddechów i tętna, temperatury
ciała, ciśnienia tętniczego krwi.
Obserwacja charakteru kaszlu (suchy,
wilgotny, „duszący"),
narastania lub ustępowania duszności,
pomiar szczytowego przepływu
wydechowego (PEF), zwłaszcza u dziecka
chorego na astmę oskrzelową - w chwili
przyjęcia do szpitala, a następnie
2 x dziennie.
Obserwacja ewentualnych działań ubocznych
stosowanego leczenia.
Pobieranie krwi do badań diagnostycznych,
Prowadzenie dokumentacji diagnostycznej.
2.
Działania lecznicze.
Zapewnienie choremu odpowiednich warunków
temperatury (ok. 20
0
) i wilgotności pomieszczenia
(40-70%),
podawanie leków zleconych przez lekarza (doustnie,
dożylnie, donosowo, drogą nebulizacji itd.),
prowadzenie inhalacji,
drenażu ułożeniowego,
oklepywania klatki piersiowej,
podawanie tlenu,
zapewnienie odpowiedniego ułożenia dziecka
(pozycja półwysoka / wysoka)
oraz jego okresowa zmiana, w zależności od rodzaju
schorzenia.
3.
Działania edukacyjne.
Zapoznanie dziecka i rodziców z rodzajem
i techniką zabiegów fizykoterapeutycznych
niezbędnych w procesie leczenia chorób układu
oddechowego :
inhalacje, podawanie leków wziewnych, drenaż
ułożeniowy, oklepywanie i masaż wibracyjny klatki
piersiowej.
Pouczenie o konieczności ścisłego przestrzegania
zaleceń lekarskich, zwłaszcza w chorobach
przewlekłych (astma oskrzelowa, mukowiscydoza,
rozstrzenie oskrzeli), dotyczących stosowania
profilaktycznego leków, również w okresie
bezobjawowym
Banaszkiewicz A., Radzikowski A. (red.), Pediatria. Podręcznik dla studentów
pielęgniarstwa. Wyd. Medipage, Warszawa 2008
Cepuch G., Krzeczowska B., Perek M., Twarduś K., Modele pielęgnowania
dziecka przewlekle chorego. Podręcznik dla studiów medycznych, PZWL,
Warszawa 2011
Krawczyński M., Propedeutyka pediatrii, PZWL, Warszawa 2009
Kubicka K., Kawalec W. (red.), Pediatria, t.1/2, PZWL, Warszawa 2010
Otto–Buczkowska E. (red.), Pediatria - co nowego?, Wyd. Cornetis, Wrocław
2007
Pawlaczyk B. (red.): Pielęgniarstwo pediatryczne, PZWL, Warszawa 2007
Pawlaczyk B. (red.): Zarys pediatrii. Podręcznik dla studiów medycznych,
PZWL, Warszawa 2006
Pietrzyk J. (red.), Wybrane zagadnienia z pediatrii, t. I-V, Wyd. UJ, Kraków
2005
Piskorz-Ogórek K. (red.), Wybrane programy edukacji zdrowotnej w pediatrii.
Praktyczny poradnik dla pielęgniarek, studentów pielęgniarstwa i zdrowia
publicznego, Wyd.Verlag Dashofer, Warszawa 2010
Rakowska – Róziewicz (red.): Wybrane standardy i procedury w
pielęgniarstwie pediatrycznym. Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych,
Czelej, Lublin 2001
Stelmach I.M. (red.), Astma dziecięca. Wybrane zagadnienia, PZWL, Warszawa
2008