Współczesne systemy polityczne - skrypt z Antoszewskiego i Herbuta, Współczesne systemy polityczne


Antoszewski, Herbut - Współczesne systemy polityczne SKRYPT

  1. Pojęcie demokracji (aspekt aksjologiczny)

Sposób rządzenia oparty na specjalnym katalogu wartości politycznych (wolność, równość, sprawiedliwość, tolerancja, pluralizm, godność jednostki). W tym ujęciu demokracja odnosi się do systemu stosunków politycznych

  1. Pojęcie demokracji (aspekt proceduralny)

Odnosi się do instytucji i podkreśla znaczenie mechanizmu sprawowania władzy (suwerenność narodu, zasada reprezentacji, wybory jako źródło legitymizacji władzy, zasada państwa prawa, ochrona praw człowieka)

  1. Pojęcie demokracji (definicja politologiczna, wg R. Herbuta i A. Antoszewskiego)

Demokracja według Antoszewskiego i Herbuta posiada 5 cech:

  1. Demokracja skonsolidowana i nieskonsolidowana ( warunki konsolidacji demokracji)

Za demokrację skonsolidowaną uważa się taki system, w którym procedury demokratyczne są powszechnie uznawane za obowiązujące, a reguły oraz istniejące instytucje demokratyczne stają się szeroko akceptowanymi przez elity, ważnymi wartościami, które są cenne same w sobie i z tego tytułu należy je cenić i dbać o nie. Ponadto elity są zintegrowane strukturalnie, co oznacza, że istnieją między nimi formalne i nieformalne powiązania gwarantujące im wpływ na procesy decyzyjne, a tym samym zabezpieczenie własnych interesów. Udział w wyborach ma charakter powszechny, nie jest w żaden sposób ograniczany czy zakłócany. Dojrzałość skonsolidowanych demokracji oznacza też to, że sprawdziły się one w dłuższym przedziale czasowym. Z wyjątkiem Hiszpanii, Portugalii, i Grecji, w żadnym z wymienionych krajów od II wojny światowej nie nastąpiło załamanie demokracji. W tym sensie skonsolidowane demokracje można określić również jako systemy ustabilizowane, mimo zakłóceń, które pojawiły się w ich otoczeniu. Istotną cechą skonsolidowanej demokracji jest też jej elastyczność.

W demokracji nieskonsolidowanej są wprawdzie spełnione wszystkie kryteria proceduralne, mamy do czynienia z masowym uczestnictwem w wyborach, ale nie można mówić o stabilności i trwałości systemu demokratycznego ze względu na brak porozumienia elit rządzących co do istniejących instytucji i procedur demokratycznych, a także brak wzajemnego zaufania, który wynika z niewystarczających kontaktów i nieistniejących powiązań między nimi.

  1. Pojęcie i cechy autorytaryzmu

  1. Autorytaryzm - system rządów, w którym władza skoncentrowana jest w ręku przywódcy i jego najbliższego otoczenia, podejmują oni decyzje zatwierdzone przez bezwolny parlament i egzekwowane dowolnymi metodami. W autorytaryzmie ważną rolę odgrywa cenzura, policja polityczna i armia, są one narzędziami tłumienia wszelkich przejawów opozycji i niezadowolenia. Wprowadzenie rządów autorytatywnych odbywa się najczęściej przez zamach stanu. Z założenia jest to system przejściowy, który ma istnieć do momentu powstania większości zdolnej przejąć władzę i zapewnić państwu rozwój społeczno-ekonomiczny oraz prestiż międzynarodowy. Założenie to jednak z czasem zanika, a rządzący starają się utrzymać przy władzy jak najdłużej.

CECHY AUTORYTARYZMU: Władza autokratyczna koncentruje się w ręku przywódcy i jego najbliższego otoczenia. To oni podejmują decyzje, co ma miejsce z lekceważeniem podstaw prawnych lub ich pomijaniem. Dla pozorów demokracji (demokracja fasadowa) decyzje zatwierdzane są przez bezwolny parlament. Przywódca posiada szereg osobistych prerogatyw, które dają mu realny wpływ na politykę państwa. Uwidacznia się to w rządzeniu wykonywanym za pomocą rozkazów, nakazów, sankcji karnych. Podstawą władzy jest rozbudowany aparat przymusu w postaci armii, policji i służb bezpieczeństwa. Podtrzymują one władzę, co wiąże się z częstym stosowaniem lub grożeniem przymusem państwowym. W przeciwieństwie do totalitaryzmu ta dowolność posługiwania się przymusem ogranicza się do jawnych przeciwników systemu. Jest to wybiórcze stosowanie przymusu, a nie powszechne i przejawia się w policyjnej inwigilacji czy represjonowaniu przeciwników politycznych.

  1. Typy autorytaryzmu

  1. Autorytaryzm nieskonsolidowany - oznacza taki stan w którym na skutek zaplanowanej nieszczelności systemu, niezamierzonych efektów działań ekipy rządzącej lub jej nieudolności - pojawia się choćby ograniczona możliwość ekspresji niezadowolenia społecznego i postanowienia żądania zmiany reguł politycznej gry. Autorytaryzm ten dopuszcza istnienie ograniczonej opozycji.

CECHY - stwarza warunki dla zorganizowania się sił pro demokratycznych i przejęcia przez nie władzy, celem ustanowienia i konsolidacji nowych reguł gry politycznej; występuje w państwach w których istnieją pozory rywalizacyjnych wyborów.

  1. Autorytaryzm skonsolidowany - oznacza dostosowanie wszystkich elementów reżimu politycznego: wartości i norm odnoszących się do uzyskania i sprawowania władzy z rozwiązaniami instytucjonalno -proceduralnymi i zachowaniami politycznymi.

CECHY: przyporządkowanie jednostek szerszym grupom społecznym, do których należą (klasie, narodowi, wspólnocie wyznaniowej, rasie); konieczność stworzenia i utrzymania ładu społecznego (także za pomocą represji); koncentracja władzy; bezalternatywność polityczna (zmiana polityki musi być wyrazem woli ośrodka przywódczego); zanegowanie wartości demokracji liberalnej, zwłaszcza instytucji przedstawicielstwa; przykłady: komunizm, faszyzm, współcześnie występuje w: Chinach, Wietnamie, Kubie, do niedawna w krajach Ameryki Łacińskiej.

  1. Pojęcie systemu politycznego

  1. Sensu largo: to idee i wartości polityczne, organizacje i instytucje uczestniczące w życiu politycznym kraju i organizujące to życie oraz normy regulujące i organizujące wcielanie w życie idei i wartości politycznych oraz regulujące strukturę i funkcjonowanie organizacji i instytucji politycznych.

  2. Sensu stricto: to ogół organów państwowych a także partii politycznych, organizacji społecznych oraz grup formalnych i nieformalnych, uczestniczących w działaniach politycznych w ramach danego państwa jak również ich wzajemne stosunki, tworzące funkcjonalną całość.

  3. System polityczny będzie efektywny, jeżeli:

  1. Pojęcie systemu partyjnego

Jest to:

  1. konfiguracja partii politycznych rywalizujących bądź kooperujących ze sobą na podstawie ustabilizowanych wzorów zachowań, które podlegając procesowi instytucjonalizacji, określają wzajemne powiązania między nimi zarówno na arenie wyborczej, jak i parlamentarno - gabinetowej;

  2. układ wzajemnych powiązań między partiami, który decyduje przede wszystkim o trwałości samego systemu;

  3. układ kooperacyjno - rywalizacyjnych powiązań między partiami, którego zasadniczym celem jest przenoszenie i realizacja interesów społecznych w ramach państwowego procesu decyzyjnego;

  4. układ powiązań ukształtowany na różnych poziomach systemu politycznego: wyborczym, parlamentarno - gabinetowym oraz organizacyjnym.

  1. Pojęcie partii politycznej

Partia polityczna (z łaciny pars, partis - część), dobrowolna organizacja działająca pod wspólną nazwą, reprezentująca interesy określonej grupy społecznej, w drodze rywalizacji wyborczej zmierza do zdobycia lub utrzymania władzy państwowej w celu realizacji swojego programu politycznego.

  1. Pojęcie relewancji partii politycznej

Partie relewantne co znaczy istotne dla funkcjonowania całego systemu partyjnego mające przynajmniej potencjalną właściwość zmiany jednego charakteru i kierunku ewolucji.

  1. Funkcje partii politycznej

  1. wychowawcza - kształtuje opinię społeczną, propagując programy partyjne, promując postawy obywatelskie;

  2. wyborcza - buduje program polityczny, selekcjonuje kandydatów i rywalizuje w wyborach;

  3. rządzenia - realizowana jest przez partię, która wygrała wybory. Obsadza ona samodzielnie lub w koalicji z innymi partiami główne stanowisko w państwie. Natomiast partie, które wybory przegrały i nie weszły w skład koalicji, przechodzą do tzw. opozycji politycznej.

  1. Typy partii politycznych:

  1. Według kryterium organizacji: a) ugrupowania oparte na luźnych i nietrwałych więziach, partie o charakterze lokalnym (tzw. partie ratuszowe); b) partie kadrowe, silnie scentralizowane, centralistycznie zarządzane o hierarchicznej strukturze; c) partie masowe, masowej integracji, nastawione na konkurencyjną walkę o głosy wyborców możliwie jak największych grup społecznych

  2. Ze względu na podziały ideologiczne: *konserwatywne; *liberalne; *socjaldemokratyczne; *chadeckie; *komunistyczne; *faszystowskie; *ekologiczne

  3. Ze względu na strukturę socjalną ich zwolenników: *partie patronażu (np. w USA główne działania partii zmierzają do wyboru przywódcy kraju); *partie światopoglądowe

  4. Ze względu na ich stosunek do reguł konstytucjonalnych państwa: *partie antysystemowe; *partie lojalne wobec systemu (dotyczy to zarówno rządzących jak i opozycji)

  5. Inne rodzaje i typy: *partie władzy; *partie jednego przedsięwzięcia; *antypartie

  1. Poziom relewancji partii politycznej

Mówi o stopniu „liczenia” się partii w systemie partyjnym, a test relewancji pozwala określić konfigurację rywalizacyjnych powiązań w systemie partyjnym. Uwzględnia się:

  1. Pojęcie systemu wyborczego

Jest to procedura ustalania wyników wyborów poprzez przeliczanie liczby oddanych głosów na poszczególne partie (lub kandydatów) w uzyskane przez nie mandaty.

  1. Cele systemu wyborczego

W ustabilizowanych skonsolidowanych demokracjach systemy wyborcze zapewniają osiągnięcie 4 celów:

  1. reprezentatywność (władze powierza się tym, którzy mają poparcie większości)

  2. stabilność polityczna (wyłonienie większości zdolnej do powołania trwałego gabinetu)

  3. zgodność działań rządu z preferencjami i oczekiwaniem większości

  4. pozytywna selekcja kadr (dobór najlepszych ludzi na stanowiska publiczne)

  1. Funkcje wyborów

W przypadku demokracji skonsolidowanych można uznać 3 zasadnicze funkcje: legitymizowanie władzy zwycięzców; egzekwowanie odpowiedzialności politycznej rządzących i umożliwienie alternacji władzy. A w przypadku społeczeństw pluralistycznych - zapewnienie reprezentacji mniejszości. Oprócz funkcji charakterystycznych dla demokracji skonsolidowanych wybory przyczyniają się do budowy zaufania dla demokracji, zapewniają niezbędny poziom stabilizacji polit., stanowią instrument edukacji polit., tworzą nowy ład polityczny, powstrzymują konflikty Polit., rozszerzają społeczną bazę wiedzy.

  1. Zasady (przymiotniki) systemu wyborczego

  1. ZASADA POWSZECHNOŚCI - każdy obywatel, który spełnił prawem przewidziane warunki (prawno - formalne), ma czynne i bierne prawa wyborcze:

  2. RÓWNE - równość - oznacza, że każdy wyborca ma taką samą liczbę głosów; głos każdego wyborcy znaczy tyle samo;

  3. TAJNE - oznacza że głosowanie jest jako prawo oddania głosu w sposób ukryty przed osobami trzecimi;

  4. BEZPOŚREDNIE - oznacza ze wyborcy głosują bezpośrednio na kandydatów którzy w wyniku głosowania uzyskują mandat.

  5. PROPORCJONALNOŚĆ - każda z partii otrzymuje mandaty w stosunku proporcjonalnym do liczby uzyskanych głosów.

  1. Charakterystyka większościowego systemu politycznego

WIĘKSZOŚCIOWY SYSTEM WYBORCZY - polega na tym, że mandaty otrzymuje tylko ten kandydat, który zebrał określoną prawem większość głosów w danym okręgu, np. wybory parlamentarne USA, WB, Francja a także wybory do Senatu w Polsce. Większość bezwzględna - warunkiem jest otrzymania przez kandydata więcej niż połowy wszystkich ważnych głosów w okręgu ( 50% +1 głos). Większość względna - mandat otrzymuje ten kandydat, który uzyskał większa ilość głosów niż inni.

Cechy: większość względna - rywalizacja na ogół w okręgach jednomandatowych; zwyciężcą jest ten, który uzyskał największa ilość głosów; do zwycięstwa w okręgu nie jest wymagane osiągnięcie większości bezwzględnej. Większość bezwzględna: jeśli żaden z kandydatów jej nie uzyska, przeprowadzana jest druga tura wyborów.

  1. Charakterystyka proporcjonalnego systemu wyborczego

Rozdział mandatów pomiędzy partie lub ugrupowania, dokonuje się proporcjonalnie do liczby (odsetka) uzyskanych przez nie głosów. Podział mandatów ustalany jest wg metody d'Hondta bądź Sainte - Lague.

Cechy: okręgi mandatowe; procent uzyskanych mandatów jest bezpośrednią konsekwencją rozmiaru poparcia; dla uzyskania mandatu nie jest potrzebne pokonanie wywali, a jedynie osiągnięcie określonego pułapu, tzw. progu naturalnego; w systemach tych formuły wyborczej istotna rolę odgrywają m.in. rozmiar okręgu, klauzula zaporowa czy wyrównawcza dystrybucja mandatów; system proporcjonalny występuję w dwóch podstawowych odmianach: wariantu list wyborczych i systemu pojedynczego głosu przechodniego.

  1. Polityczne konsekwencje systemu wyborczego

Systemy wyborcze wywołują 2 zasadnicze efekty polit.:

  1. bezpośredni (sprowadza się do rozmiaru dysproporcji pomiędzy wielkością uzyskanego poparcia a udział w dystrybucji mandatów)

  2. pośredni (odnosi się do liczby partii reprezentowanych w parlamencie)

Za najważniejsze (najistotniejsze) konsekwencje możemy uznać: 1) stopień deformacji woli wyborców, uwarunkowany głównie rozmiarem okręgów i przyjętą formułą wyborczą; 2) rozmiar nad reprezentacji zwycięskiej partii ; 3) redukcję efektywnej liczby partii na arenie parlamentarnej ( w stosunku do areny wyborczej), warunkowaną głównie rozmiarem okręgów i przyjętą formułą wyborczą; 4) strategie wyborcze partii polit., warunkowane rozmiarem okręgów, formułą wyborczą i uprawnieniami przysługującymi wyborcom

  1. System władzy wykonawczej - ogólna charakterystyka

Władza wykonawcza, pierwotnie rozumiana jako wykonywanie ustaw państwowych poprzez wyodrębniony organ państwa. Na skutek przeobrażeń ustrojowych pojęcie poszerzyło się i oznacza działalność polegającą na wykonywaniu zadań państwowych obejmujących funkcje administrowania (realizacja ustaw) oraz inicjowania polityki państwa, które określane są przez władzę ustawodawczą. Rozszerzenie uprawnień władzy wykonawczej wynika z konieczności bieżącego i sprawnego realizowania polityki przez funkcjonujące w dłuższym okresie czasu (w porównaniu np. z parlamentem wybieranym na kilkuletnią kadencję) organy państwowe, którym podlega fachowa i z założenia apolityczna administracja rządowa. Gdy władza wykonawcza składa się z dwu instytucji (dualizm egzekutywy), powoduje to konieczność prawnego rozgraniczenia kompetencji celem uniknięcia konfliktów między tymi organami.

  1. Pozycja głowy państwa/ monarcha, prezydent

  1. MONARCHA - z prawnego punktu widzenia władza monarchy jest autonomiczna i samorodna; Monarcha jest w zasadzie nieusuwalny, jego władza jest najczęściej dożywotnia i dziedziczna; W wysoko rozwiniętych cywilizacyjnie krajach demokratycznych monarcha umacnia społeczny prestiż władzy, jest symbolem jedności narodu oraz potencjalnym arbitrem w poważnych konfliktach społecznych. Trzy funkcje: ustrojowe współczesnych monarchów: *Ceremonialno - reprezentacyjna: umacnianie społecznego prestiżu władzy. Spotkanie z monarchą nobilituje - atmosfera charyzmy i szacunku. Ułatwia kontakty polityczne i gospodarcze; *Integracyjna: monarcha jest symbolem jedności państwa, jednakowo tratuje obywateli; *Potencjalnej rezerwy politycznej: w momentach szczególnych, kryzysowych uruchamia się prerogatywy królewskie czyli nieczynne uprawnienia monarchy z konstytucji. Może to być wykonywane tylko wówczas, gdy monarcha i jego dwór są apolityczne.

  2. PREZYDENT - w odróżnieniu od monarchy, jest wybierany na określoną kadencję. Konstytucyjnymi sposobami elekcji prezydenta są: wybory bezpośrednie, dokonywane przez społeczeństwo; wybory pośrednie, w których prezydent jest wyłaniany przez kolegium elektorów, wybrane przez społeczeństwo (np. USA, Argentyna); wybory pośrednie, w których prezydenta wybiera parlament (np. Liban, Szwajcaria, Turcja) lub kolegium elektorskie, złożone z parlamentarzystów i przedstawicieli organów samorządu lokalnego (np. Włochy) czy delegatów parlamentów krajowych (RFN). Poza konstytucyjne sposoby wyłaniania prezydenta są charakterystyczne dla systemów autorytarnych i totalitarnych i bardzo często są następstwem wojskowych zamachów stanu (państwa afrykańskie i latynoamerykańskie).W państwach demokratycznych pozycja prezydenta jest zróżnicowana:

w systemie prezydenckim prezydent jest głową państwa, szefem rządu, najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych i przywódcą swojej partii (USA); w systemie parlamentarno-gabinetowym jest tylko głową państwa, szefem rządu zaś jest premier, a dowództwo wojskowe w rzeczywistości należy do ministra obrony i sztabu generalnego (Austria, Irlandia, RFN, Włochy).W państwach realnego socjalizmu prezydent najczęściej łączył swój urząd z przywództwem partii komunistycznej (Wietnam, Rumunia, ZSRR), co oznaczało w praktyce jego dominującą pozycję w systemie politycznym

  1. Rząd - uosobienie władzy wykonawczej

Rząd, naczelny, wyodrębniony organ w zakresie władzy wykonawczej, kierujący całym aparatem państwowym i zapewniający jednolitość jego działania na podstawie istniejącego prawa, powołany przez parlament.

Rząd składa się z ministrów oraz ministrów bez teki i premiera. W systemach parlamentarno-gabinetowych jest formalnie powoływany przez głowę państwa i musi uzyskać wotum zaufania parlamentu albo w sposób wyraźny (inwestytura — np. Włochy, Polska od 1992), albo w sposób dorozumiany (W. Brytania). Rząd ponosi odpowiedzialność przed parlamentem i musi ustąpić, jeżeli zostanie mu wyrażone wotum nieufności. W rzeczywistości rząd jest zależny od partyjnej większości w parlamencie, nie od głowy państwa. Do głównych zadań rządu należy: wykonywanie ustaw, kierowanie aparatem administracyjnym, występowanie z inicjatywą ustawodawczą, opracowywanie i realizacja budżetu państwa oraz polityki zagranicznej. Trwałość rządu zależy od tego, ile partii politycznych bierze udział w jego tworzeniu oraz jaką wielkością dysponuje w parlamencie.

Na podstawie ilości partii w rządzie możemy wyróżnić rządy bezpartyjne (tzw. fachowców), jednopartyjne (model brytyjski) oraz koalicyjne (model kontynentalny np. Niemcy, Belgia, Polska). Posiadanie większości w parlamencie pozwala wyróżnić rządy większościowe (systemy polityczne) lub mniejszościowe (powszechnie tworzone w krajach skandynawskich).

  1. Pozycja premiera a typy gabinetów

Wg R. Rose'a (bierze pod uwagę koncentrację władzy w gabinecie oraz liczbę tworzących go partii) premier pełni rolę :

Władza premiera jest najsilniejsza w reżimach parlamentarno-gabinetowych (zwłaszcza w systemie brytyjskim i kanclerskim)

W ustroju semi prezydenckim (Francja) premier znajduje się w cieniu prezydenta. Podobnie w systemie rosyjskim. W systemie prezydenckim, to prezydent stoi na czele rządu. W systemach autorytarnych, rząd stanowi narzędzie w rękach przywódcy.

  1. Charakterystyka gabinetów koalicyjnych

Koalicje gabinetowe to układ parlamentarnych partii politycznych, które:1)osiągają porozumienie co do konieczności realizacji wspólnego celu lub kilku odrębnych celów;2)zdecydowały się na użycie pozostających w ich dyspozycji zasobów politycznych dla realizacji tego wspólnego celu (celów);3)stworzyły mniej czy bardziej zinstytucjonalizowany okład powiązań, umożliwiający miedzy innymi wzajemne komunikowanie się, szybki obieg informacji i w konsekwencji optymalizacje procesu podejmowania decyzji w układzie kooperacji międzypartyjnej. Wszystkie te działania zostają podjęte w celu zagwarantowania realizacji wspólnego celu programowego znajdującego wyraz w katalogu kwestii tworzących politykę gabinetu;4)uzgodniły zasady i sposób rozdziału zysków politycznych w tym np. stanowisk ministerialnych w procesie realizacji celu programowego. Gabinety koalicyjne są przeważająca formą rządu w Europie Zachodniej.

  1. Typy koalicji (kryterium rozmiaru)

  1. KOALICJA MINIMALNIE ZWYCIĘSKA- koalicja jest zwycięska w tym sensie, że partie ją tworzące kontrolują większość miejsc w parlamencie, a minimalna, gdyż w jej składzie nie znajduje się żadna partia, która nie jest konieczna dla osiągnięcia tej większości. Wartość tej koalicji się zmniejsza im więcej ma uczestników. To koalicja z absolutną a zarazem minimalna przewagą w parlamencie.

  2. PRZETARGU- mówi o tym, iż najkorzystniejszą pozycję w koalicyjnych negocjacjach maja najsilniejsze stronnictwa. Jeśli zwycięska partia nie ma absolutnej większości, to może ją zdobyć dobierając sobie jednego lub dwóch sojuszników. Natomiast słabsze partie muszą zawierać bardzo szerokie sojusze aby wyeliminować z gry ugrupowania najmocniejsze.

  3. KOALICJA MINIMALNIE ZWYCIĘSKA MINIMALNYCH ROZMIARÓW- niezależnie od liczby ich uczestników (partii) kontrolują one w parlamencie najmniejszą z możliwych liczbę mandatów (potrzebną jednak do utworzenia rządu większościowego). W takiej koalicji liczy się na mandaty a nie na partię ( nie ważne są ideologie, programy itd. )

  4. KOALICJA MINIMALNIE ZBIEŻNA ZWYCIĘSKA - dystans ideologiczny jest niewielki i jest najmniejsza liczba koalicjantów. (minimalnego zasięgu)

  1. Typy koalicji (kryterium spójności)

Spójność koalicji:

  1. Typy koalicji (kryterium programu)

  1. KOALICJA MAKSYMALNIE ZWARTA- przyjmują założenie, iż wszystkie międzypartyjne sojusze opierają się na więzi ideowej. Z tego punktu widzenia klasyfikować można koalicje jako: lewicowe, prawicowe, centrowe, centrolewicowe i centroprawicowe.

  2. KOALICJE ZAMKNIĘTE- koalicje stronnictw o podobnej orientacji ideowej. Pierwszoplanowa rola przypada tutaj partiom bez których nie da się zablokować większości parlamentarnej, a najczęściej pozycję taka zajmują partie centrowe.

  1. System władzy ustawodawczej - ogólna charakterystyka

Władza ustawodawcza, działalność państwa polegająca na stanowieniu prawa (konstytucji i ustaw). Pojęcie władzy ustawodawczej stosowane jest także na określenie organów państwa, które powołane są do stanowienia prawa. Współcześnie władza ustawodawcza sprawowana jest zazwyczaj przez organ przedstawicielski powoływany w drodze wyborów. Nosi on różne nazwy (np. Sejm, Kongres, Kortezy), powszechnie jednak określa się go jako parlament. Uprawnienie prawodawcze parlamentu jest ogólną zasadą demokratycznych systemów, nie wyklucza ona stanowienia prawa przez inne organy państwa (np. dekrety prezydenta, rządu) jeśli stanowi to tylko wyjątek od tej normy.

  1. Funkcje parlamentu (kryterium normatywne)

Funkcje jakie spełnia parlament można rozpatrywać rzez pryzmat uregulowań prawnych (płaszczyzna normatywna). Rozpatrując od tej strony, spotykamy się z klasycznym schematem, wg którego podstawowymi kierunkami ich działania są: ustawodawstwo, kontrola i kreacja rządu.

  1. Funkcja ustawodawcza (stanowienie prawa, uchwalanie budżetu i podatków)

  2. Funkcja kreacyjna (powoływanie rządu - premiera, często także innych organów władzy państwowej i ich obsada)

  3. Funkcja kontrolna - monitorowanie działalności wł. wykon. (np. w formie interpelacji i zapytań, przesłuchania ministrów itp.)i ewentualna możliwość odwołania rządu za pomocą wotum nieufności

Analiza funkcji parlamentu na płaszczyźnie normatywnej ma swoje ograniczenia. Może być bowiem utrudnić wychwycenie różnic pomiędzy działalnością wł. ustaw. w systemach demokratycznych i autorytarnych.

  1. Funkcje parlamentu (kryterium efektów działania politycznego)

Funkcje parlamentu według. R. Packenhama:

  1. Legitymizacyjna: *legitymizacja ukryta (dyskusje polit. dotyczące zasadniczych kwestii państwa); *legitymizacja jawna (aprobata dla działalności rządu); *tzw. zaworu bezpieczeństwa (rozładowanie konfliktów o charakterze polit.)

  2. Rekrutacyjno - Socjalna: wyłaniania liderów polot.; *upowszechnianie wzorów zachowań polit. w obszarze szeroko rozumianej kultury polit.; *tzw. treningów polit. (umiejętność działania polit. na forum parlamentarnym)

  3. Decyzyjna: obejmuje ona legislację głównie w postaci ustaw. Przy tej funkcji8 trzeba zwrócić uwagę, iż na forum parlamentu mogą być rozwiązywane sytuacje konfliktowe dotyczące interesów grupowych, artykulacja interesów grup., nadzór nad działalnością wł. wykon., organów adm. centralnej, może być miejscem osiągnięcia consensusu w kryzysach gabinetowych.

  1. Ograniczenie władzy parlamentu

  1. poddanie kontroli sądowej

  2. ograniczenie do kwestii wymienionych w konstytucji

  3. prawo wydawania dekretów prezydenckich

  4. prawo weta prezydenckiego

  5. referendum

Ograniczenie roli parlamentu występuje w systemach autokratycznych, nieskonsolidowanych demokracjach, krajach szarej strefy

  1. Struktura parlamentu (wielkość, powoływanie, długość kadencji, organizacja wewnętrzna)

Parlament to najwyższy organ przedstawicielski, sprawujący z reguły funkcję ustawodawczą i kontrolną, wybierany najczęściej w wyborach powszechnych na kilkuletnią kadencję. Podejmuje tworzy ustawy stanowiące system prawny, uchwały w sprawach budżetu, podatków, powołania i kontroli rządu oraz in. naczelnych organów państwowych. Członkowie parlamentu mogą interweniować w każdej sprawie w drodze interpelacji i zapytania. Mogą liczyć od kilkunastu do niemal 3 tys. deputowanych (parlament Tuvalu liczy 13 osób, Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedst. Ludowych - 2979 posłów). W zależności od organizacji ustroju państwowego parlament może się składać z jednej izby (unikameralizm - dwie zależności: większość z nich skupia się na jednym terytorium geogr. i jest „nowym” zjawiskiem) lub być dwuizbowy (bikameralizm - występują we wszystkich federacjach lub quasi- federacjach). Większość współczesnych parlamentów składa się z dwóch izb. W systemie dwuizbowym wyróżniamy: izbę niższą i izbę wyższą, w zależności od rozwiązań konstytucyjnych mogą one pozostawać w równowadze lub jedna (zwykle niższa) ma przewagę kompetencji i uprawnień. W niektórych krajach parlament nie może być w ogóle rozwiązany przed upływem kadencji. . W zależności od krajów i izby długość ta może się wahać od dwóch (amerykańska Izba Reprezentantów) do dziewięciu (francuski Senat) lat. Najczęściej izba niższa ma krótszą kadencję od izby wyższej (najczęściej spotykana długość to cztery lata), choć długości te mogą być równe (np. Polska czy Włochy). Niezależnie od typu reżimu polit. prawo egzekutywy do skrócenia kadencji parlamentu może być nieograniczone lub limitowane. Decyzja o skróceniu kadencji może mieć różne podłoże. Może wynikać z konfliktu między większością parlamentarną a jednym z członków wł. wykon. Może znaczyć też wybór optymalnego terminu elekcji, dającego szanse na osiągnięcie przez partie rządzące najlepszego rezultatu.

  1. Charakterystyka izby wyższej parlamentu

Jest mniej liczna niż izba niższa; nie obwiązuje tu zasada materialnej równości głosu. Cechą wyłaniania jest (zwł. w państwach federalnych) zasada parytetu (oznacza, że w każdym okręgu, którym jest land, stan czy prowincja wybiera się tę samą liczbę reprezentantów). Kadencja jest zazwyczaj dłuższa i stała (decyzja o przedterminowym rozwiązaniu odnosi się do izby niższej), ale często jest ta sama co izby niższej. Sposób wyboru członków jest zróżnicowany (obwiązuje zasada rotacji, która polega na tym, że w trakcie kadencji część deputowanych jest wymieniana np. Japonia). Członkowie izb wyższych zdobywają mandat różnymi drogami ( np. wybory powsz. - USA; wybory proporcj. - Filipiny; system mieszany - Włochy). Funkcje: zabezpiecza realizację interesów mniejszości zamieszkującej np. stany, landy bądź moderuje decyzje3 i działania izby niższej.

  1. Charakterystyka izby niższej parlamentu

Jest bardziej liczna niż izba wyższa; kadencja jest zazwyczaj krótsza choć niekoniecznie; członkowie do izby niższej pochodzą z wyborów powszechnych i bezpośrednich. W bikameralizmie asymetrycznym faktyczna koncentracja wł. ustawod. należy do izby niższej. Liczba i siłą partii w niej reprezentowanych określa jaki typ s.part. występuje w danym kraju; w ramach reż. polit. i semiprezydencjonalnego, większość ukształtowana przesądza powołaniu lub upadku rządy; dopuszczalne jest przedterminowe rozwiązanie gdy kadencja izby wyższej nie jest stała; w państwach federalnych izba niższa reprezentuje cały naród.

  1. Czynniki określające relacje między egzekutywą i legislatywą

  1. wpływ egzekutywy na rozwiązywanie parlamentu:

  1. układ sił parlamencie określa relacje między rządem, a parlamentem. Ma na to wpływ ilość reprezentowanych partii w parlamencie, dystans ideologiczny. Mogą zaistnieć następujące warianty:

Władza ustaw., sąd. i wykon. są od siebie niezależne, co nie wyklucza w założeniu alienacji władzy, despotyzmu

  1. Typy parlamentu wg kryterium relacji parlament a władza wykonawcza

W demokracjach rozwiniętych wrażliwość parlamentu to przede wszystkim potencjalna możliwość zdominowania jego poczynań przez władzę wykonawczą.

Typy parlamentu:

  1. z punktu widzenia roli systemie polit. (N. Polsby):

  1. zdolność do modyfikowania rządu i poziom zaufania (M. Meezey):

  1. ze względu na siłę (wg Nortona):

W niektórych krajach parlamenty nie mogą być w ogóle rozwiązane przed upływem kadencji, co znacznie ogranicza możliwość wpływania władzy wykon. na ich decyzje

  1. Geneza i ewolucja brytyjskiego systemu politycznego

W Wielkiej Brytanii klasyczny system parlamentarno- gabinetowy ukształtował się w XVIII wieku. Przekształcenia brytyjskiego systemu politycznego można podzielić na 4 etapy:

  1. początki i kształtowanie się brytyjskiego systemu parlamentarnego (XIII - XVII w.):

  2. Nazwa „parlament” po raz pierwszy pojawiła się w Plea Roll z 1236r. oraz w i Chancery Roll z 1242r. Wtedy to parlament był zwykła radą królewską, która zajmowała się problemami polityki wewn. i zagr. państwa. Jednakże wcześniej bo w 1215r.w Wielkiej Karcie Swobód parlament zaczął kształtować swoje uprawnienia. Później parlament oznaczał wspólne zjazdy feudałów świeckich i duchownych oraz przedstawiciel rycerstwa i miast. Dokonał się też podział na dwie izby: Izba Gmin i Izba Lordów. Stopniowo uprawnienia zmieniały się. w 1337r. wyróżniła się procedura Impeachmentu.

  3. walka o dominację między monarchą a parlamentem (XVII w.): następny rozwój to okres panowania dynastii Stuartów. Doszło wtedy do przyjęcia „Petycji o prawach” po burzliwym konflikcie między Izbą Gmin a monarchą. Pod koniec XVII wieku po tzw. Chwalebnej rewolucji uznano, że do funkcjonowania państwa potrzebna jest współpraca między parlamentem a monarchą - gdzie parlament był czynnikiem dominującym

  4. umacnianie się systemu parlamentarnego (od poł. XVIII do poł. XIX w.): w 1701r. ustawa o następstwie tronu stworzyła dalsze podstawy ewolucji ustroju i stworzenia demokracji parlamentarnej. W monarchii osoba władcy jest święta i nienaruszalna: 2 zasady „Król nie może działać sam” i „ Król nie może czynić źle”. W konsekwencji przyjęto, iż w wyniku działań monarchy państwo poniosło szkodę, to odpowiedzialność spadała na doradcę. Rządy dynastii hanowerskiej ugruntowały system parlamentarno - gabinetowy. Gabinet był często zmuszony zbierać się bez obecności Króla z tego względu, że król przebywał w Europie, a poza tym nie znał kultury ja i języka angielskiego. Pod koniec XVIII w. parlament wymusił ustąpienie całego gabinetu i powołał nowy, który niedługo potem został rozwiązany przez króla. Ale dało to Izbie Gmin takie prawa, które nie zostały im odebrane. W XIX w. gabinet przejął obowiązki króla i zaczął sprawować władzę za niego. Ale to był dopiero początek kształtowania się tego systemu

  5. dominacja egzekutywy nad legislatywą (XX w.): Przyjęto, iż Izba Lordów i Izba Gmin są równoprawne. Wpływ na to miały normy z „Aktu o parlamencie” z 1911r. Punktem wyjścia była dominacja władzy wykonawczej (monarcha) i uzupełniająca władza parlamentu do efektu końcowego dominującej rolo władzy wykonawczej gabinet)

  1. System źródeł prawa konstytucyjnego w Wielkiej Brytanii

Wielka Brytania nie ma konstytucji pisanej w rozumieniu kontynentalnym (jeden akt prawny - ustawa zasadnicza). System konstytucyjny opiera się na różnych aktach pranych, które mają jednakową moc prawną. Źródłami prawa konstytucyjnego są:

  1. Zwyczajowe prawo konstytucyjne oraz potwierdzające je Precedensy Sądowe: Zwyczajowe prawo krajowe jest częścią powszechnego prawa precedensowe (common law), są to orzeczenia sądowe, które regulują istotne problemy z zakresu prawa konstytucyjnego. W obecnych czasach prawo to traci na swojej dominacji

  2. Konwenanse konstytucyjne: znane są jako sposób wykonywania określonych czynności należących do kompetencji organu. Funkcjonujące konwenanse to np.:

  3. obowiązek rezygnacji premiera, który stracił poparcie Izby Gmin

  4. powierzanie przez monarchę misji tworzenia rządu liderowi zwycięskiej partii

  5. konieczność dysponowania przez premiera mandatem w Izbie Gmin

  6. coroczne zwołanie sesji parlamentu

  7. kolegialną odpowiedzialność gabinetu przed Izbą Gmin za ogólną politykę i działalność poszczególnych resortów

  8. Prawo pisane (ustawy o charakterze ustrojowym, normy prawa europejskiego). Wiele norm ma wartość historyczną np.: Wielka Karta Swobód; Habeas Corpus Act; Bill of Rights; Act of Settlement; ustawy o zasadach prawa wyborczego; Akt o Parlamencie

  1. Zasady ustrojowe brytyjskiego systemu politycznego

Wielka Brytania to unia realna Anglii, Walii, Szkocji, Irlandii Pn. Zjednoczone Królestwo jest monarchią parlamentarną o systemie parlamentarno - gabinetowym. Głową państwa jest dziedziczny władca. Jednakże ze względu na to, że jest to m. parlamentarna naród jest suwerenem. Wszystkie podmioty publiczne (w tym monarcha) są związane prawem co objawią się suwerennością narodu. Ważną normą ustrojową jest przyjęcie zasady supremacji parlamentu. W Wielkiej Brytanii parlament to: monarcha, Izba Gmin, Izba Lordów. Zasada supremacji została osłabiona ze względu na członkostwo we Wspólnotach Europejskich i UE. Sprawa ta jednakże została rozstrzygnięta w „ Ustawie o Wspólnotach Europejskich” z 1972r.

  1. Charakterystyka systemu partyjnego w Wielkiej Brytanii

System partyjny w Wielkiej Brytanii jest dwupartyjny. Początki dwupartyjności sięgają XVIII wieku, gdzie istniały dwa stronnictwa polityczne (do których nawiązują obecne partie): wigowie i toryści. Obecnie na scenie politycznej najważniejszą rolę odgrywają Partia Konserwatywna i Partia Pracy. Partia Konserwatywna została założona w 180r. i nawiązuje do tradycji torysów. Partia Pracy została założona w 1900r. System dwupartyjny nie oznacza, iż istnieją tylko dwie partie; w systemie tym może istnieć nieograniczona liczba ugrupowań politycznych. Jednakże jedna z dwóch dominujących partii zdobywa przewagę w Izbie Gmin by móc samodzielnie rządzić. Zwycięska partia obejmuje wszystkie stanowiska w Izbie Gmin włącznie ze stanowiskiem spikera. Właściwym dla systemu brytyjskiego jest ścisła instytucjonalizacja głównej partii opozycyjnej. Przejmuje ona funkcje „opozycji Jej Królewskiej Mości”, a z tym wiąże się zasiadanie w parlamencie, uznanie roli przywódcy partii opozycyjnej i funkcji pełnionej przez tzw. chipów, czyli rzeczników dyscypliny partyjnej. W Wielkiej Brytanii istnieją też partie: Partia Liberalnych Demokratów, Walijska Partia Narodowa, Szkocka Partia Narodowa, Lewica Demokratyczna.

  1. Charakterystyka władzy ustawodawczej w Wielkiej Brytanii

Władza ustawodawcza należy do króla i do Izby Gmin i Izby Lordów.

  1. Izba Lordów - wyższa izba parlamentu, liczy ponad 1000 członków - w tym gronie wyróżnia się lordów duchownych, dziedzicznych, dożywotnich, prawa. Na czele Izby stoi Lord Kanclerz, będący jednocześnie członkiem gabinetu (ministrem sprawiedliwości), Jest powoływany przez monarchę na niosek premiera. W Izbie Lordów funkcjonują Komisja Całej Izby, Komisja Projektów Ustaw Publicznych, Komisja Nauki i Techniki itd.

  2. Izba Gmin- niższa izba parlamentu, liczy659 członków wybieranych w jednolitym systemie jednomandatowych okręgów wyborczych. Wybory są powszechne i bezpośrednie. Czynne prawo wyborcze posiadają obywatele po ukończenie 18 roku życia, bierne po ukończeniu 21 lat. Wybieralna Izba Reprezentantów nie ma określonego czasu kadencji - wybierana jest na okres nie dłuższy niż 5 lat. Parlament obraduje na sesjach 9sesja trwa 9 miesięcy).

Projekty ustaw mogą być wnoszone do każdej izby, w praktyce jednak wszystkie najważniejsze inicjatywy rozpatrywane są najpierw w Izbie Gmin a Izba Lordów ma tylko głos doradczy. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje wyłącznie członkom parlamentu

  1. Charakterystyka władzy wykonawczej w Wielkiej Brytanii

  1. Geneza i ewolucja niemieckiego systemu politycznego

Za jedną z pierwszych dat, które dały początek obecnemu kształtowi systemu politycznego Niemiec, uznaje się rok 1806, kiedy to na gruzach Rzeszy Niemieckiej powstał Związek Reński. Była to dość luźna konfederacja niepodległych państw niemieckich. Dziewięć lat później, na kongresie wiedeńskim, powołano do życia Związek Niemiecki pod przewodnictwem Austrii. Jego egzystencja zakończyła się na skutek wojny prusko-austriackiej, która wybuchła w 1866 roku, w której wyniku państwa północnoniemieckie pod przewodnictwem Prus utworzyły Związek Północnoniemiecki.

W 1871 roku, na skutek działalności m.in. Bismarcka, udało się zjednoczyć wszystkie państwa niemieckie i utworzyć Cesarstwo Niemieckie. Składało się ono z 25 państw związkowych; cesarzem zostawał król Prus, które zresztą dominowały w Cesarstwie nad innymi państwami niemieckimi. Monarchia upadła w 1918 roku m.in. na skutek niepowodzeń podczas I wojny światowej. 31 lipca 1919 r. proklamowano powstanie republiki niemieckiej. 11 sierpnia 1919 roku weszła w życie konstytucja, poparta przez partie liberalnej lewicy i katolickiego centrum. Przeciwni byli członkowie ugrupowań prawicowych i niezależni socjaliści. 8 maja 1949 r. gotowy był projekt konstytucji Niemiec Zachodnich, który opracowywała Rada Parlamentarna. Konstytucja ta weszła w życie 23 maja 1949 roku. Istnienie konstytucji nie implikowało jednak pełnej suwerenności państwa - pełnia władzy leżała wciąż w rękach Wysokiej Komisji Alianckiej.

Tymczasem na wschodzie, 7 października 1949 roku powstała konstytucja NRD, w której widoczne były nawiązania do konstytucji z roku 1919 (m.in. podział administracyjny na kraje związkowe, utrzymany do 1952 r.). W 1960 r. zlikwidowano jednak stanowisko prezydenta, którego zastąpiła kolegialna Rada Państwa.

  1. Zasady ustrojowe niemieckiego systemu politycznego

Podstawowe zasady ustrojowe państwa zostały określone przez Ustawę zasadniczą w art.20. Mówi się tam, o tym, ze RFN jest demokratycznym i socjalnym państwem federalnym, gdzie wszelka władza pochodzi od narodu. Ustęp 3 mówi, że parlament związany jest porządkiem konstytucyjnym, a wł. wykonawcza i sądownicza- ustawą i prawem. Ustęp 4 kreuje prawo obywateli do oporu. 5 podstawowych zasad określających RFN jako państwo:

  1. zasada republikańskiej formy rządów- władza sprawowana jest w imieniu narodu przez organy państwowe: organy wł. ustaw.: Bundestag i Bundesrat; organy wł. wykon.: prezydent federalny i rząd; wł. sąd.: sądy z Trybunałem Federalnym na czele

  2. zasada państwa demokratycznego

  3. państwo federalne - regulacje odnoszące się do federalnej struktury państwa: *klauzula kompetencyjności (wykonanie kompetencji państwowych i wykonanie zadań należy do kompetencji krajów, chyba, że konstytucja mówi inaczej); *klauzula homogeniczności (porządek krajów związkowych musi być zgodny z zasadami przyjętymi w konstytucji); *klauzula kolizyjności; *klauzula współdziałania

  4. zasada państwa prawa - podstawowe elementy państwa prawa: *gwarancja podstawowych praw człowieka, podział władz, zgodność prawa stanowionego z Ustawą zasadniczą, prawo do sądu, legalność działań administracji, niezawisłość sędziowska

  5. państwo socjalne - nie daje obywatelom praw podmiotowych. Posiada zobowiązania wobec obywateli (godna egzystencja, równość socjalna, pomoc socjalna)

  1. Charakterystyka systemu partyjnego w Republice Federalnej Niemiec

Konstytucja RFN zapewnia wolność tworzenia partii polit. Tylko wolna konkurencja legalnie działających partii oraz prawo do swobodnego wyrażania poglądów Polit. mogą gwarantować demokrację opartą na zasadzie wolności. Na początku istnienia RFN powstało dużo partii polit., z których11 miało reprezentację parlamentarną. Jednak w 1953r. w wyborach weszły wówczas: Unia Chrześcijańsko - Demokratyczna, Unia Chrześcijańsko - Społeczna, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec. Doszło wtedy do ukształtowania się stabilnego systemu polit. W latach 80. XX wieku do istniejących partii dołączyła jeszcze partia Zielonych. Po Zjednoczeniu Niemiec zaszły wielkie zmiany, do grona partii polit. weszła partia Demokratycznego Socjalizmu, a partia Zielonych w 1993r. zjednoczyła się z tzw. Sojuszem 90 - i teraz jest znana pod nazwą Sojusz90/Zieloni.

  1. Charakterystyka władzy ustawodawczej w Republice Federalnej Niemiec

Niemieckie Zgromadzenie Federalne składa izb 2 izb: Parlament Federalny (Bundestag) - reprezentant ogólnonarodowy i Rady Federalnej (Bundesrat) - reprezentant krajów (landów).

  1. Bundestag: członkowie wybierani są w wyborach wolnych, równych, tajnych, bezpośrednich, powszechnych. Liczba członków od 1990r. wynosi 656 osób. Mandaty są przydzielane w połowie proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na listy partii polit. Podział mandatów odbywa się według metody d'Hondta, która preferuje partie silniejsze. Druga połowa mandatów przydzielona jest na podstawie głosowania większościowego. A więc system RFN jest połączeniem systemu proporcjonalnego i większościowego. W każdym okręgu wyborczym wybierany jest jeden kandydat - bezpośr. zwykła większością głosów, określonych jako głos pierwotny (Erststimme). Wszyscy kandydaci wybrani bepośr. wchodzą do Bundestagu. Bierne prawo wyborcze - osoby po ukończeniu 21 lat, czynne - po ukończeniu 18. Klauzula zaporowa wyznacza minimalny wynik wyborczy 5%. Partia, która nie przekroczy 5% w wyborach proporcjonalnych (głosowanie na listę) nie wchodzi do Bundestagu. Jednak kandydaci wybrani bezpośrednio (głosami pierwotnymi)w każdym przypadku wchodzą do Parlamentu., nawet jeśli państwo nie uzyskało 5% w głosowaniu proporcjonalnym. Jednak jeśli jakaś partia ma przynajmniej 3 deputowanych z wyborów bezpośrednich (głosy pierwotne), to klauzula zaporowa 5% nie obowiązuje, i ta partia wchodzi do Bundestagu z liczbą deputowanych stosownie do liczby głosów otrzymanych w wyborach proporcjonalnych. Deputowani wybierają przewodniczącego parlamentu, jego przedstawicieli. Ustalany jest też statut i harmonogram działań. Przedterminowe wybory do Bundestagu odbywają się gdy w 3-ciej turze głosowania nie uda się wyłonić kanclerza, wniosek kanclerza o udzielenie mu wotum zaufania zostanie odrzucony lub gdy prezydent rozwiąże parlament w przypadku braku zgody na kandydaturę kanclerza. Kadencja trwa 4 lata. Nie jest wyposażony w prawo samorozwiązania się. Ma pełną autonomię, konsekwencją tej autonomii jest np.: możliwość przyjęcia regulaminu parlamentarnego mającego charakter uchwały. W ramach organizacji wewn. izby są: Przewodniczący Izby (wybrany bezwzględna większością głosów w głosowaniu tajnym), Prezydium Izby ( składa się z przewodniczącego i jego następców), Radę Seniorów (składa się z przewodniczącego, prezydium i 23 członków delegowanych przez frakcje), Komisje (muszą być powołane w konstytucjach i ustawach, np.: Komisja ds. Unii Europejskiej, Spraw Zagranicznych). Bundestag posiada uprawnienia w zakresie uchwalania ustaw i budżetu, wyboru kanclerza, zatwierdzania pokoju, upoważniania do zaciągania kredytów zagranicznych, jak również niektórych umów międzynarodowych. Sprawuje funkcje kontrolne w stosunku do rządu. Może być rozwiązany przez prezydenta na wniosek kanclerza. Powołuje 50% składu sędziowskiego Związkowego Trybunału Konstytucyjnego.. Działalność kontrolna: uprawnienia kontrolne należą do Bundestagu ale „w stosunku do Bundesratu rząd zobowiązany jest do bieżącego informowania o stanie spraw”.

  2. Bundesrat - izba wyższa, składa się z 68 przedstawicieli krajów związkowych, które dzięki temu mają pływa na ustanawianie prawa. Każdy land dysponuje co najmniej 3 głosami, 4 gdy land liczy 6 mln, 5 ponad 6 mln, 6 powyżej 7 mln. Liczba głosów jest równa liczbie przedstawicieli. Nie składa się z parlamentarzystów tylko z delegatów rządów krajowych. Członkowie mogą być zastępowani przez innych członków rządu i członkami muszą być premierzy rządów krajowych. . Nie jest organem kadencyjnym, funkcjonuje nieustannie. Organami są: Przewodniczący Bundesratu (wybierany jest na roczną kadencję, Wiceprzewodniczący, Prezydium (przewodniczący + 3 wiceprzewodniczących), Stała Rada Doradcza (w jej skład wchodzą pełnomocnicy poszczególnych krajów przy władzach Związku, którzy przygotowują posiedzenia, podejmują decyzje w sprawach administracyjnych, zapewniają współpracę z rządem). Powoływane są liczne komisje m.in. Komisja Spraw Zagranicznych, Komisja Spraw Wewnętrznych, Komisja Obrony, Komisja Rolna. Powołuje 50% składu sędziowskiego Związkowego Trybunału Konstytucyjnego.

  1. Charakterystyka władzy wykonawczej w Republice Federalnej Niemiec

  1. PREZYDENT FEDERALNY jest głową państwa RFN-u (Republiki Federalnej Niemiec). Wybiera go Zgromadzenie Federalne; organ konstytucyjny, zbierający się tylko w tym celu. Składa się ono z posłów do Bundestagu i takiej samej liczby delegatów wybranych przez parlamenty krajów związkowych (Landy). Często nominowane także są zasłużone osobistości cieszące się powszechnym szacunkiem, a nie będące członkiem parlamentu krajowego. Prezydent wybierany jest większością głosów Zgromadzenia na pięcioletnią kadencję. Dopuszczalny jest ponowny jedno krotny wybór po upływie kadencji. Kandydat musi mieć skończone 40 lat. Kompetencje: * Prezydent reprezentuje RFN na arenie międzynarodowej; * Zawiera w imieniu federacji umowy z obcymi państwami, przyjmuje i akredytuje ambasadorów; * Polityka zagraniczna nie leży w jego gestii; *Prezydent mianuje i odwołuje sędziów sądów federalnych, urzędników państwowych na szczeblu federacji, oficerów i podoficerów; *Może ułaskawiać przestępców; *Bada zgodność ustaw z konstytucją (później ogłaszane w Federalnym Dzienniku Ustaw); *Przedstawia Bundestagowi kandydata na urząd Kanclerza Federalnego; *Na wniosek Kanclerza mianuje i odwołuje ministrów; *Jeśli wniosek Kanclerza o udzielenie mu wotum zaufania zostanie odrzucony przez Bundestag, Prezydent może na wniosek Kanclerz rozwiązać Bundestag; *Jest symbolem jedności politycznej, elementem jednoczącym państwo i ustrój konstytucyjny, stojącym ponad wszelkimi podziałami partyjnymi.

  2. Rząd Federalny (Bundesregierung), tzw. "gabinet", składa się z Kanclerza federalnego i z ministrów federalnych. Kanclerz Federalny zajmuje w rządzie i w stosunku do ministrów federalnych suwerenną, nadrzędną pozycję. Stoi on na czele rządu. Kanclerz, w stosunku do ministrów, zajmuje w rządzie suwerenną, nadrzędną pozycję. Wyłącznie jemu przysługuje prawo tworzenia rządu: wybiera ministrów i występuje do prezydenta z wiążącą propozycją ich mianowania lub odwołania. Kanclerz decyduje poza tym o liczbie ministrów i ustala zakres ich kompetencji.

Silna pozycja kanclerza wiąże się z jego prawem do ustalania wytycznych, przede wszystkim w zakresie polityki rządu. W ramach tych wytycznych ministrowie federalni kierują swoimi resortami samodzielnie i na własną odpowiedzialność. W praktyce politycznej kanclerz stojący na czele rządu koalicyjnego musi również uwzględniać uzgodnienia koalicyjne. Nie bez racji niemiecki system rządowy określany jest mianem demokracji kanclerskiej. Kanclerz Federalny jest jedynym członkiem rządu wybieranym przez parlament i tylko on przed nim odpowiada. Odpowiedzialność ta może się wyrażać w konstruktywnym wotum nieufności. Wprowadzono je do Ustawy Zasadniczej, świadomie odchodząc w tym punkcie od Konstytucji Weimarskiej. Ma ono zapobiec obalaniu rządów przez grupy opozycyjne będące zgodne tylko w swej niechęci, lecz nie posiadające programu alternatywnego.

  1. FEDERALNY TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY czuwa, by postanowienia Ustawy Zasadniczej były wypełniane.

Rozstrzyga spory między federacją a krajami związkowymi lub między poszczególnymi organami federacji

Tylko jemu wolno orzec, czy jakaś partia zagraża wolnościowo-demokratycznemu ustrojowi prawnemu i w związku z tym jest sprzeczna z konstytucją (zarządza jej rozwiązanie)

Bada ustawy krajowe i federalne pod kątem ich zgodności z Ustawą Zasadniczą (jeśli jakaś jest sprzeczna to ogłasza zakaz jej stosowania)

16



Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Współczesne systemy polityczne - skrypt z Antoszewskiego i Herbuta, Politologia II rok
Współczesne systemy polityczne skrypt z Antoszewskiego i Herbuta
Antoszewski, Herbut Systemy polityczne współczesnego świata
Antoszewski, Herbut Systemy polityczne wspolczesnego swiata
A Antoszewski, R Herbut Leksykon politologii
Antoszewski, Herbuta Demokracje zachodnioeuropejske str 15 38
K. Popper - Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie skrypt rozdz. 14-24, Studia, Współczesne systemy p
Mój skrypt, Dziennikarstwo i komunikacja społeczna (KUL) I stopień, Rok 1, semestr 1, Współczesne sy
Współczesne systemy polityczne (SKRYPT), 1
współczesne systemy polityczne skrypt
WSPOLCZESNE SYSTEMY POLITYCZNE skrypt
Współczesne systemy polityczne X
Współczesne systemy polityczne III
System industrialny Saint-simona, Współczesne Idee Polityczne
ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO WIELKIEJ BRYTANII I PÓŁNOCNEJ IRLANDII, WNPiD, moje, ChomikBox, współczesne sy
Współczesne Systemy Polityczne początek, Dziennikarstwo i komunikacja społeczna (KUL) I stopień, Rok
9341-geneza i ideologia faszyzmu, Współczesne systemy polityczne
Wykład 1 04.02, Studia, Współczesne systemy polityczne

więcej podobnych podstron