Slajd 1

Z fizjologicznego punktu widzenia pracą będzie nazywana każda czynność

wykonywana zawodowo.

Fizjologia pracy (wg G. Lehmanna) bada fizyczną budowę i czynności ciała

pracującego człowieka. Celem tych badań jest takie dostosowanie pracy do
człowieka, aby zapewnić możliwie ekonomiczne wykorzystanie jego siły
roboczej, przy uniknięciu zbędnego wysiłku i zmęczenia, co w rezultacie
prowadzi do wykonania pracy w warunkach racjonalnych z gospodarczego
punktu widzenia.

Postacie pracy:
-

praca fizyczna (mięśniowa);

praca umysłowa.

Każda praca fizyczna zawiera elementy pracy umysłowej (mniejszą lub większą

ilość), a praca umysłowa elementy pracy fizycznej.

Można wyróżnić następujące okresy procesu pracy w stosunku do czasu

zatrudnienia:

przedstartowy – związany z przygotowaniem stanowiska lub samego
pracownika do czynności roboczych;

wyjściowy – stan psycho-fizyczny pracownika przed podjęciem pracy;

nauki – nabieranie wprawy – krzywa pracy charakteryzuje się wówczas dużą
rozbieżnością parametrów określających proces pracy np.: czas reakcji, ilość:
odebranych informacji, błędów itp.;

równowagi roboczej – w krzywej pracy widoczne to jest w postaci
najlepszych wyników badanych parametrów;

zmęczenia – w krzywej pracy pojawiają się najpierw sporadyczne, a potem
coraz częściej, gorsze wartości badanych parametrów.

Po zakończeniu wykonywanych czynności (całkowitym, przejściowym np.

podczas przerwy) następuje powrót organizmu do stanu wyjściowego.

Fizjologicznie, organizm ludzki posiada pewną strefę niezawodności, która

ograniczona jest od góry i od dołu.

Poza strefą niezawodności występuje strefa błędów, która dotyczy:
-

przeciążenia sensorycznego, występująca powyżej górnej granicy
prawidłowego działania człowieka;

głodu sensorycznego (deprawacji), występująca poniżej dolnej granicy
prawidłowego działania człowieka.

Granice tych stref są niestabilne i zależą od:
-

zdolności adaptacyjnych człowieka do zakłóceń wywołanych zarówno
czynnikami wewnętrznymi jak i zewnętrznymi;

przebiegu procesu uczenia się;

rodzaju i ilości pracy;

możliwości do mobilizacji sił w sytuacji trudnych;

rodzaju i przebiegu zmęczenia;

motywacji, postawy moralnej,

cech osobniczych (temperament, charakter, stan psychiczny itp.).

Dopuszczalna granica obciążenia:
-

tętno pracownika stabilizuje się;

okres powrotu do stanu przed podjęciem pracy, po zakończeniu wysiłku, nie
przekracza 15 minut.

Granica trwałej wydajności, jest osiągnięta wówczas, kiedy przeciętna wartość

tętna jest o 30 uderzeń na minutę większa niż dla stanu spoczynku.

Możliwy jest proces odnowy organizmu, realizowany on jest poprzez

wprowadzenie w odpowiednim czasie, o odpowiedniej długości i ilości przerw
w czasie trwania pracy.

Zasady stosowania przerw:
1. Suma wszystkich przerw powinna być równa lub nieco mniejsza od 15%

całego czasu pracy (t

), a w przypadku prac ciężkich < 20-30% t

2. W zależności od ilości wprowadzonych przerw, miejsce ich umieszczania w

czasie pracy nie jest bez znaczenia, zaleca się w przypadku występowania:

a) Tylko jedna przerwa – umieścić ją pomiędzy 1/3 a ½ t

b) 2 przerw – umieścić je tak, by dzieliła t

na 3 części, a czas trwania drugiej

powinien być dłuższy niż pierwszej.

3. W przypadku ciężkich prac fizycznych ilość ich powinna być większa.
4. Należy dążyć do stosowania przerw częstych, chociaż krótkich, gdyż efekt

wypoczynku jest największy w początkowej fazie jego trwania (zależność
kwadratowa).

Mięśnie i praca fizyczna:
1. W mięśniach następuje przemiana chemiczna na mechaniczną, której

produktem ubocznym jest ciepło.

2. Energia pobierana jest z pożywienia.
3. Tlen dostarczany jest przez układ krwionośny.
4. Mamy następujące rodzaje mięśni: poprzeczne prążkowe zależne od woli,

mięśnie poprzeczne prążkowe serca (niezależne od woli) i mięśnie gładkie.

5. Fizjologia włókna mięśniowego podlega prawu „wszystko albo nic”, czyli mięśnie

mogą znajdować się albo w stanie spoczynku albo w stanie czynnym, nie ma
stanów pośrednich.

6. Krótkotrwała praca mięśni odbywa się bez dostarczania tlenu.
7. W wyniku pracy mięśni zapotrzebowanie na tlen, a tym samym na krew, wzrasta

1-20-krotnie w porównaniu ze stanem spoczynkowym.

8. Dłuższe przerwy w dopływie krwi objawiają się skurczem mięśni.
9. Ze względu na niekorzystną konfiguracje układu kostnego z mięśniami, z reguły

w mięśniach należy wytworzyć kilkunastokrotnie większą siłę niż siła
zewnętrzna.

10.Praca mięśni odbywa się parami, jedne się kurczą inne rozkurczają, dzięki temu

można wybalansować siłę.

11.Skurcz mięśni wywołany jest przez impuls z układu nerwowego, im więcej

włókien nerwowych wnika do mięśnia tym bardziej precyzyjna praca.

Skład układu nerwowego:
1. Układ ośrodkowy (centralny), który składa się z półkul mózgowych (i innych

elementów mózgu), rdzenia przedłużonego i rdzenia kręgowego.

2. Układu obwodowego, który składa się z nerwów czuciowych i ruchowych.

Analizatory (organy odbioru, przekazywania i przetwarzania informacji):
1. Wzroku.
2. Słuchu.
3. Dotyku.
4. Węchu.
5. Smaku.
6. Czucie temperatury.
7. Kinestatyczny.

Zasady prawidłowej organizacji pracy:
1. Okres przerwy pomiędzy zmianami roboczymi powinien wynosić przynajmniej

16 godz.

2. Zastosowanie rytmizacji pracy pozwoli na zapewnienie mniejszego zużycia

energii własnej pracownika, a co za tym idzie - spadek zmęczenia i wzrost
efektywności pracy.

3. Możliwość wykluczenia użycia wzroku przez pracownika spowoduje spadek

wysiłku psychicznego oraz szybsze wykonywanie ruchów.