plik

Ćwiczenie 10: Kary i opłaty w ochronie środowiska

Art. 272 ustawy POŚ definiuje kary i opłaty jako środki finansowo-prawne ochrony środowiska.
Są one ważnymi instrumentami ekonomicznymi uzupełniającymi różnorodne instrumenty
administracyjne, do których w ochronie środowiska należą m.in. Pozwolenia, nakazy i zakazy,
decyzje oraz koncesje.

Opłaty za korzystanie ze środowiska wg ustawy ogólnej POŚ

W świetle POŚ opłaty ustalane są we własnym zakresie przez podmiot korzystający ze
środowiska i wnoszone na konto właściwego urzędu marszałkowskiego. Są ponoszone za:

  wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza
  wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
  pobór wód
  składowanie odpadów

Za  wprowadzanie  ścieków  do  wód  lub  do  ziemi,  pobór  wód  oraz  za  składowanie  odpadów
podmiot  korzystający  ze  środowiska  wnosi  opłatę  do  kooca  miesiąca  następującego  po
upływie  każdego  półrocza.  Opłatę  za  wprowadzanie  gazów  lub  pyłów  do  powietrza  podmiot
korzystający  ze  środowiska  wnosi  do  kooca  miesiąca  następującego  po  upływie  pierwszego
półrocza i w terminie do kooca lutego roku następnego za drugie półrocze.  Jeśli podmiot nie
uiści  opłaty  lub  uiści  ją  w  wysokości  nasuwającej  zastrzeżenia,  wówczas  marszałek  woj.
wymierza opłatę w drodze decyzji na podstawie ustaleo własnych lub wyników kontroli WIOŚ.
Zgodnie  z  art.  289  POŚ,  opłat  nie  wnosi  się  w  sytuacji,  gdy  ich  półroczna  wysokośd  nie
przekracza 400 zł.

Opłata podwyższona wg ustawy ogólnej POŚ

Art.  276  POŚ  mówi,  że  podmiot  korzystający  ze  środowiska  bez  uzyskania  wymaganego
pozwolenia  lub  innej  decyzji  ponosi  opłatę  podwyższoną.  Opłaty  podwyższone  są  sankcją
finansową  związaną  z  niedopełnieniem  obowiązku  uzyskania  pozwolenia  emisyjnego.
Przykładowo:  w  przypadku  braku  wymaganego  pozwolenia  na  wprowadzanie  do  powietrza
gazów  lub  pyłów,  bądź  braku  wymaganego  pozwolenia  na  pobór  wód  lub  wprowadzanie
ścieków  do  wód  lub  do  ziemi,  opłata  podwyższona  dotyczy  całej  ilości  wyemitowanych
substancji,  wprowadzonych  ścieków  czy  pobieranej  wody  i  wynosi  500%  stawki  opłaty
podstawowej.  Nielegalne  składowanie  lub  magazynowanie  odpadów  jest  obciążone  opłatą
podwyższoną liczoną za każdą dobę składowania w wysokości 0,05–0,15 jednostkowej stawki
opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku.

Administracyjna kara pieniężna wg ustawy ogólnej POŚ

Jest  środkiem  prawno-finansowym  o  charakterze  represyjnym.  Znajduje  zastosowanie,  gdy
dochodzi  do  przekroczenia  lub  naruszenia  warunków  korzystania  ze  środowiska  ustalonych
decyzją  w  zakresie  określonym  art.  273.1,  a  także  w  zakresie  magazynowania  odpadów  i
emitowania  hałasu  do  środowiska.  Wówczas  oprócz  opłaty  podmiot ponosi  także  karę.  O  ile
opłatę za korzystanie ze środowiska podmiot sam nalicza i uiszcza, o tyle administracyjną karę
pieniężną  ustala  w  decyzji  wojewódzki  inspektor  ochrony  środowiska.  Jest  ona  uiszczana  na
rachunek  WIOŚ,  który  wydał  decyzję  nakładającą  karę.  Procedura  jest  następująca:  po
stwierdzeniu  naruszenia  lub  przekroczenia  warunków  pozwolenia  WIOŚ  wydaje  decyzję
ustalającą tzw. karę biegnącą (określającą godzinową albo dobową stawkę kary w okresie, w
którym  trwa  naruszenie  lub  przekroczenie).  Kara  ta  jest  naliczana  do  czasu  stwierdzenia
zmiany wielkości przekroczenia lub naruszenia. Następnie WIOŚ wydaje decyzję o wymierzeniu
administracyjnej kary pieniężnej. W przypadkach wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza
lub  poboru  wód,  jej  wysokośd  stanowi  10-krotną  wielkośd  jednostkowej  stawki  opłat.  W
przypadku naruszeo w składowaniu odpadów wymierza się karę w wysokości 0,1 jednostkowej
stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku za każdą dobę składowania.

Wysokośd opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych

Zgodnie z art. 274 POŚ, jest ona zróżnicowana i uzależniona od:

 Ilości i rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych bezpośrednio do środowiska
 Ilości i jakości pobranej wody oraz jej rodzaju (powierzchniowa bądź podziemna) i

przeznaczenia

W  przypadku  ścieków,  opłaty  za  ich  wprowadzanie  są  różnicowane  rodzajem  i  ilością
substancji  w  nich  zawartych,  rodzajem  ścieków,  zaś  w  przypadku  wód  chłodniczych  –  ich
temperaturą.  Opłaty  za  składowanie  odpadów  są  zaś  uzależnione  od  ich  ilości  i  rodzaju,  a  w
przypadku opłat podwyższonych istotny jest także czas składowania.

Kto płaci opłaty i kary w ochronie środowiska?

W  myśl  zasady  „zanieczyszczający  płaci”,  do  ponoszenia  opłat  za  korzystanie  ze  środowiska
oraz administracyjnych kar pieniężnych są zobowiązane podmioty korzystające ze środowiska.
W  świetle  definicji  ustawowej  nie  są  to  tylko  przedsiębiorcy,  ale  też  i  osoby  fizyczne,  o  ile
korzystanie  przez  nie  ze  środowiska  wymaga  stosownych  pozwoleo  (Art.  284  POŚ).
Postępowanie  w  przedmiocie  opłat  i  kar  jest wszczynane  z  urzędu  lub  na  wniosek  podmiotu
korzystającego  ze  środowiska,  którego  dotyczy  opłata  lub  kara.  Wpływy  z  tytułu  opłat  i  kar
stanowią przychody odpowiednich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej

Stawki opłat i kar – gdzie je znaleźd?

Górne  jednostkowe  stawki  opłat  za  korzystanie  ze  środowiska  oraz  administracyjnych  kar
pieniężnych na rok 2001 określono w ustawie POŚ w art. 290 oraz 310. Rada Ministrów wydała
stosowne  rozporządzenie  uszczegółowiając  te  stawki.  Celem  zapewnienia  ich  aktualności,
ustawa  zobowiązała  ministra  środowiska  do  corocznego  ogłaszania  w  Monitorze  Polskim
wysokości stawek opłat i kar obowiązujących w kolejnych latach.

Kary i opłaty w przepisach szczegółowych

Opłaty i kary w ochronie środowiska oprócz POŚ regulują także przepisy szczegółowe:

 Ustawa o ochronie przyrody (UOP) – w zakresie opłat i kar za usunięcie drzew lub

krzewów.  W  myśl  tej  ustawy  usunięcie  drzew  lub  krzewów  z  terenu  nieruchomości
może nastąpid po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez organ wykonawczy gminy. Za
działanie  zgodne  z  zezwoleniem  pobiera  się  opłaty  uzależnione  od  obwodu  pnia,
rodzaju  i  gatunku  drzewa  oraz  od  powierzchni  zadrzewienia.  Zostały  one
uszczegółowione  w  rozporządzeniu  Ministra  Środowiska  z  2004  r.  w  sprawie  stawek
opłat  dla  poszczególnych  rodz.  i  gat.  drzew.  Podobnie  jak  w  przypadku  ustawy  POŚ,  i
tutaj  zobowiązano  Ministra  Środowiska  do  określenia  corocznych  stawek  opłat  w
Monitorze Polskim. W sytuacjach, gdy dochodzi do zniszczenia drzew i krzewów lub ich
usunięcia  bez  wymaganego  zezwolenia,  organ  wykonawczy  gminy  wymierza  kary.
Stanowią  one  wielokrotnośd  opłat  (usunięcie  lub  zniszczenie  drzew)  lub  są  wyrażane
kwotowo od zniszczonej powierzchni (tereny zieleni).

 Ustawa prawo geologiczne i górnicze (PGiG) – w zakresie opłat eksploatacyjnych za

wydobytą  kopalinę  oraz  opłat  za  podziemne  magazynowanie  substancji  i  podziemne
składowanie  odpadów. Stawki  opłaty mają charakter kwotowy lub stanowią  krotności
(gdy działalnośd jest prowadzona bez koncesji lub z jej naruszeniem). O zróżnicowaniu
opłaty eksploatacyjnej przesądza: rodzaj kopaliny, charakter prowadzonej działalności i
eksploatacji  złoża.  Opłata  eksploatacyjna  stanowi  w  60%  dochód  gminy  oraz  w  40%
dochód  NFOŚiGW. Rozwiązania  w zakresie  stawek opłat  eksploatacyjnych  są  podobne
jak  w  POŚ  –  ustawa  określa  granice  stawek,  rozporządzenie  RM  je  uszczegółowia.  Na
dany  rok  minister  środowiska  określa  górne  i  dolne  granice  stawek  w  Monitorze
Polskim.  Opłatę  eksploatacyjną  przedsiębiorca  określa  we  własnym  zakresie  (jako
iloczyn  odpowiedniej  stawki  i  ilości  wydobytej  kopaliny).  W  odstępach  kwartalnych
wnosi się ją na rachunek gminy, na terenie której prowadzone jest wydobycie. Ponadto

istnieją opłaty dodatkowe (za działalnośd wykonywaną z rażącym naruszeniem
warunków określonych w koncesji lub zatwierdzonym projekcie robót geologicznych) i
opłaty podwyższone (za działalnośd wykonywaną bez wymaganej koncesji albo bez
zatwierdzonego projektu robót geologicznych).

 Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych (OGRiL) – w zakresie należności i opłat za

wyłączanie gruntów z produkcji. Należnośd wiąże się z trwałym wyłączeniem gruntów z
produkcji, na które wydaje zezwolenie właściwy miejscowo starosta, dyrektor RDLP lub
dyrektor  Parku  Narodowego.  Należnośd  jest  uzależniona  od  rodzaju  i  klasy  użytku  (w
przypadku gruntów rolnych) i typu siedliskowego lasu (w przypadku gruntów leśnych).
Należnośd  jest  pomniejszana  o  wartośd  gruntu  ustaloną  wg  cen  rynkowych  w  dniu
faktycznego  wyłączenia  z  produkcji.  Ponadto  ustawa  przewiduje  także  opłaty  roczne
(równowartośd  10%  należności,  płatna  przez  10  lat  w  razie  trwałego  wyłączenia  lub
przez okres wyłączenia nietrwałego lecz nie dłużej niż 20 lat), a w przypadku gruntów
leśnych  -  odszkodowania  za  przedwczesny  wyrąb  drzewostanu.  Zasady  ich  ustalania
określa minister środowiska w stosownym rozporządzeniu.

 Ustawa prawo wodne (PW) – w zakresie należności za korzystanie ze śródlądowych

dróg i urządzeo wodnych oraz opłat z tytułu oddania w użytkowanie obwodów
rybackich i gruntów pokrytych wodami stanowiącymi własnośd S.P. w przypadku
niektórych przedsięwzięd (np. transportowych, energetycznych, wydobywczych)

 Ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi

odpadami  (GO)  –  opłata  produktowa  i  depozytowa.  Opłatę  produktową  uiszczają
podmioty  importujące  bądź  wytwarzające  produkty  określone  w  załączniku  do
cytowanej  ustawy.  Opłatę  produktową  wnosi  się  na  koniec  roku  kalendarzowego  na
konto właściwego miejscowo urzędu marszałkowskiego. Jest obliczana jako kombinacja
stawki i różnicy pomiędzy wymaganym a faktycznym poziomem odzysku odpadów i ich
recyklingu.  Opłata  depozytowa  jest  opłatą  o  bardzo  wąskim  zakresie  podmiotowym  i
przedmiotowym  –  wnosi  ją  nabywca  akumulatora  kwasowo-ołowiowego  w  wysokości
30 zł, o ile nie przekaże on sprzedawcy akumulatora zużytego. Kupujący ma prawo do
żądania zwrotu opłaty depozytowej, gdy przekaże zużyty akumulator w terminie 30 dni.

Zadania

1. Na potrzeby produkcji artykułów żywnościowych zakład produkcyjny pobiera rocznie ze

studni głębinowej 2700 m

wody podziemnej. W celu uzyskania określonej jakościowo wody

niezbędnej  do  produkcji  zakład  uzdatnia  ją  przy  zastosowaniu:  dezynfekcji,  odżelazienia  i
odmanganiania.  Zakład  jest  dopiero  w  trakcie  uzyskania  pozwolenia  wodno-prawnego  na
pobór wody. Wskaż konkretne przepisy prawne mające zastosowanie przy naliczeniu opłaty
za  korzystanie  ze  środowiska. Oblicz  należnośd za  korzystanie  ze  środowiska  jaką  podmiot
ten zapłaci w 2015 roku. (Zał. 1, 2, 3)

2. Zakład komunalny posiadający pozwolenie wodno-prawne na pobór wody powierzchniowej

i odprowadzanie ścieków socjalno-bytowych pobiera 239 tys. m

wody o parametrach:



BZT

– 5 mg/dm



CHZT – 4 mg/dm



Zawiesina ogólna – 7 mg/dm

Zakład odbiera ścieki, które są oczyszczane w mechaniczno-biologicznej oczyszczalni i
odprowadzane do pobliskiej rzeki w ilości 194 tys. m

o parametrach:



BZT

– 12 mg/dm



CHZT – 22 mg/dm



Zawiesina ogólna – 29 mg/dm



Fenole lotne – 0,55 mg/dm

Oblicz wysokośd opłat za pobór wody i odprowadzenie ścieków za rok 2015. (Zał. 1, 2, 3)

3. Zgodnie z koncesją pewien zakład wydobywa rocznie 250 ton kredy jeziornej i 150 m

żwiru

(jako kopaliny towarzyszącej). Ustal wysokośd opłaty eksploatacyjnej za 2015 rok wiedząc,
że 1m

żwiru waży około 1650 kg. (Zał. 4, 5)

4. Pewien przedsiębiorca działając bez wymaganej koncesji wydobył 220 m

torfu. Jakie będą

konsekwencje finansowe tego działania w świetle aktualnych uregulowao określonych w
ustawie prawo geologiczne i górnicze? (Zał. 4, 5)

5. Inspekcja dokonana w 2015 roku w pewnym zakładzie ujawniła proceder podziemnego

składowania 50 ton odpadów niebezpiecznych z rażącym naruszeniem warunków
określonych w koncesji. Jakie będą konsekwencje finansowe tego działania? (Zał. 4, 5)

6. Zakład przemysłowy posiada pozwolenie wodno-prawne na odprowadzanie wód

opadowych. Na jego terenie znajduje się 3570 m

powierzchni zanieczyszczonej o trwałej

nawierzchni, z której kanalizacją deszczową odprowadzane są wody opadowe. Oblicz opłatę
za odprowadzenie tych wód na rok 2015. (Zał. 1, 3)

7. Oblicz wysokośd opłaty produktowej przy założeniu, że pewne przedsiębiorstwo

wprowadziło na rynek produkty w opakowaniach ze szkła gospodarczego w ilości 42,1 ton
oraz w opakowaniach z tworzyw sztucznych w ilości 3,5 ton. Przedsiębiorstwo nie
prowadziło ani odzysku ani recyklingu. Zastosuj najaktualniejsze stawki opłat. (Zał. 6, 7, 8, 9)

8. Właściciel nieruchomości samowolnie usunął w roku 2015 ze swojej posesji 46 letni buk

(obwód pnia 112 cm). Czy zostanie on obciążony karą? Jeżeli tak, to ile ona wyniesie? Podaj
szczegółowe przepisy. (Zał. 10, 11, 12)

9. Rolnik dokonał trwałego wyłączenia z produkcji 1,2000 ha gruntów rolnych, w tym:



0,8500 ha gruntów ornych klasy VI



0,1500 ha pastwiska klasy V



0,2000 ha łąki klasy VI

Wartośd rynkowa 1 ha gruntów podobnych z dnia wyłączenia kształtowała się na poziomie
28,3 tys. zł. Oblicz należnośd oraz wysokośd opłaty rocznej z tego tytułu. (Zał. 13)

10. Jaka będzie należnośd za wyłączenie z produkcji 60 arów gruntu leśnego bez drzewostanu,

skoro  z  planu  urządzenia  lasu  wynika,  że  jest  to  bór  mieszany  świeży?  Wartośd  rynkowa
tego  terenu  na  dzieo  wyłączenia  wynosi  78  tys.  zł.  Średnią  cenę  sprzedaży  drewna
(obliczoną  według  średniej  ceny  drewna  uzyskanej  przez  nadleśnictwa  za  pierwsze  trzy
kwartały danego roku) ogłasza corocznie prezes Głównego Urzędu Statystycznego. (Zał. 13)

11. Pewien przedsiębiorca w 2015 roku przewiózł rzeką Nogat 400 ton towarów na odległośd 80

km. Jaką zapłaci opłatę za korzystanie ze śródlądowych dróg wodnych? (Zał. 14, 15)

12. Zapoznaj się z artykułami:

http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/165131,krakow-gigantyczna-kara-za-wyrab-lasu-w-
miescie,id,t.html?cookie=1

http://bielsko.biala.pl/2605,artykuly

http://wiadomosci.onet.pl/regionalne/szczecin/szczecin-nie-dbal-o-swoje-drzewa-zaplaci-17-
mln-zl,1,5049610,wiadomosc.html